| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
បុព្ពេនិវាសកថាវណ្ណនា
Pubbenivāsakathāvaṇṇanā
១២. ចិត្តេកគ្គតាសភាគត្តា ឈានានំ ‘‘កេសញ្ចិ ចិត្តេកគ្គតត្ថានី’’តិ អាហ។ កុសលានំ ភវោក្កមនសភាគត្តា ‘‘កេសញ្ចិ ភវោក្កមនត្ថានី’’តិ។ អសភាគត្តា សេសដ្ឋានេសុ ‘‘បាទកត្ថានី’’តិ អវត្វា ‘‘បាទកានី’’តិ អាហ។ តេន បាទកភូតានម្បិ យថាសម្ភវំ ចិត្តេកគ្គតា ភវោក្កមនតាវហតំ, ឥតរេសំ យថាសម្ភវំ បាទកតាវហតញ្ច ទីបេតិ។ អសភាគត្តា ជវនវិបស្សនាបាទកានិ សមានានិ អភិញ្ញាបាទកានិ ច ហោន្តិ, អភិញ្ញាបាទកានិ ច វិបស្សនាបាទកានិ ហោន្តីតិបិ ទីបេតិ, តថា បាទកាភាវំ ទីបេតិ។ អភិញ្ញាយ ហិ ចតុត្ថមេវ បាទកំ, ន ឥតរានិ។ តេសុ ចតុត្ថស្ស តតិយំ បាទកំ, តតិយស្ស ទុតិយំ, ទុតិយស្ស បឋមន្តិ។ អថ វា ‘‘ចត្តារិ ឈានានី’’តិ យថាលាភតោ វុត្តំ។
12. Cittekaggatāsabhāgattā jhānānaṃ ‘‘kesañci cittekaggatatthānī’’ti āha. Kusalānaṃ bhavokkamanasabhāgattā ‘‘kesañci bhavokkamanatthānī’’ti. Asabhāgattā sesaṭṭhānesu ‘‘pādakatthānī’’ti avatvā ‘‘pādakānī’’ti āha. Tena pādakabhūtānampi yathāsambhavaṃ cittekaggatā bhavokkamanatāvahataṃ, itaresaṃ yathāsambhavaṃ pādakatāvahatañca dīpeti. Asabhāgattā javanavipassanāpādakāni samānāni abhiññāpādakāni ca honti, abhiññāpādakāni ca vipassanāpādakāni hontītipi dīpeti, tathā pādakābhāvaṃ dīpeti. Abhiññāya hi catutthameva pādakaṃ, na itarāni. Tesu catutthassa tatiyaṃ pādakaṃ, tatiyassa dutiyaṃ, dutiyassa paṭhamanti. Atha vā ‘‘cattāri jhānānī’’ti yathālābhato vuttaṃ.
វិនយនិទាននិមិត្តំ, វេរញ្ជនិវាសកប្បនំ;
Vinayanidānanimittaṃ, verañjanivāsakappanaṃ;
សត្ថុ យស្មា តស្មា ភគវា, វិជ្ជត្តយមាហ វេរញ្ជេ។
Satthu yasmā tasmā bhagavā, vijjattayamāha verañje.
