Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā

[৫০১] ৫. রোহণমিগজাতকৰণ্ণনা

[501] 5. Rohaṇamigajātakavaṇṇanā

এতে যূথা পতিযন্তীতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো আযস্মতো আনন্দস্স জীৰিতপরিচ্চাগং আরব্ভ কথেসি। সো পনস্স জীৰিতপরিচ্চাগো অসীতিনিপাতে চূল়হংসজাতকে (জা॰ ২.২১.১ আদযো) ধনপালদমনে আৰি ভৰিস্সতি। এৰং তেনাযস্মতা সত্থু অত্থায জীৰিতে পরিচ্চত্তে ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, আযস্মা আনন্দো সেক্খপটিসম্ভিদপ্পত্তো হুত্ৰা দসবলস্সত্থায জীৰিতং পরিচ্চজী’’তি। সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস মমত্থায জীৰিতং পরিচ্চজিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।

Eteyūthā patiyantīti idaṃ satthā veḷuvane viharanto āyasmato ānandassa jīvitapariccāgaṃ ārabbha kathesi. So panassa jīvitapariccāgo asītinipāte cūḷahaṃsajātake (jā. 2.21.1 ādayo) dhanapāladamane āvi bhavissati. Evaṃ tenāyasmatā satthu atthāya jīvite pariccatte dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘āvuso, āyasmā ānando sekkhapaṭisambhidappatto hutvā dasabalassatthāya jīvitaṃ pariccajī’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa mamatthāya jīvitaṃ pariccajiyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে খেমা নামস্স অগ্গমহেসী অহোসি। তদা বোধিসত্তো হিমৰন্তপদেসে মিগযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা সুৰণ্ণৰণ্ণো অহোসি সোভগ্গপ্পত্তো। কনিট্ঠোপিস্স চিত্তমিগো নাম সুৰণ্ণৰণ্ণোৰ অহোসি, কনিট্ঠভগিনীপিস্স সুতনা নাম সুৰণ্ণৰণ্ণাৰ অহোসি। মহাসত্তো পন রোহণো নাম মিগরাজা অহোসি। সো হিমৰন্তে দ্ৰে পব্বতরাজিযো অতিক্কমিত্ৰা ততিযায অন্তরে রোহণং নাম সরং নিস্সায অসীতিমিগসহস্সপরিৰারো ৰাসং কপ্পেসি। সো অন্ধে জিণ্ণে মাতাপিতরো পোসেসি। অথেকো বারাণসিতো অৰিদূরে নেসাদগামৰাসী নেসাদপুত্তো হিমৰন্তং পৰিট্ঠো মহাসত্তং দিস্ৰা অত্তনো গামং আগন্ত্ৰা অপরভাগে কালং করোন্তো পুত্তস্সারোচেসি ‘‘তাত, অম্হাকং কম্মভূমিযং অসুকস্মিং নাম ঠানে সুৰণ্ণৰণ্ণো মিগো ৰসতি, সচে রাজা পুচ্ছেয্য, কথেয্যাসী’’তি।

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente khemā nāmassa aggamahesī ahosi. Tadā bodhisatto himavantapadese migayoniyaṃ nibbattitvā suvaṇṇavaṇṇo ahosi sobhaggappatto. Kaniṭṭhopissa cittamigo nāma suvaṇṇavaṇṇova ahosi, kaniṭṭhabhaginīpissa sutanā nāma suvaṇṇavaṇṇāva ahosi. Mahāsatto pana rohaṇo nāma migarājā ahosi. So himavante dve pabbatarājiyo atikkamitvā tatiyāya antare rohaṇaṃ nāma saraṃ nissāya asītimigasahassaparivāro vāsaṃ kappesi. So andhe jiṇṇe mātāpitaro posesi. Atheko bārāṇasito avidūre nesādagāmavāsī nesādaputto himavantaṃ paviṭṭho mahāsattaṃ disvā attano gāmaṃ āgantvā aparabhāge kālaṃ karonto puttassārocesi ‘‘tāta, amhākaṃ kammabhūmiyaṃ asukasmiṃ nāma ṭhāne suvaṇṇavaṇṇo migo vasati, sace rājā puccheyya, katheyyāsī’’ti.

অথেকদিৰসং খেমা দেৰী পচ্চূসকালে সুপিনং অদ্দস। এৰরূপো সুপিনো অহোসি – সুৰণ্ণৰণ্ণো মিগো আগন্ত্ৰা কঞ্চনপীঠে নিসীদিত্ৰা সুৰণ্ণকিঙ্কিণিকং আকোটেন্তো ৰিয মধুরস্সরেন দেৰিযা ধম্মং দেসেতি, সা সাধুকারং দত্ৰা ধম্মং সুণাতি। মিগো ধম্মকথায অনিট্ঠিতায এৰ উট্ঠায গচ্ছতি, সা ‘‘মিগং গণ্হথ গণ্হথা’’তি ৰদন্তীযেৰ পবুজ্ঝি। পরিচারিকাযো তস্সা সদ্দং সুত্ৰা ‘‘পিহিতদ্ৰারৰাতপানং গেহং ৰাতস্সপি ওকাসো নত্থি, অয্যা, ইমায ৰেলায মিগং গণ্হাপেতী’’তি অৰহসিংসু। সা তস্মিং খণে ‘‘সুপিনো অয’’ন্তি ঞত্ৰা চিন্তেসি ‘‘সুপিনোতি ৰুত্তে রাজা অনাদরো ভৰিস্সতি, ‘দোহল়ো উপ্পন্নো’তি ৰুত্তে পন আদরেন পরিযেসিস্সতি, সুৰণ্ণৰণ্ণস্স মিগস্স ধম্মকথং সুণিস্সামী’’তি। সা গিলানালযং কত্ৰা নিপজ্জি। রাজা আগন্ত্ৰা ‘‘ভদ্দে, কিং তে অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি। ‘‘দেৰ, অঞ্ঞং নত্থি, দোহল়ো পন মে উপ্পন্নো’’তি। ‘‘কিং ইচ্ছসি দেৰী’’তি? ‘‘সুৰণ্ণৰণ্ণস্স ধম্মিকমিগস্স ধম্মং সোতুকামা দেৰা’’তি। ‘‘ভদ্দে, যং নত্থি, তত্থ তে দোহল়ো উপ্পন্নো, সুৰণ্ণৰণ্ণো নাম মিগোযেৰ নত্থী’’তি। সো ‘‘সচে ন লভামি, ইধেৰ মে মরণ’’ন্তি রঞ্ঞো পিট্ঠিং দত্ৰা নিপজ্জি।

Athekadivasaṃ khemā devī paccūsakāle supinaṃ addasa. Evarūpo supino ahosi – suvaṇṇavaṇṇo migo āgantvā kañcanapīṭhe nisīditvā suvaṇṇakiṅkiṇikaṃ ākoṭento viya madhurassarena deviyā dhammaṃ deseti, sā sādhukāraṃ datvā dhammaṃ suṇāti. Migo dhammakathāya aniṭṭhitāya eva uṭṭhāya gacchati, sā ‘‘migaṃ gaṇhatha gaṇhathā’’ti vadantīyeva pabujjhi. Paricārikāyo tassā saddaṃ sutvā ‘‘pihitadvāravātapānaṃ gehaṃ vātassapi okāso natthi, ayyā, imāya velāya migaṃ gaṇhāpetī’’ti avahasiṃsu. Sā tasmiṃ khaṇe ‘‘supino aya’’nti ñatvā cintesi ‘‘supinoti vutte rājā anādaro bhavissati, ‘dohaḷo uppanno’ti vutte pana ādarena pariyesissati, suvaṇṇavaṇṇassa migassa dhammakathaṃ suṇissāmī’’ti. Sā gilānālayaṃ katvā nipajji. Rājā āgantvā ‘‘bhadde, kiṃ te aphāsuka’’nti pucchi. ‘‘Deva, aññaṃ natthi, dohaḷo pana me uppanno’’ti. ‘‘Kiṃ icchasi devī’’ti? ‘‘Suvaṇṇavaṇṇassa dhammikamigassa dhammaṃ sotukāmā devā’’ti. ‘‘Bhadde, yaṃ natthi, tattha te dohaḷo uppanno, suvaṇṇavaṇṇo nāma migoyeva natthī’’ti. So ‘‘sace na labhāmi, idheva me maraṇa’’nti rañño piṭṭhiṃ datvā nipajji.

