| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথা • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā |
৩. পুণ্ণকমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা
3. Puṇṇakamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā
১২. ততিযে পুণ্ণকসুত্তনিদ্দেসে – অনেজন্তি ইদম্পি পুরিমনযেনেৰ মোঘরাজানং পটিক্খিপিত্ৰা ৰুত্তং। তত্থ মূলদস্সাৰিন্তি অকুসলমূলাদিদস্সাৰিং। ইসযোতি ইসিনামকা জটিলা। যঞ্ঞন্তি দেয্যধম্মং। অকপ্পযিংসূতি পরিযেসিংসু।
12. Tatiye puṇṇakasuttaniddese – anejanti idampi purimanayeneva mogharājānaṃ paṭikkhipitvā vuttaṃ. Tattha mūladassāvinti akusalamūlādidassāviṃ. Isayoti isināmakā jaṭilā. Yaññanti deyyadhammaṃ. Akappayiṃsūti pariyesiṃsu.
হেতুদস্সাৰীতিআদীনি সব্বানি কারণৰেৰচনানেৰ। কারণঞ্হি যস্মা অত্তনো ফলত্থায হিনোতি পৰত্ততি, তস্মা হেতূতি ৰুচ্চতি। যস্মা তং ফলং নিদেতি ‘হন্দ, গণ্হথ ন’ন্তি অপ্পেতি ৰিয, তস্মা নিদানন্তি ৰুচ্চতি। সম্ভৰদস্সাৰীতিআদীনি পঞ্চ পদানি হেট্ঠা দস্সিতনযানি এৰ। যস্মা তং পটিচ্চ এতি পৰত্ততি, তঞ্চ ফলং ততো সমুদেতি উপ্পজ্জতি, তস্মা পচ্চযোতি চ সমুদযোতি চ ৰুচ্চতি।
Hetudassāvītiādīni sabbāni kāraṇavevacanāneva. Kāraṇañhi yasmā attano phalatthāya hinoti pavattati, tasmā hetūti vuccati. Yasmā taṃ phalaṃ nideti ‘handa, gaṇhatha na’nti appeti viya, tasmā nidānanti vuccati. Sambhavadassāvītiādīni pañca padāni heṭṭhā dassitanayāni eva. Yasmā taṃ paṭicca eti pavattati, tañca phalaṃ tato samudeti uppajjati, tasmā paccayoti ca samudayoti ca vuccati.
যা ৰা পনঞ্ঞাপি কাচি সুগতিযোতি চতুঅপাযৰিনিমুত্তকা উত্তরমাতাদযো অপ্পেসক্খা কপণমনুস্সা চ দুল্লভঘাসচ্ছাদনা দুক্খপীল়িতা ৰেদিতব্বা। যা ৰা পনঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযোতি যমরাজনাগসুপণ্ণপেতমহিদ্ধিকাদযো পচ্চেতব্বা। অত্তভাৰাভিনিব্বত্তিযাতি তীসু ঠানেসু পটিসন্ধিৰসেন অত্তভাৰপটিলাভত্থায। জানাতীতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন জানাতি। পস্সতীতি সমন্তচক্খুনা পস্সতি।
Yā vā panaññāpi kāci sugatiyoti catuapāyavinimuttakā uttaramātādayo appesakkhā kapaṇamanussā ca dullabhaghāsacchādanā dukkhapīḷitā veditabbā. Yā vā panaññāpi kāci duggatiyoti yamarājanāgasupaṇṇapetamahiddhikādayo paccetabbā. Attabhāvābhinibbattiyāti tīsu ṭhānesu paṭisandhivasena attabhāvapaṭilābhatthāya. Jānātīti sabbaññutaññāṇena jānāti. Passatīti samantacakkhunā passati.
অকুসলাতি অকোসল্লসম্ভূতা। অকুসলং ভজন্তীতি অকুসলভাগিযা। অকুসলপক্খে ভৰাতি অকুসলপক্খিকা। সব্বে তে অৰিজ্জা মূলং কারণং এতেসন্তি অৰিজ্জামূলকা। অৰিজ্জায সমোসরন্তি সম্মা ওসরন্তি গচ্ছন্তীতি অৰিজ্জাসমোসরণা। অৰিজ্জাসমুগ্ঘাতাতি অরহত্তমগ্গেন অৰিজ্জায হতায। সব্বে তে সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তীতি ৰুত্তপ্পকারা অকুসলধম্মা, তে সব্বে হতভাৰং পাপুণন্তি।
Akusalāti akosallasambhūtā. Akusalaṃ bhajantīti akusalabhāgiyā. Akusalapakkhe bhavāti akusalapakkhikā. Sabbe te avijjā mūlaṃ kāraṇaṃ etesanti avijjāmūlakā. Avijjāya samosaranti sammā osaranti gacchantīti avijjāsamosaraṇā. Avijjāsamugghātāti arahattamaggena avijjāya hatāya. Sabbe te samugghātaṃ gacchantīti vuttappakārā akusaladhammā, te sabbe hatabhāvaṃ pāpuṇanti.
অপ্পমাদমূলকাতি সতিঅৰিপ্পৰাসো অপ্পমাদো মূলং কারণং এতেসন্তি অপ্পমাদমূলকা। অপ্পমাদেসু সম্মা ওসরন্তি গচ্ছন্তীতি অপ্পমাদসমোসরণা। অপ্পমাদো তেসং ধম্মানং অগ্গমক্খাযতীতি সযং কামাৰচরোপি সমানো চতুভূমকধম্মানং পতিট্ঠাভাৰেন অগ্গো নাম জাতো।
Appamādamūlakāti satiavippavāso appamādo mūlaṃ kāraṇaṃ etesanti appamādamūlakā. Appamādesu sammā osaranti gacchantīti appamādasamosaraṇā. Appamādo tesaṃ dhammānaṃ aggamakkhāyatīti sayaṃ kāmāvacaropi samāno catubhūmakadhammānaṃ patiṭṭhābhāvena aggo nāma jāto.
