| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បេតវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Petavatthu-aṭṭhakathā |
៧. រាជបុត្តបេតវត្ថុវណ្ណនា
7. Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā
បុព្ពេ កតានំ កម្មានន្តិ ឥទំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ រាជបុត្តបេតំ អារព្ភ កថេសិ។ តត្ថ យោ សោ អតីតេ កិតវស្ស នាម រញ្ញោ បុត្តោ អតីតេ បច្ចេកពុទ្ធេ អបរជ្ឈិត្វា ពហូនិ វស្សសហស្សានិ និរយេ បច្ចិត្វា តស្សេវ កម្មស្ស វិបាកាវសេសេន បេតេសុ ឧប្បន្នោ។ សោ ឥធ ‘‘រាជបុត្តបេតោ’’តិ អធិប្បេតោ។ តស្ស វត្ថុ ហេដ្ឋា សាណវាសិបេតវត្ថុម្ហិ វិត្ថារតោ អាគតមេវ, តស្មា តត្ថ វុត្តនយេនេវ គហេតព្ពំ។ សត្ថា ហិ តទា ថេរេន អត្តនោ ញាតិបេតានំ បវត្តិយា កថិតាយ ‘‘ន កេវលំ តវ ញាតកាយេវ, អថ ខោ ត្វម្បិ ឥតោ អនន្តរាតីតេ អត្តភាវេ បេតោ ហុត្វា មហាទុក្ខំ អនុភវី’’តិ វត្វា តេន យាចិតោ –
Pubbekatānaṃ kammānanti idaṃ satthā jetavane viharanto rājaputtapetaṃ ārabbha kathesi. Tattha yo so atīte kitavassa nāma rañño putto atīte paccekabuddhe aparajjhitvā bahūni vassasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena petesu uppanno. So idha ‘‘rājaputtapeto’’ti adhippeto. Tassa vatthu heṭṭhā sāṇavāsipetavatthumhi vitthārato āgatameva, tasmā tattha vuttanayeneva gahetabbaṃ. Satthā hi tadā therena attano ñātipetānaṃ pavattiyā kathitāya ‘‘na kevalaṃ tava ñātakāyeva, atha kho tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī’’ti vatvā tena yācito –
៧៥៣.
753.
‘‘បុព្ពេ កតានំ កម្មានំ, វិបាកោ មថយេ មនំ;
‘‘Pubbe katānaṃ kammānaṃ, vipāko mathaye manaṃ;
រូបេ សទ្ទេ រសេ គន្ធេ, ផោដ្ឋព្ពេ ច មនោរមេ។
Rūpe sadde rase gandhe, phoṭṭhabbe ca manorame.
៧៥៤.
754.
‘‘ឥច្ចំ គីតំ រតិំ ខិឌ្ឌំ, អនុភុត្វា អនប្បកំ;
‘‘Iccaṃ gītaṃ ratiṃ khiḍḍaṃ, anubhutvā anappakaṃ;
ឧយ្យានេ បរិចរិត្វា, បវិសន្តោ គិរិព្ពជំ។
Uyyāne paricaritvā, pavisanto giribbajaṃ.
៧៥៥.
755.
‘‘ឥសិំ សុនេត្តមទ្ទក្ខិ, អត្តទន្តំ សមាហិតំ;
‘‘Isiṃ sunettamaddakkhi, attadantaṃ samāhitaṃ;
អប្បិច្ឆំ ហិរិសម្បន្នំ, ឧញ្ឆេ បត្តគតេ រតំ។
Appicchaṃ hirisampannaṃ, uñche pattagate rataṃ.
៧៥៦.
756.
‘‘ហត្ថិក្ខន្ធតោ ឱរុយ្ហ, លទ្ធា ភន្តេតិ ចាព្រវិ;
‘‘Hatthikkhandhato oruyha, laddhā bhanteti cābravi;
តស្ស បត្តំ គហេត្វាន, ឧច្ចំ បគ្គយ្ហ ខត្តិយោ។
Tassa pattaṃ gahetvāna, uccaṃ paggayha khattiyo.
៧៥៧.
757.
‘‘ថណ្ឌិលេ បត្តំ ភិន្ទិត្វា, ហសមានោ អបក្កមិ;
‘‘Thaṇḍile pattaṃ bhinditvā, hasamāno apakkami;
រញ្ញោ កិតវស្សាហំ បុត្តោ, កិំ មំ ភិក្ខុ ករិស្សសិ។
Rañño kitavassāhaṃ putto, kiṃ maṃ bhikkhu karissasi.