রাজা ‘‘সচে অত্থি, লভিস্সসী’’তি পরিসমজ্ঝে নিসীদিত্ৰা মোরজাতকে (জা॰ ১.২.১৭ আদযো) ৰুত্তনযেনেৰ অমচ্চে চ ব্রাহ্মণে চ পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সুৰণ্ণৰণ্ণা মিগা নাম হোন্তী’’তি সুত্ৰা লুদ্দকে সন্নিপাতেত্ৰা ‘‘এৰরূপো মিগো কেন দিট্ঠো, কেন সুতো’’তি পুচ্ছিত্ৰা তেন নেসাদপুত্তেন পিতু সন্তিকা সুতনিযামেন কথিতে ‘‘সম্ম, তস্স তে মিগস্স আনীতকালে মহন্তং সক্কারং করিস্সামি, গচ্ছ আনেহি ন’’ন্তি ৰত্ৰা পরিব্বযং দত্ৰা তং পেসেসি। সোপি ‘‘সচাহং, দেৰ, তং আনেতুং ন সক্খিস্সামি, চম্মমস্স আনেস্সামি, তং আনেতুং অসক্কোন্তো লোমানিপিস্স আনেস্সামি, তুম্হে মা চিন্তযিত্থা’’তি ৰত্ৰা অত্তনো নিৰেসনং গন্ত্ৰা পুত্তদারস্স পরিব্বযং দত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা তং মিগরাজানং দিস্ৰা ‘‘কস্মিং নু খো ঠানে পাসং ওড্ডেত্ৰা ইমং মিগরাজানং গণ্হিতুং সক্খিস্সামী’’তি ৰীমংসন্তো পানীযতিত্থে ওকাসং পস্সি। সো দল়্হং চম্মযোত্তং ৰট্টেত্ৰা মহাসত্তস্স পানীযপিৰনট্ঠানে যট্ঠিপাসং ওড্ডেসি।

Rājā ‘‘sace atthi, labhissasī’’ti parisamajjhe nisīditvā morajātake (jā. 1.2.17 ādayo) vuttanayeneva amacce ca brāhmaṇe ca pucchitvā ‘‘suvaṇṇavaṇṇā migā nāma hontī’’ti sutvā luddake sannipātetvā ‘‘evarūpo migo kena diṭṭho, kena suto’’ti pucchitvā tena nesādaputtena pitu santikā sutaniyāmena kathite ‘‘samma, tassa te migassa ānītakāle mahantaṃ sakkāraṃ karissāmi, gaccha ānehi na’’nti vatvā paribbayaṃ datvā taṃ pesesi. Sopi ‘‘sacāhaṃ, deva, taṃ ānetuṃ na sakkhissāmi, cammamassa ānessāmi, taṃ ānetuṃ asakkonto lomānipissa ānessāmi, tumhe mā cintayitthā’’ti vatvā attano nivesanaṃ gantvā puttadārassa paribbayaṃ datvā tattha gantvā taṃ migarājānaṃ disvā ‘‘kasmiṃ nu kho ṭhāne pāsaṃ oḍḍetvā imaṃ migarājānaṃ gaṇhituṃ sakkhissāmī’’ti vīmaṃsanto pānīyatitthe okāsaṃ passi. So daḷhaṃ cammayottaṃ vaṭṭetvā mahāsattassa pānīyapivanaṭṭhāne yaṭṭhipāsaṃ oḍḍesi.

পুনদিৰসে মহাসত্তো অসীতিযা মিগসহস্সেহি সদ্ধিং গোচরং চরিত্ৰা ‘‘পকতিতিত্থেযেৰ পানীযং পিৰিস্সামী’’তি তত্থ গন্ত্ৰা ওতরন্তোযেৰ পাসে বজ্ঝি। সো ‘‘সচাহং ইদানেৰ বদ্ধরৰং রৰিস্সামি, ঞাতিগণা পানীযং অপিৰিত্ৰাৰ ভীতা পলাযিস্সন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা যট্ঠিযং অল্লীযিত্ৰা অত্তনো ৰসে ৰত্তেত্ৰা পানীযং পিৰন্তো ৰিয অহোসি। অথ অসীতিযা মিগসহস্সানং পানীযং পিৰিত্ৰা উত্তরিত্ৰা ঠিতকালে ‘‘পাসং ছিন্দিস্সামী’’তি তিক্খত্তুং আকড্ঢি। পঠমৰারে চম্মং ছিজ্জি, দুতিযৰারে মংসং ছিজ্জি, ততিযৰারে ন্হারুং ছিন্দিত্ৰা পাসো অট্ঠিং আহচ্চ অট্ঠাসি। সো ছিন্দিতুং অসক্কোন্তো বদ্ধরৰং রৰি, মিগগণা ভাযিত্ৰা তীহি ঘটাহি পলাযিংসু। চিত্তমিগো তিণ্ণম্পি ঘটানং অন্তরে মহাসত্তং অদিস্ৰা ‘‘ইদং ভযং উপ্পজ্জমানং মম ভাতু উপ্পন্নং ভৰিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা বদ্ধং পস্সি। অথ নং মহাসত্তো দিস্ৰা ‘‘ভাতিক, মা ইধ তিট্ঠ, সাসঙ্কং ইদং ঠান’’ন্তি ৰত্ৰা উয্যোজেন্তো পঠমং গাথমাহ –

Punadivase mahāsatto asītiyā migasahassehi saddhiṃ gocaraṃ caritvā ‘‘pakatitittheyeva pānīyaṃ pivissāmī’’ti tattha gantvā otarantoyeva pāse bajjhi. So ‘‘sacāhaṃ idāneva baddharavaṃ ravissāmi, ñātigaṇā pānīyaṃ apivitvāva bhītā palāyissantī’’ti cintetvā yaṭṭhiyaṃ allīyitvā attano vase vattetvā pānīyaṃ pivanto viya ahosi. Atha asītiyā migasahassānaṃ pānīyaṃ pivitvā uttaritvā ṭhitakāle ‘‘pāsaṃ chindissāmī’’ti tikkhattuṃ ākaḍḍhi. Paṭhamavāre cammaṃ chijji, dutiyavāre maṃsaṃ chijji, tatiyavāre nhāruṃ chinditvā pāso aṭṭhiṃ āhacca aṭṭhāsi. So chindituṃ asakkonto baddharavaṃ ravi, migagaṇā bhāyitvā tīhi ghaṭāhi palāyiṃsu. Cittamigo tiṇṇampi ghaṭānaṃ antare mahāsattaṃ adisvā ‘‘idaṃ bhayaṃ uppajjamānaṃ mama bhātu uppannaṃ bhavissatī’’ti cintetvā tassa santikaṃ gantvā baddhaṃ passi. Atha naṃ mahāsatto disvā ‘‘bhātika, mā idha tiṭṭha, sāsaṅkaṃ idaṃ ṭhāna’’nti vatvā uyyojento paṭhamaṃ gāthamāha –

১০৪.