অলমত্তোতি সমত্থচিত্তো। মযা পুচ্ছিতন্তি মযা পুট্ঠং। ৰহস্সেতং ভারন্তি এতং আভতভারং ৰহস্সু। যে কেচি ইসিপব্বজ্জং পব্বজিতা। ‘‘ইসিপব্বজ্জা পব্বজিতা’’তিপি পাঠো।
Alamattoti samatthacitto. Mayā pucchitanti mayā puṭṭhaṃ. Vahassetaṃ bhāranti etaṃ ābhatabhāraṃ vahassu. Ye keci isipabbajjaṃ pabbajitā. ‘‘Isipabbajjā pabbajitā’’tipi pāṭho.
আজীৰকসাৰকানং আজীৰকা দেৰতাতি যে আজীৰকৰচনং সুণন্তি সুস্সুসন্তি, তে আজীৰকসাৰকা, তেসং আজীৰকসাৰকানং। আজীৰকা চ তেসং দেয্যধম্মং পটিগ্গণ্হন্তি, তে এৰ আজীৰকা দেৰতা। এৰং সব্বত্থ। যে যেসং দক্খিণেয্যাতি যে আজীৰকাদযো দিসাপরিযোসানা যেসং খত্তিযাদীনং দেয্যধম্মানুচ্ছৰিকা। তে তেসং দেৰতাতি তে আজীৰকাদযো তেসং খত্তিযাদীনং দেৰতা।
Ājīvakasāvakānaṃ ājīvakā devatāti ye ājīvakavacanaṃ suṇanti sussusanti, te ājīvakasāvakā, tesaṃ ājīvakasāvakānaṃ. Ājīvakā ca tesaṃ deyyadhammaṃ paṭiggaṇhanti, te eva ājīvakā devatā. Evaṃ sabbattha. Ye yesaṃ dakkhiṇeyyāti ye ājīvakādayo disāpariyosānā yesaṃ khattiyādīnaṃ deyyadhammānucchavikā. Te tesaṃ devatāti te ājīvakādayo tesaṃ khattiyādīnaṃ devatā.
যেপি যঞ্ঞং এসন্তীতি দেয্যধম্মং ইচ্ছন্তি। গৰেসন্তীতি ওলোকেন্তি। পরিযেসন্তীতি উপ্পাদেন্তি। যঞ্ঞা ৰা এতে পুথূতি যঞ্ঞা এৰ ৰা এতে পুথুকা। যঞ্ঞযাজকা ৰা এতে পুথূতি দেয্যধম্মস্স যাজনকা এৰ ৰা এতে পুথুকা। দক্খিণেয্যা ৰা এতে পুথূতি দেয্যধম্মানুচ্ছৰিকা এৰ ৰা এতে পুথুকা। তে ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘কথং যঞ্ঞা ৰা এতে পুথূ’’তিআদিনা নযেন ৰিত্থারেন দস্সেতি।
Yepi yaññaṃ esantīti deyyadhammaṃ icchanti. Gavesantīti olokenti. Pariyesantīti uppādenti. Yaññā vā ete puthūti yaññā eva vā ete puthukā. Yaññayājakā vā ete puthūti deyyadhammassa yājanakā eva vā ete puthukā. Dakkhiṇeyyā vā ete puthūti deyyadhammānucchavikā eva vā ete puthukā. Te vitthārato dassetuṃ ‘‘kathaṃ yaññā vā ete puthū’’tiādinā nayena vitthārena dasseti.
১৩. আসীসমানাতি রূপাদীনি পত্থযমানা। ইত্থত্তন্তি ইত্থভাৰঞ্চ পত্থযমানা, মনুস্সাদিভাৰং ইচ্ছন্তাতি ৰুত্তং হোতি। জরং সিতাতি জরং নিস্সিতা। জরামুখেন চেত্থ সব্বং ৰট্টদুক্খং ৰুত্তং। তেন ৰট্টদুক্খনিস্সিতা ততো অপরিমুচ্চমানাযেৰ কপ্পযিংসূতি দীপেতি।
13.Āsīsamānāti rūpādīni patthayamānā. Itthattanti itthabhāvañca patthayamānā, manussādibhāvaṃ icchantāti vuttaṃ hoti. Jaraṃ sitāti jaraṃ nissitā. Jarāmukhena cettha sabbaṃ vaṭṭadukkhaṃ vuttaṃ. Tena vaṭṭadukkhanissitā tato aparimuccamānāyeva kappayiṃsūti dīpeti.
রূপপটিলাভং আসীসমানাতি ৰণ্ণাযতনসম্পত্তিলাভং পত্থযমানা। সদ্দাদীসুপি এসেৰ নযো। খত্তিযমহাসালকুলে অত্তভাৰপটিলাভন্তি সারপ্পত্তে খত্তিযানং মহাসালকুলে অত্তভাৰলাভং পটিসন্ধিং পত্থযমানা। ব্রাহ্মণমহাসালকুলাদীসুপি এসেৰ নযো। ব্রহ্মকাযিকেসু দেৰেসূতি এত্থ পুব্বভৰং সন্ধায ৰুত্তং। এত্থাতি খত্তিযকুলাদীসু।
Rūpapaṭilābhaṃ āsīsamānāti vaṇṇāyatanasampattilābhaṃ patthayamānā. Saddādīsupi eseva nayo. Khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhanti sārappatte khattiyānaṃ mahāsālakule attabhāvalābhaṃ paṭisandhiṃ patthayamānā. Brāhmaṇamahāsālakulādīsupi eseva nayo. Brahmakāyikesu devesūti ettha pubbabhavaṃ sandhāya vuttaṃ. Etthāti khattiyakulādīsu.
