| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
[೫೧೯] ೯. ಸಮ್ಬುಲಾಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
[519] 9. Sambulājātakavaṇṇanā
ಕಾ ವೇಧಮಾನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಲ್ಲಿಕಂ ದೇವಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಕುಮ್ಮಾಸಪಿಣ್ಡಿಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೭.೧೪೨ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ। ಸಾ ಪನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಿಣ್ಣಂ ಕುಮ್ಮಾಸಪಿಣ್ಡಿಕಾನಂ ದಾನಾನುಭಾವೇನ ತಂ ದಿವಸಞ್ಞೇವ ರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಪುಬ್ಬುಟ್ಠಾಯಿತಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಪತಿದೇವತಾ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಸಾ ಪತಿದೇವತಾಭಾವೋ ಸಕಲನಗರೇ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀ ಕಿರ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಾ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪತಿದೇವತಾ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸಾ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪತಿದೇವತಾಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
Kāvedhamānāti idaṃ satthā jetavane viharanto mallikaṃ deviṃ ārabbha kathesi. Vatthu kummāsapiṇḍijātake (jā. 1.7.142 ādayo) vitthāritameva. Sā pana tathāgatassa tiṇṇaṃ kummāsapiṇḍikānaṃ dānānubhāvena taṃ divasaññeva rañño aggamahesibhāvaṃ patvā pubbuṭṭhāyitādīhi pañcahi kalyāṇadhammehi samannāgatā ñāṇasampannā buddhupaṭṭhāyikā patidevatā ahosi. Tassā patidevatābhāvo sakalanagare pākaṭo ahosi. Athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘āvuso, mallikā devī kira vattasampannā ñāṇasampannā patidevatā’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepesā vattasampannā patidevatāyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಸೋತ್ಥಿಸೇನೋ ನಾಮ ಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ। ತಂ ರಾಜಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಂ ಉಪರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿ, ಸಮ್ಬುಲಾ ನಾಮಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಅಹೋಸಿ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ ಸರೀರಪ್ಪಭಾಸಮ್ಪನ್ನಾ, ನಿವಾತೇ ಜಲಮಾನಾ ದೀಪಸಿಖಾ ವಿಯ ಖಾಯತಿ। ಅಪರಭಾಗೇ ಸೋತ್ಥಿಸೇನಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಕುಟ್ಠಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ವೇಜ್ಜಾ ತಿಕಿಚ್ಛಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು। ಸೋ ಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ಕುಟ್ಠೇ ಪಟಿಕೂಲೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಮೇ ರಜ್ಜೇನ ಅತ್ಥೋ, ಅರಞ್ಞೇ ಅನಾಥಮರಣಂ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಾಪೇತ್ವಾ ಇತ್ಥಾಗಾರಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಸಮ್ಬುಲಾ ಬಹೂಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ನಿವತ್ತಿಯಮಾನಾಪಿ ಅನಿವತ್ತಿತ್ವಾವ ‘‘ಅಹಂ ತಂ ಸಾಮಿಕಂ ಅರಞ್ಞೇ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಞ್ಞೇವ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಸೋ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸುಲಭಮೂಲಫಲಾಫಲೇ ಛಾಯೂದಕಸಮ್ಪನ್ನೇ ಪದೇಸೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ರಾಜಧೀತಾ ತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ। ಕಥಂ? ಸಾ ಹಿ ಪಾತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದನ್ತಕಟ್ಠಞ್ಚ ಮುಖಧೋವನಞ್ಚ ಉಪನಾಮೇತ್ವಾ ಮುಖೇ ಧೋತೇ ನಾನಾಓಸಧಾನಿ ಪಿಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಣೇ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಮಧುರಮಧುರಾನಿ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಸು ಧೋತೇಸು ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋಹಿ ದೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಖಣಿತ್ತಿಅಙ್ಕುಸಕೇ ಆದಾಯ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಘಟೇನ ಉದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ನಾನಾಚುಣ್ಣೇಹಿ ಚ ಮತ್ತಿಕಾಹಿ ಚ ಸೋತ್ಥಿಸೇನಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಮಧುರಫಲಾಫಲಾನಿ ಉಪನಾಮೇತಿ। ಪರಿಭೋಗಾವಸಾನೇ ವಾಸಿತಪಾನೀಯಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪದರಸನ್ಥರಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತತ್ಥ ನಿಪನ್ನೇ ತಸ್ಸ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಸೀಸಪರಿಕಮ್ಮಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಪಾದಪರಿಕಮ್ಮಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಯನಪಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜತಿ। ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಾಮಿಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadattassa rañño sotthiseno nāma putto ahosi. Taṃ rājā vayappattaṃ uparajje patiṭṭhapesi, sambulā nāmassa aggamahesī ahosi uttamarūpadharā sarīrappabhāsampannā, nivāte jalamānā dīpasikhā viya khāyati. Aparabhāge sotthisenassa sarīre kuṭṭhaṃ uppajjati, vejjā tikicchituṃ nāsakkhiṃsu. So bhijjamāne kuṭṭhe paṭikūlo hutvā vippaṭisāraṃ patvā ‘‘ko me rajjena attho, araññe anāthamaraṇaṃ marissāmī’’ti rañño ārocāpetvā itthāgāraṃ chaḍḍetvā nikkhami. Sambulā bahūhi upāyehi nivattiyamānāpi anivattitvāva ‘‘ahaṃ taṃ sāmikaṃ araññe paṭijaggissāmī’’ti vatvā saddhiññeva nikkhami. So araññaṃ pavisitvā sulabhamūlaphalāphale chāyūdakasampanne padese paṇṇasālaṃ katvā vāsaṃ kappesi. Rājadhītā taṃ paṭijaggi. Kathaṃ? Sā hi pāto vuṭṭhāya assamapadaṃ sammajjitvā pānīyaparibhojanīyaṃ upaṭṭhapetvā dantakaṭṭhañca mukhadhovanañca upanāmetvā mukhe dhote nānāosadhāni pisitvā tassa vaṇe makkhetvā madhuramadhurāni phalāphalāni khādāpetvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthesu dhotesu ‘‘appamatto hohi devā’’ti vatvā vanditvā pacchikhaṇittiaṅkusake ādāya phalāphalatthāya araññaṃ pavisitvā phalāphalāni āharitvā ekamante ṭhapetvā ghaṭena udakaṃ āharitvā nānācuṇṇehi ca mattikāhi ca sotthisenaṃ nhāpetvā puna madhuraphalāphalāni upanāmeti. Paribhogāvasāne vāsitapānīyaṃ upanetvā sayaṃ phalāphalāni paribhuñjitvā padarasantharaṃ saṃvidahitvā tasmiṃ tattha nipanne tassa pāde dhovitvā sīsaparikammapiṭṭhiparikammapādaparikammāni katvā sayanapassaṃ upagantvā nipajjati. Etenupāyena sāmikaṃ paṭijaggi.
ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಅರಞ್ಞೇ ಫಲಾಫಲಂ ಆಹರನ್ತೀ ಏಕಂ ಗಿರಿಕನ್ದರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೀಸತೋ ಪಚ್ಛಿಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಕನ್ದರತೀರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಓತರಿತ್ವಾ ಹಲಿದ್ದಾಯ ಸರೀರಂ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಸುಧೋತಸರೀರಾ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ವಾಕಚೀರಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕನ್ದರತೀರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಸರೀರಪ್ಪಭಾಯ ವನಂ ಏಕೋಭಾಸಂ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಏಕೋ ದಾನವೋ ಗೋಚರತ್ಥಾಯ ಚರನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಗಾಥಾದ್ವಯಂ ಆಹ –
Sā ekadivasaṃ araññe phalāphalaṃ āharantī ekaṃ girikandaraṃ disvā sīsato pacchiṃ otāretvā kandaratīre ṭhapetvā ‘‘nhāyissāmī’’ti otaritvā haliddāya sarīraṃ ubbaṭṭetvā nhatvā sudhotasarīrā uttaritvā vākacīraṃ nivāsetvā kandaratīre aṭṭhāsi. Athassā sarīrappabhāya vanaṃ ekobhāsaṃ ahosi. Tasmiṃ khaṇe eko dānavo gocaratthāya caranto taṃ disvā paṭibaddhacitto hutvā gāthādvayaṃ āha –
೨೯೭.
297.
‘‘ಕಾ ವೇಧಮಾನಾ ಗಿರಿಕನ್ದರಾಯಂ, ಏಕಾ ತುವಂ ತಿಟ್ಠಸಿ ಸಂಹಿತೂರು।
‘‘Kā vedhamānā girikandarāyaṃ, ekā tuvaṃ tiṭṭhasi saṃhitūru;
ಪುಟ್ಠಾಸಿ ಮೇ ಪಾಣಿಪಮೇಯ್ಯಮಜ್ಝೇ, ಅಕ್ಖಾಹಿ ಮೇ ನಾಮಞ್ಚ ಬನ್ಧವೇ ಚ॥
Puṭṭhāsi me pāṇipameyyamajjhe, akkhāhi me nāmañca bandhave ca.