104.

‘‘এতে যূথা পতিযন্তি, ভীতা মরণস্স চিত্তক।

‘‘Ete yūthā patiyanti, bhītā maraṇassa cittaka;

গচ্ছ তুৰম্পি মাকঙ্খি, জীৰিস্সন্তি তযা সহা’’তি॥

Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā sahā’’ti.

তত্থ এতেতি চক্খুপথং অতিক্কমিত্ৰা দূরগতে সন্ধাযাহ। পতিযন্তীতি পতিগচ্ছন্তি, পলাযন্তীতি অত্থো। চিত্তকাতি তং আলপতি। তযা সহাতি ত্ৰং এতেসং মম ঠানে ঠত্ৰা রাজা হোহি, এতে তযা সদ্ধিং জীৰিস্সন্তীতি।

Tattha eteti cakkhupathaṃ atikkamitvā dūragate sandhāyāha. Patiyantīti patigacchanti, palāyantīti attho. Cittakāti taṃ ālapati. Tayā sahāti tvaṃ etesaṃ mama ṭhāne ṭhatvā rājā hohi, ete tayā saddhiṃ jīvissantīti.

ততো উভিন্নম্পি তিস্সো একন্তরিকগাথাযো হোন্তি –

Tato ubhinnampi tisso ekantarikagāthāyo honti –

১০৫.

105.

‘‘নাহং রোহণ গচ্ছামি, হদযং মে অৰকস্সতি।

‘‘Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati;

ন তং অহং জহিস্সামি, ইধ হিস্সামি জীৰিতং॥

Na taṃ ahaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ.

১০৬.

106.

‘‘তে হি নূন মরিস্সন্তি, অন্ধা অপরিণাযকা।

‘‘Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā;

গচ্ছ তুৰম্পি মাকঙ্খি, জীৰিস্সন্তি তযা সহ॥

Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha.

১০৭.

107.

‘‘নাহং রোহণ গচ্ছামি, হদযং মে অৰকস্সতি।

‘‘Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati;

ন তং বদ্ধং জহিস্সামি, ইধ হিস্সামি জীৰিত’’ন্তি॥

Na taṃ baddhaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvita’’nti.

তত্থ রোহণাতি মহাসত্তং নামেনালপতি। অৰকস্সতীতি কড্ঢযতি, সোকেন ৰা কড্ঢীযতি । তে হি নূনাতি তে অম্হাকং মাতাপিতরো একংসেনেৰ দ্ৰীসুপি অম্হেসু ইধ মতেসু অপরিণাযকা হুত্ৰা অপ্পটিজগ্গিযমানা সুস্সিত্ৰা মরিস্সন্তি, তস্মা ভাতিক চিত্তক, গচ্ছ তুৰং, তযা সহ তে জীৰিস্সন্তীতি অত্থো। ইধ হিস্সামীতি ইমস্মিংযেৰ ঠানে জীৰিতং জহিস্সামীতি।

Tattha rohaṇāti mahāsattaṃ nāmenālapati. Avakassatīti kaḍḍhayati, sokena vā kaḍḍhīyati . Te hi nūnāti te amhākaṃ mātāpitaro ekaṃseneva dvīsupi amhesu idha matesu apariṇāyakā hutvā appaṭijaggiyamānā sussitvā marissanti, tasmā bhātika cittaka, gaccha tuvaṃ, tayā saha te jīvissantīti attho. Idha hissāmīti imasmiṃyeva ṭhāne jīvitaṃ jahissāmīti.

ইতি ৰত্ৰা বোধিসত্তস্স দক্খিণপস্সং নিস্সায তং সন্ধারেত্ৰা অস্সাসেন্তো অট্ঠাসি। সুতনাপি মিগপোতিকা পলাযিত্ৰা মিগানং অন্তরে উভো ভাতিকে অপস্সন্তী ‘‘ইদং ভযং মম ভাতিকানং উপ্পন্নং ভৰিস্সতী’’তি নিৰত্তিত্ৰা তেসং সন্তিকং আগতা। নং আগচ্ছন্তিং দিস্ৰা মহাসত্তো পঞ্চমং গাথমাহ –

Iti vatvā bodhisattassa dakkhiṇapassaṃ nissāya taṃ sandhāretvā assāsento aṭṭhāsi. Sutanāpi migapotikā palāyitvā migānaṃ antare ubho bhātike apassantī ‘‘idaṃ bhayaṃ mama bhātikānaṃ uppannaṃ bhavissatī’’ti nivattitvā tesaṃ santikaṃ āgatā. Naṃ āgacchantiṃ disvā mahāsatto pañcamaṃ gāthamāha –

১০৮.

108.

‘‘গচ্ছ ভীরু পলাযস্সু, কূটে বদ্ধোস্মি আযসে।

‘‘Gaccha bhīru palāyassu, kūṭe baddhosmi āyase;

গচ্ছ তুৰম্পি মাকঙ্খি, জীৰিস্সন্তি তযা সহা’’তি॥

Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā sahā’’ti.

তত্থ ভীরূতি মাতুগামো নাম অপ্পমত্তকেনপি ভাযতি, তেন নং এৰং আলপতি। কূটেতি পটিচ্ছন্নপাসে। আযসেতি সো হি অন্তোউদকে অযক্খন্ধং কোট্টেত্ৰা তত্থ সারদারুং যট্ঠিং বন্ধিত্ৰা ওড্ডিতো, তস্মা এৰমাহ। তযা সহাতি তে অসীতিসহস্সা মিগা তযা সদ্ধিং জীৰিস্সন্তীতি।

Tattha bhīrūti mātugāmo nāma appamattakenapi bhāyati, tena naṃ evaṃ ālapati. Kūṭeti paṭicchannapāse. Āyaseti so hi antoudake ayakkhandhaṃ koṭṭetvā tattha sāradāruṃ yaṭṭhiṃ bandhitvā oḍḍito, tasmā evamāha. Tayā sahāti te asītisahassā migā tayā saddhiṃ jīvissantīti.

ততো পরং পুরিমনযেনেৰ তিস্সো গাথা হোন্তি –

Tato paraṃ purimanayeneva tisso gāthā honti –

১০৯.

109.

‘‘নাহং রোহণ গচ্ছামি, হদযং মে অৰকস্সতি।

‘‘Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati;

ন তং অহং জহিস্সামি, ইধ হিস্সামি জীৰিতং॥

Na taṃ ahaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ.

১১০.

110.

‘‘তে হি নূন মরিস্সন্তি, অন্ধা অপরিণাযকা।

‘‘Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā;

গচ্ছ তুৰম্পি মাকঙ্খি, জীৰিস্সন্তি তযা সহ॥

Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha.

১১১.

111.

‘‘নাহং রোহণ গচ্ছামি, হদযং মে অৰকস্সতি।

‘‘Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati;

ন তং বদ্ধং জহিস্সামি, ইধ হিস্সামি জীৰিত’’ন্তি॥

Na taṃ baddhaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvita’’nti.

তত্থ তে হি নূনাতি ইধাপি মাতাপিতরোযেৰ সন্ধাযাহ।

Tattha te hi nūnāti idhāpi mātāpitaroyeva sandhāyāha.