វុត្តញ្ហេតំ ‘‘វិនយេ សុប្បដិបន្នោ ភិក្ខុ សីលសម្បត្តិំ និស្សាយា’’តិអាទិ (បារា. អដ្ឋ. ១.បឋមមហាសង្គីតិកថា)។ សីលវតោ ហិ សីលបច្ចវេក្ខណត្ថំ រត្តិដ្ឋានទិវាឋានេសុ និសិន្នស្ស និសជ្ជនតោ បដ្ឋាយ អត្តនោ អតីតកិរិយានុស្សរណពហុលតាយ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិវិជ្ជា អប្បកសិរេន សមិជ្ឈតិ។ តថា អត្តានំ បដិច្ច សត្តានំ ចុតិបរិគ្គហណសីលតាយ ចុតូបបាតញាណំ អប្បកសិរេន សមិជ្ឈតិ, ឧទកាទីសុ សុខុមត្ត ទស្សនសីលតាយ ទិព្ពចក្ខុញាណំ សមិជ្ឈតិ។ យស្មា សត្តវិធមេថុនសំយោគបរិវជ្ជនេន, កាមាសវាទិបរិវជ្ជនេន វា ព្រហ្មចរិយំ អខណ្ឌាទិភាវំ បាបុណាតិ, តស្មាស្ស អាសវក្ខយញាណំ អប្បកសិរេន សមិជ្ឈតីតិ ឯត្ថ វិនយនិទានេ វិជ្ជត្តយមេវ ទស្សិតំ, តស្មា អាហ ‘‘យេសញ្ច គុណានំ ទាយកំ អហោសិ, តេសំ ឯកទេសំ ទស្សេន្តោ’’តិ, អញ្ញថា វិជ្ជត្តយបដិលាភមត្តប្បសង្គោ សិយាតិ។
Vuttañhetaṃ ‘‘vinaye suppaṭipanno bhikkhu sīlasampattiṃ nissāyā’’tiādi (pārā. aṭṭha. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathā). Sīlavato hi sīlapaccavekkhaṇatthaṃ rattiṭṭhānadivāṭhānesu nisinnassa nisajjanato paṭṭhāya attano atītakiriyānussaraṇabahulatāya pubbenivāsānussativijjā appakasirena samijjhati. Tathā attānaṃ paṭicca sattānaṃ cutipariggahaṇasīlatāya cutūpapātañāṇaṃ appakasirena samijjhati, udakādīsu sukhumatta dassanasīlatāya dibbacakkhuñāṇaṃ samijjhati. Yasmā sattavidhamethunasaṃyogaparivajjanena, kāmāsavādiparivajjanena vā brahmacariyaṃ akhaṇḍādibhāvaṃ pāpuṇāti, tasmāssa āsavakkhayañāṇaṃ appakasirena samijjhatīti ettha vinayanidāne vijjattayameva dassitaṃ, tasmā āha ‘‘yesañca guṇānaṃ dāyakaṃ ahosi, tesaṃ ekadesaṃ dassento’’ti, aññathā vijjattayapaṭilābhamattappasaṅgo siyāti.
សោ ឯវន្តិ ឥមិនា កិញ្ចាបិ ចតុន្នំ ឈានានំ បុព្ពភាគបដិបទាបិ សង្គហំ គច្ឆតិ, ន កេវលំ បុរិមជ្ឈានត្តិកមេវ, តថាបិ កេវលំ បុរិមជ្ឈានត្តិកមេវ គណ្ហន្តោ ‘‘ឯវន្តិ ចតុត្ថជ្ឈានក្កមនិទស្សនមេតំ, ឥមិនា បឋមជ្ឈានាធិគមាទិនា កមេន ចតុត្ថជ្ឈានំ បដិលភិត្វាតិ វុត្តំ ហោតី’’តិ អាហ, តំ កស្មាតិ ចេ? សម្ភារភូមិត្តា។ វុត្តញ្ហេតំ អដ្ឋកថាយំ (វិសុទ្ធិ. ២.