೨೯೮.
298.
‘‘ಓಭಾಸಯಂ ವನಂ ರಮ್ಮಂ, ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘನಿಸೇವಿತಂ।
‘‘Obhāsayaṃ vanaṃ rammaṃ, sīhabyagghanisevitaṃ;
ಕಾ ವಾ ತ್ವಮಸಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಕಸ್ಸ ವಾ ತ್ವಂ ಸುಮಜ್ಝಿಮೇ।
Kā vā tvamasi kalyāṇi, kassa vā tvaṃ sumajjhime;
ಅಭಿವಾದೇಮಿ ತಂ ಭದ್ದೇ, ದಾನವಾಹಂ ನಮತ್ಥು ತೇ’’ತಿ॥
Abhivādemi taṃ bhadde, dānavāhaṃ namatthu te’’ti.
ತತ್ಥ ಕಾ ವೇಧಮಾನಾತಿ ನ್ಹಾನಮತ್ತತಾಯ ಸೀತಭಾವೇನ ಕಮ್ಪಮಾನಾ। ಸಂಹಿತೂರೂತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತೂರು ಉತ್ತಮಊರುಲಕ್ಖಣೇ। ಪಾಣಿಪಮೇಯ್ಯಮಜ್ಝೇತಿ ಹತ್ಥೇನ ಮಿನಿತಬ್ಬಮಜ್ಝೇ। ಕಾ ವಾ ತ್ವನ್ತಿ ಕಾ ನಾಮ ವಾ ತ್ವಂ ಭವಸಿ। ಅಭಿವಾದೇಮೀತಿ ವನ್ದಾಮಿ। ದಾನವಾಹನ್ತಿ ಅಹಂ ಏಕೋ ದಾನವೋ, ಅಯಂ ನಮಕ್ಕಾರೋ ತವ ಅತ್ಥು, ಅಞ್ಜಲಿಂ ತೇ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ ಅವಚ।
Tattha kā vedhamānāti nhānamattatāya sītabhāvena kampamānā. Saṃhitūrūti sampiṇḍitūru uttamaūrulakkhaṇe. Pāṇipameyyamajjheti hatthena minitabbamajjhe. Kā vā tvanti kā nāma vā tvaṃ bhavasi. Abhivādemīti vandāmi. Dānavāhanti ahaṃ eko dānavo, ayaṃ namakkāro tava atthu, añjaliṃ te paggaṇhāmīti avaca.
ಸಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
Sā tassa vacanaṃ sutvā tisso gāthā abhāsi –
೨೯೯.
299.
‘‘ಯೋ ಪುತ್ತೋ ಕಾಸಿರಾಜಸ್ಸ, ಸೋತ್ಥಿಸೇನೋತಿ ತಂ ವಿದೂ।
‘‘Yo putto kāsirājassa, sotthisenoti taṃ vidū;
ತಸ್ಸಾಹಂ ಸಮ್ಬುಲಾ ಭರಿಯಾ, ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ದಾನವ।
Tassāhaṃ sambulā bhariyā, evaṃ jānāhi dānava;
ಅಭಿವಾದೇಮಿ ತಂ ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬುಲಾಹಂ ನಮತ್ಥು ತೇ॥
Abhivādemi taṃ bhante, sambulāhaṃ namatthu te.
೩೦೦.
300.
‘‘ವೇದೇಹಪುತ್ತೋ ಭದ್ದನ್ತೇ, ವನೇ ವಸತಿ ಆತುರೋ।
‘‘Vedehaputto bhaddante, vane vasati āturo;
ತಮಹಂ ರೋಗಸಮ್ಮತ್ತಂ, ಏಕಾ ಏಕಂ ಉಪಟ್ಠಹಂ॥
Tamahaṃ rogasammattaṃ, ekā ekaṃ upaṭṭhahaṃ.
೩೦೧.
301.
‘‘ಅಹಞ್ಚ ವನಮುಞ್ಛಾಯ, ಮಧುಮಂಸಂ ಮಿಗಾಬಿಲಂ।
‘‘Ahañca vanamuñchāya, madhumaṃsaṃ migābilaṃ;
ಯದಾಹರಾಮಿ ತಂ ಭಕ್ಖೋ, ತಸ್ಸ ನೂನಜ್ಜ ನಾಧತೀ’’ತಿ॥
Yadāharāmi taṃ bhakkho, tassa nūnajja nādhatī’’ti.
ತತ್ಥ ವೇದೇಹಪುತ್ತೋತಿ ವೇದೇಹರಾಜಧೀತಾಯ ಪುತ್ತೋ। ರೋಗಸಮ್ಮತ್ತನ್ತಿ ರೋಗಪೀಳಿತಂ। ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಹಾಮಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಮಿ। ‘‘ಉಪಟ್ಠಿತಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ವನಮುಞ್ಛಾಯಾತಿ ವನಂ ಉಞ್ಛೇತ್ವಾ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ। ಮಧುಮಂಸನ್ತಿ ನಿಮ್ಮಕ್ಖಿಕಂ ಮಧುಞ್ಚ ಮಿಗಾಬಿಲಮಂಸಞ್ಚ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಮಿಗೇಹಿ ಖಾದಿತಮಂಸತೋ ಅತಿರಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸಂ। ತಂ ಭಕ್ಖೋತಿ ಯಂ ಅಹಂ ಆಹರಾಮಿ, ತಂ ಭಕ್ಖೋವ ಸೋ ಮಮ ಸಾಮಿಕೋ। ತಸ್ಸ ನೂನಜ್ಜಾತಿ ತಸ್ಸ ಮಞ್ಞೇ ಅಜ್ಜ ಆಹಾರಂ ಅಲಭಮಾನಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಆತಪೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಪದುಮಂ ವಿಯ ನಾಧತಿ ಉಪತಪ್ಪತಿ ಮಿಲಾಯತಿ।
Tattha vedehaputtoti vedeharājadhītāya putto. Rogasammattanti rogapīḷitaṃ. Upaṭṭhahanti upaṭṭhahāmi paṭijaggāmi. ‘‘Upaṭṭhitā’’tipi pāṭho. Vanamuñchāyāti vanaṃ uñchetvā uñchācariyaṃ caritvā. Madhumaṃsanti nimmakkhikaṃ madhuñca migābilamaṃsañca sīhabyagghamigehi khāditamaṃsato atirittakoṭṭhāsaṃ. Taṃ bhakkhoti yaṃ ahaṃ āharāmi, taṃ bhakkhova so mama sāmiko. Tassa nūnajjāti tassa maññe ajja āhāraṃ alabhamānassa sarīraṃ ātape pakkhittapadumaṃ viya nādhati upatappati milāyati.
ತತೋ ಪರಂ ದಾನವಸ್ಸ ಚ ತಸ್ಸಾ ಚ ವಚನಪಟಿವಚನಗಾಥಾಯೋ ಹೋನ್ತಿ –
Tato paraṃ dānavassa ca tassā ca vacanapaṭivacanagāthāyo honti –
೩೦೨.
302.
‘‘ಕಿಂ ವನೇ ರಾಜಪುತ್ತೇನ, ಆತುರೇನ ಕರಿಸ್ಸಸಿ।
‘‘Kiṃ vane rājaputtena, āturena karissasi;
ಸಮ್ಬುಲೇ ಪರಿಚಿಣ್ಣೇನ, ಅಹಂ ಭತ್ತಾ ಭವಾಮಿ ತೇ॥
Sambule pariciṇṇena, ahaṃ bhattā bhavāmi te.
೩೦೩.
303.
‘‘ಸೋಕಟ್ಟಾಯ ದುರತ್ತಾಯ, ಕಿಂ ರೂಪಂ ವಿಜ್ಜತೇ ಮಮ।
‘‘Sokaṭṭāya durattāya, kiṃ rūpaṃ vijjate mama;
ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಯೇಸ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಅಭಿರೂಪತರಂ ಮಯಾ॥
Aññaṃ pariyesa bhaddante, abhirūpataraṃ mayā.
೩೦೪.
304.
‘‘ಏಹಿಮಂ ಗಿರಿಮಾರುಯ್ಹ, ಭರಿಯಾ ಮೇ ಚತುಸ್ಸತಾ।
‘‘Ehimaṃ girimāruyha, bhariyā me catussatā;
ತಾಸಂ ತ್ವಂ ಪವರಾ ಹೋಹಿ, ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಿದ್ಧಿನೀ॥
Tāsaṃ tvaṃ pavarā hohi, sabbakāmasamiddhinī.
೩೦೫.
305.
‘‘ನೂನ ತಾರಕವಣ್ಣಾಭೇ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಿಚ್ಛಸಿ।
‘‘Nūna tārakavaṇṇābhe, yaṃ kiñci manasicchasi;
ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪಚುರಂ ಮಯ್ಹಂ, ರಮಸ್ಸ್ವಜ್ಜ ಮಯಾ ಸಹ॥
Sabbaṃ taṃ pacuraṃ mayhaṃ, ramassvajja mayā saha.