জরানিস্সিতাতি জরং অস্সিতা। ব্যাধিনিস্সিতাতিআদীসুপি এসেৰ নযো। এতেহি সব্বং ৰট্টদুক্খং পরিযাদিযিত্ৰা দস্সিতং হোতি।
Jarānissitāti jaraṃ assitā. Byādhinissitātiādīsupi eseva nayo. Etehi sabbaṃ vaṭṭadukkhaṃ pariyādiyitvā dassitaṃ hoti.
১৪. কচ্চিসু তে ভগৰা যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা, অতারু জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিসাতি এত্থ যঞ্ঞো এৰ যঞ্ঞপথো। ইদং ৰুত্তং হোতি – কচ্চি তে যঞ্ঞে অপ্পমত্তা হুত্ৰা যঞ্ঞং কপ্পযন্তা ৰট্টদুক্খমুত্তরিংসূতি।
14.Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā, atāru jātiñca jarañca mārisāti ettha yañño eva yaññapatho. Idaṃ vuttaṃ hoti – kacci te yaññe appamattā hutvā yaññaṃ kappayantā vaṭṭadukkhamuttariṃsūti.
যেপি যঞ্ঞং দেন্তি যজন্তীতি দেয্যধম্মদানৰসেন যজন্তি। পরিচ্চজন্তীতি ৰিস্সজ্জেন্তি।
Yepiyaññaṃ denti yajantīti deyyadhammadānavasena yajanti. Pariccajantīti vissajjenti.
১৫. আসীসন্তীতি রূপপটিলাভাদযো পত্থেন্তি। থোমযন্তীতি ‘‘সুচিং দিন্ন’’ন্তিআদিনা নযেন যঞ্ঞাদীনি পসংসন্তি। অভিজপ্পন্তীতি রূপাদিপটিলাভায ৰাচং গীরন্তি। জুহন্তীতি দেন্তি। কামাভিজপ্পন্তি পটিচ্চ লাভন্তি রূপাদিলাভং পটিচ্চ পুনপ্পুনং কামে এৰ অভিজপ্পন্তি, ‘‘অহো ৰত অম্হাকম্পি সিয্যু’’ন্তি ৰদন্তি, তণ্হঞ্চ তত্থ ৰড্ঢেন্তীতি ৰুত্তং হোতি। যাজযোগাতি যাগাধিমুত্তা। ভৰরাগরত্তাতি এৰমিমেহি আসীসনাদীহি ভৰরাগেনেৰ রত্তা, ভৰরাগরত্তা ৰা হুত্ৰা এতানি আসীসনাদীনি করোন্তা নাতরিংসু জাতিআদিৰট্টদুক্খং ন উত্তরিংসু।
15.Āsīsantīti rūpapaṭilābhādayo patthenti. Thomayantīti ‘‘suciṃ dinna’’ntiādinā nayena yaññādīni pasaṃsanti. Abhijappantīti rūpādipaṭilābhāya vācaṃ gīranti. Juhantīti denti. Kāmābhijappanti paṭicca lābhanti rūpādilābhaṃ paṭicca punappunaṃ kāme eva abhijappanti, ‘‘aho vata amhākampi siyyu’’nti vadanti, taṇhañca tattha vaḍḍhentīti vuttaṃ hoti. Yājayogāti yāgādhimuttā. Bhavarāgarattāti evamimehi āsīsanādīhi bhavarāgeneva rattā, bhavarāgarattā vā hutvā etāni āsīsanādīni karontā nātariṃsu jātiādivaṭṭadukkhaṃ na uttariṃsu.
যঞ্ঞং ৰা থোমেন্তীতি দানং ৰা ৰণ্ণেন্তি। ফলং ৰাতি রূপাদিপটিলাভং। দক্খিণেয্যে ৰাতি জাতিসম্পন্নাদীসু। সুচিং দিন্নন্তি সুচিং কত্ৰা দিন্নং। মনাপন্তি মনৰড্ঢনকং। পণীতন্তি ওজৰন্তং। কালেনাতি তত্থ তত্থ সম্পত্তকালে । কপ্পিযন্তি অকপ্পিযং ৰজ্জেত্ৰা দিন্নং। অনৰজ্জন্তি নিদ্দোসং। অভিণ্হন্তি পুনপ্পুনং। দদং চিত্তং পসাদিতন্তি দদতো মুঞ্চনচিত্তং পসাদিতন্তি। থোমেন্তি কিত্তেন্তীতি গুণং পাকটং করোন্তি। ৰণ্ণেন্তীতি ৰণ্ণং ভণন্তি। পসংসন্তীতি পসাদং পাপেন্তি।
Yaññaṃ vā thomentīti dānaṃ vā vaṇṇenti. Phalaṃ vāti rūpādipaṭilābhaṃ. Dakkhiṇeyye vāti jātisampannādīsu. Suciṃ dinnanti suciṃ katvā dinnaṃ. Manāpanti manavaḍḍhanakaṃ. Paṇītanti ojavantaṃ. Kālenāti tattha tattha sampattakāle . Kappiyanti akappiyaṃ vajjetvā dinnaṃ. Anavajjanti niddosaṃ. Abhiṇhanti punappunaṃ. Dadaṃ cittaṃ pasāditanti dadato muñcanacittaṃ pasāditanti. Thomenti kittentīti guṇaṃ pākaṭaṃ karonti. Vaṇṇentīti vaṇṇaṃ bhaṇanti. Pasaṃsantīti pasādaṃ pāpenti.
