Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā

[৫১৯] ৯. সম্বুলাজাতকৰণ্ণনা

[519] 9. Sambulājātakavaṇṇanā

কা ৰেধমানাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মল্লিকং দেৰিং আরব্ভ কথেসি। ৰত্থু কুম্মাসপিণ্ডিজাতকে (জা॰ ১.৭.১৪২ আদযো) ৰিত্থারিতমেৰ। সা পন তথাগতস্স তিণ্ণং কুম্মাসপিণ্ডিকানং দানানুভাৰেন তং দিৰসঞ্ঞেৰ রঞ্ঞো অগ্গমহেসিভাৰং পত্ৰা পুব্বুট্ঠাযিতাদীহি পঞ্চহি কল্যাণধম্মেহি সমন্নাগতা ঞাণসম্পন্না বুদ্ধুপট্ঠাযিকা পতিদেৰতা অহোসি। তস্সা পতিদেৰতাভাৰো সকলনগরে পাকটো অহোসি। অথেকদিৰসং ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, মল্লিকা দেৰী কির ৰত্তসম্পন্না ঞাণসম্পন্না পতিদেৰতা’’তি। সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেসা ৰত্তসম্পন্না পতিদেৰতাযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।

vedhamānāti idaṃ satthā jetavane viharanto mallikaṃ deviṃ ārabbha kathesi. Vatthu kummāsapiṇḍijātake (jā. 1.7.142 ādayo) vitthāritameva. Sā pana tathāgatassa tiṇṇaṃ kummāsapiṇḍikānaṃ dānānubhāvena taṃ divasaññeva rañño aggamahesibhāvaṃ patvā pubbuṭṭhāyitādīhi pañcahi kalyāṇadhammehi samannāgatā ñāṇasampannā buddhupaṭṭhāyikā patidevatā ahosi. Tassā patidevatābhāvo sakalanagare pākaṭo ahosi. Athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘āvuso, mallikā devī kira vattasampannā ñāṇasampannā patidevatā’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepesā vattasampannā patidevatāyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তস্স রঞ্ঞো সোত্থিসেনো নাম পুত্তো অহোসি। তং রাজা ৰযপ্পত্তং উপরজ্জে পতিট্ঠপেসি, সম্বুলা নামস্স অগ্গমহেসী অহোসি উত্তমরূপধরা সরীরপ্পভাসম্পন্না, নিৰাতে জলমানা দীপসিখা ৰিয খাযতি। অপরভাগে সোত্থিসেনস্স সরীরে কুট্ঠং উপ্পজ্জতি, ৰেজ্জা তিকিচ্ছিতুং নাসক্খিংসু। সো ভিজ্জমানে কুট্ঠে পটিকূলো হুত্ৰা ৰিপ্পটিসারং পত্ৰা ‘‘কো মে রজ্জেন অত্থো, অরঞ্ঞে অনাথমরণং মরিস্সামী’’তি রঞ্ঞো আরোচাপেত্ৰা ইত্থাগারং ছড্ডেত্ৰা নিক্খমি। সম্বুলা বহূহি উপাযেহি নিৰত্তিযমানাপি অনিৰত্তিত্ৰাৰ ‘‘অহং তং সামিকং অরঞ্ঞে পটিজগ্গিস্সামী’’তি ৰত্ৰা সদ্ধিঞ্ঞেৰ নিক্খমি। সো অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা সুলভমূলফলাফলে ছাযূদকসম্পন্নে পদেসে পণ্ণসালং কত্ৰা ৰাসং কপ্পেসি। রাজধীতা তং পটিজগ্গি। কথং? সা হি পাতো ৰুট্ঠায অস্সমপদং সম্মজ্জিত্ৰা পানীযপরিভোজনীযং উপট্ঠপেত্ৰা দন্তকট্ঠঞ্চ মুখধোৰনঞ্চ উপনামেত্ৰা মুখে ধোতে নানাওসধানি পিসিত্ৰা তস্স ৰণে মক্খেত্ৰা মধুরমধুরানি ফলাফলানি খাদাপেত্ৰা মুখং ৰিক্খালেত্ৰা হত্থেসু ধোতেসু ‘‘অপ্পমত্তো হোহি দেৰা’’তি ৰত্ৰা ৰন্দিত্ৰা পচ্ছিখণিত্তিঅঙ্কুসকে আদায ফলাফলত্থায অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা ফলাফলানি আহরিত্ৰা একমন্তে ঠপেত্ৰা ঘটেন উদকং আহরিত্ৰা নানাচুণ্ণেহি চ মত্তিকাহি চ সোত্থিসেনং ন্হাপেত্ৰা পুন মধুরফলাফলানি উপনামেতি। পরিভোগাৰসানে ৰাসিতপানীযং উপনেত্ৰা সযং ফলাফলানি পরিভুঞ্জিত্ৰা পদরসন্থরং সংৰিদহিত্ৰা তস্মিং তত্থ নিপন্নে তস্স পাদে ধোৰিত্ৰা সীসপরিকম্মপিট্ঠিপরিকম্মপাদপরিকম্মানি কত্ৰা সযনপস্সং উপগন্ত্ৰা নিপজ্জতি। এতেনুপাযেন সামিকং পটিজগ্গি।

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadattassa rañño sotthiseno nāma putto ahosi. Taṃ rājā vayappattaṃ uparajje patiṭṭhapesi, sambulā nāmassa aggamahesī ahosi uttamarūpadharā sarīrappabhāsampannā, nivāte jalamānā dīpasikhā viya khāyati. Aparabhāge sotthisenassa sarīre kuṭṭhaṃ uppajjati, vejjā tikicchituṃ nāsakkhiṃsu. So bhijjamāne kuṭṭhe paṭikūlo hutvā vippaṭisāraṃ patvā ‘‘ko me rajjena attho, araññe anāthamaraṇaṃ marissāmī’’ti rañño ārocāpetvā itthāgāraṃ chaḍḍetvā nikkhami. Sambulā bahūhi upāyehi nivattiyamānāpi anivattitvāva ‘‘ahaṃ taṃ sāmikaṃ araññe paṭijaggissāmī’’ti vatvā saddhiññeva nikkhami. So araññaṃ pavisitvā sulabhamūlaphalāphale chāyūdakasampanne padese paṇṇasālaṃ katvā vāsaṃ kappesi. Rājadhītā taṃ paṭijaggi. Kathaṃ? Sā hi pāto vuṭṭhāya assamapadaṃ sammajjitvā pānīyaparibhojanīyaṃ upaṭṭhapetvā dantakaṭṭhañca mukhadhovanañca upanāmetvā mukhe dhote nānāosadhāni pisitvā tassa vaṇe makkhetvā madhuramadhurāni phalāphalāni khādāpetvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthesu dhotesu ‘‘appamatto hohi devā’’ti vatvā vanditvā pacchikhaṇittiaṅkusake ādāya phalāphalatthāya araññaṃ pavisitvā phalāphalāni āharitvā ekamante ṭhapetvā ghaṭena udakaṃ āharitvā nānācuṇṇehi ca mattikāhi ca sotthisenaṃ nhāpetvā puna madhuraphalāphalāni upanāmeti. Paribhogāvasāne vāsitapānīyaṃ upanetvā sayaṃ phalāphalāni paribhuñjitvā padarasantharaṃ saṃvidahitvā tasmiṃ tattha nipanne tassa pāde dhovitvā sīsaparikammapiṭṭhiparikammapādaparikammāni katvā sayanapassaṃ upagantvā nipajjati. Etenupāyena sāmikaṃ paṭijaggi.