೩೦೬.
306.
‘‘ನೋ ಚೇ ತುವಂ ಮಹೇಸೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಬುಲೇ ಕಾರಯಿಸ್ಸಸಿ।
‘‘No ce tuvaṃ maheseyyaṃ, sambule kārayissasi;
ಅಲಂ ತ್ವಂ ಪಾತರಾಸಾಯ, ಪಣ್ಹೇ ಭಕ್ಖಾ ಭವಿಸ್ಸಸಿ॥
Alaṃ tvaṃ pātarāsāya, paṇhe bhakkhā bhavissasi.
೩೦೭.
307.
‘‘ತಞ್ಚ ಸತ್ತಜಟೋ ಲುದ್ದೋ, ಕಳಾರೋ ಪುರಿಸಾದಕೋ।
‘‘Tañca sattajaṭo luddo, kaḷāro purisādako;
ವನೇ ನಾಥಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಿಂ, ಸಮ್ಬುಲಂ ಅಗ್ಗಹೀ ಭುಜೇ॥
Vane nāthaṃ apassantiṃ, sambulaṃ aggahī bhuje.
೩೦೮.
308.
‘‘ಅಧಿಪನ್ನಾ ಪಿಸಾಚೇನ, ಲುದ್ದೇನಾಮಿಸಚಕ್ಖುನಾ।
‘‘Adhipannā pisācena, luddenāmisacakkhunā;
ಸಾ ಚ ಸತ್ತುವಸಂ ಪತ್ತಾ, ಪತಿಮೇವಾನುಸೋಚತಿ॥
Sā ca sattuvasaṃ pattā, patimevānusocati.
೩೦೯.
309.
‘‘ನ ಮೇ ಇದಂ ತಥಾ ದುಕ್ಖಂ, ಯಂ ಮಂ ಖಾದೇಯ್ಯ ರಕ್ಖಸೋ।
‘‘Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, yaṃ maṃ khādeyya rakkhaso;
ಯಞ್ಚ ಮೇ ಅಯ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ, ಮನೋ ಹೇಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞಥಾ॥
Yañca me ayyaputtassa, mano hessati aññathā.
೩೧೦.
310.
‘‘ನ ಸನ್ತಿ ದೇವಾ ಪವಸನ್ತಿ ನೂನ, ನ ಹಿ ನೂನ ಸನ್ತಿ ಇಧ ಲೋಕಪಾಲಾ।
‘‘Na santi devā pavasanti nūna, na hi nūna santi idha lokapālā;
ಸಹಸಾ ಕರೋನ್ತಾನಮಸಞ್ಞತಾನಂ, ನ ಹಿ ನೂನ ಸನ್ತಿ ಪಟಿಸೇಧಿತಾರೋ’’ತಿ॥
Sahasā karontānamasaññatānaṃ, na hi nūna santi paṭisedhitāro’’ti.
ತತ್ಥ ಪರಿಚಿಣ್ಣೇನಾತಿ ತೇನ ಆತುರೇನ ಪರಿಚಿಣ್ಣೇನ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ। ಸೋಕಟ್ಟಾಯಾತಿ ಸೋಕಾತುರಾಯ। ‘‘ಸೋಕಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋಕೇ ಠಿತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುರತ್ತಾಯಾತಿ ದುಗ್ಗತಕಪಣಭಾವಪ್ಪತ್ತಾಯ ಅತ್ತಭಾವಾಯ। ಏಹಿಮನ್ತಿ ಮಾ ತ್ವಂ ದುರತ್ತಾಮ್ಹೀತಿ ಚಿನ್ತಯಿ, ಏತಂ ಮಮ ಗಿರಿಮ್ಹಿ ದಿಬ್ಬವಿಮಾನಂ, ಏಹಿ ಇಮಂ ಗಿರಿಂ ಆರುಹ। ಚತುಸ್ಸತಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಮೇ ವಿಮಾನೇ ಅಪರಾಪಿ ಚತುಸ್ಸತಾ ಭರಿಯಾಯೋ ಅತ್ಥಿ। ಸಬ್ಬಂ ತನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗವತ್ಥಾಭರಣಾದಿಕಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನೂನ ಮಯ್ಹಂ ಪಚುರಂ ಬಹುಂ ಸುಲಭಂ, ತಸ್ಮಾ ಮಾ ಕಪಣಾಮ್ಹೀತಿ ಚಿನ್ತಯಿ, ಏಹಿ ಮಯಾ ಸಹ ರಮಸ್ಸೂತಿ ವದತಿ।
Tattha pariciṇṇenāti tena āturena pariciṇṇena kiṃ karissasi. Sokaṭṭāyāti sokāturāya. ‘‘Sokaṭṭhāyā’’tipi pāṭho, soke ṭhitāyāti attho. Durattāyāti duggatakapaṇabhāvappattāya attabhāvāya. Ehimanti mā tvaṃ durattāmhīti cintayi, etaṃ mama girimhi dibbavimānaṃ, ehi imaṃ giriṃ āruha. Catussatāti tasmiṃ me vimāne aparāpi catussatā bhariyāyo atthi. Sabbaṃ tanti yaṃ kiñci upabhogaparibhogavatthābharaṇādikaṃ icchasi, sabbaṃ taṃ nūna mayhaṃ pacuraṃ bahuṃ sulabhaṃ, tasmā mā kapaṇāmhīti cintayi, ehi mayā saha ramassūti vadati.
ಮಹೇಸೇಯ್ಯನ್ತಿ, ‘‘ಭದ್ದೇ, ಸಮ್ಬುಲೇ ನೋ ಚೇ ಮೇ ತ್ವಂ ಮಹೇಸಿಭಾವಂ ಕಾರೇಸ್ಸಸಿ, ಪರಿಯತ್ತಾ ತ್ವಂ ಮಮ ಪಾತರಾಸಾಯ, ತೇನ ತಂ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ವಿಮಾನಂ ನೇಸ್ಸಾಮಿ, ತತ್ರ ಮಂ ಅಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತೀ ಮಮ ಸ್ವೇ ಪಾತೋವ ಭಕ್ಖಾ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ ಸೋ ಸತ್ತಹಿ ಜಟಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಲುದ್ದಕೋ ದಾರುಣೋ ನಿಕ್ಖನ್ತದನ್ತೋ ತಂ ತಸ್ಮಿಂ ವನೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ತನೋ ನಾಥಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಿಂ ಸಮ್ಬುಲಂ ಭುಜೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಅಧಿಪನ್ನಾತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಾ। ಆಮಿಸಚಕ್ಖುನಾತಿ ಕಿಲೇಸಲೋಲೇನ। ಪತಿಮೇವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪತಿಮೇವ ಅನುಸೋಚತಿ। ಮನೋ ಹೇಸ್ಸತೀತಿ ಮಂ ಚಿರಾಯನ್ತಿಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಚಿತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ನ ಸನ್ತಿ ದೇವಾತಿ ಇದಂ ಸಾ ದಾನವೇನ ಭುಜೇ ಗಹಿತಾ ದೇವತುಜ್ಝಾಪನಂ ಕರೋನ್ತೀ ಆಹ। ಲೋಕಪಾಲಾತಿ ಏವರೂಪಾನಂ ಸೀಲವನ್ತೀನಂ ಪತಿದೇವತಾನಂ ಪಾಲಕಾ ಲೋಕಪಾಲಾ ನೂನ ಇಧ ಲೋಕೇ ನ ಸನ್ತೀತಿ ಪರಿದೇವತಿ।
Maheseyyanti, ‘‘bhadde, sambule no ce me tvaṃ mahesibhāvaṃ kāressasi, pariyattā tvaṃ mama pātarāsāya, tena taṃ balakkārena vimānaṃ nessāmi, tatra maṃ asaṅgaṇhantī mama sve pātova bhakkhā bhavissasī’’ti evaṃ vatvā so sattahi jaṭāhi samannāgato luddako dāruṇo nikkhantadanto taṃ tasmiṃ vane kiñci attano nāthaṃ apassantiṃ sambulaṃ bhuje aggahesi. Adhipannāti ajjhotthaṭā. Āmisacakkhunāti kilesalolena. Patimevāti attano acintetvā patimeva anusocati. Mano hessatīti maṃ cirāyantiṃ viditvā aññathā cittaṃ bhavissati. Na santi devāti idaṃ sā dānavena bhuje gahitā devatujjhāpanaṃ karontī āha. Lokapālāti evarūpānaṃ sīlavantīnaṃ patidevatānaṃ pālakā lokapālā nūna idha loke na santīti paridevati.
ಅಥಸ್ಸಾ ಸೀಲತೇಜೇನ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಭವನಂ ಕಮ್ಪಿ, ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾಸನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಸಕ್ಕೋ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ವಜಿರಂ ಆದಾಯ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾನವಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಠತ್ವಾ ಇತರಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Athassā sīlatejena sakkassa bhavanaṃ kampi, paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. Sakko āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā vajiraṃ ādāya vegena gantvā dānavassa matthake ṭhatvā itaraṃ gāthamāha –
೩೧೧.