៣៨១) ‘‘ឯត្ថ ច បុរិមានិ តីណិ ឈានានិ យស្មា បីតិផរណេន ច សុខផរណេន ច សុខសញ្ញញ្ច លហុសញ្ញញ្ច ឱក្កមិត្វា លហុមុទុកម្មញ្ញកាយោ ហុត្វា ឥទ្ធិំ បាបុណាតិ, តស្មា ឥមិនា បរិយាយេន ឥទ្ធិលាភាយ សំវត្តនតោ សម្ភារភូមិយោតិ វេទិតព្ពានិ។ ចតុត្ថជ្ឈានំ បន ឥទ្ធិលាភាយ បកតិភូមិ ឯវា’’តិ។ ឥទមេវ វា អត្ថំ សន្ធាយាហ ‘‘បុព្ពេ ឥមានិ ចត្តារិ ឈានានិ កេសញ្ចិ អភិញ្ញាបាទកានី’’តិ។ យទិ ឯវំ ចតុត្ថជ្ឈានម្បិ អន្តោកត្វា ឯវន្តិ កិមត្ថំ ន វុត្តំ។ តញ្ហិ បកតិភូមីតិ ចេ? ន វត្តព្ពំ, ចតុត្ថជ្ឈានតោ បរស្ស សមាហិតាទិភាវប្បត្តស្ស ចិត្តស្ស អត្ថិភាវប្បសង្គតោ។ យស្មា យស្មិំ សតិ ‘‘បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេសិ’’ន្តិ វុត្តំ, តស្មា តស្មិំ ចតុត្ថជ្ឈានចិត្តេ បកតិភូមិភាវប្បត្តេ អភិញ្ញាបាទកេ ជាតេ បរិកម្មចិត្តំ ‘‘បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណាយ អភិនិន្នាមេសិ’’ន្តិ អាហ។ អភិនីហារក្ខមំ ហោតីតិ ឯត្ថ តំ ឥទ្ធិវិធាធិគមត្ថាយ បរិកម្មចិត្តំ អភិនីហរតិ។ កសិណារម្មណតោ អបនេត្វា ឥទ្ធិវិធាភិមុខំ បេសេសិ។ គណ្ឋិបទេ បន ‘‘អភិញ្ញាបាទកជ្ឈានតោ ឥទ្ធិវិធញាណាទីនំ នីហរណត្ថ’’ន្តិ វុត្តត្តា អភិនីហារក្ខមន្តិ អត្ថោ បកប្បិតោ។
So evanti iminā kiñcāpi catunnaṃ jhānānaṃ pubbabhāgapaṭipadāpi saṅgahaṃ gacchati, na kevalaṃ purimajjhānattikameva, tathāpi kevalaṃ purimajjhānattikameva gaṇhanto ‘‘evanti catutthajjhānakkamanidassanametaṃ, iminā paṭhamajjhānādhigamādinā kamena catutthajjhānaṃ paṭilabhitvāti vuttaṃ hotī’’ti āha, taṃ kasmāti ce? Sambhārabhūmittā. Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ (visuddhi. 2.381) ‘‘ettha ca purimāni tīṇi jhānāni yasmā pītipharaṇena ca sukhapharaṇena ca sukhasaññañca lahusaññañca okkamitvā lahumudukammaññakāyo hutvā iddhiṃ pāpuṇāti, tasmā iminā pariyāyena iddhilābhāya saṃvattanato sambhārabhūmiyoti veditabbāni. Catutthajjhānaṃ pana iddhilābhāya pakatibhūmi evā’’ti. Idameva vā atthaṃ sandhāyāha ‘‘pubbe imāni cattāri jhānāni kesañci abhiññāpādakānī’’ti. Yadi evaṃ catutthajjhānampi antokatvā evanti kimatthaṃ na vuttaṃ. Tañhi pakatibhūmīti ce? Na vattabbaṃ, catutthajjhānato parassa samāhitādibhāvappattassa cittassa atthibhāvappasaṅgato. Yasmā yasmiṃ sati ‘‘pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmesi’’nti vuttaṃ, tasmā tasmiṃ catutthajjhānacitte pakatibhūmibhāvappatte abhiññāpādake jāte parikammacittaṃ ‘‘pubbenivāsānussatiñāṇāya abhininnāmesi’’nti āha. Abhinīhārakkhamaṃ hotīti ettha taṃ iddhividhādhigamatthāya parikammacittaṃ abhinīharati. Kasiṇārammaṇato apanetvā iddhividhābhimukhaṃ pesesi. Gaṇṭhipade pana ‘‘abhiññāpādakajjhānato iddhividhañāṇādīnaṃ nīharaṇattha’’nti vuttattā abhinīhārakkhamanti attho pakappito.