៧៥៨.
758.
‘‘តស្ស កម្មស្ស ផរុសស្ស, វិបាកោ កដុកោ អហុ;
‘‘Tassa kammassa pharusassa, vipāko kaṭuko ahu;
យំ រាជបុត្តោ វេទេសិ, និរយម្ហិ សមប្បិតោ។
Yaṃ rājaputto vedesi, nirayamhi samappito.
៧៥៩.
759.
‘‘ឆឡេវ ចតុរាសីតិ, វស្សានិ នហុតានិ ច;
‘‘Chaḷeva caturāsīti, vassāni nahutāni ca;
ភុសំ ទុក្ខំ និគច្ឆិត្ថោ, និរយេ កតកិព្ពិសោ។
Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho, niraye katakibbiso.
៧៦០.
760.
‘‘ឧត្តានោបិ ច បច្ចិត្ថ, និកុជ្ជោ វាមទក្ខិណោ;
‘‘Uttānopi ca paccittha, nikujjo vāmadakkhiṇo;
ឧទ្ធំបាទោ ឋិតោ ចេវ, ចិរំ ពាលោ អបច្ចថ។
Uddhaṃpādo ṭhito ceva, ciraṃ bālo apaccatha.
៧៦១.
761.
‘‘ពហូនិ វស្សសហស្សានិ, បូគានិ នហុតានិ ច;
‘‘Bahūni vassasahassāni, pūgāni nahutāni ca;
ភុសំ ទុក្ខំ និគច្ឆិត្ថោ, និរយេ កតកិព្ពិសោ។
Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho, niraye katakibbiso.
៧៦២.
762.
‘‘ឯតាទិសំ ខោ កដុកំ, អប្បទុដ្ឋប្បទោសិនំ;
‘‘Etādisaṃ kho kaṭukaṃ, appaduṭṭhappadosinaṃ;
បច្ចន្តិ បាបកម្មន្តា, ឥសិមាសជ្ជ សុព្ពតំ។
Paccanti pāpakammantā, isimāsajja subbataṃ.
៧៦៣.
763.
‘‘សោ តត្ថ ពហុវស្សានិ, វេទយិត្វា ពហុំ ទុខំ;
‘‘So tattha bahuvassāni, vedayitvā bahuṃ dukhaṃ;
ខុប្បិបាសហតោ នាម, បេតោ អាសិ តតោ ចុតោ។
Khuppipāsahato nāma, peto āsi tato cuto.
៧៦៤.
764.
‘‘ឯតមាទីនវំ ញត្វា, ឥស្សរមទសម្ភវំ;
‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, issaramadasambhavaṃ;
បហាយ ឥស្សរមទំ, និវាតមនុវត្តយេ។
Pahāya issaramadaṃ, nivātamanuvattaye.
៧៦៥.
765.
‘‘ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បាសំសោ, យោ ពុទ្ធេសុ សគារវោ;
‘‘Diṭṭheva dhamme pāsaṃso, yo buddhesu sagāravo;
កាយស្ស ភេទា សប្បញ្ញោ, សគ្គំ សោ ឧបបជ្ជតី’’តិ។ –
Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti. –
ឥទំ បេតវត្ថុំ កថេសិ។
Idaṃ petavatthuṃ kathesi.
៧៥៣. តត្ថ បុព្ពេ កតានំ កម្មានំ, វិបាកោ មថយេ មនន្តិ បុរិមាសុ ជាតីសុ កតានំ អកុសលកម្មានំ ផលំ ឧឡារំ ហុត្វា ឧប្បជ្ជមានំ អន្ធពាលានំ ចិត្តំ មថយេយ្យ អភិភវេយ្យ, បរេសំ អនត្ថករណមុខេន អត្តនោ អត្ថំ ឧប្បាទេយ្យាតិ អធិប្បាយោ។
753. Tattha pubbe katānaṃ kammānaṃ, vipāko mathaye mananti purimāsu jātīsu katānaṃ akusalakammānaṃ phalaṃ uḷāraṃ hutvā uppajjamānaṃ andhabālānaṃ cittaṃ mathayeyya abhibhaveyya, paresaṃ anatthakaraṇamukhena attano atthaṃ uppādeyyāti adhippāyo.