311.
‘‘ಇತ್ಥೀನಮೇಸಾ ಪವರಾ ಯಸಸ್ಸಿನೀ, ಸನ್ತಾ ಸಮಾ ಅಗ್ಗಿರಿವುಗ್ಗತೇಜಾ।
‘‘Itthīnamesā pavarā yasassinī, santā samā aggirivuggatejā;
ತಞ್ಚೇ ತುವಂ ರಕ್ಖಸಾದೇಸಿ ಕಞ್ಞಂ, ಮುದ್ಧಾ ಚ ಹಿ ಸತ್ತಧಾ ತೇ ಫಲೇಯ್ಯ।
Tañce tuvaṃ rakkhasādesi kaññaṃ, muddhā ca hi sattadhā te phaleyya;
ಮಾ ತ್ವಂ ದಹೀ ಮುಞ್ಚ ಪತಿಬ್ಬತಾಯಾ’’ತಿ॥
Mā tvaṃ dahī muñca patibbatāyā’’ti.
ತತ್ಥ ಸನ್ತಾತಿ ಉಪಸನ್ತಾ, ಅಥ ವಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನಾ। ಸಮಾತಿ ಕಾಯವಿಸಮಾದಿವಿರಹಿತಾ। ಅದೇಸೀತಿ ಖಾದಸಿ। ಫಲೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಮೇ ಇನ್ದವಜಿರೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮುದ್ಧಾ ಭಿಜ್ಜೇಥ। ಮಾ ತ್ವಂ ದಹೀತಿ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಪತಿಬ್ಬತಂ ಮಾ ತಾಪೇಯ್ಯಾಸೀತಿ।
Tattha santāti upasantā, atha vā paṇḍitā ñāṇasampannā. Samāti kāyavisamādivirahitā. Adesīti khādasi. Phaleyyāti iminā me indavajirena paharitvā muddhā bhijjetha. Mā tvaṃ dahīti tvaṃ imaṃ patibbataṃ mā tāpeyyāsīti.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ದಾನವೋ ಸಮ್ಬುಲಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಪುನಪಿ ಏಸ ಏವರೂಪಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದಾನವಂ ದೇವಸಙ್ಖಲಿಕಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪುನ ಅನಾಗಮನಾಯ ತತಿಯೇ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ರಾಜಧೀತರಂ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಓವದಿತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ। ರಾಜಧೀತಾಪಿ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಚನ್ದಾಲೋಕೇನ ಅಸ್ಸಮಂ ಪಾಪುಣಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಅಟ್ಠ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
Taṃ sutvā dānavo sambulaṃ vissajjesi. Sakko ‘‘punapi esa evarūpaṃ kareyyā’’ti cintetvā dānavaṃ devasaṅkhalikāya bandhitvā puna anāgamanāya tatiye pabbatantare vissajjesi, rājadhītaraṃ appamādena ovaditvā sakaṭṭhānameva gato. Rājadhītāpi atthaṅgate sūriye candālokena assamaṃ pāpuṇi. Tamatthaṃ pakāsento satthā aṭṭha gāthā abhāsi –
೩೧೨.
312.
‘‘ಸಾ ಚ ಅಸ್ಸಮಮಾಗಚ್ಛಿ, ಪಮುತ್ತಾ ಪುರಿಸಾದಕಾ।
‘‘Sā ca assamamāgacchi, pamuttā purisādakā;
ನೀಳಂ ಪಳಿನಂ ಸಕುಣೀವ, ಗತಸಿಙ್ಗಂವ ಆಲಯಂ॥
Nīḷaṃ paḷinaṃ sakuṇīva, gatasiṅgaṃva ālayaṃ.
೩೧೩.
313.
‘‘ಸಾ ತತ್ಥ ಪರಿದೇವೇಸಿ, ರಾಜಪುತ್ತೀ ಯಸಸ್ಸಿನೀ।
‘‘Sā tattha paridevesi, rājaputtī yasassinī;
ಸಮ್ಬುಲಾ ಉತುಮತ್ತಕ್ಖಾ, ವನೇ ನಾಥಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ॥
Sambulā utumattakkhā, vane nāthaṃ apassantī.
೩೧೪.
314.
‘‘ಸಮಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ವನ್ದೇ, ಸಮ್ಪನ್ನಚರಣೇ ಇಸೇ।
‘‘Samaṇe brāhmaṇe vande, sampannacaraṇe ise;
ರಾಜಪುತ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ, ತುಮ್ಹಂಮ್ಹಿ ಸರಣಂ ಗತಾ॥
Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.
೩೧೫.
315.
‘‘ವನ್ದೇ ಸೀಹೇ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘೇ ಚ, ಯೇ ಚ ಅಞ್ಞೇ ವನೇ ಮಿಗಾ।
‘‘Vande sīhe ca byagghe ca, ye ca aññe vane migā;
ರಾಜಪುತ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ, ತುಮ್ಹಂಮ್ಹಿ ಸರಣಂ ಗತಾ॥
Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.
೩೧೬.
316.
‘‘ತಿಣಾ ಲತಾನಿ ಓಸಝೋ, ಪಬ್ಬತಾನಿ ವನಾನಿ ಚ।
‘‘Tiṇā latāni osajho, pabbatāni vanāni ca;
ರಾಜಪುತ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ, ತುಮ್ಹಂಮ್ಹಿ ಸರಣಂ ಗತಾ॥
Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.
೩೧೭.
317.
‘‘ವನ್ದೇ ಇನ್ದೀವರೀಸಾಮಂ, ರತ್ತಿಂ ನಕ್ಖತ್ತಮಾಲಿನಿಂ।
‘‘Vande indīvarīsāmaṃ, rattiṃ nakkhattamāliniṃ;
ರಾಜಪುತ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ, ತುಮ್ಹಂಮ್ಹಿ ಸರಣಂ ಗತಾ॥
Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.
೩೧೮.
318.
‘‘ವನ್ದೇ ಭಾಗೀರಥಿಂ ಗಙ್ಗಂ, ಸವನ್ತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಂ।
‘‘Vande bhāgīrathiṃ gaṅgaṃ, savantīnaṃ paṭiggahaṃ;
ರಾಜಪುತ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ, ತುಮ್ಹಂಮ್ಹಿ ಸರಣಂ ಗತಾ॥
Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.
೩೧೯.
319.
‘‘ವನ್ದೇ ಅಹಂ ಪಬ್ಬತರಾಜಸೇಟ್ಠಂ, ಹಿಮವನ್ತಂ ಸಿಲುಚ್ಚಯಂ।
‘‘Vande ahaṃ pabbatarājaseṭṭhaṃ, himavantaṃ siluccayaṃ;
ರಾಜಪುತ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ, ತುಮ್ಹಂಮ್ಹಿ ಸರಣಂ ಗತಾ’’ತಿ॥
Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā’’ti.
ತತ್ಥ ನೀಳಂ ಪಳಿನಂ ಸಕುಣೀವಾತಿ ಯಥಾ ಸಕುಣಿಕಾ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೇನಚಿ ಉಪದ್ದವೇನ ಸಕುಣಪೋತಕಾನಂ ಪಳಿನತ್ತಾ ಪಳಿನಂ ಸಕುಣಿನೀಳಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ವಾ ಗತಸಿಙ್ಗಂ ನಿಕ್ಖನ್ತವಚ್ಛಕಂ ಆಲಯಂ ಸುಞ್ಞಂ ವಚ್ಛಕಸಾಲಂ ವಚ್ಛಗಿದ್ಧಿನೀ ಧೇನು ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸುಞ್ಞಂ ಅಸ್ಸಮಂ ಆಗಚ್ಛೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತದಾ ಹಿ ಸೋತ್ಥಿಸೇನೋ ಸಮ್ಬುಲಾಯ ಚಿರಮಾನಾಯ ‘‘ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಲೋಲಾ, ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪರಿಸಙ್ಕನ್ತೋ ಪಣ್ಣಸಾಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಉತುಮತ್ತಕ್ಖಾತಿ ಸೋಕವೇಗಸಞ್ಜಾತೇನ ಉಣ್ಹೇನ ಉತುನಾ ಮನ್ದಲೋಚನಾ। ಅಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವನೇ ನಾಥಂ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸನ್ಧಾವಮಾನಾ ಪರಿದೇವೇಸಿ।
Tattha nīḷaṃ paḷinaṃ sakuṇīvāti yathā sakuṇikā mukhatuṇḍakena gocaraṃ gahetvā kenaci upaddavena sakuṇapotakānaṃ paḷinattā paḷinaṃ sakuṇinīḷaṃ āgaccheyya, yathā vā gatasiṅgaṃ nikkhantavacchakaṃ ālayaṃ suññaṃ vacchakasālaṃ vacchagiddhinī dhenu āgaccheyya, evaṃ suññaṃ assamaṃ āgacchīti attho. Tadā hi sotthiseno sambulāya ciramānāya ‘‘itthiyo nāma lolā, paccāmittampi me gahetvā āgaccheyyā’’ti parisaṅkanto paṇṇasālato nikkhamitvā gacchantaraṃ pavisitvā nisīdi. Tenetaṃ vuttaṃ. Utumattakkhāti sokavegasañjātena uṇhena utunā mandalocanā. Apassantīti tasmiṃ vane nāthaṃ attano patiṃ apassantī ito cito ca sandhāvamānā paridevesi.
