| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / អបទាន-អដ្ឋកថា • Apadāna-aṭṭhakathā |
៦. រាហុលត្ថេរអបទានវណ្ណនា
6. Rāhulattheraapadānavaṇṇanā
បទុមុត្តរស្ស ភគវតោតិអាទិកំ អាយស្មតោ រាហុលត្ថេរស្ស អបទានំ។ អយម្បិ អាយស្មា បុរិមជិនវរេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តោ វិញ្ញុតំ បត្វា សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ សិក្ខាកាមានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា សយម្បិ តំ ឋានន្តរំ បត្ថេន្តោ សេនាសនវិសោធនវិជ្ជោតនាទិកំ ឧឡារំ បុញ្ញំ កត្វា បណិធានំ អកាសិ។ សោ តតោ ចវិត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឧភយសម្បត្តិយោ អនុភវិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ អម្ហាកំ ពោធិសត្តំ បដិច្ច យសោធរាយ ទេវិយា កុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តិត្វា រាហុលោតិ លទ្ធនាមោ មហតា ខត្តិយបរិវារេន វឌ្ឍិ។ តស្ស បព្ពជ្ជាវិធានំ ខន្ធកេ (មហាវ. ១០៥) អាគតមេវ។ សោ បព្ពជិត្វា សត្ថុ សន្តិកេ អនេកេហិ សុត្តបទេហិ សុលទ្ធោវាទោ បរិបក្កញាណោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ អរហា បន ហុត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –
Padumuttarassabhagavatotiādikaṃ āyasmato rāhulattherassa apadānaṃ. Ayampi āyasmā purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ sikkhākāmānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento senāsanavisodhanavijjotanādikaṃ uḷāraṃ puññaṃ katvā paṇidhānaṃ akāsi. So tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde amhākaṃ bodhisattaṃ paṭicca yasodharāya deviyā kucchimhi nibbattitvā rāhuloti laddhanāmo mahatā khattiyaparivārena vaḍḍhi. Tassa pabbajjāvidhānaṃ khandhake (mahāva. 105) āgatameva. So pabbajitvā satthu santike anekehi suttapadehi suladdhovādo paripakkañāṇo vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahā pana hutvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā aññaṃ byākaronto –
‘‘ឧភយេនេវ សម្បន្នោ, រាហុលភទ្ទោតិ មំ វិទូ;
‘‘Ubhayeneva sampanno, rāhulabhaddoti maṃ vidū;
យញ្ចម្ហិ បុត្តោ ពុទ្ធស្ស, យញ្ច ធម្មេសុ ចក្ខុមា។
Yañcamhi putto buddhassa, yañca dhammesu cakkhumā.
‘‘យញ្ច មេ អាសវា ខីណា, យញ្ច នត្ថិ បុនព្ភវោ;
‘‘Yañca me āsavā khīṇā, yañca natthi punabbhavo;
អរហា ទក្ខិណេយ្យោម្ហិ, តេវិជ្ជោ អមតទ្ទសោ។
Arahā dakkhiṇeyyomhi, tevijjo amataddaso.
‘‘កាមន្ធា ជាលបច្ឆន្នា, តណ្ហាឆទនឆាទិតា;
‘‘Kāmandhā jālapacchannā, taṇhāchadanachāditā;
បមត្តពន្ធុនា ពន្ធា, មច្ឆាវ កុមិនា មុខេ។
Pamattabandhunā bandhā, macchāva kuminā mukhe.