ইতো নিদানন্তি ইতো মনুস্সলোকতো দিন্নকারণা। অজ্ঝাযকাতি মন্তে পরিৰত্তেন্তা। মন্তধরাতি মন্তে ধারেন্তা। তিণ্ণং ৰেদানন্তি ইরুৰেদযজুৰেদসামৰেদানং। ওট্ঠপহটকরণৰসেন পারং গতাতি পারগূ। সহ নিঘণ্ডুনা চ কেটুভেন চ সনিঘণ্ডুকেটুভানং। নিঘণ্ডূতি নিঘণ্ডুরুক্খাদীনং ৰেৰচনপ্পকাসকং সত্থং। কেটুভন্তি কিরিযাকপ্পৰিকপ্পো কৰীনং উপকারাৰহং সত্থং । সহ অক্খরপ্পভেদেন সাক্খরপ্পভেদানং। অক্খরপ্পভেদোতি সিক্খা চ নিরুত্তি চ। ইতিহাসপঞ্চমানন্তি আথব্বণৰেদং চতুত্থং কত্ৰা ‘‘ইতিহ আস, ইতিহ আসা’’তি ঈদিসৰচনপটিসংযুত্তপুরাণকথাসঙ্খাতো ইতিহাসো পঞ্চমো এতেসন্তি ইতিহাসপঞ্চমা, তেসং ইতিহাসপঞ্চমানং ৰেদানং।
Ito nidānanti ito manussalokato dinnakāraṇā. Ajjhāyakāti mante parivattentā. Mantadharāti mante dhārentā. Tiṇṇaṃ vedānanti iruvedayajuvedasāmavedānaṃ. Oṭṭhapahaṭakaraṇavasena pāraṃ gatāti pāragū. Saha nighaṇḍunā ca keṭubhena ca sanighaṇḍukeṭubhānaṃ. Nighaṇḍūti nighaṇḍurukkhādīnaṃ vevacanappakāsakaṃ satthaṃ. Keṭubhanti kiriyākappavikappo kavīnaṃ upakārāvahaṃ satthaṃ . Saha akkharappabhedena sākkharappabhedānaṃ. Akkharappabhedoti sikkhā ca nirutti ca. Itihāsapañcamānanti āthabbaṇavedaṃ catutthaṃ katvā ‘‘itiha āsa, itiha āsā’’ti īdisavacanapaṭisaṃyuttapurāṇakathāsaṅkhāto itihāso pañcamo etesanti itihāsapañcamā, tesaṃ itihāsapañcamānaṃ vedānaṃ.
পদং তদৰসেসঞ্চ ব্যাকরণং অধিযন্তি, ৰেদেন্তি ৰাতি পদকা ৰেয্যাকরণা। লোকাযতং ৰুচ্চতি ৰিতণ্ডৰাদসত্থং। মহাপুরিসলক্খণন্তি মহাপুরিসানং বুদ্ধাদীনং লক্খণদীপকং দ্ৰাদসসহস্সগন্থপ্পমাণং সত্থং। যত্থ সোল়সসহস্সগাথাপদপরিমাণা বুদ্ধমন্তা নাম অহেসুং। যেসং ৰসেন ‘‘ইমিনা লক্খণেন সমন্নাগতা বুদ্ধা নাম হোন্তি, ইমিনা পচ্চেকবুদ্ধা, অগ্গসাৰকা , অসীতিমহাসাৰকা (থেরগা॰ অট্ঠ॰ ২.১২৮৮), বুদ্ধমাতা, বুদ্ধপিতা, অগ্গুপট্ঠাকো, অগ্গুপট্ঠাযিকা, রাজা চক্কৰত্তী’’তি অযং ৰিসেসো ঞাযতি। অনৰযাতি ইমেসু লোকাযতমহাপুরিসলক্খণেসু অনূনা পরিপূরকারিনো, অৰযা ন হোন্তীতি ৰুত্তং হোতি। অৰযা নাম যে তানি অত্থতো চ গন্থতো চ সন্ধারেতুং ন সক্কোন্তি। ৰীতরাগাতি পহীনরাগা। এতেন অরহত্তফলট্ঠা ৰুত্তা। রাগৰিনযায ৰা পটিপন্নাতি এতেন অরহত্তমগ্গট্ঠা। ৰীতদোসাতি অনাগামিফলট্ঠা। দোসৰিনযায ৰা পটিপন্নাতি এতেন অনাগামিমগ্গট্ঠা। ৰীতমোহাতি অরহত্তফলট্ঠা। মোহৰিনযায ৰা পটিপন্নাতি অরহত্তমগ্গট্ঠা। সীলসমাধিপঞ্ঞাৰিমুত্তিসম্পন্নাতি এতেহি চতূহি লোকিযলোকুত্তরমিস্সকেহি সীলাদীহি সম্পন্না। ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নাতি এতেন পচ্চৰেক্খণঞাণসম্পন্না ৰুত্তাতি ঞাতব্বং, তঞ্চ খো লোকিযমেৰ। অভিজপ্পন্তীতি পত্থেন্তি। জপ্পন্তীতি পচ্চাসীসন্তি। পজপ্পন্তীতি অতীৰ পচ্চাসীসন্তি। যাজযোগেসু যুত্তাতি অনুযোগে দেয্যধম্মে দিয্যমানে অভিযোগৰসেন যুত্তা।
Padaṃ tadavasesañca byākaraṇaṃ adhiyanti, vedenti vāti padakā veyyākaraṇā. Lokāyataṃ vuccati vitaṇḍavādasatthaṃ. Mahāpurisalakkhaṇanti mahāpurisānaṃ buddhādīnaṃ lakkhaṇadīpakaṃ dvādasasahassaganthappamāṇaṃ satthaṃ. Yattha soḷasasahassagāthāpadaparimāṇā buddhamantā nāma ahesuṃ. Yesaṃ vasena ‘‘iminā lakkhaṇena samannāgatā buddhā nāma honti, iminā paccekabuddhā, aggasāvakā , asītimahāsāvakā (theragā. aṭṭha. 2.1288), buddhamātā, buddhapitā, aggupaṭṭhāko, aggupaṭṭhāyikā, rājā cakkavattī’’ti ayaṃ viseso ñāyati. Anavayāti imesu lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anūnā paripūrakārino, avayā na hontīti vuttaṃ hoti. Avayā nāma ye tāni atthato ca ganthato ca sandhāretuṃ na sakkonti. Vītarāgāti pahīnarāgā. Etena arahattaphalaṭṭhā vuttā. Rāgavinayāya vā paṭipannāti etena arahattamaggaṭṭhā. Vītadosāti anāgāmiphalaṭṭhā. Dosavinayāya vā paṭipannāti etena anāgāmimaggaṭṭhā. Vītamohāti arahattaphalaṭṭhā. Mohavinayāya vā paṭipannāti arahattamaggaṭṭhā. Sīlasamādhipaññāvimuttisampannāti etehi catūhi lokiyalokuttaramissakehi sīlādīhi sampannā. Vimuttiñāṇadassanasampannāti etena paccavekkhaṇañāṇasampannā vuttāti ñātabbaṃ, tañca kho lokiyameva. Abhijappantīti patthenti. Jappantīti paccāsīsanti. Pajappantīti atīva paccāsīsanti. Yājayogesu yuttāti anuyoge deyyadhamme diyyamāne abhiyogavasena yuttā.
১৬. অথ কো চরহীতি অথ ইদানি কো অঞ্ঞো অতারি।
16.Atha ko carahīti atha idāni ko añño atāri.
১৭. সঙ্খাযাতি ঞাণেন ৰীমংসিত্ৰা। পরোপরানীতি পরানি চ ওপরানি চ, পরত্তভাৰসকত্তভাৰাদীনি পরানি চ ওপরানি চাতি ৰুত্তং হোতি। ৰিধূমোতি কাযদুচ্চরিতাদিধূমৰিরহিতো । অনীঘোতি রাগাদিঈঘৰিরহিতো। অতারি সোতি সো এৰরূপো অরহা জাতিজরং অতারি।
17.Saṅkhāyāti ñāṇena vīmaṃsitvā. Paroparānīti parāni ca oparāni ca, parattabhāvasakattabhāvādīni parāni ca oparāni cāti vuttaṃ hoti. Vidhūmoti kāyaduccaritādidhūmavirahito . Anīghoti rāgādiīghavirahito. Atāri soti so evarūpo arahā jātijaraṃ atāri.
সকরূপাতি অত্তনো রূপা। পররূপাতি পরেসং রূপা। কাযদুচ্চরিতং ৰিধূমিতন্তি তিৰিধকাযদুচ্চরিতং ৰিধূমং কতং। ৰিধমিতন্তি নাসিতং।
Sakarūpāti attano rūpā. Pararūpāti paresaṃ rūpā. Kāyaduccaritaṃ vidhūmitanti tividhakāyaduccaritaṃ vidhūmaṃ kataṃ. Vidhamitanti nāsitaṃ.
মানো হি তে, ব্রাহ্মণ, খারিভারোতি যথা খারিভারো খন্ধেন ৰয্হমানো উপরিট্ঠিতোপি অক্কন্তক্কন্তট্ঠানং পথৰিযা সদ্ধিং ফস্সেতি ৰিয, এৰং জাতিগোত্তকুলাদীনি মানৰত্থূনি নিস্সায উস্সাপিতো মানো, তত্থ তত্থ ইস্সং উপ্পাদেন্তো চতূসু অপাযেসু সংসীদাপেতি। তেনাহ – ‘‘মানো হি তে, ব্রাহ্মণ, খারিভারো’’তি। কোধো ধূমোতি তৰ ঞাণগ্গিস্স উপক্কিলেসট্ঠেন কোধো ধূমো। তেন হি তে উপক্কিলিট্ঠো ঞাণগ্গি ন ৰিরোচতি। ভস্মনি মোসৰজ্জন্তি নিরোজট্ঠেন মুসাৰাদো ছারিকা নাম। যথা হি ছারিকায পটিচ্ছন্নো অগ্গি ন জোততি, এৰং তে মুসাৰাদেন পটিচ্ছন্নং ঞাণন্তি দস্সেতি। জিৰ্হা সুজাতি যথা তুয্হং সুৰণ্ণরজতলোহকট্ঠমত্তিকাসু অঞ্ঞতরমযা যাগযজনত্থায সুজা হোতি, এৰং ময্হং ধম্মযাগযজনত্থায পহুতজিৰ্হা সুজাতি ৰদতি। যথা তুয্হং নদীতীরে যজনট্ঠানং, এৰং ধম্মযাগযজনট্ঠানট্ঠেন হদযং জোতিট্ঠানং। অত্তাতি চিত্তং।
Māno hi te, brāhmaṇa, khāribhāroti yathā khāribhāro khandhena vayhamāno upariṭṭhitopi akkantakkantaṭṭhānaṃ pathaviyā saddhiṃ phasseti viya, evaṃ jātigottakulādīni mānavatthūni nissāya ussāpito māno, tattha tattha issaṃ uppādento catūsu apāyesu saṃsīdāpeti. Tenāha – ‘‘māno hi te, brāhmaṇa, khāribhāro’’ti. Kodho dhūmoti tava ñāṇaggissa upakkilesaṭṭhena kodho dhūmo. Tena hi te upakkiliṭṭho ñāṇaggi na virocati. Bhasmani mosavajjanti nirojaṭṭhena musāvādo chārikā nāma. Yathā hi chārikāya paṭicchanno aggi na jotati, evaṃ te musāvādena paṭicchannaṃ ñāṇanti dasseti. Jivhā sujāti yathā tuyhaṃ suvaṇṇarajatalohakaṭṭhamattikāsu aññataramayā yāgayajanatthāya sujā hoti, evaṃ mayhaṃ dhammayāgayajanatthāya pahutajivhā sujāti vadati. Yathā tuyhaṃ nadītīre yajanaṭṭhānaṃ, evaṃ dhammayāgayajanaṭṭhānaṭṭhena hadayaṃ jotiṭṭhānaṃ. Attāti cittaṃ.