সাপি তথেৰ পটিক্খিপিত্ৰা মহাসত্তস্স ৰামপস্সং নিস্সায অস্সাসযমানা অট্ঠাসি। লুদ্দোপি তে মিগে পলাযন্তে দিস্ৰা বদ্ধরৰঞ্চ সুত্ৰা ‘‘বদ্ধো ভৰিস্সতি মিগরাজা’’তি দল়্হং কচ্ছং বন্ধিত্ৰা মিগমারণসত্তিং আদায ৰেগেনাগচ্ছি। মহাসত্তো তং আগচ্ছন্তং দিস্ৰা নৰমং গাথমাহ –

Sāpi tatheva paṭikkhipitvā mahāsattassa vāmapassaṃ nissāya assāsayamānā aṭṭhāsi. Luddopi te mige palāyante disvā baddharavañca sutvā ‘‘baddho bhavissati migarājā’’ti daḷhaṃ kacchaṃ bandhitvā migamāraṇasattiṃ ādāya vegenāgacchi. Mahāsatto taṃ āgacchantaṃ disvā navamaṃ gāthamāha –

১১২.

112.

‘‘অযং সো লুদ্দকো এতি, লুদ্দরূপো সহাৰুধো।

‘‘Ayaṃ so luddako eti, luddarūpo sahāvudho;

যো নো ৰধিস্সতি অজ্জ, উসুনা সত্তিযা অপী’’তি॥

Yo no vadhissati ajja, usunā sattiyā apī’’ti.

তত্থ লুদ্দরূপোতি দারুণজাতিকো। সত্তিযা অপীতি সত্তিযাপি নো পহরিত্ৰা ৰধিস্সতি, তস্মা যাৰ সো নাগচ্ছতি, তাৰ পলাযথাতি।

Tattha luddarūpoti dāruṇajātiko. Sattiyā apīti sattiyāpi no paharitvā vadhissati, tasmā yāva so nāgacchati, tāva palāyathāti.

তং দিস্ৰাপি চিত্তমিগো ন পলাযি। সুতনা পন সকভাৰেন সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তী মরণভযভীতা থোকং পলাযিত্ৰা – ‘‘অহং দ্ৰে ভাতিকে পহায কুহিং পলাযিস্সামী’’তি অত্তনো জীৰিতং জহিত্ৰা নলাটেন মচ্চুং আদায পুনাগন্ত্ৰা ভাতু ৰামপস্সে অট্ঠাসি। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা দসমং গাথমাহ –

Taṃ disvāpi cittamigo na palāyi. Sutanā pana sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkontī maraṇabhayabhītā thokaṃ palāyitvā – ‘‘ahaṃ dve bhātike pahāya kuhiṃ palāyissāmī’’ti attano jīvitaṃ jahitvā nalāṭena maccuṃ ādāya punāgantvā bhātu vāmapasse aṭṭhāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā dasamaṃ gāthamāha –

১১৩.

113.

‘‘সা মুহুত্তং পলাযিত্ৰা, ভযট্টা ভযতজ্জিতা।

‘‘Sā muhuttaṃ palāyitvā, bhayaṭṭā bhayatajjitā;

সুদুক্করং অকরা ভীরু, মরণাযূপনিৰত্তথা’’তি॥

Sudukkaraṃ akarā bhīru, maraṇāyūpanivattathā’’ti.

তত্থ মরণাযূপনিৰত্তথাতি মরণত্থায উপনিৰত্তি।

Tattha maraṇāyūpanivattathāti maraṇatthāya upanivatti.

লুদ্দোপি আগন্ত্ৰা তে তযো জনে একতো ঠিতে দিস্ৰা মেত্তচিত্তং উপ্পাদেত্ৰা এককুচ্ছিযং নিব্বত্তভাতরো ৰিয তে মঞ্ঞমানো চিন্তেসি ‘‘মিগরাজা, তাৰ পাসে বদ্ধো, ইমে পন দ্ৰে জনা হিরোত্তপ্পবন্ধনেন বদ্ধা, কিং নু খো ইমে এতস্স হোন্তী’’তি? অথ নং পুচ্ছন্তো গাথমাহ –

Luddopi āgantvā te tayo jane ekato ṭhite disvā mettacittaṃ uppādetvā ekakucchiyaṃ nibbattabhātaro viya te maññamāno cintesi ‘‘migarājā, tāva pāse baddho, ime pana dve janā hirottappabandhanena baddhā, kiṃ nu kho ime etassa hontī’’ti? Atha naṃ pucchanto gāthamāha –

১১৪.

114.

‘‘কিং নু তেমে মিগা হোন্তি, মুত্তা বদ্ধং উপাসরে।

‘‘Kiṃ nu teme migā honti, muttā baddhaṃ upāsare;

ন তং চজিতুমিচ্ছন্তি, জীৰিতস্সপি কারণা’’তি॥

Na taṃ cajitumicchanti, jīvitassapi kāraṇā’’ti.

তত্থ কিং নু তেমেতি কিং নু তে ইমে। উপাসরেতি উপাসন্তি।

Tattha kiṃ nu temeti kiṃ nu te ime. Upāsareti upāsanti.

অথস্স বোধিসত্তো আচিক্খি –

Athassa bodhisatto ācikkhi –

১১৫.

115.

‘‘ভাতরো হোন্তি মে লুদ্দ, সোদরিযা একমাতুকা।

‘‘Bhātaro honti me ludda, sodariyā ekamātukā;

ন মং চজিতুমিচ্ছন্তি, জীৰিতস্সপি কারণা’’তি॥

Na maṃ cajitumicchanti, jīvitassapi kāraṇā’’ti.

সো তস্স ৰচনং সুত্ৰা ভিয্যোসোমত্তায মুদুচিত্তো অহোসি। চিত্তমিগরাজা তস্স মুদুচিত্তভাৰং ঞত্ৰা ‘‘সম্ম লুদ্দক, মা ত্ৰং এতং মিগরাজানং ‘মিগমত্তোযেৰা’তি মঞ্ঞিত্থ, অযঞ্হি অসীতিযা মিগসহস্সানং রাজা সীলাচারসম্পন্নো সব্বসত্তেসু মুদুচিত্তো মহাপঞ্ঞো অন্ধে জিণ্ণে মাতাপিতরো পোসেতি। সচে ত্ৰং এৰরূপং ধম্মিকং মিগং মারেসি, এতং মারেন্তো মাতাপিতরো চ নো মঞ্চ ভগিনিঞ্চ মেতি অম্হে পঞ্চপি জনে মারেসিযেৰ। ময্হং পন ভাতু জীৰিতং দেন্তো পঞ্চন্নম্পি জনানং জীৰিতদাযকোসী’’তি ৰত্ৰা গাথমাহ –

So tassa vacanaṃ sutvā bhiyyosomattāya muducitto ahosi. Cittamigarājā tassa muducittabhāvaṃ ñatvā ‘‘samma luddaka, mā tvaṃ etaṃ migarājānaṃ ‘migamattoyevā’ti maññittha, ayañhi asītiyā migasahassānaṃ rājā sīlācārasampanno sabbasattesu muducitto mahāpañño andhe jiṇṇe mātāpitaro poseti. Sace tvaṃ evarūpaṃ dhammikaṃ migaṃ māresi, etaṃ mārento mātāpitaro ca no mañca bhaginiñca meti amhe pañcapi jane māresiyeva. Mayhaṃ pana bhātu jīvitaṃ dento pañcannampi janānaṃ jīvitadāyakosī’’ti vatvā gāthamāha –

১১৬.

116.

‘‘তে হি নূন মরিস্সন্তি, অন্ধা অপরিণাযকা।

‘‘Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā;

পঞ্চন্নং জীৰিতং দেহি, ভাতরং মুঞ্চ লুদ্দকা’’তি॥

Pañcannaṃ jīvitaṃ dehi, bhātaraṃ muñca luddakā’’ti.

সো তস্স ধম্মকথং সুত্ৰা পসন্নচিত্তো ‘‘মা ভাযি সামী’’তি ৰত্ৰা অনন্তরং গাথমাহ –

So tassa dhammakathaṃ sutvā pasannacitto ‘‘mā bhāyi sāmī’’ti vatvā anantaraṃ gāthamāha –

১১৭.