সা একদিৰসং অরঞ্ঞে ফলাফলং আহরন্তী একং গিরিকন্দরং দিস্ৰা সীসতো পচ্ছিং ওতারেত্ৰা কন্দরতীরে ঠপেত্ৰা ‘‘ন্হাযিস্সামী’’তি ওতরিত্ৰা হলিদ্দায সরীরং উব্বট্টেত্ৰা ন্হত্ৰা সুধোতসরীরা উত্তরিত্ৰা ৰাকচীরং নিৰাসেত্ৰা কন্দরতীরে অট্ঠাসি। অথস্সা সরীরপ্পভায ৰনং একোভাসং অহোসি। তস্মিং খণে একো দানৰো গোচরত্থায চরন্তো তং দিস্ৰা পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৰা গাথাদ্ৰযং আহ –

Sā ekadivasaṃ araññe phalāphalaṃ āharantī ekaṃ girikandaraṃ disvā sīsato pacchiṃ otāretvā kandaratīre ṭhapetvā ‘‘nhāyissāmī’’ti otaritvā haliddāya sarīraṃ ubbaṭṭetvā nhatvā sudhotasarīrā uttaritvā vākacīraṃ nivāsetvā kandaratīre aṭṭhāsi. Athassā sarīrappabhāya vanaṃ ekobhāsaṃ ahosi. Tasmiṃ khaṇe eko dānavo gocaratthāya caranto taṃ disvā paṭibaddhacitto hutvā gāthādvayaṃ āha –

২৯৭.

297.

‘‘কা ৰেধমানা গিরিকন্দরাযং, একা তুৰং তিট্ঠসি সংহিতূরু।

‘‘Kā vedhamānā girikandarāyaṃ, ekā tuvaṃ tiṭṭhasi saṃhitūru;

পুট্ঠাসি মে পাণিপমেয্যমজ্ঝে, অক্খাহি মে নামঞ্চ বন্ধৰে চ॥

Puṭṭhāsi me pāṇipameyyamajjhe, akkhāhi me nāmañca bandhave ca.

২৯৮.

298.

‘‘ওভাসযং ৰনং রম্মং, সীহব্যগ্ঘনিসেৰিতং।

‘‘Obhāsayaṃ vanaṃ rammaṃ, sīhabyagghanisevitaṃ;

কা ৰা ত্ৰমসি কল্যাণি, কস্স ৰা ত্ৰং সুমজ্ঝিমে।

Kā vā tvamasi kalyāṇi, kassa vā tvaṃ sumajjhime;

অভিৰাদেমি তং ভদ্দে, দানৰাহং নমত্থু তে’’তি॥

Abhivādemi taṃ bhadde, dānavāhaṃ namatthu te’’ti.

তত্থ কা ৰেধমানাতি ন্হানমত্ততায সীতভাৰেন কম্পমানা। সংহিতূরূতি সম্পিণ্ডিতূরু উত্তমঊরুলক্খণে। পাণিপমেয্যমজ্ঝেতি হত্থেন মিনিতব্বমজ্ঝে। কা ৰা ত্ৰন্তি কা নাম ৰা ত্ৰং ভৰসি। অভিৰাদেমীতি ৰন্দামি। দানৰাহন্তি অহং একো দানৰো, অযং নমক্কারো তৰ অত্থু, অঞ্জলিং তে পগ্গণ্হামীতি অৰচ।

Tattha kā vedhamānāti nhānamattatāya sītabhāvena kampamānā. Saṃhitūrūti sampiṇḍitūru uttamaūrulakkhaṇe. Pāṇipameyyamajjheti hatthena minitabbamajjhe. Kā vā tvanti kā nāma vā tvaṃ bhavasi. Abhivādemīti vandāmi. Dānavāhanti ahaṃ eko dānavo, ayaṃ namakkāro tava atthu, añjaliṃ te paggaṇhāmīti avaca.

সা তস্স ৰচনং সুত্ৰা তিস্সো গাথা অভাসি –

Sā tassa vacanaṃ sutvā tisso gāthā abhāsi –

২৯৯.

299.

‘‘যো পুত্তো কাসিরাজস্স, সোত্থিসেনোতি তং ৰিদূ।

‘‘Yo putto kāsirājassa, sotthisenoti taṃ vidū;

তস্সাহং সম্বুলা ভরিযা, এৰং জানাহি দানৰ।

Tassāhaṃ sambulā bhariyā, evaṃ jānāhi dānava;

অভিৰাদেমি তং ভন্তে, সম্বুলাহং নমত্থু তে॥

Abhivādemi taṃ bhante, sambulāhaṃ namatthu te.

৩০০.

300.

‘‘ৰেদেহপুত্তো ভদ্দন্তে, ৰনে ৰসতি আতুরো।

‘‘Vedehaputto bhaddante, vane vasati āturo;

তমহং রোগসম্মত্তং, একা একং উপট্ঠহং॥

Tamahaṃ rogasammattaṃ, ekā ekaṃ upaṭṭhahaṃ.

৩০১.

301.

‘‘অহঞ্চ ৰনমুঞ্ছায, মধুমংসং মিগাবিলং।

‘‘Ahañca vanamuñchāya, madhumaṃsaṃ migābilaṃ;

যদাহরামি তং ভক্খো, তস্স নূনজ্জ নাধতী’’তি॥

Yadāharāmi taṃ bhakkho, tassa nūnajja nādhatī’’ti.

তত্থ ৰেদেহপুত্তোতি ৰেদেহরাজধীতায পুত্তো। রোগসম্মত্তন্তি রোগপীল়িতং। উপট্ঠহন্তি উপট্ঠহামি পটিজগ্গামি। ‘‘উপট্ঠিতা’’তিপি পাঠো। ৰনমুঞ্ছাযাতি ৰনং উঞ্ছেত্ৰা উঞ্ছাচরিযং চরিত্ৰা। মধুমংসন্তি নিম্মক্খিকং মধুঞ্চ মিগাবিলমংসঞ্চ সীহব্যগ্ঘমিগেহি খাদিতমংসতো অতিরিত্তকোট্ঠাসং। তং ভক্খোতি যং অহং আহরামি, তং ভক্খোৰ সো মম সামিকো। তস্স নূনজ্জাতি তস্স মঞ্ঞে অজ্জ আহারং অলভমানস্স সরীরং আতপে পক্খিত্তপদুমং ৰিয নাধতি উপতপ্পতি মিলাযতি।

Tattha vedehaputtoti vedeharājadhītāya putto. Rogasammattanti rogapīḷitaṃ. Upaṭṭhahanti upaṭṭhahāmi paṭijaggāmi. ‘‘Upaṭṭhitā’’tipi pāṭho. Vanamuñchāyāti vanaṃ uñchetvā uñchācariyaṃ caritvā. Madhumaṃsanti nimmakkhikaṃ madhuñca migābilamaṃsañca sīhabyagghamigehi khāditamaṃsato atirittakoṭṭhāsaṃ. Taṃ bhakkhoti yaṃ ahaṃ āharāmi, taṃ bhakkhova so mama sāmiko. Tassa nūnajjāti tassa maññe ajja āhāraṃ alabhamānassa sarīraṃ ātape pakkhittapadumaṃ viya nādhati upatappati milāyati.

ততো পরং দানৰস্স চ তস্সা চ ৰচনপটিৰচনগাথাযো হোন্তি –

Tato paraṃ dānavassa ca tassā ca vacanapaṭivacanagāthāyo honti –

৩০২.

302.

‘‘কিং ৰনে রাজপুত্তেন, আতুরেন করিস্সসি।

‘‘Kiṃ vane rājaputtena, āturena karissasi;

সম্বুলে পরিচিণ্ণেন, অহং ভত্তা ভৰামি তে॥

Sambule pariciṇṇena, ahaṃ bhattā bhavāmi te.

৩০৩.

303.