ತತ್ಥ ಸಮಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತಿ ಸಮಿತಪಾಪಬಾಹಿತಪಾಪೇ ಸಮಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ। ಸಮ್ಪನ್ನಚರಣೇತಿ ಸಹ ಸೀಲೇನ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ಚ ಸಮ್ಪನ್ನಚರಣೇ ಇಸೇ ವನ್ದೇತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ ರಾಜಪುತ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸರಣಂ ಗತಾ ಅಮ್ಹಿ। ಸಚೇ ಮೇ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಥ, ಆಚಿಕ್ಖಥಾತಿ ಪರಿದೇವೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಗಾಥಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತಿಣಾ ಲತಾನಿ ಓಸಝೋತಿ ಅನ್ತೋಫೇಗ್ಗುಬಹಿಸಾರತಿಣಾನಿ ಚ ಲತಾನಿ ಚ ಅನ್ತೋಸಾರಓಸಧಿಯೋ ಚ। ಇಮಂ ಗಾಥಂ ತಿಣಾದೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತದೇವತಾ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಇನ್ದೀವರೀಸಾಮನ್ತಿ ಇನ್ದೀವರೀಪುಪ್ಫಸಮಾನವಣ್ಣಂ। ನಕ್ಖತ್ತಮಾಲಿನಿನ್ತಿ ನಕ್ಖತ್ತಪಟಿಪಾಟಿಸಮನ್ನಾಗತಂ। ತುಮ್ಹಂಮ್ಹೀತಿ ರತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ತಮ್ಪಿ ಅಮ್ಹೀತಿ ಆಹ। ಭಾಗೀರಥಿಂ ಗಙ್ಗನ್ತಿ ಏವಂಪರಿಯಾಯನಾಮಿಕಂ ಗಙ್ಗಂ। ಸವನ್ತೀನನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಂ ಬಹೂನಂ ನದೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಿಕಂ। ಗಙ್ಗಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತದೇವತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ। ಹಿಮವನ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
Tattha samaṇe brāhmaṇeti samitapāpabāhitapāpe samaṇe brāhmaṇe. Sampannacaraṇeti saha sīlena aṭṭhannaṃ samāpattīnaṃ vasena ca sampannacaraṇe ise vandeti evaṃ vatvā rājaputtaṃ apassantī tumhākaṃ saraṇaṃ gatā amhi. Sace me sāmikassa nisinnaṭṭhānaṃ jānātha, ācikkhathāti paridevesīti attho. Sesagāthāsupi eseva nayo. Tiṇā latāni osajhoti antopheggubahisāratiṇāni ca latāni ca antosāraosadhiyo ca. Imaṃ gāthaṃ tiṇādīsu nibbattadevatā sandhāyāha. Indīvarīsāmanti indīvarīpupphasamānavaṇṇaṃ. Nakkhattamālininti nakkhattapaṭipāṭisamannāgataṃ. Tumhaṃmhīti rattiṃ sandhāya tampi amhīti āha. Bhāgīrathiṃ gaṅganti evaṃpariyāyanāmikaṃ gaṅgaṃ. Savantīnanti aññāsaṃ bahūnaṃ nadīnaṃ paṭiggāhikaṃ. Gaṅgāya nibbattadevataṃ sandhāyevamāha. Himavantepi eseva nayo.
ತಂ ಏವಂ ಪರಿದೇವಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿಸೇನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಅತಿವಿಯ ಪರಿದೇವತಿ, ನ ಖೋ ಪನಸ್ಸಾ ಭಾವಂ ಜಾನಾಮಿ, ಸಚೇ ಮಯಿ ಸಿನೇಹೇನ ಏವಂ ಕರೋತಿ , ಹದಯಮ್ಪಿಸ್ಸಾ ಫಲೇಯ್ಯ, ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವ ನ’’ನ್ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿ। ಸಾಪಿ ಪರಿದೇವಮಾನಾವ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಕುಹಿಂ ಗತೋಸಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ಸೋ, ‘‘ಭದ್ದೇ , ತ್ವಂ ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ನ ಇಮಾಯ ವೇಲಾಯ ಆಗಚ್ಛಸಿ, ಅಜ್ಜ ಅತಿಸಾಯಂ ಆಗತಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಗಾಥಮಾಹ –
Taṃ evaṃ paridevamānaṃ disvā sotthiseno cintesi – ‘‘ayaṃ ativiya paridevati, na kho panassā bhāvaṃ jānāmi, sace mayi sinehena evaṃ karoti , hadayampissā phaleyya, pariggaṇhissāmi tāva na’’nti gantvā paṇṇasāladvāre nisīdi. Sāpi paridevamānāva paṇṇasāladvāraṃ gantvā tassa pāde vanditvā ‘‘kuhiṃ gatosi, devā’’ti āha. Atha naṃ so, ‘‘bhadde , tvaṃ aññesu divasesu na imāya velāya āgacchasi, ajja atisāyaṃ āgatāsī’’ti pucchanto gāthamāha –
೩೨೦.
320.
‘‘ಅತಿಸಾಯಂ ವತಾಗಞ್ಛಿ, ರಾಜಪುತ್ತಿ ಯಸಸ್ಸಿನಿ।
‘‘Atisāyaṃ vatāgañchi, rājaputti yasassini;
ಕೇನ ನುಜ್ಜ ಸಮಾಗಚ್ಛಿ, ಕೋ ತೇ ಪಿಯತರೋ ಮಯಾ’’ತಿ॥
Kena nujja samāgacchi, ko te piyataro mayā’’ti.
ಅಥ ನಂ ಸಾ ‘‘ಅಹಂ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಫಲಾಫಲಾನಿ ಆದಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ ಏಕಂ ದಾನವಂ ಪಸ್ಸಿಂ, ಸೋ ಮಯಿ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಮಂ ಹತ್ಥೇ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘ಸಚೇ ಮಮ ವಚನಂ ನ ಕರೋಸಿ, ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಿ ತ’ನ್ತಿ ಆಹ, ಅಹಂ ತಾಯ ವೇಲಾಯ ತಞ್ಞೇವ ಅನುಸೋಚನ್ತೀ ಏವಂ ಪರಿದೇವಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಗಾಥಮಾಹ –
Atha naṃ sā ‘‘ahaṃ, ayyaputta, phalāphalāni ādāya āgacchantī ekaṃ dānavaṃ passiṃ, so mayi paṭibaddhacitto hutvā maṃ hatthe gaṇhitvā ‘sace mama vacanaṃ na karosi, khādissāmi ta’nti āha, ahaṃ tāya velāya taññeva anusocantī evaṃ paridevi’’nti vatvā gāthamāha –
೩೨೧.
321.
‘‘ಇದಂ ಖೋಹಂ ತದಾವೋಚಂ, ಗಹಿತಾ ತೇನ ಸತ್ತುನಾ।
‘‘Idaṃ khohaṃ tadāvocaṃ, gahitā tena sattunā;
ನ ಮೇ ಇದಂ ತಥಾ ದುಕ್ಖಂ, ಯಂ ಮಂ ಖಾದೇಯ್ಯ ರಕ್ಖಸೋ।
Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, yaṃ maṃ khādeyya rakkhaso;
ಯಞ್ಚ ಮೇ ಅಯ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ, ಮನೋ ಹೇಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞಥಾ’’ತಿ॥
Yañca me ayyaputtassa, mano hessati aññathā’’ti.
ಅಥಸ್ಸ ಸೇಸಮ್ಪಿ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇನ್ತೀ ‘‘ತೇನ ಪನಾಹಂ, ದೇವ, ದಾನವೇನ ಗಹಿತಾ ಅತ್ತಾನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ದೇವತುಜ್ಝಾಪನಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿಂ, ಅಥ ಸಕ್ಕೋ ವಜಿರಹತ್ಥೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋ ದಾನವಂ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ದೇವಸಙ್ಖಲಿಕಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತತಿಯೇ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ಏವಾಹಂ ಸಕ್ಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿಸೇನೋ, ‘‘ಭದ್ದೇ, ಹೋತು, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಸಚ್ಚಂ ನಾಮ ದುಲ್ಲಭಂ, ಹಿಮವನ್ತೇ ಹಿ ಬಹೂ ವನಚರಕತಾಪಸವಿಜ್ಜಾಧರಾದಯೋ ಸನ್ತಿ, ಕೋ ತುಯ್ಹಂ ಸದ್ದಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಾಥಮಾಹ –
Athassa sesampi pavattiṃ ārocentī ‘‘tena panāhaṃ, deva, dānavena gahitā attānaṃ vissajjāpetuṃ asakkontī devatujjhāpanakammaṃ akāsiṃ, atha sakko vajirahattho āgantvā ākāse ṭhito dānavaṃ santajjetvā maṃ vissajjāpetvā taṃ devasaṅkhalikāya bandhitvā tatiye pabbatantare khipitvā pakkāmi, evāhaṃ sakkaṃ nissāya jīvitaṃ labhi’’nti āha. Taṃ sutvā sotthiseno, ‘‘bhadde, hotu, mātugāmassa antare saccaṃ nāma dullabhaṃ, himavante hi bahū vanacarakatāpasavijjādharādayo santi, ko tuyhaṃ saddahissatī’’ti vatvā gāthamāha –
೩೨೨.
322.
‘‘ಚೋರೀನಂ ಬಹುಬುದ್ಧೀನಂ, ಯಾಸು ಸಚ್ಚಂ ಸುದುಲ್ಲಭಂ।
‘‘Corīnaṃ bahubuddhīnaṃ, yāsu saccaṃ sudullabhaṃ;
ಥೀನಂ ಭಾವೋ ದುರಾಜಾನೋ, ಮಚ್ಛಸ್ಸೇವೋದಕೇ ಗತ’’ನ್ತಿ॥
Thīnaṃ bhāvo durājāno, macchassevodake gata’’nti.
ಸಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಅಹಂ ತಂ ಅಸದ್ದಹನ್ತಂ ಮಮ ಸಚ್ಚಬಲೇನೇವ ತಿಕಿಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉದಕಸ್ಸ ಕಲಸಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚನ್ತೀ ಗಾಥಮಾಹ –
Sā tassa vacanaṃ sutvā, ‘‘ayyaputta, ahaṃ taṃ asaddahantaṃ mama saccabaleneva tikicchissāmī’’ti udakassa kalasaṃ pūretvā saccakiriyaṃ katvā tassa sīse udakaṃ āsiñcantī gāthamāha –
೩೨೩.
323.
‘‘ತಥಾ ಮಂ ಸಚ್ಚಂ ಪಾಲೇತು, ಪಾಲಯಿಸ್ಸತಿ ಚೇ ಮಮಂ।
‘‘Tathā maṃ saccaṃ pāletu, pālayissati ce mamaṃ;
ಯಥಾಹಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಅಞ್ಞಂ ಪಿಯತರಂ ತಯಾ।
Yathāhaṃ nābhijānāmi, aññaṃ piyataraṃ tayā;
ಏತೇನ ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನ, ಬ್ಯಾಧಿ ತೇ ವೂಪಸಮ್ಮತೂ’’ತಿ॥
Etena saccavajjena, byādhi te vūpasammatū’’ti.
ತತ್ಥ ತಥಾ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಚೇ ಮಮ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾಹಂ ವದಾಮಿ, ತಥಾ ಚೇ ಮಮ ವಚನಂ ಸಚ್ಚಂ, ಅಥ ಮಂ ಇದಾನಿಪಿ ಪಾಲೇತು, ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಪಾಲೇಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ಮೇ ವಚನಂ ಸುಣಾಥ ‘‘ಯಥಾಹಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮೀ’’ತಿ। ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ‘‘ತಥಾ ಮಂ ಸಚ್ಚಂ ಪಾಲೇತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನತ್ಥಿ।
Tattha tathā-saddo ‘‘ce mama’’nti iminā saddhiṃ yojetabbo. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathāhaṃ vadāmi, tathā ce mama vacanaṃ saccaṃ, atha maṃ idānipi pāletu, āyatimpi pālessati, idāni me vacanaṃ suṇātha ‘‘yathāhaṃ nābhijānāmī’’ti. Potthakesu pana ‘‘tathā maṃ saccaṃ pāletī’’ti likhitaṃ, taṃ aṭṭhakathāyaṃ natthi.
ಏವಂ ತಾಯ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಉದಕೇ ಆಸಿತ್ತಮತ್ತೇಯೇವ ಸೋತ್ಥಿಸೇನಸ್ಸ ಕುಟ್ಠಂ ಅಮ್ಬಿಲೇನ ಧೋತಂ ವಿಯ ತಮ್ಬಮಲಂ ತಾವದೇವ ಅಪಗಚ್ಛಿ। ತೇ ಕತಿಪಾಹಂ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಸಿಂಸು। ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಆಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಸೋತ್ಥಿಸೇನಸ್ಸ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬುಲಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಾಪೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ, ರಾಜನಿವೇಸನೇಯೇವ ಚ ನಿಬದ್ಧಂ ಭುಞ್ಜಿ। ಸೋತ್ಥಿಸೇನೋಪಿ ಸಮ್ಬುಲಾಯ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನಮತ್ತಮೇವ ಅದಾಸಿ, ನ ಪುನಸ್ಸಾ ಕೋಚಿ ಸಕ್ಕಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ಅತ್ಥಿಭಾವಮ್ಪಿಸ್ಸಾ ನ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ಅಞ್ಞಾಹೇವ ಇತ್ಥೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿರಮಿ। ಸಮ್ಬುಲಾ ಸಪತ್ತಿದೋಸವಸೇನ ಕಿಸಾ ಅಹೋಸಿ ಉಪಣ್ಡುಪಣ್ಡುಕಜಾತಾ ಧಮನೀಸನ್ಥತಗತ್ತಾ। ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸೋಕವಿನೋದನತ್ಥಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಆಗತಸ್ಸ ಸಸುರತಾಪಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಸೋ ತಂ ಮಿಲಾತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಾಥಮಾಹ –
Evaṃ tāya saccakiriyaṃ katvā udake āsittamatteyeva sotthisenassa kuṭṭhaṃ ambilena dhotaṃ viya tambamalaṃ tāvadeva apagacchi. Te katipāhaṃ tattha vasitvā araññā nikkhamma bārāṇasiṃ patvā uyyānaṃ pavisiṃsu. Rājā tesaṃ āgatabhāvaṃ ñatvā uyyānaṃ gantvā tattheva sotthisenassa chattaṃ ussāpetvā sambulaṃ aggamahesiṭṭhāne abhisiñcāpetvā nagaraṃ pavesetvā sayaṃ isipabbajjaṃ pabbajitvā uyyāne vāsaṃ kappesi, rājanivesaneyeva ca nibaddhaṃ bhuñji. Sotthisenopi sambulāya aggamahesiṭṭhānamattameva adāsi, na punassā koci sakkāro ahosi, atthibhāvampissā na aññāsi, aññāheva itthīhi saddhiṃ abhirami. Sambulā sapattidosavasena kisā ahosi upaṇḍupaṇḍukajātā dhamanīsanthatagattā. Sā ekadivasaṃ sokavinodanatthaṃ bhuñjituṃ āgatassa sasuratāpasassa santikaṃ gantvā taṃ katabhattakiccaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. So taṃ milātindriyaṃ disvā gāthamāha –
೩೨೪.
324.
‘‘ಯೇ ಕುಞ್ಜರಾ ಸತ್ತಸತಾ ಉಳಾರಾ, ರಕ್ಖನ್ತಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಮುಯ್ಯುತಾವುಧಾ।
‘‘Ye kuñjarā sattasatā uḷārā, rakkhanti rattindivamuyyutāvudhā;
ಧನುಗ್ಗಹಾನಞ್ಚ ಸತಾನಿ ಸೋಳಸ, ಕಥಂವಿಧೇ ಪಸ್ಸಸಿ ಭದ್ದೇ ಸತ್ತವೋ’’ತಿ॥
Dhanuggahānañca satāni soḷasa, kathaṃvidhe passasi bhadde sattavo’’ti.
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭದ್ದೇ, ಸಮ್ಬುಲೇ ಯೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ತಸತಾ ಕುಞ್ಜರಾ, ತೇಸಞ್ಞೇವ ಖನ್ಧಗತಾನಂ ಯೋಧಾನಂ ವಸೇನ ಉಯ್ಯುತ್ತಾವುಧಾ, ಅಪರಾನಿ ಚ ಸೋಳಸಧನುಗ್ಗಹಸತಾನಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಬಾರಾಣಸಿಂ ರಕ್ಖನ್ತಿ। ಏವಂ ಸುರಕ್ಖಿತೇ ನಗರೇ ಕಥಂವಿಧೇ ತ್ವಂ ಸತ್ತವೋ ಪಸ್ಸಸಿ। ಭದ್ದೇ, ಯಸ್ಸಾ ತವ ಸಾಸಙ್ಕಾ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಾ ಅರಞ್ಞಾ ಆಗತಕಾಲೇಪಿ ಪಭಾಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸರೀರಂ, ಇದಾನಿ ಪನ ಮಿಲಾತಾ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸವಣ್ಣಾ ಅತಿವಿಯ ಕಿಲನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯಾಸಿ, ಕಸ್ಸ ನಾಮ ತ್ವಂ ಭಾಯಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ।
Tassattho – bhadde, sambule ye amhākaṃ sattasatā kuñjarā, tesaññeva khandhagatānaṃ yodhānaṃ vasena uyyuttāvudhā, aparāni ca soḷasadhanuggahasatāni rattindivaṃ bārāṇasiṃ rakkhanti. Evaṃ surakkhite nagare kathaṃvidhe tvaṃ sattavo passasi. Bhadde, yassā tava sāsaṅkā sappaṭibhayā araññā āgatakālepi pabhāsampannaṃ sarīraṃ, idāni pana milātā paṇḍupalāsavaṇṇā ativiya kilantindriyāsi, kassa nāma tvaṃ bhāyasī’’ti pucchi.
ಸಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ತೇ, ದೇವ, ಮಯಿ ನ ಪುರಿಮಸದಿಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
Sā tassa vacanaṃ sutvā ‘‘putto te, deva, mayi na purimasadiso’’ti vatvā pañca gāthā abhāsi –
೩೨೫.
325.
‘‘ಅಲಙ್ಕತಾಯೋ ಪದುಮುತ್ತರತ್ತಚಾ, ವಿರಾಗಿತಾ ಪಸ್ಸತಿ ಹಂಸಗಗ್ಗರಾ।
‘‘Alaṅkatāyo padumuttarattacā, virāgitā passati haṃsagaggarā;
ತಾಸಂ ಸುಣಿತ್ವಾ ಮಿತಗೀತವಾದಿತಂ, ನ ದಾನಿ ಮೇ ತಾತ ತಥಾ ಯಥಾ ಪುರೇ॥
Tāsaṃ suṇitvā mitagītavāditaṃ, na dāni me tāta tathā yathā pure.
೩೨೬.
326.
‘‘ಸುವಣ್ಣಸಂಕಚ್ಚಧರಾ ಸುವಿಗ್ಗಹಾ, ಅಲಙ್ಕತಾ ಮಾನುಸಿಯಚ್ಛರೂಪಮಾ।
‘‘Suvaṇṇasaṃkaccadharā suviggahā, alaṅkatā mānusiyaccharūpamā;
ಸೇನೋಪಿಯಾ ತಾತ ಅನಿನ್ದಿತಙ್ಗಿಯೋ, ಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಾ ಪಟಿಲೋಭಯನ್ತಿ ನಂ॥
Senopiyā tāta aninditaṅgiyo, khattiyakaññā paṭilobhayanti naṃ.
೩೨೭.
327.
‘‘ಸಚೇ ಅಹಂ ತಾತ ತಥಾ ಯಥಾ ಪುರೇ, ಪತಿಂ ತಮುಞ್ಛಾಯ ಪುನಾ ವನೇ ಭರೇ।
‘‘Sace ahaṃ tāta tathā yathā pure, patiṃ tamuñchāya punā vane bhare;
ಸಮ್ಮಾನಯೇ ಮಂ ನ ಚ ಮಂ ವಿಮಾನಯೇ, ಇತೋಪಿ ಮೇ ತಾತ ತತೋ ವರಂ ಸಿಯಾ॥
Sammānaye maṃ na ca maṃ vimānaye, itopi me tāta tato varaṃ siyā.
೩೨೮.
328.
‘‘ಯಮನ್ನಪಾನೇ ವಿಪುಲಸ್ಮಿ ಓಹಿತೇ, ನಾರೀ ವಿಮಟ್ಠಾಭರಣಾ ಅಲಙ್ಕತಾ।
‘‘Yamannapāne vipulasmi ohite, nārī vimaṭṭhābharaṇā alaṅkatā;
ಸಬ್ಬಙ್ಗುಪೇತಾ ಪತಿನೋ ಚ ಅಪ್ಪಿಯಾ, ಅಬಜ್ಝ ತಸ್ಸಾ ಮರಣಂ ತತೋ ವರಂ॥
Sabbaṅgupetā patino ca appiyā, abajjha tassā maraṇaṃ tato varaṃ.
೩೨೯.
329.
‘‘ಅಪಿ ಚೇ ದಲಿದ್ದಾ ಕಪಣಾ ಅನಾಳ್ಹಿಯಾ, ಕಟಾದುತೀಯಾ ಪತಿನೋ ಚ ಸಾ ಪಿಯಾ।
‘‘Api ce daliddā kapaṇā anāḷhiyā, kaṭādutīyā patino ca sā piyā;
ಸಬ್ಬಙ್ಗುಪೇತಾಯಪಿ ಅಪ್ಪಿಯಾಯ, ಅಯಮೇವ ಸೇಯ್ಯಾ ಕಪಣಾಪಿ ಯಾ ಪಿಯಾ’’ತಿ॥
Sabbaṅgupetāyapi appiyāya, ayameva seyyā kapaṇāpi yā piyā’’ti.
ತತ್ಥ ಪದುಮುತ್ತರತ್ತಚಾತಿ ಪದುಮಗಬ್ಭಸದಿಸಉತ್ತರತ್ತಚಾ। ಸಬ್ಬಾಸಂ ಸರೀರತೋ ಸುವಣ್ಣಪಭಾ ನಿಚ್ಛರನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ವಿರಾಗಿತಾತಿ ವಿಲಗ್ಗಸರೀರಾ, ತನುಮಜ್ಝಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹಂಸಗಗ್ಗರಾತಿ ಏವರೂಪಾ ಹಂಸಾ ವಿಯ ಮಧುರಸ್ಸರಾ ನಾರಿಯೋ ಪಸ್ಸತಿ। ತಾಸನ್ತಿ ಸೋ ತವ ಪುತ್ತೋ ತಾಸಂ ನಾರೀನಂ ಮಿತಗೀತವಾದಿತಾದೀನಿ ಸುಣಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮೇ, ತಾತ, ಯಥಾ ಪುರೇ, ತಥಾ ನ ಪವತ್ತತೀತಿ ವದತಿ। ಸುವಣ್ಣಸಂಕಚ್ಚಧರಾತಿ ಸುವಣ್ಣಮಯಸಂಕಚ್ಚಾಲಙ್ಕಾರಧರಾ। ಅಲಙ್ಕತಾತಿ ನಾನಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ। ಮಾನುಸಿಯಚ್ಛರೂಪಮಾತಿ ಮಾನುಸಿಯೋ ಅಚ್ಛರೂಪಮಾ। ಸೇನೋಪಿಯಾತಿ ಸೋತ್ಥಿಸೇನಸ್ಸ ಪಿಯಾ। ಪಟಿಲೋಭಯನ್ತಿ ನನ್ತಿ ನಂ ತವ ಪುತ್ತಂ ಪಟಿಲೋಭಯನ್ತಿ।
Tattha padumuttarattacāti padumagabbhasadisauttarattacā. Sabbāsaṃ sarīrato suvaṇṇapabhā niccharantīti dīpeti. Virāgitāti vilaggasarīrā, tanumajjhāti attho. Haṃsagaggarāti evarūpā haṃsā viya madhurassarā nāriyo passati. Tāsanti so tava putto tāsaṃ nārīnaṃ mitagītavāditādīni suṇitvā idāni me, tāta, yathā pure, tathā na pavattatīti vadati. Suvaṇṇasaṃkaccadharāti suvaṇṇamayasaṃkaccālaṅkāradharā. Alaṅkatāti nānālaṅkārapaṭimaṇḍitā. Mānusiyaccharūpamāti mānusiyo accharūpamā. Senopiyāti sotthisenassa piyā. Paṭilobhayanti nanti naṃ tava puttaṃ paṭilobhayanti.
ಸಚೇ ಅಹನ್ತಿ, ತಾತ, ಯಥಾ ಪುರೇ ಸಚೇ ಅಹಂ ಪುನಪಿ ತಂ ಪತಿಂ ತಥೇವ ಕುಟ್ಠರೋಗೇನ ವನಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ಉಞ್ಛಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ವನೇ ಭರೇಯ್ಯಂ, ಪುನಪಿ ಮಂ ಸೋ ಸಮ್ಮಾನೇಯ್ಯ ನ ವಿಮಾನೇಯ್ಯ, ತತೋ ಮೇ ಇತೋಪಿ ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜತೋ ತಂ ಅರಞ್ಞಮೇವ ವರಂ ಸಿಯಾ ಸಪತ್ತಿದೋಸೇನ ಸುಸ್ಸನ್ತಿಯಾತಿ ದೀಪೇತಿ। ಯಮನ್ನಪಾನೇತಿ ಯಂ ಅನ್ನಪಾನೇ। ಓಹಿತೇತಿ ಠಪಿತೇ ಪಟಿಯತ್ತೇ। ಇಮಿನಾ ಬಹುನ್ನಪಾನಘರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಯಂ ಕಿರಸ್ಸಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಾ ನಾರೀ ವಿಪುಲನ್ನಪಾನೇ ಘರೇ ಏಕಿಕಾವ ಅಸಪತ್ತಿ ಸಮಾನಾ ವಿಮಟ್ಠಾಭರಣಾ ನಾನಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅಲಙ್ಕತಾ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಗುಣಙ್ಗೇಹಿ ಉಪೇತಾ ಪತಿನೋ ಚ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಹೋತಿ, ಅಬಜ್ಝ ಗೀವಾಯ ವಲ್ಲಿಯಾ ವಾ ರಜ್ಜುಯಾ ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ತತೋ ಘರಾವಾಸತೋ ಮರಣಮೇವ ವರತರನ್ತಿ। ಅನಾಳ್ಹೀಯಾತಿ ಅನಾಳ್ಹಾ। ಕಟಾದುತೀಯಾತಿ ನಿಪಜ್ಜನಕಟಸಾರಕದುತಿಯಾ। ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಕಪಣಾಪಿ ಸಮಾನಾ ಯಾ ಪತಿನೋ ಪಿಯಾ, ಅಯಮೇವ ಉತ್ತಮಾತಿ।
Sace ahanti, tāta, yathā pure sace ahaṃ punapi taṃ patiṃ tatheva kuṭṭharogena vanaṃ paviṭṭhaṃ uñchāya tasmiṃ vane bhareyyaṃ, punapi maṃ so sammāneyya na vimāneyya, tato me itopi bārāṇasirajjato taṃ araññameva varaṃ siyā sapattidosena sussantiyāti dīpeti. Yamannapāneti yaṃ annapāne. Ohiteti ṭhapite paṭiyatte. Iminā bahunnapānagharaṃ dasseti. Ayaṃ kirassā adhippāyo – yā nārī vipulannapāne ghare ekikāva asapatti samānā vimaṭṭhābharaṇā nānālaṅkārehi alaṅkatā sabbehi guṇaṅgehi upetā patino ca appiyā hoti, abajjha gīvāya valliyā vā rajjuyā vā bandhitvā tassā tato gharāvāsato maraṇameva varataranti. Anāḷhīyāti anāḷhā. Kaṭādutīyāti nipajjanakaṭasārakadutiyā. Seyyāti kapaṇāpi samānā yā patino piyā, ayameva uttamāti.
ಏವಂ ತಾಯ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸುಸ್ಸನಕಾರಣೇ ತಾಪಸಸ್ಸ ಕಥಿತೇ ತಾಪಸೋ ರಾಜಾನಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಸೋತ್ಥಿಸೇನ ತಯಿ ಕುಟ್ಠರೋಗಾಭಿಭೂತೇ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸನ್ತೇ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೀ ಅತ್ತನೋ ಸಚ್ಚಬಲೇನ ತವ ರೋಗಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಯಾ ತೇ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾನಕಾರಣಮಕಾಸಿ, ತಸ್ಸಾ ನಾಮ ತ್ವಂ ನೇವ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ, ನ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಸಿ, ಅಯುತ್ತಂ ತೇ ಕತಂ, ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮೇತಂ ಪಾಪಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಓವದನ್ತೋ ಗಾಥಮಾಹ –
Evaṃ tāya attano parisussanakāraṇe tāpasassa kathite tāpaso rājānaṃ pakkosāpetvā ‘‘tāta, sotthisena tayi kuṭṭharogābhibhūte araññaṃ pavisante tayā saddhiṃ pavisitvā taṃ upaṭṭhahantī attano saccabalena tava rogaṃ vūpasametvā yā te rajje patiṭṭhānakāraṇamakāsi, tassā nāma tvaṃ neva ṭhitaṭṭhānaṃ, na nisinnaṭṭhānaṃ jānāsi, ayuttaṃ te kataṃ, mittadubbhikammaṃ nāmetaṃ pāpaka’’nti vatvā puttaṃ ovadanto gāthamāha –
೩೩೦.
330.
‘‘ಸುದುಲ್ಲಭಿತ್ಥೀ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಯಾ ಹಿತಾ, ಭತ್ತಿತ್ಥಿಯಾ ದುಲ್ಲಭೋ ಯೋ ಹಿತೋ ಚ।
‘‘Sudullabhitthī purisassa yā hitā, bhattitthiyā dullabho yo hito ca;
ಹಿತಾ ಚ ತೇ ಸೀಲವತೀ ಚ ಭರಿಯಾ, ಜನಿನ್ದ ಧಮ್ಮಂ ಚರ ಸಮ್ಬುಲಾಯಾ’’ತಿ॥
Hitā ca te sīlavatī ca bhariyā, janinda dhammaṃ cara sambulāyā’’ti.
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತಾತ, ಯಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹಿತಾ ಮುದುಚಿತ್ತಾ ಅನುಕಮ್ಪಿಕಾ ಇತ್ಥೀ, ಯೋ ಚ ಭತ್ತಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಹಿತೋ ಕತಗುಣಂ ಜಾನಾತಿ, ಉಭೋಪೇತೇ ಸುದುಲ್ಲಭಾ। ಅಯಞ್ಚ ಸಮ್ಬುಲಾ ತುಯ್ಹಂ ಹಿತಾ ಚೇವ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಏತಿಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಂ ಚರ, ಕತಗುಣಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಮುದುಚಿತ್ತೋ ಹೋಹಿ, ಚಿತ್ತಮಸ್ಸಾ ಪರಿತೋಸೇಹೀತಿ।
Tassattho – tāta, yā purisassa hitā muducittā anukampikā itthī, yo ca bhattā itthiyā hito kataguṇaṃ jānāti, ubhopete sudullabhā. Ayañca sambulā tuyhaṃ hitā ceva sīlasampannā ca, tasmā etissā dhammaṃ cara, kataguṇaṃ jānitvā muducitto hohi, cittamassā paritosehīti.
ಏವಂ ಸೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ರಾಜಾ ಪಿತರಿ ಗತೇ ಸಮ್ಬುಲಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಭದ್ದೇ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಮಯಾ ಕತಂ ದೋಸಂ ಖಮ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಿಸ್ಸರಿಯಂ ತುಯ್ಹಮೇವ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –
Evaṃ so puttassa ovādaṃ datvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Rājā pitari gate sambulaṃ pakkosāpetvā, ‘‘bhadde, ettakaṃ kālaṃ mayā kataṃ dosaṃ khama, ito paṭṭhāya sabbissariyaṃ tuyhameva dammī’’ti vatvā osānagāthamāha –
೩೩೧.
331.
‘‘ಸಚೇ ತುವಂ ವಿಪುಲೇ ಲದ್ಧಭೋಗೇ, ಇಸ್ಸಾವತಿಣ್ಣಾ ಮರಣಂ ಉಪೇಸಿ।
‘‘Sace tuvaṃ vipule laddhabhoge, issāvatiṇṇā maraṇaṃ upesi;
ಅಹಞ್ಚ ತೇ ಭದ್ದೇ ಇಮಾ ರಾಜಕಞ್ಞಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ವಚನಕರಾ ಭವಾಮಾ’’ತಿ॥
Ahañca te bhadde imā rājakaññā, sabbe te vacanakarā bhavāmā’’ti.
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭದ್ದೇ, ಸಮ್ಬುಲೇ ಸಚೇ ತ್ವಂ ರತನರಾಸಿಮ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಿತ್ತಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ವಿಪುಲೇ ಭೋಗೇ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ಇಸ್ಸಾಯ ಓತಿಣ್ಣಾ ಮರಣಂ ಉಪೇಸಿ, ಅಹಞ್ಚ ಇಮಾ ಚ ರಾಜಕಞ್ಞಾ ಸಬ್ಬೇ ತವ ವಚನಕರಾ ಭವಾಮ, ತ್ವಂ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಇಮಂ ರಜ್ಜಂ ವಿಚಾರೇಹೀತಿ ಸಬ್ಬಿಸ್ಸರಿಯಂ ತಸ್ಸಾ ಅದಾಸಿ।
Tassattho – bhadde, sambule sace tvaṃ ratanarāsimhi ṭhapetvā abhisittā aggamahesiṭṭhānavasena vipule bhoge labhitvāpi issāya otiṇṇā maraṇaṃ upesi, ahañca imā ca rājakaññā sabbe tava vacanakarā bhavāma, tvaṃ yathādhippāyaṃ imaṃ rajjaṃ vicārehīti sabbissariyaṃ tassā adāsi.
ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಭೋ ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸನ್ತಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರಿತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗಮಿಂಸು। ತಾಪಸೋ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸಿ।
Tato paṭṭhāya ubho samaggavāsaṃ vasantā dānādīni puññāni karitvā yathākammaṃ gamiṃsu. Tāpaso jhānābhiññāyo nibbattetvā brahmalokūpago ahosi.
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಲ್ಲಿಕಾ ಪತಿದೇವತಾಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ಸಮ್ಬುಲಾ ಮಲ್ಲಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಸೋತ್ಥಿಸೇನೋ ಕೋಸಲರಾಜಾ, ಪಿತಾ ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi mallikā patidevatāyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘tadā sambulā mallikā ahosi, sotthiseno kosalarājā, pitā tāpaso pana ahameva ahosi’’nti.
ಸಮ್ಬುಲಾಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ।
Sambulājātakavaṇṇanā navamā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೫೧೯. ಸಮ್ಬುಲಾಜಾತಕಂ • 519. Sambulājātakaṃ