117.

‘‘সো ৰো অহং পমোক্খামি, মাতাপেত্তিভরং মিগং।

‘‘So vo ahaṃ pamokkhāmi, mātāpettibharaṃ migaṃ;

নন্দন্তু মাতাপিতরো, মুত্তং দিস্ৰা মহামিগ’’ন্তি॥

Nandantu mātāpitaro, muttaṃ disvā mahāmiga’’nti.

তত্থ ৰোতি নিপাতমত্তং। মুত্তন্তি বন্ধনা মুত্তং পস্সিত্ৰা।

Tattha voti nipātamattaṃ. Muttanti bandhanā muttaṃ passitvā.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা চিন্তেসি ‘‘রঞ্ঞা দিন্নযসো ময্হং কিং করিস্সতি, সচাহং ইমং মিগরাজানং ৰধিস্সামি, অযং ৰা মে পথৰী ভিজ্জিত্ৰা ৰিৰরং দস্সতি, অসনি ৰা মে মত্থকে পতিস্সতি, ৰিস্সজ্জেস্সামি ন’’ন্তি। সো মহাসত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা যট্ঠিং পাতেত্ৰা চম্মযোত্তং ছিন্দিত্ৰা মিগরাজানং আলিঙ্গিত্ৰা উদকপরিযন্তে নিপজ্জাপেত্ৰা মুদুচিত্তেন সণিকং পাসা মোচেত্ৰা ন্হারূহি ন্হারুং, মংসেন মংসং, চম্মেন চম্মং সমোধানেত্ৰা উদকেন লোহিতং ধোৰিত্ৰা মেত্তচিত্তেন পুনপ্পুনং পরিমজ্জি। তস্স মেত্তানুভাৰেনেৰ মহাসত্তস্স পারমিতানুভাৰেন চ সব্বানি ন্হারুমংসচম্মানি সন্ধীযিংসু, পাদো সঞ্ছন্নছৰি সঞ্ছন্নলোমো অহোসি, অসুকট্ঠানে বদ্ধো অহোসীতিপি ন পঞ্ঞাযি। মহাসত্তো সুখপ্পত্তো হুত্ৰা অট্ঠাসি। তং দিস্ৰা চিত্তমিগো সোমনস্সজাতো লুদ্দস্স অনুমোদনং করোন্তো গাথমাহ –

Evañca pana vatvā cintesi ‘‘raññā dinnayaso mayhaṃ kiṃ karissati, sacāhaṃ imaṃ migarājānaṃ vadhissāmi, ayaṃ vā me pathavī bhijjitvā vivaraṃ dassati, asani vā me matthake patissati, vissajjessāmi na’’nti. So mahāsattaṃ upasaṅkamitvā yaṭṭhiṃ pātetvā cammayottaṃ chinditvā migarājānaṃ āliṅgitvā udakapariyante nipajjāpetvā muducittena saṇikaṃ pāsā mocetvā nhārūhi nhāruṃ, maṃsena maṃsaṃ, cammena cammaṃ samodhānetvā udakena lohitaṃ dhovitvā mettacittena punappunaṃ parimajji. Tassa mettānubhāveneva mahāsattassa pāramitānubhāvena ca sabbāni nhārumaṃsacammāni sandhīyiṃsu, pādo sañchannachavi sañchannalomo ahosi, asukaṭṭhāne baddho ahosītipi na paññāyi. Mahāsatto sukhappatto hutvā aṭṭhāsi. Taṃ disvā cittamigo somanassajāto luddassa anumodanaṃ karonto gāthamāha –

১১৮.

118.

‘‘এৰং লুদ্দক নন্দস্সু, সহ সব্বেহি ঞাতিভি।

‘‘Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi;

যথাহমজ্জ নন্দামি, মুত্তং দিস্ৰা মহামিগ’’ন্তি॥

Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā mahāmiga’’nti.

অথ মহাসত্তো ‘‘কিং নু খো এস লুদ্দো মং গণ্হন্তো অত্তনো কামেন গণ্হি, উদাহু অঞ্ঞস্স আণত্তিযা’’তি চিন্তেত্ৰা গহিতকারণং পুচ্ছি। লুদ্দপুত্তো আহ – ‘‘সামি, ন ময্হং তুম্হেহি কম্মং অত্থি, রঞ্ঞো পন অগ্গমহেসী খেমা নাম তুম্হাকং ধম্মকথং সোতুকামা, তদত্থায রঞ্ঞো আণত্তিযা ত্ৰং মযা গহিতো’’তি। সম্ম, এৰং সন্তে মং ৰিস্সজ্জেন্তো অতিদুক্করং করোসি, এহি মং নেত্ৰা রঞ্ঞো দস্সেহি, দেৰিযা ধম্মং কথেস্সামীতি। সামি, রাজানো নাম কক্খল়া, কো জানাতি, কিং ভৰিস্সতি, ময্হং রঞ্ঞা দিন্নযসেন কম্মং নত্থি, গচ্ছ ত্ৰং যথাসুখন্তি। পুন মহাসত্তো ‘‘ইমিনা মং ৰিস্সজ্জেন্তেন অতিদুক্করং কতং, যসপটিলাভস্স উপাযমস্স করিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘সম্ম, পিট্ঠিং তাৰ মে হত্থেন পরিমজ্জা’’তি আহ। ‘‘সো পরিমজ্জি, হত্থো সুৰণ্ণৰণ্ণেহি লোমেহি পূরি’’। ‘‘সামি, ইমেহি লোমেহি কিং কারোমী’’তি। ‘‘সম্ম, ইমানি হরিত্ৰা রঞ্ঞো চ দেৰিযা চ দস্সেত্ৰা ‘ইমানি তস্স সুৰণ্ণৰণ্ণমিগস্স লোমানী’তি ৰত্ৰা মম ঠানে ঠত্ৰা ইমাহি গাথাহি দেৰিযা ধম্মং দেসেহি, তং সুত্ৰাযেৰ চস্সা দোহল়ো পটিপ্পস্সম্ভিস্সতী’’তি । ‘‘ধম্মং চর মহারাজা’’তি দস ধম্মচরিযগাথা উগ্গণ্হাপেত্ৰা পঞ্চ সীলানি দত্ৰা অপ্পমাদেন ওৰদিত্ৰা উয্যোজেসি। লুদ্দপুত্তো মহাসত্তং আচরিযট্ঠানে ঠপেত্ৰা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৰা চতূসু ঠানেসু ৰন্দিত্ৰা লোমানি পদুমিনিপত্তেন গহেত্ৰা পক্কামি। তেপি তযো জনা থোকং অনুগন্ত্ৰা মুখেন গোচরঞ্চ পানীযঞ্চ গহেত্ৰা মাতাপিতূনং সন্তিকং গমিংসু। মাতাপিতরো ‘‘তাত রোহণ, ত্ৰং কির পাসে বদ্ধো কথং মুত্তোসী’’তি পুচ্ছন্তা গাথমাহংসু –