‘‘সোকট্টায দুরত্তায, কিং রূপং ৰিজ্জতে মম।

‘‘Sokaṭṭāya durattāya, kiṃ rūpaṃ vijjate mama;

অঞ্ঞং পরিযেস ভদ্দন্তে, অভিরূপতরং মযা॥

Aññaṃ pariyesa bhaddante, abhirūpataraṃ mayā.

৩০৪.

304.

‘‘এহিমং গিরিমারুয্হ, ভরিযা মে চতুস্সতা।

‘‘Ehimaṃ girimāruyha, bhariyā me catussatā;

তাসং ত্ৰং পৰরা হোহি, সব্বকামসমিদ্ধিনী॥

Tāsaṃ tvaṃ pavarā hohi, sabbakāmasamiddhinī.

৩০৫.

305.

‘‘নূন তারকৰণ্ণাভে, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছসি।

‘‘Nūna tārakavaṇṇābhe, yaṃ kiñci manasicchasi;

সব্বং তং পচুরং ময্হং, রমস্স্ৰজ্জ মযা সহ॥

Sabbaṃ taṃ pacuraṃ mayhaṃ, ramassvajja mayā saha.

৩০৬.

306.

‘‘নো চে তুৰং মহেসেয্যং, সম্বুলে কারযিস্সসি।

‘‘No ce tuvaṃ maheseyyaṃ, sambule kārayissasi;

অলং ত্ৰং পাতরাসায, পণ্হে ভক্খা ভৰিস্সসি॥

Alaṃ tvaṃ pātarāsāya, paṇhe bhakkhā bhavissasi.

৩০৭.

307.

‘‘তঞ্চ সত্তজটো লুদ্দো, কল়ারো পুরিসাদকো।

‘‘Tañca sattajaṭo luddo, kaḷāro purisādako;

ৰনে নাথং অপস্সন্তিং, সম্বুলং অগ্গহী ভুজে॥

Vane nāthaṃ apassantiṃ, sambulaṃ aggahī bhuje.

৩০৮.

308.

‘‘অধিপন্না পিসাচেন, লুদ্দেনামিসচক্খুনা।

‘‘Adhipannā pisācena, luddenāmisacakkhunā;

সা চ সত্তুৰসং পত্তা, পতিমেৰানুসোচতি॥

Sā ca sattuvasaṃ pattā, patimevānusocati.

৩০৯.

309.

‘‘ন মে ইদং তথা দুক্খং, যং মং খাদেয্য রক্খসো।

‘‘Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, yaṃ maṃ khādeyya rakkhaso;

যঞ্চ মে অয্যপুত্তস্স, মনো হেস্সতি অঞ্ঞথা॥

Yañca me ayyaputtassa, mano hessati aññathā.

৩১০.

310.

‘‘ন সন্তি দেৰা পৰসন্তি নূন, ন হি নূন সন্তি ইধ লোকপালা।

‘‘Na santi devā pavasanti nūna, na hi nūna santi idha lokapālā;

সহসা করোন্তানমসঞ্ঞতানং, ন হি নূন সন্তি পটিসেধিতারো’’তি॥

Sahasā karontānamasaññatānaṃ, na hi nūna santi paṭisedhitāro’’ti.

তত্থ পরিচিণ্ণেনাতি তেন আতুরেন পরিচিণ্ণেন কিং করিস্সসি। সোকট্টাযাতি সোকাতুরায। ‘‘সোকট্ঠাযা’’তিপি পাঠো, সোকে ঠিতাযাতি অত্থো। দুরত্তাযাতি দুগ্গতকপণভাৰপ্পত্তায অত্তভাৰায। এহিমন্তি মা ত্ৰং দুরত্তাম্হীতি চিন্তযি, এতং মম গিরিম্হি দিব্বৰিমানং, এহি ইমং গিরিং আরুহ। চতুস্সতাতি তস্মিং মে ৰিমানে অপরাপি চতুস্সতা ভরিযাযো অত্থি। সব্বং তন্তি যং কিঞ্চি উপভোগপরিভোগৰত্থাভরণাদিকং ইচ্ছসি, সব্বং তং নূন ময্হং পচুরং বহুং সুলভং, তস্মা মা কপণাম্হীতি চিন্তযি, এহি মযা সহ রমস্সূতি ৰদতি।

Tattha pariciṇṇenāti tena āturena pariciṇṇena kiṃ karissasi. Sokaṭṭāyāti sokāturāya. ‘‘Sokaṭṭhāyā’’tipi pāṭho, soke ṭhitāyāti attho. Durattāyāti duggatakapaṇabhāvappattāya attabhāvāya. Ehimanti mā tvaṃ durattāmhīti cintayi, etaṃ mama girimhi dibbavimānaṃ, ehi imaṃ giriṃ āruha. Catussatāti tasmiṃ me vimāne aparāpi catussatā bhariyāyo atthi. Sabbaṃ tanti yaṃ kiñci upabhogaparibhogavatthābharaṇādikaṃ icchasi, sabbaṃ taṃ nūna mayhaṃ pacuraṃ bahuṃ sulabhaṃ, tasmā mā kapaṇāmhīti cintayi, ehi mayā saha ramassūti vadati.

মহেসেয্যন্তি, ‘‘ভদ্দে, সম্বুলে নো চে মে ত্ৰং মহেসিভাৰং কারেস্সসি, পরিযত্তা ত্ৰং মম পাতরাসায, তেন তং বলক্কারেন ৰিমানং নেস্সামি, তত্র মং অসঙ্গণ্হন্তী মম স্ৰে পাতোৰ ভক্খা ভৰিস্সসী’’তি এৰং ৰত্ৰা সো সত্তহি জটাহি সমন্নাগতো লুদ্দকো দারুণো নিক্খন্তদন্তো তং তস্মিং ৰনে কিঞ্চি অত্তনো নাথং অপস্সন্তিং সম্বুলং ভুজে অগ্গহেসি। অধিপন্নাতি অজ্ঝোত্থটা। আমিসচক্খুনাতি কিলেসলোলেন। পতিমেৰাতি অত্তনো অচিন্তেত্ৰা পতিমেৰ অনুসোচতি। মনো হেস্সতীতি মং চিরাযন্তিং ৰিদিত্ৰা অঞ্ঞথা চিত্তং ভৰিস্সতি। ন সন্তি দেৰাতি ইদং সা দানৰেন ভুজে গহিতা দেৰতুজ্ঝাপনং করোন্তী আহ। লোকপালাতি এৰরূপানং সীলৰন্তীনং পতিদেৰতানং পালকা লোকপালা নূন ইধ লোকে ন সন্তীতি পরিদেৰতি।

Maheseyyanti, ‘‘bhadde, sambule no ce me tvaṃ mahesibhāvaṃ kāressasi, pariyattā tvaṃ mama pātarāsāya, tena taṃ balakkārena vimānaṃ nessāmi, tatra maṃ asaṅgaṇhantī mama sve pātova bhakkhā bhavissasī’’ti evaṃ vatvā so sattahi jaṭāhi samannāgato luddako dāruṇo nikkhantadanto taṃ tasmiṃ vane kiñci attano nāthaṃ apassantiṃ sambulaṃ bhuje aggahesi. Adhipannāti ajjhotthaṭā. Āmisacakkhunāti kilesalolena. Patimevāti attano acintetvā patimeva anusocati. Mano hessatīti maṃ cirāyantiṃ viditvā aññathā cittaṃ bhavissati. Na santi devāti idaṃ sā dānavena bhuje gahitā devatujjhāpanaṃ karontī āha. Lokapālāti evarūpānaṃ sīlavantīnaṃ patidevatānaṃ pālakā lokapālā nūna idha loke na santīti paridevati.