សោ ឯវំ សមាហិតេ ឯវំ អានេញ្ជប្បត្តេតិ យោជនា វេទិតព្ពា ទុតិយវិកប្បេ, នីវរណទូរីភាវេន វិតក្កាទិសមតិក្កមេនាតិ បឋមជ្ឈានាទីនំ កិច្ចសង្គណ្ហនតោ។ អយំ យោជនា បឋមវិកប្បេ ន សម្ភវតិ ‘‘បរិសុទ្ធេតិអាទីសុ បនា’’តិ វចនេន ‘‘ឯវ’’ន្តិ បទស្ស អនុប្បពន្ធនិវារណតោ។ តេនេវ ‘‘ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិភាវេន បរិសុទ្ធេ’’តិអាទិមាហ។ ឥច្ឆាវចរានន្តិ ‘‘អហោ វតាហំ អាបត្តិញ្ចេវ អាបន្នោ អស្សំ, ន ច មំ ភិក្ខូ ជានេយ្យុ’’ន្តិអាទិនា (ម. និ. ១.៦០) នយេន ឧប្បន្នឥច្ឆាវសេន បវត្តានំ កោបអបច្ចយានំ អភាវេន អនង្គណេតិ អត្ថោ។ ឯត្ថ ច បន យថាវុត្តប្បការា ឥច្ឆាបិ បឋមជ្ឈានាទីនំ អធិគមាយ អន្តរាយិកា ‘‘សម្បជានមុសាវាទោ ខោ បនាយស្មន្តោ អន្តរាយិកោ ធម្មោ’’តិ (មហាវ. ១៣៤) វុត្តត្តា, បគេវ ឥច្ឆាវចរា កោបអបច្ចយា, តស្មា វុត្តំ ‘‘ឈានបដិលាភបច្ចនីកានំ បាបកានំ ឥច្ឆាវចរាន’’ន្តិអាទិ។ កត្ថចិ បន ‘‘ឈានបដិលាភបច្ចយានំ ឥច្ឆាវចរាន’’ន្តិ បោត្ថកេសុ បាឋោ ទិស្សតិ, សោ បមាទលេខោ, គណ្ឋិបទេ ច ‘‘អហោ វត សត្ថា មមញ្ញេវ បដិបុច្ឆិត្វា ធម្មំ ទេសេយ្យា’’តិ យោ តទត្ថោ លិខិតោ, សោ ទុល្លិខិតោ។ ន ហិ ឈានបដិលាភបច្ចយា កោបាទយោ អនង្គណសុត្តេ (ម. និ. ១.៥៧ អាទយោ) វុត្តា, ‘‘ន ច យុត្តិតោ សម្ភវន្តិ ឈានលាភិនោ តទភាវា’’តិ អាចរិយោ វទតិ, តំ វីមំសិតព្ពំ។ ឯត្ថ វិជ្ជត្តយស្ស ឧត្តរុត្តរវិសេសទស្សនត្ថំ ‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ’’តិអាទិនា បុនប្បុនំ អដ្ឋង្គនិទស្សនំ កតន្តិ វេទិតព្ពំ។ ឧត្តរុត្តរវិសេសា ចេភាសំ អត្តទុក្ខបរទុក្ខទស្សនតទុបសមត្តទីបនតោ វេទិតព្ពា។ ភគវា ហិ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណេន អត្តនោ អនន្តសំសារទុក្ខំ បស្សិត្វា, ចុតូបបាតញាណេន បរស្ស ច លោកស្ស អាសវក្ខយញាណេន តទុភយវូបសមត្តញ្ច បស្សិត្វា តំ ទេសេតិ, បឋមេន វា អត្តទុក្ខទស្សនតោ អត្តសិនេហបរិច្ចាគំ ទីបេតិ។ ទុតិយេន បរទុក្ខទស្សនតោ បរេសុ កោបបរិច្ចាគំ, តតិយេន អរិយមគ្គទស្សនតោ មោហបរិច្ចាគញ្ច ទីបេតិ។ ឯវំ នានាគុណវិសេសទីបនតោ ឥមស្សេវ លោកិយាភិញ្ញាទ្វយស្ស ឥធ គហណំ កតន្តិ វេទិតព្ពំ។
So evaṃ samāhite evaṃ āneñjappatteti yojanā veditabbā dutiyavikappe, nīvaraṇadūrībhāvena vitakkādisamatikkamenāti paṭhamajjhānādīnaṃ kiccasaṅgaṇhanato. Ayaṃ yojanā paṭhamavikappe na sambhavati ‘‘parisuddhetiādīsu panā’’ti vacanena ‘‘eva’’nti padassa anuppabandhanivāraṇato. Teneva ‘‘upekkhāsatipārisuddhibhāvena parisuddhe’’tiādimāha. Icchāvacarānanti ‘‘aho vatāhaṃ āpattiñceva āpanno assaṃ, na ca maṃ bhikkhū jāneyyu’’ntiādinā (ma. ni. 1.60) nayena uppannaicchāvasena pavattānaṃ kopaapaccayānaṃ abhāvena anaṅgaṇeti attho. Ettha ca pana yathāvuttappakārā icchāpi paṭhamajjhānādīnaṃ adhigamāya antarāyikā ‘‘sampajānamusāvādo kho panāyasmanto antarāyiko dhammo’’ti (mahāva. 134) vuttattā, pageva icchāvacarā kopaapaccayā, tasmā vuttaṃ ‘‘jhānapaṭilābhapaccanīkānaṃ pāpakānaṃ icchāvacarāna’’ntiādi. Katthaci pana ‘‘jhānapaṭilābhapaccayānaṃ icchāvacarāna’’nti potthakesu pāṭho dissati, so pamādalekho, gaṇṭhipade ca ‘‘aho vata satthā mamaññeva paṭipucchitvā dhammaṃ deseyyā’’ti yo tadattho likhito, so dullikhito. Na hi jhānapaṭilābhapaccayā kopādayo anaṅgaṇasutte (ma. ni. 1.57 ādayo) vuttā, ‘‘na ca yuttito sambhavanti jhānalābhino tadabhāvā’’ti ācariyo vadati, taṃ vīmaṃsitabbaṃ. Ettha vijjattayassa uttaruttaravisesadassanatthaṃ ‘‘so evaṃ samāhite citte’’tiādinā punappunaṃ aṭṭhaṅganidassanaṃ katanti veditabbaṃ. Uttaruttaravisesā cebhāsaṃ attadukkhaparadukkhadassanatadupasamattadīpanato veditabbā. Bhagavā hi pubbenivāsānussatiñāṇena attano anantasaṃsāradukkhaṃ passitvā, cutūpapātañāṇena parassa ca lokassa āsavakkhayañāṇena tadubhayavūpasamattañca passitvā taṃ deseti, paṭhamena vā attadukkhadassanato attasinehapariccāgaṃ dīpeti. Dutiyena paradukkhadassanato paresu kopapariccāgaṃ, tatiyena ariyamaggadassanato mohapariccāgañca dīpeti. Evaṃ nānāguṇavisesadīpanato imasseva lokiyābhiññādvayassa idha gahaṇaṃ katanti veditabbaṃ.
យស្មា អតីតជាតិ ឯវ និវាសោ, តស្មា ‘‘អតីតជាតីសូ’’តិ ន វត្តព្ពន្តិ ចេ? ន, ជាតិយា ឯកទេសេបិ និវាសវោហារសិទ្ធិទស្សនតោ។ បាឡិយំ កិញ្ចាបិ ‘‘ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ’’តិអាទិវចនេន សកលជាតិយា អនុស្សរណមេវ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិ វិយ ទិស្សតិ, ន ឯវំ ទដ្ឋព្ពំ។ តទេកទេសានុស្សរណម្បិ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិ ឯវាតិ ទស្សនត្ថំ, ភុម្មវចនំ កតំ ឱកាសាទិសង្គហត្ថញ្ច។ ‘‘ឆិន្នវដុមកានុស្សរណាទីសូ’’តិ អាទិ-សទ្ទេន អនិវុត្ថលោកធាតុទីបរដ្ឋនគរគាមាទិគ្គហណំ វេទិតព្ពំ។ គណ្ឋិបទេ បន ‘‘តេសំ ឆិន្នវដុមកានំ លោកុត្តរសីលាទីនិ ន ភគវតា ពោធិសត្តកាលេ វិញ្ញាតានី’’តិ វុត្តំ។ អត្ថាបត្តិតោ លោកិយានិ វិញ្ញាតានីតិ អាបជ្ជតិ, តំ ទិព្ពចក្ខុញាណាធិការេ ‘‘អរិយានំ ឧបវាទកា’’តិ វចនេន សមេន្តំ វិយ ទិស្សតិ។ ន ហិ អរិយេ អបស្សន្តស្ស ឯវំ ហោតិ។ កិមត្ថំ បនេត្ថ អនុស្សតិ វុត្តា, ននុ ឯស វិជ្ជាធិការោតិ ចេ? អាទិកម្មិកស្ស សតិវសេន និព្ពត្តិតោ, អតីតធម្មានំ សតិយា វិសេសាធិការត្តា ច។ វុត្តញ្ហិ ‘‘អនុស្សរាមី’’តិ។
Yasmā atītajāti eva nivāso, tasmā ‘‘atītajātīsū’’ti na vattabbanti ce? Na, jātiyā ekadesepi nivāsavohārasiddhidassanato. Pāḷiyaṃ kiñcāpi ‘‘ekampi jātiṃ dvepi jātiyo’’tiādivacanena sakalajātiyā anussaraṇameva pubbenivāsānussati viya dissati, na evaṃ daṭṭhabbaṃ. Tadekadesānussaraṇampi pubbenivāsānussati evāti dassanatthaṃ, bhummavacanaṃ kataṃ okāsādisaṅgahatthañca. ‘‘Chinnavaṭumakānussaraṇādīsū’’ti ādi-saddena anivutthalokadhātudīparaṭṭhanagaragāmādiggahaṇaṃ veditabbaṃ. Gaṇṭhipade pana ‘‘tesaṃ chinnavaṭumakānaṃ lokuttarasīlādīni na bhagavatā bodhisattakāle viññātānī’’ti vuttaṃ. Atthāpattito lokiyāni viññātānīti āpajjati, taṃ dibbacakkhuñāṇādhikāre ‘‘ariyānaṃ upavādakā’’ti vacanena samentaṃ viya dissati. Na hi ariye apassantassa evaṃ hoti. Kimatthaṃ panettha anussati vuttā, nanu esa vijjādhikāroti ce? Ādikammikassa sativasena nibbattito, atītadhammānaṃ satiyā visesādhikārattā ca. Vuttañhi ‘‘anussarāmī’’ti.
‘‘វត្តមានេសុ វិជ្ជាន-មតីតេស្វស្ស សរតិ;
‘‘Vattamānesu vijjāna-matītesvassa sarati;
អនាគតេសុ ធម្មេសុ, សរតិ វិជ្ជាន បណិធី’’តិ។
Anāgatesu dhammesu, sarati vijjāna paṇidhī’’ti.
អាចរិយកុមារិតេន សិលោកោបិ វុត្តោ។
Ācariyakumāritena silokopi vutto.
តត្ថ រាគេ ឧស្សន្នតរេ តេជោសំវដ្ដោ។ ទោសេ អាបោសំវដ្ដោ។ មោហេ វាយោសំវដ្ដោ។ កេចិ ‘‘ទោសេ តេជោសំវដ្ដោ, រាគេ អាបោសំវដ្ដោ, មោហេ វាយោសំវដ្ដោ’’តិ វទន្តិ។ យស្មា អមុត្រាតិ ចិត្តំ, វចនំ វា ភវាទិនិយមេន ហោតិ, តស្មា ‘‘ភវេ វា’’តិអាទិ។ ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោតិ បទទ្វយេន អជ្ឈត្តពហិទ្ធាមូលកំ បញ្ញត្តិសង្ខាតំ គោចរនិវាសំ ទីបេតិ។ បវត្តផលភោជនោ សយំបតិតផលាហារោ។ ចតុរាសីតិកប្បសហស្សបរមាយុបរិយន្តោ វាតិ បណិធានតោ បុព្ពេ។ បដិនិវត្តន្តស្ស បច្ចវេក្ខណំ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណំ ន ហោតិ។ ‘‘បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណលាភីនំ បនេតំ អានុភាវបរិទីបន’’ន្តិ គណ្ឋិបទេ វុត្តំ។ អមុត្រាតិ ឯត្ថ បឋមយោជនាយំ សីហោក្កន្តវសេន អនុស្សរណំ វុត្តំ, តញ្ច ខោ អនុលោមវសេន។ ‘‘បដិលោមវសេនា’’តិបិ លិខន្តិ, តំ ទុវិញ្ញេយ្យំ។ សីហោក្កន្តំ ទស្សេតុំ ‘‘អនេកាសុ កប្បកោដីសូ’’តិអាទិ វុត្តំ។ យថា តន្តិ និទស្សនេន បដិបត្តិសាធារណេន ផលសាធារណតំ ទស្សេន្តោ ព្រាហ្មណស្ស អាទរំ ជនេតិ, អត្តានមេវេកំ ឧក្កំសេតីតិ វចនំ និវារេតិ។ ‘‘សាធុ ខោ បន តថារូបានំ អរហតំ ទស្សនំ ហោតី’’តិ តស្ស បុព្ពេ ឧប្បន្នចិត្តេ ឯវ និយោជេតិ។ បឋមា អភិនិព្ភិទាតិ វចនេន អវិជ្ជណ្ឌកោសស្ស ពហុបដលភាវំ ទស្សេតិ, តេន អដ្ឋគុណិស្សរិយាទិនា អនភិនិព្ភិទំ ទីបេតិ។
Tattha rāge ussannatare tejosaṃvaṭṭo. Dose āposaṃvaṭṭo. Mohe vāyosaṃvaṭṭo. Keci ‘‘dose tejosaṃvaṭṭo, rāge āposaṃvaṭṭo, mohe vāyosaṃvaṭṭo’’ti vadanti. Yasmā amutrāti cittaṃ, vacanaṃ vā bhavādiniyamena hoti, tasmā ‘‘bhave vā’’tiādi. Evaṃnāmo evaṃgottoti padadvayena ajjhattabahiddhāmūlakaṃ paññattisaṅkhātaṃ gocaranivāsaṃ dīpeti. Pavattaphalabhojano sayaṃpatitaphalāhāro. Caturāsītikappasahassaparamāyupariyanto vāti paṇidhānato pubbe. Paṭinivattantassa paccavekkhaṇaṃ pubbenivāsānussatiñāṇaṃ na hoti. ‘‘Pubbenivāsānussatiñāṇalābhīnaṃ panetaṃ ānubhāvaparidīpana’’nti gaṇṭhipade vuttaṃ. Amutrāti ettha paṭhamayojanāyaṃ sīhokkantavasena anussaraṇaṃ vuttaṃ, tañca kho anulomavasena. ‘‘Paṭilomavasenā’’tipi likhanti, taṃ duviññeyyaṃ. Sīhokkantaṃ dassetuṃ ‘‘anekāsu kappakoṭīsū’’tiādi vuttaṃ. Yathā tanti nidassanena paṭipattisādhāraṇena phalasādhāraṇataṃ dassento brāhmaṇassa ādaraṃ janeti, attānamevekaṃ ukkaṃsetīti vacanaṃ nivāreti. ‘‘Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti tassa pubbe uppannacitte eva niyojeti. Paṭhamā abhinibbhidāti vacanena avijjaṇḍakosassa bahupaṭalabhāvaṃ dasseti, tena aṭṭhaguṇissariyādinā anabhinibbhidaṃ dīpeti.
បុព្ពេនិវាសកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Pubbenivāsakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / វេរញ្ជកណ្ឌំ • Verañjakaṇḍaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / បុព្ពេនិវាសកថា • Pubbenivāsakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / បុព្ពេនិវាសកថា • Pubbenivāsakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / បុព្ពេនិវាសកថាវណ្ណនា • Pubbenivāsakathāvaṇṇanā