Atha mahāsatto ‘‘kiṃ nu kho esa luddo maṃ gaṇhanto attano kāmena gaṇhi, udāhu aññassa āṇattiyā’’ti cintetvā gahitakāraṇaṃ pucchi. Luddaputto āha – ‘‘sāmi, na mayhaṃ tumhehi kammaṃ atthi, rañño pana aggamahesī khemā nāma tumhākaṃ dhammakathaṃ sotukāmā, tadatthāya rañño āṇattiyā tvaṃ mayā gahito’’ti. Samma, evaṃ sante maṃ vissajjento atidukkaraṃ karosi, ehi maṃ netvā rañño dassehi, deviyā dhammaṃ kathessāmīti. Sāmi, rājāno nāma kakkhaḷā, ko jānāti, kiṃ bhavissati, mayhaṃ raññā dinnayasena kammaṃ natthi, gaccha tvaṃ yathāsukhanti. Puna mahāsatto ‘‘iminā maṃ vissajjentena atidukkaraṃ kataṃ, yasapaṭilābhassa upāyamassa karissāmī’’ti cintetvā ‘‘samma, piṭṭhiṃ tāva me hatthena parimajjā’’ti āha. ‘‘So parimajji, hattho suvaṇṇavaṇṇehi lomehi pūri’’. ‘‘Sāmi, imehi lomehi kiṃ kāromī’’ti. ‘‘Samma, imāni haritvā rañño ca deviyā ca dassetvā ‘imāni tassa suvaṇṇavaṇṇamigassa lomānī’ti vatvā mama ṭhāne ṭhatvā imāhi gāthāhi deviyā dhammaṃ desehi, taṃ sutvāyeva cassā dohaḷo paṭippassambhissatī’’ti . ‘‘Dhammaṃ cara mahārājā’’ti dasa dhammacariyagāthā uggaṇhāpetvā pañca sīlāni datvā appamādena ovaditvā uyyojesi. Luddaputto mahāsattaṃ ācariyaṭṭhāne ṭhapetvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā catūsu ṭhānesu vanditvā lomāni paduminipattena gahetvā pakkāmi. Tepi tayo janā thokaṃ anugantvā mukhena gocarañca pānīyañca gahetvā mātāpitūnaṃ santikaṃ gamiṃsu. Mātāpitaro ‘‘tāta rohaṇa, tvaṃ kira pāse baddho kathaṃ muttosī’’ti pucchantā gāthamāhaṃsu –

১১৯.

119.

‘‘কথং ত্ৰং পমোক্খো আসি, উপনীতস্মি জীৰিতে।

‘‘Kathaṃ tvaṃ pamokkho āsi, upanītasmi jīvite;

কথং পুত্ত অমোচেসি, কূটপাসম্হ লুদ্দকো’’তি॥

Kathaṃ putta amocesi, kūṭapāsamha luddako’’ti.

তত্থ উপনীতস্মীতি তৰ জীৰিতে মরণসন্তিকং উপনীতে কথং পমোক্খো আসি।

Tattha upanītasmīti tava jīvite maraṇasantikaṃ upanīte kathaṃ pamokkho āsi.

তং সুত্ৰা বোধিসত্তো তিস্সো গাথা অভাসি –

Taṃ sutvā bodhisatto tisso gāthā abhāsi –

১২০.

120.

‘‘ভণং কণ্ণসুখং ৰাচং, হদযঙ্গং হদযস্সিতং।

‘‘Bhaṇaṃ kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ;

সুভাসিতাহি ৰাচাহি, চিত্তকো মং অমোচযি॥

Subhāsitāhi vācāhi, cittako maṃ amocayi.

১২১.

121.

‘‘ভণং কণ্ণসুখং ৰাচং, হদযঙ্গং হদযস্সিতং।

‘‘Bhaṇaṃ kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ;

সুভাসিতাহি ৰাচাহি, সুতনা মং অমোচযি॥

Subhāsitāhi vācāhi, sutanā maṃ amocayi.

১২২.

122.

‘‘সুত্ৰা কণ্ণসুখং ৰাচং, হদযঙ্গং হদযস্সিতং।

‘‘Sutvā kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ;

সুভাসিতানি সুত্ৰান, লুদ্দকো মং অমোচযী’’তি॥

Subhāsitāni sutvāna, luddako maṃ amocayī’’ti.

তত্থ ভণন্তি ভণন্তো। হদযঙ্গন্তি হদযঙ্গমং। দুতিযগাথায ভণন্তি ভণমানা। সুত্ৰাতি সো ইমেসং উভিন্নং ৰাচং সুত্ৰা।

Tattha bhaṇanti bhaṇanto. Hadayaṅganti hadayaṅgamaṃ. Dutiyagāthāya bhaṇanti bhaṇamānā. Sutvāti so imesaṃ ubhinnaṃ vācaṃ sutvā.

অথস্স মাতাপিতরো অনুমোদন্তা আহংসু –

Athassa mātāpitaro anumodantā āhaṃsu –

১২৩.

123.

‘‘এৰং আনন্দিতো হোতু, সহ দারেহি লুদ্দকো।

‘‘Evaṃ ānandito hotu, saha dārehi luddako;

যথা মযজ্জ নন্দাম, দিস্ৰা রোহণমাগত’’ন্তি॥

Yathā mayajja nandāma, disvā rohaṇamāgata’’nti.

লুদ্দোপি অরঞ্ঞা নিক্খমিত্ৰা রাজকুলং গন্ত্ৰা রাজানং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি। তং দিস্ৰা রাজা গাথমাহ –

Luddopi araññā nikkhamitvā rājakulaṃ gantvā rājānaṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Taṃ disvā rājā gāthamāha –

১২৪.

124.

‘‘ননু ত্ৰং অৰচ লুদ্দ, ‘মিগচম্মানি আহরিং’।

‘‘Nanu tvaṃ avaca ludda, ‘migacammāni āhariṃ’;

অথ কেন নু ৰণ্ণেন, মিগচম্মানি নাহরী’’তি॥

Atha kena nu vaṇṇena, migacammāni nāharī’’ti.

তত্থ মিগচম্মানীতি মিগং ৰা চম্মং ৰা। আহরিন্তি আহরিস্সামি। ইদং ৰুত্তং হোতি – অম্ভো লুদ্দ, ননু ত্ৰং এৰং অৰচ ‘‘মিগং আনেতুং অসক্কোন্তো চম্মং আহরিস্সামি, তং অসক্কোন্তো লোমানী’’তি, সো ত্ৰং কেন কারণেন নেৰ মিগং, ন মিগচম্মং আহরীতি?

Tattha migacammānīti migaṃ vā cammaṃ vā. Āharinti āharissāmi. Idaṃ vuttaṃ hoti – ambho ludda, nanu tvaṃ evaṃ avaca ‘‘migaṃ ānetuṃ asakkonto cammaṃ āharissāmi, taṃ asakkonto lomānī’’ti, so tvaṃ kena kāraṇena neva migaṃ, na migacammaṃ āharīti?

তং সুত্ৰা লুদ্দো গাথমাহ –

Taṃ sutvā luddo gāthamāha –

১২৫.

125.

‘‘আগমা চেৰ হত্থত্থং, কূটপাসঞ্চ সো মিগো।

‘‘Āgamā ceva hatthatthaṃ, kūṭapāsañca so migo;

অবজ্ঝি তং মিগরাজং, তঞ্চ মুত্তা উপাসরে॥

Abajjhi taṃ migarājaṃ, tañca muttā upāsare.

১২৬.

126.

‘‘তস্স মে অহু সংৰেগো, অব্ভুতো লোমহংসনো।

‘‘Tassa me ahu saṃvego, abbhuto lomahaṃsano;

ইমঞ্চাহং মিগং হঞ্ঞে, অজ্জ হিস্সামি জীৰিত’’ন্তি॥

Imañcāhaṃ migaṃ haññe, ajja hissāmi jīvita’’nti.