‘‘តំ កាមំ អហមុជ្ឈិត្វា, ឆេត្វា មារស្ស ពន្ធនំ;
‘‘Taṃ kāmaṃ ahamujjhitvā, chetvā mārassa bandhanaṃ;
សមូលំ តណ្ហមព្ពុយ្ហ, សីតិភូតោស្មិ និព្ពុតោ’’តិ។ (ថេរគា. ២៩៥-២៩៨);
Samūlaṃ taṇhamabbuyha, sītibhūtosmi nibbuto’’ti. (theragā. 295-298);
ចតស្សោ គាថា អភាសិ។ តត្ថ ឧភយេនេវ សម្បន្នោតិ ជាតិសម្បទា បដិបត្តិសម្បទាតិ ឧភយសម្បត្តិយាបិ សម្បន្នោ សមន្នាគតោ។ រាហុលភទ្ទោតិ មំ វិទូតិ ‘‘រាហុលភទ្ទោ’’តិ មំ សព្រហ្មចារិនោ សញ្ជានន្តិ។ តស្ស ហិ ជាតសាសនំ សុត្វា ពោធិសត្តេន, ‘‘រាហុ, ជាតោ, ពន្ធនំ ជាត’’ន្តិ វុត្តវចនំ ឧបាទាយ សុទ្ធោទនមហារាជា ‘‘រាហុលោ’’តិ នាមំ គណ្ហិ។ តត្ថ អាទិតោ បិតរា វុត្តបរិយាយមេវ គហេត្វា អាហ – ‘‘រាហុលភទ្ទោតិ មំ វិទូ’’តិ។ ភទ្ទោតិ បសំសាវចនមេវ។ អបរភាគេ សត្ថា តំ សិក្ខាកាមភាវេន អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសិ ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ សិក្ខាកាមានំ យទិទំ រាហុលោ’’តិ (អ. និ. ១.២០៩)។
Catasso gāthā abhāsi. Tattha ubhayeneva sampannoti jātisampadā paṭipattisampadāti ubhayasampattiyāpi sampanno samannāgato. Rāhulabhaddoti maṃ vidūti ‘‘rāhulabhaddo’’ti maṃ sabrahmacārino sañjānanti. Tassa hi jātasāsanaṃ sutvā bodhisattena, ‘‘rāhu, jāto, bandhanaṃ jāta’’nti vuttavacanaṃ upādāya suddhodanamahārājā ‘‘rāhulo’’ti nāmaṃ gaṇhi. Tattha ādito pitarā vuttapariyāyameva gahetvā āha – ‘‘rāhulabhaddoti maṃ vidū’’ti. Bhaddoti pasaṃsāvacanameva. Aparabhāge satthā taṃ sikkhākāmabhāvena aggaṭṭhāne ṭhapesi ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ sikkhākāmānaṃ yadidaṃ rāhulo’’ti (a. ni. 1.209).
៦៨. ឯវំ សោ បត្តឯតទគ្គដ្ឋានោ អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សជាតោ បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោតិអាទិមាហ។ សត្តភូមិម្ហិ បាសាទេតិ បសាទំ សោមនស្សំ ជនេតីតិ បាសាទោ។ ឧបរូបរិ ឋិតា សត្ត ភូមិយោ យស្មិំ បាសាទេ សោយំ សត្តភូមិ, តស្មិំ សត្តភូមិម្ហិ បាសាទេ។ អាទាសំ សន្ថរិំ អហន្តិ អាទាសតលំ និប្ផាទេត្វា លោកជេដ្ឋស្ស ភគវតោ តាទិនោ អហំ សន្ថរំ អទាសិំ, សន្ថរិត្វា បូជេសិន្តិ អត្ថោ។
68. Evaṃ so pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Sattabhūmimhi pāsādeti pasādaṃ somanassaṃ janetīti pāsādo. Uparūpari ṭhitā satta bhūmiyo yasmiṃ pāsāde soyaṃ sattabhūmi, tasmiṃ sattabhūmimhi pāsāde. Ādāsaṃ santhariṃ ahanti ādāsatalaṃ nipphādetvā lokajeṭṭhassa bhagavato tādino ahaṃ santharaṃ adāsiṃ, santharitvā pūjesinti attho.