জাতীতি জাযনকৰসেন জাতি। ইদমেত্থ সভাৰপচ্চত্তং। সঞ্জাযনৰসেন সঞ্জাতি, উপসগ্গেন পদং ৰড্ঢিতং। ওক্কমনৰসেন ওক্কন্তি। জাযনট্ঠেন ৰা জাতি। সা অপরিপুণ্ণাযতনৰসেন যুত্তা। সঞ্জাযনট্ঠেন সঞ্জাতি। সা পরিপুণ্ণাযতনৰসেন যুত্তা। ওক্কমনট্ঠেন ওক্কন্তি। সা অণ্ডজজলাবুজৰসেন যুত্তা। তে হি অণ্ডকোসঞ্চ ৰত্থিকোসঞ্চ ওক্কমন্তি পৰিসন্তি ওক্কমন্তা পৰিসন্তা ৰিয পটিসন্ধিং গণ্হন্তি। অভিনিব্বত্তনট্ঠেন অভিনিব্বত্তি। সা সংসেদজওপপাতিকৰসেন যুত্তা। তে হি পাকটা এৰ হুত্ৰা নিব্বত্তন্তি। অযং তাৰ সম্মুতিকথা।
Jātīti jāyanakavasena jāti. Idamettha sabhāvapaccattaṃ. Sañjāyanavasena sañjāti, upasaggena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Okkamanavasena okkanti. Jāyanaṭṭhena vā jāti. Sā aparipuṇṇāyatanavasena yuttā. Sañjāyanaṭṭhena sañjāti. Sā paripuṇṇāyatanavasena yuttā. Okkamanaṭṭhena okkanti. Sā aṇḍajajalābujavasena yuttā. Te hi aṇḍakosañca vatthikosañca okkamanti pavisanti okkamantā pavisantā viya paṭisandhiṃ gaṇhanti. Abhinibbattanaṭṭhena abhinibbatti. Sā saṃsedajaopapātikavasena yuttā. Te hi pākaṭā eva hutvā nibbattanti. Ayaṃ tāva sammutikathā.
ইদানি পরমত্থকথা হোতি। খন্ধা এৰ হি পরমত্থতো পাতুভৰন্তি, ন সত্তা। তত্থ চ খন্ধানন্তি একৰোকারভৰে একস্স, চতুৰোকারভৰে চতুন্নং, পঞ্চৰোকারভৰে পঞ্চন্নম্পি গহণং ৰেদিতব্বং। পাতুভাৰোতি উপ্পত্তি। আযতনানন্তি এত্থ তত্র তত্র উপপজ্জমানাযতনানং সঙ্গহো ৰেদিতব্বো। পটিলাভোতি সন্ততিযা পাতুভাৰোযেৰ। পাতুভৰন্তানেৰ হি তানি পটিলদ্ধানি নাম হোন্তি। সা পনেসা তত্থ তত্থ ভৰে পঠমাভিনিব্বত্তিলক্খণা জাতি, নিয্যাতনরসা, অতীতভৰতো ইধ উম্মুজ্জনপচ্চুপট্ঠানা, ফলৰসেন দুক্খৰিচিত্ততাপচ্চুপট্ঠানা ৰা।
Idāni paramatthakathā hoti. Khandhā eva hi paramatthato pātubhavanti, na sattā. Tattha ca khandhānanti ekavokārabhave ekassa, catuvokārabhave catunnaṃ, pañcavokārabhave pañcannampi gahaṇaṃ veditabbaṃ. Pātubhāvoti uppatti. Āyatanānanti ettha tatra tatra upapajjamānāyatanānaṃ saṅgaho veditabbo. Paṭilābhoti santatiyā pātubhāvoyeva. Pātubhavantāneva hi tāni paṭiladdhāni nāma honti. Sā panesā tattha tattha bhave paṭhamābhinibbattilakkhaṇā jāti, niyyātanarasā, atītabhavato idha ummujjanapaccupaṭṭhānā, phalavasena dukkhavicittatāpaccupaṭṭhānā vā.
জরাতি সভাৰপচ্চত্তং। জীরণতাতি আকারভাৰনিদ্দেসো। খণ্ডিচ্চন্তিআদযো তযো কালাতিক্কমে কিচ্চনিদ্দেসা, পচ্ছিমা দ্ৰে পকতিনিদ্দেসা। অযঞ্হি জরাতি ইমিনা পদেন সভাৰতো দীপিতা। তেনস্সা ইদং সভাৰপচ্চত্তং। জীরণতাতি ইমিনা আকারতো, তেনস্সাযং আকারনিদ্দেসো। খণ্ডিচ্চন্তি ইমিনা কালাতিক্কমে দন্তনখানং খণ্ডিতভাৰকরণকিচ্চতো। পালিচ্চন্তি ইমিনা কেসলোমানং পলিতভাৰকরণকিচ্চতো। ৰলিত্তচতাতি ইমিনা মংসং মিলাপেত্ৰা তচে ৰলিভাৰকরণকিচ্চতো। তেনস্সা ইমে খণ্ডিচ্চন্তিআদযো তযো কালাতিক্কমে কিচ্চনিদ্দেসা। তেহি ইমেসং ৰিকারানং দস্সনৰসেন পাকটীভূতা পাকটজরা দস্সিতা। যথেৰ হি উদকস্স ৰা ৰাতস্স ৰা অগ্গিনো ৰা তিণরুক্খাদীনং সংভগ্গপলিভগ্গতায ৰা ঝামতায ৰা গতমগ্গো পাকটো হোতি, ন চ সো গতমগ্গো তানেৰ উদকাদীনি, এৰমেৰ জরায দন্তাদীনং খণ্ডিচ্চাদিৰসেন গতমগ্গো পাকটো, চক্খুং উম্মীলেত্ৰাপি গয্হতি, ন চ খণ্ডিচ্চাদীনেৰ জরা। ন হি জরা চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা হোতি।
Jarāti sabhāvapaccattaṃ. Jīraṇatāti ākārabhāvaniddeso. Khaṇḍiccantiādayo tayo kālātikkame kiccaniddesā, pacchimā dve pakatiniddesā. Ayañhi jarāti iminā padena sabhāvato dīpitā. Tenassā idaṃ sabhāvapaccattaṃ. Jīraṇatāti iminā ākārato, tenassāyaṃ ākāraniddeso. Khaṇḍiccanti iminā kālātikkame dantanakhānaṃ khaṇḍitabhāvakaraṇakiccato. Pāliccanti iminā kesalomānaṃ palitabhāvakaraṇakiccato. Valittacatāti iminā maṃsaṃ milāpetvā tace valibhāvakaraṇakiccato. Tenassā ime khaṇḍiccantiādayo tayo kālātikkame kiccaniddesā. Tehi imesaṃ vikārānaṃ dassanavasena pākaṭībhūtā pākaṭajarā dassitā. Yatheva hi udakassa vā vātassa vā aggino vā tiṇarukkhādīnaṃ saṃbhaggapalibhaggatāya vā jhāmatāya vā gatamaggo pākaṭo hoti, na ca so gatamaggo tāneva udakādīni, evameva jarāya dantādīnaṃ khaṇḍiccādivasena gatamaggo pākaṭo, cakkhuṃ ummīletvāpi gayhati, na ca khaṇḍiccādīneva jarā. Na hi jarā cakkhuviññeyyā hoti.
আযুনো সংহানি ইন্দ্রিযানং পরিপাকোতি ইমেহি পন পদেহি কালাতিক্কমেযেৰ অভিব্যত্তায আযুক্খযচক্খাদিইন্দ্রিযপরিপাকসঙ্খাতায পকতিযা দীপিতা, তেনস্সিমে পচ্ছিমা দ্ৰে পকতিনিদ্দেসাতি ৰেদিতব্বা। তত্থ যস্মা জরং পত্তস্স আযু হাযতি, তস্মা জরা ‘‘আযুনো সংহানী’’তি ফলূপচারেন ৰুত্তা। যস্মা চ দহরকালে সুপ্পসন্নানি সুখুমম্পি অত্তনো ৰিসযং সুখেনেৰ গণ্হনসমত্থানি চক্খাদীনি ইন্দ্রিযানি জরং পত্তস্স পরিপক্কানি আলুল়িতানি অৰিসদানি, ওল়ারিকম্পি অত্তনো ৰিসযং গহেতুং অসমত্থানি হোন্তি। তস্মা ‘‘ইন্দ্রিযানং পরিপাকো’’তি ফলূপচারেনেৰ ৰুত্তা।
Āyunosaṃhāni indriyānaṃ paripākoti imehi pana padehi kālātikkameyeva abhibyattāya āyukkhayacakkhādiindriyaparipākasaṅkhātāya pakatiyā dīpitā, tenassime pacchimā dve pakatiniddesāti veditabbā. Tattha yasmā jaraṃ pattassa āyu hāyati, tasmā jarā ‘‘āyuno saṃhānī’’ti phalūpacārena vuttā. Yasmā ca daharakāle suppasannāni sukhumampi attano visayaṃ sukheneva gaṇhanasamatthāni cakkhādīni indriyāni jaraṃ pattassa paripakkāni āluḷitāni avisadāni, oḷārikampi attano visayaṃ gahetuṃ asamatthāni honti. Tasmā ‘‘indriyānaṃ paripāko’’ti phalūpacāreneva vuttā.
সা পনেসা এৰং নিদ্দিট্ঠা সব্বাপি জরা পাকটা পটিচ্ছন্নাতি দুৰিধা হোতি। তত্থ দন্তাদীসু খণ্ডাদিভাৰদস্সনতো রূপধম্মেসু জরা পাকটজরা নাম। অরূপধম্মেসু পন জরা তাদিসস্স ৰিকারস্স অদস্সনতো পটিচ্ছন্নজরা নাম। তত্থ য্ৰাযং খণ্ডাদিভাৰো দিস্সতি, সো তাদিসানং দন্তাদীনং সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা ৰণ্ণোযেৰ। তঞ্চ চক্খুনা দিস্ৰা মনোদ্ৰারেন চিন্তেত্ৰা ‘‘ইমে দন্তা জরায পহটা’’তি জরং জানাতি। উদকট্ঠানে বদ্ধানি গোসিঙ্গাদীনি ওলোকেত্ৰা হেট্ঠা উদকস্স অত্থিভাৰজাননং ৰিয।
Sā panesā evaṃ niddiṭṭhā sabbāpi jarā pākaṭā paṭicchannāti duvidhā hoti. Tattha dantādīsu khaṇḍādibhāvadassanato rūpadhammesu jarā pākaṭajarā nāma. Arūpadhammesu pana jarā tādisassa vikārassa adassanato paṭicchannajarā nāma. Tattha yvāyaṃ khaṇḍādibhāvo dissati, so tādisānaṃ dantādīnaṃ suviññeyyattā vaṇṇoyeva. Tañca cakkhunā disvā manodvārena cintetvā ‘‘ime dantā jarāya pahaṭā’’ti jaraṃ jānāti. Udakaṭṭhāne baddhāni gosiṅgādīni oloketvā heṭṭhā udakassa atthibhāvajānanaṃ viya.
পুন অৰীচি সৰীচীতি এৰম্পি অযং জরা দুৰিধা হোতি। তত্থ মণিকনকরজতপৰাল়চন্দসূরিযাদীনং মন্দদসকাদীসু পাণীনং ৰিয চ পুপ্ফফলপল্লৰাদীসু অপাণীনং ৰিয চ অন্তরন্তরা ৰণ্ণৰিসেসাদীনং দুব্বিঞ্ঞেয্যত্তা জরা অৰীচিজরা নাম, নিরন্তরজরাতি অত্থো। ততো অঞ্ঞেসু পন যথাৰুত্তেসু অন্তরন্তরা ৰণ্ণৰিসেসাদীনং সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা জরা সৰীচিজরা নাম।
Puna avīci savīcīti evampi ayaṃ jarā duvidhā hoti. Tattha maṇikanakarajatapavāḷacandasūriyādīnaṃ mandadasakādīsu pāṇīnaṃ viya ca pupphaphalapallavādīsu apāṇīnaṃ viya ca antarantarā vaṇṇavisesādīnaṃ dubbiññeyyattā jarā avīcijarā nāma, nirantarajarāti attho. Tato aññesu pana yathāvuttesu antarantarā vaṇṇavisesādīnaṃ suviññeyyattā jarā savīcijarā nāma.
তত্থ সৰীচিজরা উপাদিন্নকঅনুপাদিন্নকৰসেন এৰং দীপেতব্বা – দহরকুমারকানঞ্হি পঠমমেৰ খীরদন্তা নাম উট্ঠহন্তি, ন তে থিরা। তেসু পন পতিতেসু পুন দন্তা উট্ঠহন্তি, তে পঠমমেৰ সেতা হোন্তি, জরাৰাতেন পন পহটকালে কাল়কা হোন্তি। কেসা পন পঠমমেৰ তম্বাপি হোন্তি কাল়কাপি সেতকাপি। ছৰি পন সলোহিতকা হোতি। ৰড্ঢন্তানং ৰড্ঢন্তানং ওদাতানং ওদাতভাৰো, কাল়কানং কাল়কভাৰো পঞ্ঞাযতি। জরাৰাতেন পহটকালে চ ৰলিং গণ্হাতি। সব্বম্পি সস্সং ৰপিতকালে সেতং হোতি, পচ্ছা নীলং। জরাৰাতেন পন পহটকালে পণ্ডরং হোতি। অম্বঙ্কুরেনাপি দীপেতুং ৰট্টতি এৰ। সা পনেসা খন্ধপরিপাকলক্খণা জরা, মরণূপনযনরসা, যোব্বনৰিনাসপচ্চুপট্ঠানা। সেসং সব্বত্থ পাকটমেৰ। এৰং ভগৰা ইদম্পি সুত্তং অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসেসি, দেসনাপরিযোসানে অযম্পি ব্রাহ্মণো অরহত্তে পতিট্ঠাসি সদ্ধিং অন্তেৰাসিকসহস্সেন। অঞ্ঞেসঞ্চ অনেকসহস্সানং ধম্মচক্খুং উদপাদি। সেসং ৰুত্তসদিসমেৰ।
Tattha savīcijarā upādinnakaanupādinnakavasena evaṃ dīpetabbā – daharakumārakānañhi paṭhamameva khīradantā nāma uṭṭhahanti, na te thirā. Tesu pana patitesu puna dantā uṭṭhahanti, te paṭhamameva setā honti, jarāvātena pana pahaṭakāle kāḷakā honti. Kesā pana paṭhamameva tambāpi honti kāḷakāpi setakāpi. Chavi pana salohitakā hoti. Vaḍḍhantānaṃ vaḍḍhantānaṃ odātānaṃ odātabhāvo, kāḷakānaṃ kāḷakabhāvo paññāyati. Jarāvātena pahaṭakāle ca valiṃ gaṇhāti. Sabbampi sassaṃ vapitakāle setaṃ hoti, pacchā nīlaṃ. Jarāvātena pana pahaṭakāle paṇḍaraṃ hoti. Ambaṅkurenāpi dīpetuṃ vaṭṭati eva. Sā panesā khandhaparipākalakkhaṇā jarā, maraṇūpanayanarasā, yobbanavināsapaccupaṭṭhānā. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva. Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ayampi brāhmaṇo arahatte patiṭṭhāsi saddhiṃ antevāsikasahassena. Aññesañca anekasahassānaṃ dhammacakkhuṃ udapādi. Sesaṃ vuttasadisameva.
সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথায
Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya
পুণ্ণকমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Puṇṇakamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / চূল়নিদ্দেসপাল়ি • Cūḷaniddesapāḷi
৩. পুণ্ণকমাণৰপুচ্ছা • 3. Puṇṇakamāṇavapucchā
৩. পুণ্ণকমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো • 3. Puṇṇakamāṇavapucchāniddeso