তত্থ আগমাতি মহারাজ, সো মিগো মম হত্থত্থং হত্থপাসঞ্চেৰ মযা ওড্ডিতং কূটপাসঞ্চ আগতো, তস্মিঞ্চ কূটপাসে অবজ্ঝি। তঞ্চ মুত্তা উপাসরেতি তঞ্চ বদ্ধং অপরে মুত্তা অবদ্ধাৰ দ্ৰে মিগা অস্সাসেন্তা তং নিস্সায অট্ঠংসু। অব্ভুতোতি পুব্বে অভূতপুব্বো। ইমঞ্চাহন্তি অথ মে সংৰিগ্গস্স এতদহোসি ‘‘সচে অহং ইমং মিগং হনিস্সামি, অজ্জেৰ ইমস্মিংযেৰ ঠানে জীৰিতং জহিস্সামী’’তি।

Tattha āgamāti mahārāja, so migo mama hatthatthaṃ hatthapāsañceva mayā oḍḍitaṃ kūṭapāsañca āgato, tasmiñca kūṭapāse abajjhi. Tañca muttā upāsareti tañca baddhaṃ apare muttā abaddhāva dve migā assāsentā taṃ nissāya aṭṭhaṃsu. Abbhutoti pubbe abhūtapubbo. Imañcāhanti atha me saṃviggassa etadahosi ‘‘sace ahaṃ imaṃ migaṃ hanissāmi, ajjeva imasmiṃyeva ṭhāne jīvitaṃ jahissāmī’’ti.

তং সুত্ৰা রাজা আহ –

Taṃ sutvā rājā āha –

১২৭.

127.

‘‘কীদিসা তে মিগা লুদ্দ, কীদিসা ধম্মিকা মিগা।

‘‘Kīdisā te migā ludda, kīdisā dhammikā migā;

কথংৰণ্ণা কথংসীলা, বাল়্হং খো নে পসংসসী’’তি॥

Kathaṃvaṇṇā kathaṃsīlā, bāḷhaṃ kho ne pasaṃsasī’’ti.

ইদং সো রাজা ৰিম্হযৰসেন পুনপ্পুনং পুচ্ছতি। তং সুত্ৰা লুদ্দো গাথমাহ –

Idaṃ so rājā vimhayavasena punappunaṃ pucchati. Taṃ sutvā luddo gāthamāha –

১২৮.

128.

‘‘ওদাতসিঙ্গা সুচিৰালা, জাতরূপতচূপমা।

‘‘Odātasiṅgā sucivālā, jātarūpatacūpamā;

পাদা লোহিতকা তেসং, অঞ্জিতক্খা মনোরমা’’তি॥

Pādā lohitakā tesaṃ, añjitakkhā manoramā’’ti.

তত্থ ওদাতসিঙ্গাতি রজতদামসদিসসিঙ্গা। সুচিৰালাতি চামরিৰালসদিসেন সুচিনা ৰালেন সমন্নাগতা। লোহিতকাতি রত্তনখা পৰাল়সদিসা। পাদাতি খুরপরিযন্তা। অঞ্জিতক্খাতি অঞ্জিতেহি ৰিয ৰিসুদ্ধপঞ্চপসাদেহি অক্খীহি সমন্নাগতা।

Tattha odātasiṅgāti rajatadāmasadisasiṅgā. Sucivālāti cāmarivālasadisena sucinā vālena samannāgatā. Lohitakāti rattanakhā pavāḷasadisā. Pādāti khurapariyantā. Añjitakkhāti añjitehi viya visuddhapañcapasādehi akkhīhi samannāgatā.

ইতি সো কথেন্তোৰ মহাসত্তস্স সুৰণ্ণৰণ্ণানি লোমানি রঞ্ঞো হত্থে ঠপেত্ৰা তেসং মিগানং সরীরৰণ্ণং পকাসেন্তো গাথমাহ –

Iti so kathentova mahāsattassa suvaṇṇavaṇṇāni lomāni rañño hatthe ṭhapetvā tesaṃ migānaṃ sarīravaṇṇaṃ pakāsento gāthamāha –

১২৯.

129.

‘‘এদিসা তে মিগা দেৰ, এদিসা ধম্মিকা মিগা।

‘‘Edisā te migā deva, edisā dhammikā migā;

মাতাপেত্তিভরা দেৰ, ন তে সো অভিহারিতু’’ন্তি॥

Mātāpettibharā deva, na te so abhihāritu’’nti.

তত্থ মাতাপেত্তিভরাতি জিণ্ণে অন্ধে মাতাপিতরো পোসেন্তি, এতাদিসা নেসং ধম্মিকতা। ন তে সো অভিহারিতুন্তি সো মিগরাজা ন সক্কা কেনচি তৰ পণ্ণাকারত্থায অভিহরিতুন্তি অত্থো। ‘‘অভিহারযি’’ন্তিপি পাঠো, সো অহং তং তে পণ্ণাকারত্থায নাভিহারযিং ন আহরিন্তি অত্থো।

Tattha mātāpettibharāti jiṇṇe andhe mātāpitaro posenti, etādisā nesaṃ dhammikatā. Na te so abhihāritunti so migarājā na sakkā kenaci tava paṇṇākāratthāya abhiharitunti attho. ‘‘Abhihārayi’’ntipi pāṭho, so ahaṃ taṃ te paṇṇākāratthāya nābhihārayiṃ na āharinti attho.

ইতি সো মহাসত্তস্স চ চিত্তমিগস্স চ সুতনায মিগপোতিকায চ গুণং কথেত্ৰা ‘‘মহারাজ, অহং তেন মিগরঞ্ঞা ‘অত্তনো লোমানি দস্সেত্ৰা মম ঠানে ঠত্ৰা দসহি রাজধম্মচরিযগাথাহি দেৰিযা ধম্মং কথেয্যাসী’তি উগ্গণ্হাপিতো আণত্তো’’তি আহ। তং সুত্ৰা রাজা নং ন্হাপেত্ৰা অহতৰত্থানি নিৰাসেত্ৰা সত্তরতনখচিতে পল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৰা সযং দেৰিযা সদ্ধিং নীচাসনে একমন্তং নিসীদিত্ৰা তং অঞ্জলিং পগ্গয্হ যাচতি। সো ধম্মং দেসেন্তো আহ –

Iti so mahāsattassa ca cittamigassa ca sutanāya migapotikāya ca guṇaṃ kathetvā ‘‘mahārāja, ahaṃ tena migaraññā ‘attano lomāni dassetvā mama ṭhāne ṭhatvā dasahi rājadhammacariyagāthāhi deviyā dhammaṃ katheyyāsī’ti uggaṇhāpito āṇatto’’ti āha. Taṃ sutvā rājā naṃ nhāpetvā ahatavatthāni nivāsetvā sattaratanakhacite pallaṅke nisīdāpetvā sayaṃ deviyā saddhiṃ nīcāsane ekamantaṃ nisīditvā taṃ añjaliṃ paggayha yācati. So dhammaṃ desento āha –

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, মাতাপিতূসু খত্তিয।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, mātāpitūsu khattiya;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, পুত্তদারেসু খত্তিয।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, puttadāresu khattiya;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, মিত্তামচ্চেসু খত্তিয।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, mittāmaccesu khattiya;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, ৰাহনেসু বলেসু চ।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, vāhanesu balesu ca;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, গামেসু নিগমেসু চ।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, gāmesu nigamesu ca;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, রট্ঠেসু জনপদেসু চ।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, raṭṭhesu janapadesu ca;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, সমণব্রাহ্মণেসু চ।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, samaṇabrāhmaṇesu ca;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, মিগপক্খীসু খত্তিয।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, migapakkhīsu khattiya;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, ধম্মো চিণ্ণো সুখাৰহো।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, dhammo ciṇṇo sukhāvaho;

ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, রাজ সগ্গং গমিস্সসি॥

Idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.