ឥទានិ តំ ចិត្តមថនំ វិសយេន សទ្ធិំ ទស្សេតុំ ‘‘រូបេ សទ្ទេ’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ រូបេតិ រូបហេតុ, យថិច្ឆិតស្ស មនាបិយស្ស រូបារម្មណស្ស បដិលាភនិមិត្តន្តិ អត្ថោ។ សទ្ទេតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ។
Idāni taṃ cittamathanaṃ visayena saddhiṃ dassetuṃ ‘‘rūpe sadde’’tiādi vuttaṃ. Tattha rūpeti rūpahetu, yathicchitassa manāpiyassa rūpārammaṇassa paṭilābhanimittanti attho. Saddetiādīsupi eseva nayo.
៧៥៤. ឯវំ សាធារណតោ វុត្តមត្ថំ អសាធារណតោ និយមេត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘នច្ចំ គីត’’ន្តិអាទិមាហ។ តត្ថ រតិន្តិ កាមរតិំ។ ខិឌ្ឌន្តិ សហាយកាទីហិ កេឡិំ។ គិរិព្ពជន្តិ រាជគហំ។
754. Evaṃ sādhāraṇato vuttamatthaṃ asādhāraṇato niyametvā dassento ‘‘naccaṃ gīta’’ntiādimāha. Tattha ratinti kāmaratiṃ. Khiḍḍanti sahāyakādīhi keḷiṃ. Giribbajanti rājagahaṃ.
៧៥៥. ឥសិន្តិ អសេក្ខានំ សីលក្ខន្ធាទីនំ ឯសនដ្ឋេន ឥសិំ។ សុនេត្តន្តិ ឯវំនាមកំ បច្ចេកពុទ្ធំ។ អត្តទន្តន្តិ ឧត្តមេន ទមថេន ទមិតចិត្តំ។ សមាហិតន្តិ អរហត្តផលសមាធិនា សមាហិតំ។ ឧញ្ឆេ បត្តគតេ រតន្តិ ឧញ្ឆេន ភិក្ខាចារេន លទ្ធេ បត្តគតេ បត្តបរិយាបន្នេ អាហារេ រតំ សន្តុដ្ឋំ។
755.Isinti asekkhānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esanaṭṭhena isiṃ. Sunettanti evaṃnāmakaṃ paccekabuddhaṃ. Attadantanti uttamena damathena damitacittaṃ. Samāhitanti arahattaphalasamādhinā samāhitaṃ. Uñche pattagate ratanti uñchena bhikkhācārena laddhe pattagate pattapariyāpanne āhāre rataṃ santuṭṭhaṃ.
៧៥៦. លទ្ធា, ភន្តេតិ ចាព្រវីតិ ‘‘អបិ, ភន្តេ, ភិក្ខា លទ្ធា’’តិ វិស្សាសជននត្ថំ កថេសិ។ ឧច្ចំ បគ្គយ្ហាតិ ឧច្ចតរំ កត្វា បត្តំ ឧក្ខិបិត្វា។
756.Laddhā, bhanteti cābravīti ‘‘api, bhante, bhikkhā laddhā’’ti vissāsajananatthaṃ kathesi. Uccaṃ paggayhāti uccataraṃ katvā pattaṃ ukkhipitvā.
៧៥៧. ថណ្ឌិលេ បត្តំ ភិន្ទិត្វាតិ ខរកឋិនេ ភូមិប្បទេសេ ខិបន្តោ បត្តំ ភិន្ទិត្វា។ អបក្កមីតិ ថោកំ អបសក្កិ។ អបសក្កន្តោ ច ‘‘អការណេនេវ អន្ធពាលោ មហន្តំ អនត្ថំ អត្តនោ អកាសី’’តិ ករុណាយនវសេន ឱលោកេន្តំ បច្ចេកពុទ្ធំ រាជបុត្តោ អាហ ‘‘រញ្ញោ កិតវស្សាហំ បុត្តោ, កិំ មំ ភិក្ខុ ករិស្សសី’’តិ។
757.Thaṇḍile pattaṃ bhinditvāti kharakaṭhine bhūmippadese khipanto pattaṃ bhinditvā. Apakkamīti thokaṃ apasakki. Apasakkanto ca ‘‘akāraṇeneva andhabālo mahantaṃ anatthaṃ attano akāsī’’ti karuṇāyanavasena olokentaṃ paccekabuddhaṃ rājaputto āha ‘‘rañño kitavassāhaṃ putto, kiṃ maṃ bhikkhu karissasī’’ti.
៧៥៨. ផរុសស្សាតិ ទារុណស្ស។ កដុកោតិ អនិដ្ឋោ។ យន្តិ យំ វិបាកំ។ សមប្បិតោតិ អល្លីនោ។
758.Pharusassāti dāruṇassa. Kaṭukoti aniṭṭho. Yanti yaṃ vipākaṃ. Samappitoti allīno.
៧៥៩. ឆឡេវ ចតុរាសីតិ, វស្សានិ នហុតានិ ចាតិ ឧត្តានោ និបន្នោ ចតុរាសីតិវស្សសហស្សានិ, និកុជ្ជោ, វាមបស្សេន, ទក្ខិណបស្សេន, ឧទ្ធំបាទោ, ឱលម្ពិកោ, យថាឋិតោ ចាតិ ឯវំ ឆ ចតុរាសីតិសហស្សានិ វស្សានិ ហោន្តិ។ តេនាហ –
759.Chaḷeva caturāsīti, vassāni nahutāni cāti uttāno nipanno caturāsītivassasahassāni, nikujjo, vāmapassena, dakkhiṇapassena, uddhaṃpādo, olambiko, yathāṭhito cāti evaṃ cha caturāsītisahassāni vassāni honti. Tenāha –
៧៦០.
760.
‘‘ឧត្តានោបិ ច បច្ចិត្ថ, និកុជ្ជោ វាមទក្ខិណោ;
‘‘Uttānopi ca paccittha, nikujjo vāmadakkhiṇo;
ឧទ្ធំបាទោ ឋិតោ ចេវ, ចិរំ ពាលោ អបច្ចថា’’តិ។
Uddhaṃpādo ṭhito ceva, ciraṃ bālo apaccathā’’ti.
តានិ បន វស្សានិ យស្មា អនេកានិ នហុតានិ ហោន្តិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘នហុតានី’’តិ។ ភុសំ ទុក្ខំ និគច្ឆិត្ថោតិ អតិវិយ ទុក្ខំ បាបុណិ។
Tāni pana vassāni yasmā anekāni nahutāni honti, tasmā vuttaṃ ‘‘nahutānī’’ti. Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchitthoti ativiya dukkhaṃ pāpuṇi.
៧៦១. បូគានីតិ វស្សសមូហេ, ឥធ បុរិមគាថាយ ច អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ ទដ្ឋព្ពំ។
761.Pūgānīti vassasamūhe, idha purimagāthāya ca accantasaṃyoge upayogavacanaṃ daṭṭhabbaṃ.
៧៦២. ឯតាទិសន្តិ ឯវរូបំ។ កដុកន្តិ អតិទុក្ខំ, ភាវនបំសកនិទ្ទេសោយំ ‘‘ឯកមន្តំ និសីទី’’តិអាទីសុ វិយ។ អប្បទុដ្ឋប្បទោសិនំ ឥសិំ សុព្ពតំ អាសជ្ជ អាសាទេត្វា បាបកម្មន្តា បុគ្គលា ឯវរូបំ កដុកំ អតិវិយ ទុក្ខំ បច្ចន្តីតិ យោជនា។
762.Etādisanti evarūpaṃ. Kaṭukanti atidukkhaṃ, bhāvanapaṃsakaniddesoyaṃ ‘‘ekamantaṃ nisīdī’’tiādīsu viya. Appaduṭṭhappadosinaṃ isiṃ subbataṃ āsajja āsādetvā pāpakammantā puggalā evarūpaṃ kaṭukaṃ ativiya dukkhaṃ paccantīti yojanā.
៧៦៣. សោតិ សោ រាជបុត្តបេតោ។ តត្ថាតិ និរយេ។ វេទយិត្វាតិ អនុភវិត្វា។ នាមាតិ ព្យត្តបាកដភាវេន។ តតោ ចុតោតិ និរយតោ ចុតោ។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
763.Soti so rājaputtapeto. Tatthāti niraye. Vedayitvāti anubhavitvā. Nāmāti byattapākaṭabhāvena. Tato cutoti nirayato cuto. Sesaṃ vuttanayameva.
ឯវំ ភគវា រាជបុត្តបេតកថាយ តត្ថ សន្និបតិតំ មហាជនំ សំវេជេត្វា ឧបរិ សច្ចានិ បកាសេសិ។ សច្ចបរិយោសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ សម្បាបុណិំសូតិ។
Evaṃ bhagavā rājaputtapetakathāya tattha sannipatitaṃ mahājanaṃ saṃvejetvā upari saccāni pakāsesi. Saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīni sampāpuṇiṃsūti.
រាជបុត្តបេតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / បេតវត្ថុបាឡិ • Petavatthupāḷi / ៧. រាជបុត្តបេតវត្ថុ • 7. Rājaputtapetavatthu