៦៩. ខីណាសវសហស្សេហីតិ អរហន្តសហស្សេហិ បរិកិណ្ណោ បរិវុតោ។ ទ្វិបទិន្ទោ ទ្វិបទានំ ឥន្ទោ សាមិ នរាសភោ មហាមុនិ គន្ធកុដិំ តេហិ សហ ឧបាគមិ បាវិសីតិ អត្ថោ។
69.Khīṇāsavasahassehīti arahantasahassehi parikiṇṇo parivuto. Dvipadindo dvipadānaṃ indo sāmi narāsabho mahāmuni gandhakuṭiṃ tehi saha upāgami pāvisīti attho.
៧០. វិរោចេន្តោ គន្ធកុដិន្តិ តំ គន្ធកុដិំ សោភយមានោ ទេវានំ ទេវោ ទេវទេវោ នរានំ អាសភោ នរាសភោ ជេដ្ឋោ សត្ថា ភិក្ខុសង្ឃមជ្ឈេ និសីទិត្វា ឥមា ព្យាករណគាថាយោ អភាសថ កថេសីតិ សម្ពន្ធោ។
70.Virocento gandhakuṭinti taṃ gandhakuṭiṃ sobhayamāno devānaṃ devo devadevo narānaṃ āsabho narāsabho jeṭṭho satthā bhikkhusaṅghamajjhe nisīditvā imā byākaraṇagāthāyo abhāsatha kathesīti sambandho.
៧១. យេនាយំ ជោតិតា សេយ្យាតិ យេន ឧបាសកេន អយំ បាសាទសង្ខាតា សេយ្យា ជោតិតា បភាសិតា បជ្ជលិតា។ អាទាសោវ កំសលោហមយំ អាទាសតលំ ឥវ សុដ្ឋុ សមំ កត្វា សន្ថតា។ តំ ឧបាសកំ កិត្តយិស្សាមិ បាកដំ ករិស្សាមីតិ អត្ថោ។ សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ។
71.Yenāyaṃ jotitā seyyāti yena upāsakena ayaṃ pāsādasaṅkhātā seyyā jotitā pabhāsitā pajjalitā. Ādāsova kaṃsalohamayaṃ ādāsatalaṃ iva suṭṭhu samaṃ katvā santhatā. Taṃ upāsakaṃ kittayissāmi pākaṭaṃ karissāmīti attho. Sesaṃ suviññeyyameva.
៨១. អដ្ឋានមេតំ យំ តាទីតិ យំ យេន ការណេន តាទី ឥដ្ឋានិដ្ឋេសុ អកម្បិយសភាវត្តា តាទី អគារេ ឃរាវាសេ រតិំ អល្លីនភាវំ អជ្ឈគា បាបុណិ, ឯតំ ការណំ អដ្ឋានំ អការណន្តិ អត្ថោ។
81.Aṭṭhānametaṃ yaṃ tādīti yaṃ yena kāraṇena tādī iṭṭhāniṭṭhesu akampiyasabhāvattā tādī agāre gharāvāse ratiṃ allīnabhāvaṃ ajjhagā pāpuṇi, etaṃ kāraṇaṃ aṭṭhānaṃ akāraṇanti attho.
៨២. និក្ខមិត្វា អគារស្មាតិ ឃរាវាសតោ និក្ខមិត្វា តំ តិណទលមិវ បរិច្ចជិត្វា សុព្ពតោ សុសិក្ខិតោ បព្ពជិស្សតិ។ រាហុលោ នាម នាមេនាតិ សុទ្ធោទនមហារាជេន បេសិតំ កុមារស្ស ជាតសាសនំ សុត្វា បិតរា សិទ្ធត្ថេន, ‘‘រាហុ ជាតោ, ពន្ធនំ ជាត’’ន្តិ វុត្តនាមត្តា រាហុលោ នាមាតិ អត្ថោ។ ‘‘យថា ចន្ទសូរិយានំ វិមានបភាយ កិលិដ្ឋករណេន រាហុ អសុរិន្ទោ ឧបេតិ គច្ឆតិ, ឯវមេវាយំ មម អភិនិក្ខមនបព្ពជ្ជាទីនំ អន្តរាយំ ករោន្តោរិវ ជាតោ’’តិ អធិប្បាយេន, ‘‘រាហុ ជាតោតិ អាហា’’តិ ទដ្ឋព្ពំ។ អរហា សោ ភវិស្សតីតិ សោ តាទិសោ ឧបនិស្សយសម្បន្នោ វិបស្សនាយំ យុត្តប្បយុត្តោ អរហា ខីណាសវោ ភវិស្សតីតិ អត្ថោ។
82.Nikkhamitvāagārasmāti gharāvāsato nikkhamitvā taṃ tiṇadalamiva pariccajitvā subbato susikkhito pabbajissati. Rāhulo nāmanāmenāti suddhodanamahārājena pesitaṃ kumārassa jātasāsanaṃ sutvā pitarā siddhatthena, ‘‘rāhu jāto, bandhanaṃ jāta’’nti vuttanāmattā rāhulo nāmāti attho. ‘‘Yathā candasūriyānaṃ vimānapabhāya kiliṭṭhakaraṇena rāhu asurindo upeti gacchati, evamevāyaṃ mama abhinikkhamanapabbajjādīnaṃ antarāyaṃ karontoriva jāto’’ti adhippāyena, ‘‘rāhu jātoti āhā’’ti daṭṭhabbaṃ. Arahā so bhavissatīti so tādiso upanissayasampanno vipassanāyaṃ yuttappayutto arahā khīṇāsavo bhavissatīti attho.
៨៣. កិកីវ អណ្ឌំ រក្ខេយ្យាតិ អណ្ឌំ ពីជំ រក្ខមានា កិកី សកុណី ឥវ អប្បមត្តោ សីលំ រក្ខេយ្យ, ចាមរី វិយ វាលធិន្តិ វាលំ រក្ខមានា កណ្ឌកេសុ វាលេ លគ្គន្តេ ភិន្ទនភយេន អនាកឌ្ឍិត្វា មរមានា ចាមរី វិយ ជីវិតម្បិ បរិច្ចជិត្វា សីលំ អភិន្ទិត្វា រក្ខេយ្យ។ និបកោ សីលសម្បន្នោតិ នេបក្កំ វុច្ចតិ បញ្ញា, តេន នេបក្កេន សមន្នាគតោ និបកោ ខណ្ឌឆិទ្ទាទិភាវំ អបាបេត្វា រក្ខណតោ សីលសម្បន្នោ ភវិស្សតីតិ ឯវំ សោ ភគវា ព្យាករណមកាសិ។ សោ ឯវំ បត្តអរហត្តផលោ ឯកទិវសំ វិវេកដ្ឋានេ និសិន្នោ សោមនស្សវសេន ឯវំ រក្ខិំ មហាមុនីតិអាទិមាហ។ តំ សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ។
83.Kikīva aṇḍaṃ rakkheyyāti aṇḍaṃ bījaṃ rakkhamānā kikī sakuṇī iva appamatto sīlaṃ rakkheyya, cāmarī viya vāladhinti vālaṃ rakkhamānā kaṇḍakesu vāle laggante bhindanabhayena anākaḍḍhitvā maramānā cāmarī viya jīvitampi pariccajitvā sīlaṃ abhinditvā rakkheyya. Nipako sīlasampannoti nepakkaṃ vuccati paññā, tena nepakkena samannāgato nipako khaṇḍachiddādibhāvaṃ apāpetvā rakkhaṇato sīlasampanno bhavissatīti evaṃ so bhagavā byākaraṇamakāsi. So evaṃ pattaarahattaphalo ekadivasaṃ vivekaṭṭhāne nisinno somanassavasena evaṃ rakkhiṃ mahāmunītiādimāha. Taṃ suviññeyyamevāti.
រាហុលត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា។
Rāhulattheraapadānavaṇṇanā samattā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / អបទានបាឡិ • Apadānapāḷi / ៦. រាហុលត្ថេរអបទានំ • 6. Rāhulattheraapadānaṃ