‘‘ধম্মং চর মহারাজ, সইন্দা দেৰা সব্রহ্মকা।

‘‘Dhammaṃ cara mahārāja, saindā devā sabrahmakā;

সুচিণ্ণেন দিৰং পত্তা, মা ধম্মং রাজ পামদো’’তি॥ (জা॰ ২.১৮.১১৪-১২৩)।

Suciṇṇena divaṃ pattā, mā dhammaṃ rāja pāmado’’ti. (jā. 2.18.114-123);

ইতি নেসাদপুত্তো মহাসত্তেন দেসিতনিযামেন আকাসগঙ্গং ওতারেন্তো ৰিয বুদ্ধলীলায ধম্মং দেসেসি। মহাজনো সাধুকারসহস্সানি পৰত্তেসি। ধম্মকথং সুত্ৰাযেৰ দেৰিযা দোহল়ো পটিপ্পস্সম্ভি। রাজা তুস্সিত্ৰা লুদ্দপুত্তং মহন্তেন যসেন সন্তপ্পেন্তো তিস্সো গাথা অভাসি –

Iti nesādaputto mahāsattena desitaniyāmena ākāsagaṅgaṃ otārento viya buddhalīlāya dhammaṃ desesi. Mahājano sādhukārasahassāni pavattesi. Dhammakathaṃ sutvāyeva deviyā dohaḷo paṭippassambhi. Rājā tussitvā luddaputtaṃ mahantena yasena santappento tisso gāthā abhāsi –

১৩০.

130.

‘‘দম্মি নিক্খসতং লুদ্দ, থূলঞ্চ মণিকুণ্ডলং।

‘‘Dammi nikkhasataṃ ludda, thūlañca maṇikuṇḍalaṃ;

চতুস্সদঞ্চ পল্লঙ্কং, উমাপুপ্ফসরিন্নিভং॥

Catussadañca pallaṅkaṃ, umāpupphasarinnibhaṃ.

১৩১.

131.

‘‘দ্ৰে চ সাদিসিযো ভরিযা, উসভঞ্চ গৰং সতং।

‘‘Dve ca sādisiyo bhariyā, usabhañca gavaṃ sataṃ;

ধম্মেন রজ্জং কারেস্সং, বহুকারো মেসি লুদ্দক॥

Dhammena rajjaṃ kāressaṃ, bahukāro mesi luddaka.

১৩২.

132.

‘‘কসিৰাণিজ্জা ইণদানং, উচ্ছাচরিযা চ লুদ্দক।

‘‘Kasivāṇijjā iṇadānaṃ, ucchācariyā ca luddaka;

এতেন দারং পোসেহি, মা পাপং অকরী পুনা’’তি॥

Etena dāraṃ posehi, mā pāpaṃ akarī punā’’ti.

তত্থ থূলন্তি মহগ্ঘং মণিকুণ্ডলপসাধনঞ্চ তে দম্মি। চতুস্সদন্তি চতুরুস্সদং, চতুউস্সীসকন্তি অত্থো। উমাপুপ্ফসরিন্নিভন্তি নীলপচ্চত্থরণত্তা উমাপুপ্ফসদিসায নিভায ওভাসেন সমন্নাগতং, কাল়ৰণ্ণদারুসারমযং ৰা। সাদিসিযোতি অঞ্ঞমঞ্ঞং রূপেন চ ভোগেন চ সদিসা। উসভঞ্চ গৰং সতন্তি উসভং জেট্ঠকং কত্ৰা গৰং সতঞ্চ তে দম্মি। কারেস্সন্তি দস রাজধম্মে অকোপেন্তো ধম্মেনেৰ রজ্জং কারেস্সামি। বহুকারো মেসীতি সুৰণ্ণৰণ্ণস্স মিগরঞ্ঞো ঠানে ঠত্ৰা ধম্মস্স দেসিতত্তা ত্ৰং মম বহুপকারো, মিগরাজেন ৰুত্তনিযামেনেৰ তে অহং পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপিতো। কসিৰাণিজ্জাতি সম্ম লুদ্দক, অহম্পি মিগরাজানং অদিস্ৰা তস্স ৰচনমেৰ সুত্ৰা পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠিতো, ত্ৰম্পি ইতো পট্ঠায সীলৰা হোহি, যানি তানি কসিৰাণিজ্জানি ইণদানং উঞ্ছাচরিযাতি আজীৰমুখানি, এতেনেৰ সম্মাআজীৰেন তৰ পুত্তদারং পোসেহি, মা পুন পাপং করীতি।

Tattha thūlanti mahagghaṃ maṇikuṇḍalapasādhanañca te dammi. Catussadanti caturussadaṃ, catuussīsakanti attho. Umāpupphasarinnibhanti nīlapaccattharaṇattā umāpupphasadisāya nibhāya obhāsena samannāgataṃ, kāḷavaṇṇadārusāramayaṃ vā. Sādisiyoti aññamaññaṃ rūpena ca bhogena ca sadisā. Usabhañca gavaṃ satanti usabhaṃ jeṭṭhakaṃ katvā gavaṃ satañca te dammi. Kāressanti dasa rājadhamme akopento dhammeneva rajjaṃ kāressāmi. Bahukāro mesīti suvaṇṇavaṇṇassa migarañño ṭhāne ṭhatvā dhammassa desitattā tvaṃ mama bahupakāro, migarājena vuttaniyāmeneva te ahaṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpito. Kasivāṇijjāti samma luddaka, ahampi migarājānaṃ adisvā tassa vacanameva sutvā pañcasu sīlesu patiṭṭhito, tvampi ito paṭṭhāya sīlavā hohi, yāni tāni kasivāṇijjāni iṇadānaṃ uñchācariyāti ājīvamukhāni, eteneva sammāājīvena tava puttadāraṃ posehi, mā puna pāpaṃ karīti.

সো রঞ্ঞো কথং সুত্ৰা ‘‘ন মে ঘরাৰাসেনত্থো, পব্বজ্জং মে অনুজানাথ দেৰা’’তি অনুজানাপেত্ৰা রঞ্ঞা দিন্নধনং পুত্তদারস্স দত্ৰা হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযণো অহোসি। রাজাপি মহাসত্তস্স ওৰাদে ঠত্ৰা সগ্গপুরং পূরেসি, তস্স ওৰাদো ৰস্সসহস্সং পৰত্তি।

So rañño kathaṃ sutvā ‘‘na me gharāvāsenattho, pabbajjaṃ me anujānātha devā’’ti anujānāpetvā raññā dinnadhanaṃ puttadārassa datvā himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi. Rājāpi mahāsattassa ovāde ṭhatvā saggapuraṃ pūresi, tassa ovādo vassasahassaṃ pavatti.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘এৰং ভিক্খৰে পুব্বেপি মমত্থায আনন্দেন জীৰিতং পরিচ্চত্তমেৰা’’তি ৰত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা লুদ্দো ছন্নো অহোসি, রাজা সারিপুত্তো, দেৰী খেমা ভিক্খুনী, মাতাপিতরো মহারাজকুলানি, সুতনা উপ্পলৰণ্ণা, চিত্তমিগো আনন্দো, অসীতি মিগসহস্সানি সাকিযগণো, রোহণো মিগরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ bhikkhave pubbepi mamatthāya ānandena jīvitaṃ pariccattamevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā luddo channo ahosi, rājā sāriputto, devī khemā bhikkhunī, mātāpitaro mahārājakulāni, sutanā uppalavaṇṇā, cittamigo ānando, asīti migasahassāni sākiyagaṇo, rohaṇo migarājā pana ahameva ahosi’’nti.

রোহণমিগজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা।

Rohaṇamigajātakavaṇṇanā pañcamā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৫০১. রোহণমিগজাতকং • 501. Rohaṇamigajātakaṃ


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact