| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā |
រាជាយតនកថា
Rājāyatanakathā
៦. មុចលិន្ទមូលាតិ មហាពោធិតោ បាចីនកោណេ ឋិតមុចលិន្ទរុក្ខមូលា។ រាជាយតនន្តិ ទក្ខិណទិសាភាគេ ឋិតំ រាជាយតនរុក្ខំ ឧបសង្កមិ ។ តេន ខោ បន សមយេនាតិ កតរេន សមយេន។ ភគវតោ កិរ រាជាយតនមូលេ សត្តាហំ ឯកបល្លង្កេន និសិន្នស្ស សមាធិតោ វុដ្ឋានទិវសេ អរុណុគ្គមនវេលាយមេវ ‘‘ភោជនកិច្ចេន ភវិតព្ព’’ន្តិ ញត្វា សក្កោ ទេវរាជា ឱសធហរីតកំ ឧបនេសិ។ ភគវា តំ បរិភុញ្ជិ, បរិភុត្តមត្តស្សេវ សរីរកិច្ចំ អហោសិ។ សក្កោ មុខោទកំ អទាសិ។ ភគវា មុខំ ធោវិត្វា តស្មិំយេវ រុក្ខមូលេ និសីទិ។ ឯវំ ឧគ្គតេ អរុណម្ហិ និសិន្នេ ភគវតិ។
6.Mucalindamūlāti mahābodhito pācīnakoṇe ṭhitamucalindarukkhamūlā. Rājāyatananti dakkhiṇadisābhāge ṭhitaṃ rājāyatanarukkhaṃ upasaṅkami . Tena kho pana samayenāti katarena samayena. Bhagavato kira rājāyatanamūle sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinnassa samādhito vuṭṭhānadivase aruṇuggamanavelāyameva ‘‘bhojanakiccena bhavitabba’’nti ñatvā sakko devarājā osadhaharītakaṃ upanesi. Bhagavā taṃ paribhuñji, paribhuttamattasseva sarīrakiccaṃ ahosi. Sakko mukhodakaṃ adāsi. Bhagavā mukhaṃ dhovitvā tasmiṃyeva rukkhamūle nisīdi. Evaṃ uggate aruṇamhi nisinne bhagavati.
តេន ខោ បន សមយេន តបុស្សភល្លិកា វាណិជាតិ តបុស្សោ ច ភល្លិកោ ចាតិ ទ្វេ ភាតរោ វាណិជា។ ឧក្កលាតិ ឧក្កលជនបទតោ។ តំ ទេសន្តិ យស្មិំ ទេសេ ភគវា វិហរតិ។ កតរស្មិញ្ច ទេសេ ភគវា វិហរតិ? មជ្ឈិមទេសេ។ តស្មា មជ្ឈិមទេសំ គន្តុំ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នា ហោន្តីតិ អយមេត្ថ អត្ថោ។ ញាតិសាលោហិតា ទេវតាតិ តេសំ ញាតិភូតបុព្ពា ទេវតា។ ឯតទវោចាតិ សា កិរ នេសំ សព្ពសកដានិ អប្បវត្តីនិ អកាសិ។ តតោ តេ កិំ ឥទន្តិ មគ្គទេវតានំ ពលិំ អកំសុ។ តេសំ ពលិកម្មកាលេ សា ទេវតា ទិស្សមានេនេវ កាយេន ឯតំ អវោច។ មន្ថេន ច មធុបិណ្ឌិកាយ ចាតិ អពទ្ធសត្តុនា ច សប្បិមធុផាណិតាទីហិ យោជេត្វា ពទ្ធសត្តុនា ច។ បតិមានេថាតិ ឧបដ្ឋហថ។ តំ វោតិ តំ បតិមាននំ តុម្ហាកំ ភវិស្សតិ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ។ យំ អម្ហាកន្តិ យំ បដិគ្គហណំ អម្ហាកំ អស្ស ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ។ ភគវតោ ឯតទហោសីតិ យោ កិរស្ស បធានានុយោគកាលេ បត្តោ អហោសិ, សោ សុជាតាយ បាយាសំ ទាតុំ អាគច្ឆន្តិយា ឯវ អន្តរធាយិ។ តេនស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘បត្តោ មេ នត្ថិ, បុរិមកាបិ ច ន ខោ តថាគតា ហត្ថេសុ បដិគ្គណ្ហន្តិ, កិម្ហិ នុ ខោ អហំ បដិគ្គណ្ហេយ្យំ មន្ថញ្ច មធុបិណ្ឌកញ្ចា’’តិ។
Tena kho pana samayena tapussabhallikā vāṇijāti tapusso ca bhalliko cāti dve bhātaro vāṇijā. Ukkalāti ukkalajanapadato. Taṃ desanti yasmiṃ dese bhagavā viharati. Katarasmiñca dese bhagavā viharati? Majjhimadese. Tasmā majjhimadesaṃ gantuṃ addhānamaggappaṭipannā hontīti ayamettha attho. Ñātisālohitā devatāti tesaṃ ñātibhūtapubbā devatā. Etadavocāti sā kira nesaṃ sabbasakaṭāni appavattīni akāsi. Tato te kiṃ idanti maggadevatānaṃ baliṃ akaṃsu. Tesaṃ balikammakāle sā devatā dissamāneneva kāyena etaṃ avoca. Manthena ca madhupiṇḍikāya cāti abaddhasattunā ca sappimadhuphāṇitādīhi yojetvā baddhasattunā ca. Patimānethāti upaṭṭhahatha. Taṃ voti taṃ patimānanaṃ tumhākaṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Yaṃ amhākanti yaṃ paṭiggahaṇaṃ amhākaṃ assa dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Bhagavato etadahosīti yo kirassa padhānānuyogakāle patto ahosi, so sujātāya pāyāsaṃ dātuṃ āgacchantiyā eva antaradhāyi. Tenassa etadahosi – ‘‘patto me natthi, purimakāpi ca na kho tathāgatā hatthesu paṭiggaṇhanti, kimhi nu kho ahaṃ paṭiggaṇheyyaṃ manthañca madhupiṇḍakañcā’’ti.
បរិវិតក្កមញ្ញាយាតិ ឥតោ បុព្ពេវ ភគវតោ សុជាតាយ ទិន្នភោជនំយេវ ឱជានុប្បពន្ធនវសេន អដ្ឋាសិ, ឯត្តកំ កាលំ នេវ ជិឃច្ឆា ន បិបាសា ន កាយទុព្ពល្យំ អហោសិ។ ឥទានិ បនស្ស អាហារំ បដិគ្គហេតុកាមតាយ ‘‘ន ខោ តថាគតា’’តិអាទិនា នយេន បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ ។ តំ ឯវំ ឧប្បន្នំ អត្តនោ ចេតសា ភគវតោ ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ។ ចតុទ្ទិសាតិ ចតូហិ ទិសាហិ។ សេលមយេ បត្តេតិ មុគ្គវណ្ណសេលមយេ បត្តេ។ ឥទំយេវ ភគវា បដិគ្គហេសិ, តេយេវ សន្ធាយ វុត្តំ។ ចត្តារោ បន មហារាជានោ បឋមំ ឥន្ទនីលមណិមយេ បត្តេ ឧបនាមេសុំ, ន តេ ភគវា អគ្គហេសិ។ តតោ ឥមេ ចត្តារោបិ មុគ្គវណ្ណសិលាមយេ បត្តេ ឧបនាមេសុំ, ភគវា ចត្តារោបិ បត្តេ អគ្គហេសិ តេសំ បសាទានុរក្ខណត្ថាយ, នោ មហិច្ឆតាយ។ គហេត្វា ច បន ចត្តារោបិ យថា ឯកោវ បត្តោ ហោតិ តថា អធិដ្ឋហិ, ចតុន្នម្បិ ឯកសទិសោ បុញ្ញវិបាកោ អហោសិ។ ឯវំ ឯកំ កត្វា អធិដ្ឋិតេ បដិគ្គហេសិ ភគវា បច្ចគ្ឃេ សេលមយេ បត្តេ មន្ថញ្ច មធុបិណ្ឌិកញ្ច។ បច្ចគ្ឃេតិ បច្ចគ្ឃស្មិំ; បាដេក្កំ មហគ្ឃស្មិន្តិ អត្ថោ។ អថ វា បច្ចគ្ឃេតិ អភិនវេ អព្ភុណ្ហេ; តង្ខណេ និព្ពត្តស្មិន្តិ អត្ថោ។ ទ្វេ វាចា ឯតេសំ អហេសុន្តិ ទ្វេវាចិកា។ អថ វា ទ្វីហិ វាចាហិ ឧបាសកភាវំ បត្តាតិ អត្ថោ ។ តេ ឯវំ ឧបាសកភាវំ បដិវេទេត្វា ភគវន្តំ អាហំសុ – ‘‘កស្ស ទានិ ភន្តេ អម្ហេហិ អជ្ជ បដ្ឋាយ អភិវាទនបច្ចុដ្ឋានំ កាតព្ព’’ន្តិ? អថ ភគវា សីសំ បរាមសិ, កេសា ហត្ថេ លគ្គិំសុ។ តេ តេសំ អទាសិ ‘‘ឥមេ តុម្ហេ បរិហរថា’’តិ។ តេ កេសធាតុយោ លភិត្វា អមតេនេវ អភិសិត្តា ហដ្ឋតុដ្ឋា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា បក្កមិំសុ។
Parivitakkamaññāyāti ito pubbeva bhagavato sujātāya dinnabhojanaṃyeva ojānuppabandhanavasena aṭṭhāsi, ettakaṃ kālaṃ neva jighacchā na pipāsā na kāyadubbalyaṃ ahosi. Idāni panassa āhāraṃ paṭiggahetukāmatāya ‘‘na kho tathāgatā’’tiādinā nayena parivitakko udapādi . Taṃ evaṃ uppannaṃ attano cetasā bhagavato cetoparivitakkamaññāya. Catuddisāti catūhi disāhi. Selamaye patteti muggavaṇṇaselamaye patte. Idaṃyeva bhagavā paṭiggahesi, teyeva sandhāya vuttaṃ. Cattāro pana mahārājāno paṭhamaṃ indanīlamaṇimaye patte upanāmesuṃ, na te bhagavā aggahesi. Tato ime cattāropi muggavaṇṇasilāmaye patte upanāmesuṃ, bhagavā cattāropi patte aggahesi tesaṃ pasādānurakkhaṇatthāya, no mahicchatāya. Gahetvā ca pana cattāropi yathā ekova patto hoti tathā adhiṭṭhahi, catunnampi ekasadiso puññavipāko ahosi. Evaṃ ekaṃ katvā adhiṭṭhite paṭiggahesi bhagavā paccagghe selamaye patte manthañca madhupiṇḍikañca. Paccaggheti paccagghasmiṃ; pāṭekkaṃ mahagghasminti attho. Atha vā paccaggheti abhinave abbhuṇhe; taṅkhaṇe nibbattasminti attho. Dve vācā etesaṃ ahesunti dvevācikā. Atha vā dvīhi vācāhi upāsakabhāvaṃ pattāti attho . Te evaṃ upāsakabhāvaṃ paṭivedetvā bhagavantaṃ āhaṃsu – ‘‘kassa dāni bhante amhehi ajja paṭṭhāya abhivādanapaccuṭṭhānaṃ kātabba’’nti? Atha bhagavā sīsaṃ parāmasi, kesā hatthe laggiṃsu. Te tesaṃ adāsi ‘‘ime tumhe pariharathā’’ti. Te kesadhātuyo labhitvā amateneva abhisittā haṭṭhatuṭṭhā bhagavantaṃ vanditvā pakkamiṃsu.
រាជាយតនកថា និដ្ឋិតា។
Rājāyatanakathā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ៤. រាជាយតនកថា • 4. Rājāyatanakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / រាជាយតនកថាវណ្ណនា • Rājāyatanakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / រាជាយតនកថាវណ្ណនា • Rājāyatanakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / រាជាយតនកថាវណ្ណនា • Rājāyatanakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ៤. រាជាយតនកថា • 4. Rājāyatanakathā