অথস্সা সীলতেজেন সক্কস্স ভৰনং কম্পি, পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হাকারং দস্সেসি। সক্কো আৰজ্জেন্তো তং কারণং ঞত্ৰা ৰজিরং আদায ৰেগেন গন্ত্ৰা দানৰস্স মত্থকে ঠত্ৰা ইতরং গাথমাহ –

Athassā sīlatejena sakkassa bhavanaṃ kampi, paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. Sakko āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā vajiraṃ ādāya vegena gantvā dānavassa matthake ṭhatvā itaraṃ gāthamāha –

৩১১.

311.

‘‘ইত্থীনমেসা পৰরা যসস্সিনী, সন্তা সমা অগ্গিরিৰুগ্গতেজা।

‘‘Itthīnamesā pavarā yasassinī, santā samā aggirivuggatejā;

তঞ্চে তুৰং রক্খসাদেসি কঞ্ঞং, মুদ্ধা চ হি সত্তধা তে ফলেয্য।

Tañce tuvaṃ rakkhasādesi kaññaṃ, muddhā ca hi sattadhā te phaleyya;

মা ত্ৰং দহী মুঞ্চ পতিব্বতাযা’’তি॥

Mā tvaṃ dahī muñca patibbatāyā’’ti.

তত্থ সন্তাতি উপসন্তা, অথ ৰা পণ্ডিতা ঞাণসম্পন্না। সমাতি কাযৰিসমাদিৰিরহিতা। অদেসীতি খাদসি। ফলেয্যাতি ইমিনা মে ইন্দৰজিরেন পহরিত্ৰা মুদ্ধা ভিজ্জেথ। মা ত্ৰং দহীতি ত্ৰং ইমং পতিব্বতং মা তাপেয্যাসীতি।

Tattha santāti upasantā, atha vā paṇḍitā ñāṇasampannā. Samāti kāyavisamādivirahitā. Adesīti khādasi. Phaleyyāti iminā me indavajirena paharitvā muddhā bhijjetha. Mā tvaṃ dahīti tvaṃ imaṃ patibbataṃ mā tāpeyyāsīti.

তং সুত্ৰা দানৰো সম্বুলং ৰিস্সজ্জেসি। সক্কো ‘‘পুনপি এস এৰরূপং করেয্যা’’তি চিন্তেত্ৰা দানৰং দেৰসঙ্খলিকায বন্ধিত্ৰা পুন অনাগমনায ততিযে পব্বতন্তরে ৰিস্সজ্জেসি, রাজধীতরং অপ্পমাদেন ওৰদিত্ৰা সকট্ঠানমেৰ গতো। রাজধীতাপি অত্থঙ্গতে সূরিযে চন্দালোকেন অস্সমং পাপুণি। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা অট্ঠ গাথা অভাসি –

Taṃ sutvā dānavo sambulaṃ vissajjesi. Sakko ‘‘punapi esa evarūpaṃ kareyyā’’ti cintetvā dānavaṃ devasaṅkhalikāya bandhitvā puna anāgamanāya tatiye pabbatantare vissajjesi, rājadhītaraṃ appamādena ovaditvā sakaṭṭhānameva gato. Rājadhītāpi atthaṅgate sūriye candālokena assamaṃ pāpuṇi. Tamatthaṃ pakāsento satthā aṭṭha gāthā abhāsi –

৩১২.

312.

‘‘সা চ অস্সমমাগচ্ছি, পমুত্তা পুরিসাদকা।

‘‘Sā ca assamamāgacchi, pamuttā purisādakā;

নীল়ং পল়িনং সকুণীৰ, গতসিঙ্গংৰ আলযং॥

Nīḷaṃ paḷinaṃ sakuṇīva, gatasiṅgaṃva ālayaṃ.

৩১৩.

313.

‘‘সা তত্থ পরিদেৰেসি, রাজপুত্তী যসস্সিনী।

‘‘Sā tattha paridevesi, rājaputtī yasassinī;

সম্বুলা উতুমত্তক্খা, ৰনে নাথং অপস্সন্তী॥

Sambulā utumattakkhā, vane nāthaṃ apassantī.

৩১৪.

314.

‘‘সমণে ব্রাহ্মণে ৰন্দে, সম্পন্নচরণে ইসে।

‘‘Samaṇe brāhmaṇe vande, sampannacaraṇe ise;

রাজপুত্তং অপস্সন্তী, তুম্হংম্হি সরণং গতা॥

Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.

৩১৫.

315.

‘‘ৰন্দে সীহে চ ব্যগ্ঘে চ, যে চ অঞ্ঞে ৰনে মিগা।

‘‘Vande sīhe ca byagghe ca, ye ca aññe vane migā;

রাজপুত্তং অপস্সন্তী, তুম্হংম্হি সরণং গতা॥

Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.

৩১৬.

316.

‘‘তিণা লতানি ওসঝো, পব্বতানি ৰনানি চ।

‘‘Tiṇā latāni osajho, pabbatāni vanāni ca;

রাজপুত্তং অপস্সন্তী, তুম্হংম্হি সরণং গতা॥

Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.

৩১৭.

317.

‘‘ৰন্দে ইন্দীৰরীসামং, রত্তিং নক্খত্তমালিনিং।

‘‘Vande indīvarīsāmaṃ, rattiṃ nakkhattamāliniṃ;

রাজপুত্তং অপস্সন্তী, তুম্হংম্হি সরণং গতা॥

Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.

৩১৮.

318.

‘‘ৰন্দে ভাগীরথিং গঙ্গং, সৰন্তীনং পটিগ্গহং।

‘‘Vande bhāgīrathiṃ gaṅgaṃ, savantīnaṃ paṭiggahaṃ;

রাজপুত্তং অপস্সন্তী, তুম্হংম্হি সরণং গতা॥

Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.

৩১৯.

319.

‘‘ৰন্দে অহং পব্বতরাজসেট্ঠং, হিমৰন্তং সিলুচ্চযং।

‘‘Vande ahaṃ pabbatarājaseṭṭhaṃ, himavantaṃ siluccayaṃ;

রাজপুত্তং অপস্সন্তী, তুম্হংম্হি সরণং গতা’’তি॥

Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā’’ti.

তত্থ নীল়ং পল়িনং সকুণীৰাতি যথা সকুণিকা মুখতুণ্ডকেন গোচরং গহেত্ৰা কেনচি উপদ্দৰেন সকুণপোতকানং পল়িনত্তা পল়িনং সকুণিনীল়ং আগচ্ছেয্য, যথা ৰা গতসিঙ্গং নিক্খন্তৰচ্ছকং আলযং সুঞ্ঞং ৰচ্ছকসালং ৰচ্ছগিদ্ধিনী ধেনু আগচ্ছেয্য, এৰং সুঞ্ঞং অস্সমং আগচ্ছীতি অত্থো। তদা হি সোত্থিসেনো সম্বুলায চিরমানায ‘‘ইত্থিযো নাম লোলা, পচ্চামিত্তম্পি মে গহেত্ৰা আগচ্ছেয্যা’’তি পরিসঙ্কন্তো পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৰা গচ্ছন্তরং পৰিসিত্ৰা নিসীদি। তেনেতং ৰুত্তং। উতুমত্তক্খাতি সোকৰেগসঞ্জাতেন উণ্হেন উতুনা মন্দলোচনা। অপস্সন্তীতি তস্মিং ৰনে নাথং অত্তনো পতিং অপস্সন্তী ইতো চিতো চ সন্ধাৰমানা পরিদেৰেসি।

Tattha nīḷaṃ paḷinaṃ sakuṇīvāti yathā sakuṇikā mukhatuṇḍakena gocaraṃ gahetvā kenaci upaddavena sakuṇapotakānaṃ paḷinattā paḷinaṃ sakuṇinīḷaṃ āgaccheyya, yathā vā gatasiṅgaṃ nikkhantavacchakaṃ ālayaṃ suññaṃ vacchakasālaṃ vacchagiddhinī dhenu āgaccheyya, evaṃ suññaṃ assamaṃ āgacchīti attho. Tadā hi sotthiseno sambulāya ciramānāya ‘‘itthiyo nāma lolā, paccāmittampi me gahetvā āgaccheyyā’’ti parisaṅkanto paṇṇasālato nikkhamitvā gacchantaraṃ pavisitvā nisīdi. Tenetaṃ vuttaṃ. Utumattakkhāti sokavegasañjātena uṇhena utunā mandalocanā. Apassantīti tasmiṃ vane nāthaṃ attano patiṃ apassantī ito cito ca sandhāvamānā paridevesi.

তত্থ সমণে ব্রাহ্মণেতি সমিতপাপবাহিতপাপে সমণে ব্রাহ্মণে। সম্পন্নচরণেতি সহ সীলেন অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং ৰসেন চ সম্পন্নচরণে ইসে ৰন্দেতি এৰং ৰত্ৰা রাজপুত্তং অপস্সন্তী তুম্হাকং সরণং গতা অম্হি। সচে মে সামিকস্স নিসিন্নট্ঠানং জানাথ, আচিক্খথাতি পরিদেৰেসীতি অত্থো। সেসগাথাসুপি এসেৰ নযো। তিণা লতানি ওসঝোতি অন্তোফেগ্গুবহিসারতিণানি চ লতানি চ অন্তোসারওসধিযো চ। ইমং গাথং তিণাদীসু নিব্বত্তদেৰতা সন্ধাযাহ। ইন্দীৰরীসামন্তি ইন্দীৰরীপুপ্ফসমানৰণ্ণং। নক্খত্তমালিনিন্তি নক্খত্তপটিপাটিসমন্নাগতং। তুম্হংম্হীতি রত্তিং সন্ধায তম্পি অম্হীতি আহ। ভাগীরথিং গঙ্গন্তি এৰংপরিযাযনামিকং গঙ্গং। সৰন্তীনন্তি অঞ্ঞাসং বহূনং নদীনং পটিগ্গাহিকং। গঙ্গায নিব্বত্তদেৰতং সন্ধাযেৰমাহ। হিমৰন্তেপি এসেৰ নযো।

Tattha samaṇe brāhmaṇeti samitapāpabāhitapāpe samaṇe brāhmaṇe. Sampannacaraṇeti saha sīlena aṭṭhannaṃ samāpattīnaṃ vasena ca sampannacaraṇe ise vandeti evaṃ vatvā rājaputtaṃ apassantī tumhākaṃ saraṇaṃ gatā amhi. Sace me sāmikassa nisinnaṭṭhānaṃ jānātha, ācikkhathāti paridevesīti attho. Sesagāthāsupi eseva nayo. Tiṇā latāni osajhoti antopheggubahisāratiṇāni ca latāni ca antosāraosadhiyo ca. Imaṃ gāthaṃ tiṇādīsu nibbattadevatā sandhāyāha. Indīvarīsāmanti indīvarīpupphasamānavaṇṇaṃ. Nakkhattamālininti nakkhattapaṭipāṭisamannāgataṃ. Tumhaṃmhīti rattiṃ sandhāya tampi amhīti āha. Bhāgīrathiṃ gaṅganti evaṃpariyāyanāmikaṃ gaṅgaṃ. Savantīnanti aññāsaṃ bahūnaṃ nadīnaṃ paṭiggāhikaṃ. Gaṅgāya nibbattadevataṃ sandhāyevamāha. Himavantepi eseva nayo.

তং এৰং পরিদেৰমানং দিস্ৰা সোত্থিসেনো চিন্তেসি – ‘‘অযং অতিৰিয পরিদেৰতি, ন খো পনস্সা ভাৰং জানামি, সচে মযি সিনেহেন এৰং করোতি , হদযম্পিস্সা ফলেয্য, পরিগ্গণ্হিস্সামি তাৰ ন’’ন্তি গন্ত্ৰা পণ্ণসালদ্ৰারে নিসীদি। সাপি পরিদেৰমানাৰ পণ্ণসালদ্ৰারং গন্ত্ৰা তস্স পাদে ৰন্দিত্ৰা ‘‘কুহিং গতোসি, দেৰা’’তি আহ। অথ নং সো, ‘‘ভদ্দে , ত্ৰং অঞ্ঞেসু দিৰসেসু ন ইমায ৰেলায আগচ্ছসি, অজ্জ অতিসাযং আগতাসী’’তি পুচ্ছন্তো গাথমাহ –

Taṃ evaṃ paridevamānaṃ disvā sotthiseno cintesi – ‘‘ayaṃ ativiya paridevati, na kho panassā bhāvaṃ jānāmi, sace mayi sinehena evaṃ karoti , hadayampissā phaleyya, pariggaṇhissāmi tāva na’’nti gantvā paṇṇasāladvāre nisīdi. Sāpi paridevamānāva paṇṇasāladvāraṃ gantvā tassa pāde vanditvā ‘‘kuhiṃ gatosi, devā’’ti āha. Atha naṃ so, ‘‘bhadde , tvaṃ aññesu divasesu na imāya velāya āgacchasi, ajja atisāyaṃ āgatāsī’’ti pucchanto gāthamāha –

৩২০.

320.

‘‘অতিসাযং ৰতাগঞ্ছি, রাজপুত্তি যসস্সিনি।

‘‘Atisāyaṃ vatāgañchi, rājaputti yasassini;

কেন নুজ্জ সমাগচ্ছি, কো তে পিযতরো মযা’’তি॥

Kena nujja samāgacchi, ko te piyataro mayā’’ti.

অথ নং সা ‘‘অহং, অয্যপুত্ত, ফলাফলানি আদায আগচ্ছন্তী একং দানৰং পস্সিং, সো মযি পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৰা মং হত্থে গণ্হিত্ৰা ‘সচে মম ৰচনং ন করোসি, খাদিস্সামি ত’ন্তি আহ, অহং তায ৰেলায তঞ্ঞেৰ অনুসোচন্তী এৰং পরিদেৰি’’ন্তি ৰত্ৰা গাথমাহ –

Atha naṃ sā ‘‘ahaṃ, ayyaputta, phalāphalāni ādāya āgacchantī ekaṃ dānavaṃ passiṃ, so mayi paṭibaddhacitto hutvā maṃ hatthe gaṇhitvā ‘sace mama vacanaṃ na karosi, khādissāmi ta’nti āha, ahaṃ tāya velāya taññeva anusocantī evaṃ paridevi’’nti vatvā gāthamāha –

৩২১.

321.

‘‘ইদং খোহং তদাৰোচং, গহিতা তেন সত্তুনা।

‘‘Idaṃ khohaṃ tadāvocaṃ, gahitā tena sattunā;

ন মে ইদং তথা দুক্খং, যং মং খাদেয্য রক্খসো।

Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, yaṃ maṃ khādeyya rakkhaso;

যঞ্চ মে অয্যপুত্তস্স, মনো হেস্সতি অঞ্ঞথা’’তি॥

Yañca me ayyaputtassa, mano hessati aññathā’’ti.

অথস্স সেসম্পি পৰত্তিং আরোচেন্তী ‘‘তেন পনাহং, দেৰ, দানৰেন গহিতা অত্তানং ৰিস্সজ্জাপেতুং অসক্কোন্তী দেৰতুজ্ঝাপনকম্মং অকাসিং, অথ সক্কো ৰজিরহত্থো আগন্ত্ৰা আকাসে ঠিতো দানৰং সন্তজ্জেত্ৰা মং ৰিস্সজ্জাপেত্ৰা তং দেৰসঙ্খলিকায বন্ধিত্ৰা ততিযে পব্বতন্তরে খিপিত্ৰা পক্কামি, এৰাহং সক্কং নিস্সায জীৰিতং লভি’’ন্তি আহ। তং সুত্ৰা সোত্থিসেনো, ‘‘ভদ্দে, হোতু, মাতুগামস্স অন্তরে সচ্চং নাম দুল্লভং, হিমৰন্তে হি বহূ ৰনচরকতাপসৰিজ্জাধরাদযো সন্তি, কো তুয্হং সদ্দহিস্সতী’’তি ৰত্ৰা গাথমাহ –

Athassa sesampi pavattiṃ ārocentī ‘‘tena panāhaṃ, deva, dānavena gahitā attānaṃ vissajjāpetuṃ asakkontī devatujjhāpanakammaṃ akāsiṃ, atha sakko vajirahattho āgantvā ākāse ṭhito dānavaṃ santajjetvā maṃ vissajjāpetvā taṃ devasaṅkhalikāya bandhitvā tatiye pabbatantare khipitvā pakkāmi, evāhaṃ sakkaṃ nissāya jīvitaṃ labhi’’nti āha. Taṃ sutvā sotthiseno, ‘‘bhadde, hotu, mātugāmassa antare saccaṃ nāma dullabhaṃ, himavante hi bahū vanacarakatāpasavijjādharādayo santi, ko tuyhaṃ saddahissatī’’ti vatvā gāthamāha –

৩২২.

322.

‘‘চোরীনং বহুবুদ্ধীনং, যাসু সচ্চং সুদুল্লভং।

‘‘Corīnaṃ bahubuddhīnaṃ, yāsu saccaṃ sudullabhaṃ;

থীনং ভাৰো দুরাজানো, মচ্ছস্সেৰোদকে গত’’ন্তি॥

Thīnaṃ bhāvo durājāno, macchassevodake gata’’nti.

সা তস্স ৰচনং সুত্ৰা, ‘‘অয্যপুত্ত, অহং তং অসদ্দহন্তং মম সচ্চবলেনেৰ তিকিচ্ছিস্সামী’’তি উদকস্স কলসং পূরেত্ৰা সচ্চকিরিযং কত্ৰা তস্স সীসে উদকং আসিঞ্চন্তী গাথমাহ –

Sā tassa vacanaṃ sutvā, ‘‘ayyaputta, ahaṃ taṃ asaddahantaṃ mama saccabaleneva tikicchissāmī’’ti udakassa kalasaṃ pūretvā saccakiriyaṃ katvā tassa sīse udakaṃ āsiñcantī gāthamāha –

৩২৩.

323.

‘‘তথা মং সচ্চং পালেতু, পালযিস্সতি চে মমং।

‘‘Tathā maṃ saccaṃ pāletu, pālayissati ce mamaṃ;

যথাহং নাভিজানামি, অঞ্ঞং পিযতরং তযা।

Yathāhaṃ nābhijānāmi, aññaṃ piyataraṃ tayā;

এতেন সচ্চৰজ্জেন, ব্যাধি তে ৰূপসম্মতূ’’তি॥

Etena saccavajjena, byādhi te vūpasammatū’’ti.

তত্থ তথা-সদ্দো ‘‘চে মম’’ন্তি ইমিনা সদ্ধিং যোজেতব্বো। ইদং ৰুত্তং হোতি – যথাহং ৰদামি, তথা চে মম ৰচনং সচ্চং, অথ মং ইদানিপি পালেতু, আযতিম্পি পালেস্সতি, ইদানি মে ৰচনং সুণাথ ‘‘যথাহং নাভিজানামী’’তি। পোত্থকেসু পন ‘‘তথা মং সচ্চং পালেতী’’তি লিখিতং, তং অট্ঠকথাযং নত্থি।

Tattha tathā-saddo ‘‘ce mama’’nti iminā saddhiṃ yojetabbo. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathāhaṃ vadāmi, tathā ce mama vacanaṃ saccaṃ, atha maṃ idānipi pāletu, āyatimpi pālessati, idāni me vacanaṃ suṇātha ‘‘yathāhaṃ nābhijānāmī’’ti. Potthakesu pana ‘‘tathā maṃ saccaṃ pāletī’’ti likhitaṃ, taṃ aṭṭhakathāyaṃ natthi.

এৰং তায সচ্চকিরিযং কত্ৰা উদকে আসিত্তমত্তেযেৰ সোত্থিসেনস্স কুট্ঠং অম্বিলেন ধোতং ৰিয তম্বমলং তাৰদেৰ অপগচ্ছি। তে কতিপাহং তত্থ ৰসিত্ৰা অরঞ্ঞা নিক্খম্ম বারাণসিং পত্ৰা উয্যানং পৰিসিংসু। রাজা তেসং আগতভাৰং ঞত্ৰা উয্যানং গন্ত্ৰা তত্থেৰ সোত্থিসেনস্স ছত্তং উস্সাপেত্ৰা সম্বুলং অগ্গমহেসিট্ঠানে অভিসিঞ্চাপেত্ৰা নগরং পৰেসেত্ৰা সযং ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা উয্যানে ৰাসং কপ্পেসি, রাজনিৰেসনেযেৰ চ নিবদ্ধং ভুঞ্জি। সোত্থিসেনোপি সম্বুলায অগ্গমহেসিট্ঠানমত্তমেৰ অদাসি, ন পুনস্সা কোচি সক্কারো অহোসি, অত্থিভাৰম্পিস্সা ন অঞ্ঞাসি, অঞ্ঞাহেৰ ইত্থীহি সদ্ধিং অভিরমি। সম্বুলা সপত্তিদোসৰসেন কিসা অহোসি উপণ্ডুপণ্ডুকজাতা ধমনীসন্থতগত্তা। সা একদিৰসং সোকৰিনোদনত্থং ভুঞ্জিতুং আগতস্স সসুরতাপসস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা তং কতভত্তকিচ্চং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি। সো তং মিলাতিন্দ্রিযং দিস্ৰা গাথমাহ –

Evaṃ tāya saccakiriyaṃ katvā udake āsittamatteyeva sotthisenassa kuṭṭhaṃ ambilena dhotaṃ viya tambamalaṃ tāvadeva apagacchi. Te katipāhaṃ tattha vasitvā araññā nikkhamma bārāṇasiṃ patvā uyyānaṃ pavisiṃsu. Rājā tesaṃ āgatabhāvaṃ ñatvā uyyānaṃ gantvā tattheva sotthisenassa chattaṃ ussāpetvā sambulaṃ aggamahesiṭṭhāne abhisiñcāpetvā nagaraṃ pavesetvā sayaṃ isipabbajjaṃ pabbajitvā uyyāne vāsaṃ kappesi, rājanivesaneyeva ca nibaddhaṃ bhuñji. Sotthisenopi sambulāya aggamahesiṭṭhānamattameva adāsi, na punassā koci sakkāro ahosi, atthibhāvampissā na aññāsi, aññāheva itthīhi saddhiṃ abhirami. Sambulā sapattidosavasena kisā ahosi upaṇḍupaṇḍukajātā dhamanīsanthatagattā. Sā ekadivasaṃ sokavinodanatthaṃ bhuñjituṃ āgatassa sasuratāpasassa santikaṃ gantvā taṃ katabhattakiccaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. So taṃ milātindriyaṃ disvā gāthamāha –

৩২৪.

324.

‘‘যে কুঞ্জরা সত্তসতা উল়ারা, রক্খন্তি রত্তিন্দিৰমুয্যুতাৰুধা।

‘‘Ye kuñjarā sattasatā uḷārā, rakkhanti rattindivamuyyutāvudhā;

ধনুগ্গহানঞ্চ সতানি সোল়স, কথংৰিধে পস্সসি ভদ্দে সত্তৰো’’তি॥

Dhanuggahānañca satāni soḷasa, kathaṃvidhe passasi bhadde sattavo’’ti.

তস্সত্থো – ভদ্দে, সম্বুলে যে অম্হাকং সত্তসতা কুঞ্জরা, তেসঞ্ঞেৰ খন্ধগতানং যোধানং ৰসেন উয্যুত্তাৰুধা, অপরানি চ সোল়সধনুগ্গহসতানি রত্তিন্দিৰং বারাণসিং রক্খন্তি। এৰং সুরক্খিতে নগরে কথংৰিধে ত্ৰং সত্তৰো পস্সসি। ভদ্দে, যস্সা তৰ সাসঙ্কা সপ্পটিভযা অরঞ্ঞা আগতকালেপি পভাসম্পন্নং সরীরং, ইদানি পন মিলাতা পণ্ডুপলাসৰণ্ণা অতিৰিয কিলন্তিন্দ্রিযাসি, কস্স নাম ত্ৰং ভাযসী’’তি পুচ্ছি।

Tassattho – bhadde, sambule ye amhākaṃ sattasatā kuñjarā, tesaññeva khandhagatānaṃ yodhānaṃ vasena uyyuttāvudhā, aparāni ca soḷasadhanuggahasatāni rattindivaṃ bārāṇasiṃ rakkhanti. Evaṃ surakkhite nagare kathaṃvidhe tvaṃ sattavo passasi. Bhadde, yassā tava sāsaṅkā sappaṭibhayā araññā āgatakālepi pabhāsampannaṃ sarīraṃ, idāni pana milātā paṇḍupalāsavaṇṇā ativiya kilantindriyāsi, kassa nāma tvaṃ bhāyasī’’ti pucchi.

সা তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘পুত্তো তে, দেৰ, মযি ন পুরিমসদিসো’’তি ৰত্ৰা পঞ্চ গাথা অভাসি –

Sā tassa vacanaṃ sutvā ‘‘putto te, deva, mayi na purimasadiso’’ti vatvā pañca gāthā abhāsi –

৩২৫.

325.

‘‘অলঙ্কতাযো পদুমুত্তরত্তচা, ৰিরাগিতা পস্সতি হংসগগ্গরা।

‘‘Alaṅkatāyo padumuttarattacā, virāgitā passati haṃsagaggarā;

তাসং সুণিত্ৰা মিতগীতৰাদিতং, ন দানি মে তাত তথা যথা পুরে॥

Tāsaṃ suṇitvā mitagītavāditaṃ, na dāni me tāta tathā yathā pure.

৩২৬.

326.

‘‘সুৰণ্ণসংকচ্চধরা সুৰিগ্গহা, অলঙ্কতা মানুসিযচ্ছরূপমা।

‘‘Suvaṇṇasaṃkaccadharā suviggahā, alaṅkatā mānusiyaccharūpamā;

সেনোপিযা তাত অনিন্দিতঙ্গিযো, খত্তিযকঞ্ঞা পটিলোভযন্তি নং॥

Senopiyā tāta aninditaṅgiyo, khattiyakaññā paṭilobhayanti naṃ.

৩২৭.

327.

‘‘সচে অহং তাত তথা যথা পুরে, পতিং তমুঞ্ছায পুনা ৰনে ভরে।

‘‘Sace ahaṃ tāta tathā yathā pure, patiṃ tamuñchāya punā vane bhare;

সম্মানযে মং ন চ মং ৰিমানযে, ইতোপি মে তাত ততো ৰরং সিযা॥

Sammānaye maṃ na ca maṃ vimānaye, itopi me tāta tato varaṃ siyā.

৩২৮.

328.

‘‘যমন্নপানে ৰিপুলস্মি ওহিতে, নারী ৰিমট্ঠাভরণা অলঙ্কতা।

‘‘Yamannapāne vipulasmi ohite, nārī vimaṭṭhābharaṇā alaṅkatā;

সব্বঙ্গুপেতা পতিনো চ অপ্পিযা, অবজ্ঝ তস্সা মরণং ততো ৰরং॥

Sabbaṅgupetā patino ca appiyā, abajjha tassā maraṇaṃ tato varaṃ.

৩২৯.

329.

‘‘অপি চে দলিদ্দা কপণা অনাল়্হিযা, কটাদুতীযা পতিনো চ সা পিযা।

‘‘Api ce daliddā kapaṇā anāḷhiyā, kaṭādutīyā patino ca sā piyā;

সব্বঙ্গুপেতাযপি অপ্পিযায, অযমেৰ সেয্যা কপণাপি যা পিযা’’তি॥

Sabbaṅgupetāyapi appiyāya, ayameva seyyā kapaṇāpi yā piyā’’ti.

তত্থ পদুমুত্তরত্তচাতি পদুমগব্ভসদিসউত্তরত্তচা। সব্বাসং সরীরতো সুৰণ্ণপভা নিচ্ছরন্তীতি দীপেতি। ৰিরাগিতাতি ৰিলগ্গসরীরা, তনুমজ্ঝাতি অত্থো। হংসগগ্গরাতি এৰরূপা হংসা ৰিয মধুরস্সরা নারিযো পস্সতি। তাসন্তি সো তৰ পুত্তো তাসং নারীনং মিতগীতৰাদিতাদীনি সুণিত্ৰা ইদানি মে, তাত, যথা পুরে, তথা ন পৰত্ততীতি ৰদতি। সুৰণ্ণসংকচ্চধরাতি সুৰণ্ণমযসংকচ্চালঙ্কারধরা। অলঙ্কতাতি নানালঙ্কারপটিমণ্ডিতা। মানুসিযচ্ছরূপমাতি মানুসিযো অচ্ছরূপমা। সেনোপিযাতি সোত্থিসেনস্স পিযা। পটিলোভযন্তি নন্তি নং তৰ পুত্তং পটিলোভযন্তি।

Tattha padumuttarattacāti padumagabbhasadisauttarattacā. Sabbāsaṃ sarīrato suvaṇṇapabhā niccharantīti dīpeti. Virāgitāti vilaggasarīrā, tanumajjhāti attho. Haṃsagaggarāti evarūpā haṃsā viya madhurassarā nāriyo passati. Tāsanti so tava putto tāsaṃ nārīnaṃ mitagītavāditādīni suṇitvā idāni me, tāta, yathā pure, tathā na pavattatīti vadati. Suvaṇṇasaṃkaccadharāti suvaṇṇamayasaṃkaccālaṅkāradharā. Alaṅkatāti nānālaṅkārapaṭimaṇḍitā. Mānusiyaccharūpamāti mānusiyo accharūpamā. Senopiyāti sotthisenassa piyā. Paṭilobhayanti nanti naṃ tava puttaṃ paṭilobhayanti.

সচে অহন্তি, তাত, যথা পুরে সচে অহং পুনপি তং পতিং তথেৰ কুট্ঠরোগেন ৰনং পৰিট্ঠং উঞ্ছায তস্মিং ৰনে ভরেয্যং, পুনপি মং সো সম্মানেয্য ন ৰিমানেয্য, ততো মে ইতোপি বারাণসিরজ্জতো তং অরঞ্ঞমেৰ ৰরং সিযা সপত্তিদোসেন সুস্সন্তিযাতি দীপেতি। যমন্নপানেতি যং অন্নপানে। ওহিতেতি ঠপিতে পটিযত্তে। ইমিনা বহুন্নপানঘরং দস্সেতি। অযং কিরস্সা অধিপ্পাযো – যা নারী ৰিপুলন্নপানে ঘরে একিকাৰ অসপত্তি সমানা ৰিমট্ঠাভরণা নানালঙ্কারেহি অলঙ্কতা সব্বেহি গুণঙ্গেহি উপেতা পতিনো চ অপ্পিযা হোতি, অবজ্ঝ গীৰায ৰল্লিযা ৰা রজ্জুযা ৰা বন্ধিত্ৰা তস্সা ততো ঘরাৰাসতো মরণমেৰ ৰরতরন্তি। অনাল়্হীযাতি অনাল়্হা। কটাদুতীযাতি নিপজ্জনকটসারকদুতিযা। সেয্যাতি কপণাপি সমানা যা পতিনো পিযা, অযমেৰ উত্তমাতি।

Sace ahanti, tāta, yathā pure sace ahaṃ punapi taṃ patiṃ tatheva kuṭṭharogena vanaṃ paviṭṭhaṃ uñchāya tasmiṃ vane bhareyyaṃ, punapi maṃ so sammāneyya na vimāneyya, tato me itopi bārāṇasirajjato taṃ araññameva varaṃ siyā sapattidosena sussantiyāti dīpeti. Yamannapāneti yaṃ annapāne. Ohiteti ṭhapite paṭiyatte. Iminā bahunnapānagharaṃ dasseti. Ayaṃ kirassā adhippāyo – yā nārī vipulannapāne ghare ekikāva asapatti samānā vimaṭṭhābharaṇā nānālaṅkārehi alaṅkatā sabbehi guṇaṅgehi upetā patino ca appiyā hoti, abajjha gīvāya valliyā vā rajjuyā vā bandhitvā tassā tato gharāvāsato maraṇameva varataranti. Anāḷhīyāti anāḷhā. Kaṭādutīyāti nipajjanakaṭasārakadutiyā. Seyyāti kapaṇāpi samānā yā patino piyā, ayameva uttamāti.

এৰং তায অত্তনো পরিসুস্সনকারণে তাপসস্স কথিতে তাপসো রাজানং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘তাত, সোত্থিসেন তযি কুট্ঠরোগাভিভূতে অরঞ্ঞং পৰিসন্তে তযা সদ্ধিং পৰিসিত্ৰা তং উপট্ঠহন্তী অত্তনো সচ্চবলেন তৰ রোগং ৰূপসমেত্ৰা যা তে রজ্জে পতিট্ঠানকারণমকাসি, তস্সা নাম ত্ৰং নেৰ ঠিতট্ঠানং, ন নিসিন্নট্ঠানং জানাসি, অযুত্তং তে কতং, মিত্তদুব্ভিকম্মং নামেতং পাপক’’ন্তি ৰত্ৰা পুত্তং ওৰদন্তো গাথমাহ –

Evaṃ tāya attano parisussanakāraṇe tāpasassa kathite tāpaso rājānaṃ pakkosāpetvā ‘‘tāta, sotthisena tayi kuṭṭharogābhibhūte araññaṃ pavisante tayā saddhiṃ pavisitvā taṃ upaṭṭhahantī attano saccabalena tava rogaṃ vūpasametvā yā te rajje patiṭṭhānakāraṇamakāsi, tassā nāma tvaṃ neva ṭhitaṭṭhānaṃ, na nisinnaṭṭhānaṃ jānāsi, ayuttaṃ te kataṃ, mittadubbhikammaṃ nāmetaṃ pāpaka’’nti vatvā puttaṃ ovadanto gāthamāha –

৩৩০.

330.

‘‘সুদুল্লভিত্থী পুরিসস্স যা হিতা, ভত্তিত্থিযা দুল্লভো যো হিতো চ।

‘‘Sudullabhitthī purisassa yā hitā, bhattitthiyā dullabho yo hito ca;

হিতা চ তে সীলৰতী চ ভরিযা, জনিন্দ ধম্মং চর সম্বুলাযা’’তি॥

Hitā ca te sīlavatī ca bhariyā, janinda dhammaṃ cara sambulāyā’’ti.

তস্সত্থো – তাত, যা পুরিসস্স হিতা মুদুচিত্তা অনুকম্পিকা ইত্থী, যো চ ভত্তা ইত্থিযা হিতো কতগুণং জানাতি, উভোপেতে সুদুল্লভা। অযঞ্চ সম্বুলা তুয্হং হিতা চেৰ সীলসম্পন্না চ, তস্মা এতিস্সা ধম্মং চর, কতগুণং জানিত্ৰা মুদুচিত্তো হোহি, চিত্তমস্সা পরিতোসেহীতি।

Tassattho – tāta, yā purisassa hitā muducittā anukampikā itthī, yo ca bhattā itthiyā hito kataguṇaṃ jānāti, ubhopete sudullabhā. Ayañca sambulā tuyhaṃ hitā ceva sīlasampannā ca, tasmā etissā dhammaṃ cara, kataguṇaṃ jānitvā muducitto hohi, cittamassā paritosehīti.

এৰং সো পুত্তস্স ওৰাদং দত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি। রাজা পিতরি গতে সম্বুলং পক্কোসাপেত্ৰা, ‘‘ভদ্দে, এত্তকং কালং মযা কতং দোসং খম, ইতো পট্ঠায সব্বিস্সরিযং তুয্হমেৰ দম্মী’’তি ৰত্ৰা ওসানগাথমাহ –

Evaṃ so puttassa ovādaṃ datvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Rājā pitari gate sambulaṃ pakkosāpetvā, ‘‘bhadde, ettakaṃ kālaṃ mayā kataṃ dosaṃ khama, ito paṭṭhāya sabbissariyaṃ tuyhameva dammī’’ti vatvā osānagāthamāha –

৩৩১.

331.

‘‘সচে তুৰং ৰিপুলে লদ্ধভোগে, ইস্সাৰতিণ্ণা মরণং উপেসি।

‘‘Sace tuvaṃ vipule laddhabhoge, issāvatiṇṇā maraṇaṃ upesi;

অহঞ্চ তে ভদ্দে ইমা রাজকঞ্ঞা, সব্বে তে ৰচনকরা ভৰামা’’তি॥

Ahañca te bhadde imā rājakaññā, sabbe te vacanakarā bhavāmā’’ti.

তস্সত্থো – ভদ্দে, সম্বুলে সচে ত্ৰং রতনরাসিম্হি ঠপেত্ৰা অভিসিত্তা অগ্গমহেসিট্ঠানৰসেন ৰিপুলে ভোগে লভিত্ৰাপি ইস্সায ওতিণ্ণা মরণং উপেসি, অহঞ্চ ইমা চ রাজকঞ্ঞা সব্বে তৰ ৰচনকরা ভৰাম, ত্ৰং যথাধিপ্পাযং ইমং রজ্জং ৰিচারেহীতি সব্বিস্সরিযং তস্সা অদাসি।

Tassattho – bhadde, sambule sace tvaṃ ratanarāsimhi ṭhapetvā abhisittā aggamahesiṭṭhānavasena vipule bhoge labhitvāpi issāya otiṇṇā maraṇaṃ upesi, ahañca imā ca rājakaññā sabbe tava vacanakarā bhavāma, tvaṃ yathādhippāyaṃ imaṃ rajjaṃ vicārehīti sabbissariyaṃ tassā adāsi.

ততো পট্ঠায উভো সমগ্গৰাসং ৰসন্তা দানাদীনি পুঞ্ঞানি করিত্ৰা যথাকম্মং গমিংসু। তাপসো ঝানাভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৰা ব্রহ্মলোকূপগো অহোসি।

Tato paṭṭhāya ubho samaggavāsaṃ vasantā dānādīni puññāni karitvā yathākammaṃ gamiṃsu. Tāpaso jhānābhiññāyo nibbattetvā brahmalokūpago ahosi.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি মল্লিকা পতিদেৰতাযেৰা’’তি ৰত্ৰা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা সম্বুলা মল্লিকা অহোসি, সোত্থিসেনো কোসলরাজা, পিতা তাপসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi mallikā patidevatāyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘tadā sambulā mallikā ahosi, sotthiseno kosalarājā, pitā tāpaso pana ahameva ahosi’’nti.

সম্বুলাজাতকৰণ্ণনা নৰমা।

Sambulājātakavaṇṇanā navamā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৫১৯. সম্বুলাজাতকং • 519. Sambulājātakaṃ


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact