| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមានវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Vimānavatthu-aṭṭhakathā |
៧. បេសវតីវិមានវណ្ណនា
7. Pesavatīvimānavaṇṇanā
ផលិករជតហេមជាលឆន្នន្តិ បេសវតីវិមានំ។ តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ។ តេន សមយេន មគធេសុ នាលកគាមេ ឯកស្មិំ គហបតិមហាសារកុលេ បេសវតី នាម កុលសុណ្ហា អហោសិ។ សា កិរ កស្សបស្ស ភគវតោ យោជនិកេ កនកថូបេ កយិរមានេ ទារិកា ហុត្វា មាតរា សទ្ធិំ ចេតិយដ្ឋានំ គន្ត្វា មាតរំ បុច្ឆិ ‘‘កិំ ឥមេ, អម្ម, ករោន្តី’’តិ? ‘‘ចេតិយំ កាតុំ សុវណ្ណិដ្ឋកា ករោន្តី’’តិ។ តំ សុត្វា ទារិកា បសន្នមានសា មាតរំ អាហ – ‘‘អម្ម, មម គីវាយ ឥទំ សោវណ្ណមយំ ខុទ្ទកបិឡន្ធនំ អត្ថិ, ឥមាហំ ចេតិយត្ថាយ ទេមី’’តិ។ មាតា ‘‘សាធុ ទេហី’’តិ វត្វា តំ គីវតោ ឱមុញ្ចិត្វា សុវណ្ណការស្ស ហត្ថេ អទាសិ ‘‘ឥទំ ឥមាយ ទារិកាយ បរិច្ចជិតំ, ឥមម្បិ បក្ខិបិត្វា ឥដ្ឋកំ ករោហី’’តិ។ សុវណ្ណការោ តថា អកាសិ។ សា ទារិកា អបរភាគេ កាលំ កត្វា តេនេវ បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា សុគតិយំយេវ អបរាបរំ សំសរន្តី អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ នាលកគាមេ និព្ពត្តា អនុក្កមេន ទ្វាទសវស្សិកា ជាតា។
Phalikarajatahemajālachannanti pesavatīvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena magadhesu nālakagāme ekasmiṃ gahapatimahāsārakule pesavatī nāma kulasuṇhā ahosi. Sā kira kassapassa bhagavato yojanike kanakathūpe kayiramāne dārikā hutvā mātarā saddhiṃ cetiyaṭṭhānaṃ gantvā mātaraṃ pucchi ‘‘kiṃ ime, amma, karontī’’ti? ‘‘Cetiyaṃ kātuṃ suvaṇṇiṭṭhakā karontī’’ti. Taṃ sutvā dārikā pasannamānasā mātaraṃ āha – ‘‘amma, mama gīvāya idaṃ sovaṇṇamayaṃ khuddakapiḷandhanaṃ atthi, imāhaṃ cetiyatthāya demī’’ti. Mātā ‘‘sādhu dehī’’ti vatvā taṃ gīvato omuñcitvā suvaṇṇakārassa hatthe adāsi ‘‘idaṃ imāya dārikāya pariccajitaṃ, imampi pakkhipitvā iṭṭhakaṃ karohī’’ti. Suvaṇṇakāro tathā akāsi. Sā dārikā aparabhāge kālaṃ katvā teneva puññakammena devaloke nibbattitvā sugatiyaṃyeva aparāparaṃ saṃsarantī amhākaṃ bhagavato kāle nālakagāme nibbattā anukkamena dvādasavassikā jātā.
សា ឯកទិវសំ មាតរា បេសិតំ មូលំ គហេត្វា តេលត្ថាយ អញ្ញតរំ អាបណំ អគមាសិ។ តស្មិញ្ច អាបណេ អញ្ញតរោ កុដុម្ពិយបុត្តោ បិតរា និទហិត្វា ឋបិតំ ពហុំ ហិរញ្ញសុវណ្ណំ មុត្តាមណិរតនានិ ច គហេតុំ ឧទ្ធរន្តោ អាបណិកោ កម្មពលេន កថលបាសាណសក្ខររូបេន ឧបដ្ឋហន្តានិ ទិស្វា តតោ ឯកទេសំ ‘‘បុញ្ញវន្តានំ វសេន ហិរញ្ញសុវណ្ណាទិ ភវិស្សតី’’តិ វីមំសិតុំ រាសិំ កត្វា ឋបេសិ។ អថ នំ សា ទារិកា ទិស្វា ‘‘កស្មា អាបណេ រតនានិ ឯវំ ឋបិតានិ, ននុ នាម សម្មទេវ បដិសាមេតព្ពានី’’តិ អាហ។ អាបណិកោ តំ សុត្វា ‘‘មហាបុញ្ញា អយំ ទារិកា, ឥមិស្សា វសេន សព្ពមិទំ ហិរញ្ញាទិ ឯវ ហុត្វា អម្ហាកំ វិនិយោគំ គមិស្សតិ, សង្គណ្ហិស្សាមិ ន’’ន្តិ ចិន្តេត្វា តស្សា មាតុ សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘ឥមំ ទារិកំ មយ្ហំ បុត្តស្សត្ថាយ ទេហី’’តិ វារេត្វា ពហុធនំ ទត្វា អាវាហវិវាហំ កត្វា តំ អត្តនោ គេហំ អានេសិ។ អថស្សា សីលាចារំ ញត្វា ភណ្ឌាគារំ វិវរិត្វា ‘‘កិំ ឯត្ថ បស្សសី’’តិ វត្វា តាយ ‘‘ហិរញ្ញសុវណ្ណមណិមេវ រាសិកតំ បស្សាមី’’តិ វុត្តេ ‘‘ឯតានិ អម្ហាកំ កម្មពលេន អន្តរធាយន្តានិ តវ បុញ្ញវិសេសេន បុន វិសេសានិ ជាតានិ, តស្មា ឥតោ បដ្ឋាយ ឥមស្មិំ គេហេ សព្ពំ ត្វំយេវ វិចារេហិ , តយា ទិន្នមេវ មយំ បរិភុញ្ជិស្សាមា’’តិ វត្វា តតោ បភុតិ តំ ‘‘បេសវតី’’តិ វោហរិំសុ។
Sā ekadivasaṃ mātarā pesitaṃ mūlaṃ gahetvā telatthāya aññataraṃ āpaṇaṃ agamāsi. Tasmiñca āpaṇe aññataro kuṭumbiyaputto pitarā nidahitvā ṭhapitaṃ bahuṃ hiraññasuvaṇṇaṃ muttāmaṇiratanāni ca gahetuṃ uddharanto āpaṇiko kammabalena kathalapāsāṇasakkhararūpena upaṭṭhahantāni disvā tato ekadesaṃ ‘‘puññavantānaṃ vasena hiraññasuvaṇṇādi bhavissatī’’ti vīmaṃsituṃ rāsiṃ katvā ṭhapesi. Atha naṃ sā dārikā disvā ‘‘kasmā āpaṇe ratanāni evaṃ ṭhapitāni, nanu nāma sammadeva paṭisāmetabbānī’’ti āha. Āpaṇiko taṃ sutvā ‘‘mahāpuññā ayaṃ dārikā, imissā vasena sabbamidaṃ hiraññādi eva hutvā amhākaṃ viniyogaṃ gamissati, saṅgaṇhissāmi na’’nti cintetvā tassā mātu santikaṃ gantvā ‘‘imaṃ dārikaṃ mayhaṃ puttassatthāya dehī’’ti vāretvā bahudhanaṃ datvā āvāhavivāhaṃ katvā taṃ attano gehaṃ ānesi. Athassā sīlācāraṃ ñatvā bhaṇḍāgāraṃ vivaritvā ‘‘kiṃ ettha passasī’’ti vatvā tāya ‘‘hiraññasuvaṇṇamaṇimeva rāsikataṃ passāmī’’ti vutte ‘‘etāni amhākaṃ kammabalena antaradhāyantāni tava puññavisesena puna visesāni jātāni, tasmā ito paṭṭhāya imasmiṃ gehe sabbaṃ tvaṃyeva vicārehi , tayā dinnameva mayaṃ paribhuñjissāmā’’ti vatvā tato pabhuti taṃ ‘‘pesavatī’’ti vohariṃsu.
តេន ច សមយេន អាយស្មា ធម្មសេនាបតិ អត្តនោ អាយុសង្ខារានំ បរិក្ខីណភាវំ ញត្វា ‘‘មយ្ហំ មាតុយា រូបសារិព្រាហ្មណិយា បោសាវនិកមូលំ ទត្វា បរិនិព្ពាយិស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា បរិនិព្ពានំ អនុជានាបេត្វា សត្ថុ អាណាយ មហន្តំ បាដិហារិយំ ទស្សេត្វា អនេកេហិ ថុតិសហស្សេហិ ភគវន្តំ ថោមេត្វា យាវ ទស្សនវិសយាតិក្កមា អភិមុខោវ អបក្កមិត្វា បុន វន្ទិត្វា ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ វិហារា និក្ខម្ម ភិក្ខុសង្ឃស្ស ឱវាទំ ទត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ សមស្សាសេត្វា ចតស្សោបិ បរិសា និវត្តេត្វា អនុក្កមេន នាលកគាមំ បត្វា មាតរំ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាបេត្វា បច្ចូសសមយេ ជាតោវរកេ បរិនិព្ពាយិ។ បរិនិព្ពុតស្ស ចស្ស សរីរសក្ការករណវសេន ទេវា ចេវ មនុស្សា ច សត្តាហំ វីតិនាមេសុំ, អគរុចន្ទនាទីហិ ហត្ថសតុព្ពេធំ ចិតកមកំសុ។
Tena ca samayena āyasmā dhammasenāpati attano āyusaṅkhārānaṃ parikkhīṇabhāvaṃ ñatvā ‘‘mayhaṃ mātuyā rūpasāribrāhmaṇiyā posāvanikamūlaṃ datvā parinibbāyissāmī’’ti cintetvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā parinibbānaṃ anujānāpetvā satthu āṇāya mahantaṃ pāṭihāriyaṃ dassetvā anekehi thutisahassehi bhagavantaṃ thometvā yāva dassanavisayātikkamā abhimukhova apakkamitvā puna vanditvā bhikkhusaṅghaparivuto vihārā nikkhamma bhikkhusaṅghassa ovādaṃ datvā āyasmantaṃ ānandaṃ samassāsetvā catassopi parisā nivattetvā anukkamena nālakagāmaṃ patvā mātaraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā paccūsasamaye jātovarake parinibbāyi. Parinibbutassa cassa sarīrasakkārakaraṇavasena devā ceva manussā ca sattāhaṃ vītināmesuṃ, agarucandanādīhi hatthasatubbedhaṃ citakamakaṃsu.
បេសវតីបិ ថេរស្ស បរិនិព្ពានំ សុត្វា ‘‘គន្តា បូជេស្សាមី’’តិ សុវណ្ណបុប្ផេហិ គន្ធជាតេហិ ច បូរិតានិ ចង្កោដកានិ គាហាបេត្វា គន្តុកាមា សសុរំ អាបុច្ឆិត្វា តេន ‘‘ត្វំ គរុភារា, តត្ថ ច មហាជនសម្មទ្ទោ, បុប្ផគន្ធានិ បេសេត្វា ឥធេវ ហោហី’’តិ វុត្តាបិ សទ្ធាជាតា ‘‘យទិបិ មេ តត្ថ ជីវិតន្តរាយោ សិយា, គន្តាវ បូជាសក្ការំ ករិស្សាមី’’តិ តំ វចនំ អគ្គហេត្វា សបរិវារា តត្ថ គន្ត្វា គន្ធបុប្ផាទីហិ បូជេត្វា កតញ្ជលី អដ្ឋាសិ។ តស្មិញ្ច សមយេ ថេរំ បូជេតុំ អាគតានំ រាជបរិសានំ ហត្ថី មត្តោ ហុត្វា តំ បទេសំ ឧបគញ្ឆិ។ តំ ទិស្វា មរណភយភីតេសុ មនុស្សេសុ បលាយន្តេសុ ជនសម្មទ្ទេន បតិតំ បេសវតិំ មហាជនោ អក្កមិត្វា មារេសិ។ សា បូជាសក្ការំ កត្វា ថេរគតាយ សទ្ធាយ សម្បន្នចិត្តា ឯវ កាលំ កត្វា តាវតិំសភវនេ និព្ពត្តិ, អច្ឆរាសហស្សញ្ចស្សា បរិវារោ អហោសិ។
Pesavatīpi therassa parinibbānaṃ sutvā ‘‘gantā pūjessāmī’’ti suvaṇṇapupphehi gandhajātehi ca pūritāni caṅkoṭakāni gāhāpetvā gantukāmā sasuraṃ āpucchitvā tena ‘‘tvaṃ garubhārā, tattha ca mahājanasammaddo, pupphagandhāni pesetvā idheva hohī’’ti vuttāpi saddhājātā ‘‘yadipi me tattha jīvitantarāyo siyā, gantāva pūjāsakkāraṃ karissāmī’’ti taṃ vacanaṃ aggahetvā saparivārā tattha gantvā gandhapupphādīhi pūjetvā katañjalī aṭṭhāsi. Tasmiñca samaye theraṃ pūjetuṃ āgatānaṃ rājaparisānaṃ hatthī matto hutvā taṃ padesaṃ upagañchi. Taṃ disvā maraṇabhayabhītesu manussesu palāyantesu janasammaddena patitaṃ pesavatiṃ mahājano akkamitvā māresi. Sā pūjāsakkāraṃ katvā theragatāya saddhāya sampannacittā eva kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti, accharāsahassañcassā parivāro ahosi.
សា តាវទេវ អត្តនោ ទិព្ពសម្បត្តិំ ឱលោកេត្វា ‘‘កីទិសេន នុ ខោ បុញ្ញេន មយា ឯសា លទ្ធា’’តិ, តស្សា ហេតុំ ឧបធារេន្តី ថេរំ ឧទ្ទិស្ស កតំ បូជាសក្ការំ ទិស្វា, រតនត្តយេ អភិប្បសន្នមានសា សត្ថារំ វន្ទិតុំ អច្ឆរាសហស្សបរិវុតា សដ្ឋិសកដភារាលង្ការបដិមណ្ឌិតត្តភាវា សុមហតិយា ទេវិទ្ធិយា ចន្ទោ វិយ ច សូរិយោ វិយ ច ទស ទិសា ឱភាសយមានា សហ វិមានេន អាគន្ត្វា វិមានតោ ឱរុយ្ហ ភគវន្តំ វន្ទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ អដ្ឋាសិ។ តេន ច សមយេន អាយស្មា វង្គីសោ ភគវតោ សមីបេ និសិន្នោ ភគវន្តំ ឯវមាហ ‘‘បដិភាតិ មំ ភគវា ឥមិស្សា ទេវតាយ កតកម្មំ បុច្ឆិតុ’’ន្តិ។ ‘‘បដិភាតុ តំ, វង្គីសា’’តិ ភគវា អវោច។ អថ អាយស្មា វង្គីសោ តាយ ទេវតាយ កតកម្មំ បុច្ឆិតុកាមោ បឋមំ តាវស្សា វិមានំ សំវណ្ណេន្តោ អាហ –
Sā tāvadeva attano dibbasampattiṃ oloketvā ‘‘kīdisena nu kho puññena mayā esā laddhā’’ti, tassā hetuṃ upadhārentī theraṃ uddissa kataṃ pūjāsakkāraṃ disvā, ratanattaye abhippasannamānasā satthāraṃ vandituṃ accharāsahassaparivutā saṭṭhisakaṭabhārālaṅkārapaṭimaṇḍitattabhāvā sumahatiyā deviddhiyā cando viya ca sūriyo viya ca dasa disā obhāsayamānā saha vimānena āgantvā vimānato oruyha bhagavantaṃ vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Tena ca samayena āyasmā vaṅgīso bhagavato samīpe nisinno bhagavantaṃ evamāha ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā imissā devatāya katakammaṃ pucchitu’’nti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha āyasmā vaṅgīso tāya devatāya katakammaṃ pucchitukāmo paṭhamaṃ tāvassā vimānaṃ saṃvaṇṇento āha –
៦៤៦.
646.
‘‘ផលិករជតហេមជាលឆន្នំ, វិវិធចិត្រតលមទ្ទសំ សុរម្មំ;
‘‘Phalikarajatahemajālachannaṃ, vividhacitratalamaddasaṃ surammaṃ;
ព្យម្ហំ សុនិម្មិតំ តោរណូបបន្នំ, រុចកុបកិណ្ណមិទំ សុភំ វិមានំ។
Byamhaṃ sunimmitaṃ toraṇūpapannaṃ, rucakupakiṇṇamidaṃ subhaṃ vimānaṃ.
៦៤៧.
647.
‘‘ភាតិ ច ទស ទិសា នភេវ សុរិយោ, សរទេ តមោនុទោ សហស្សរំសី;
‘‘Bhāti ca dasa disā nabheva suriyo, sarade tamonudo sahassaraṃsī;
តថា តបតិ មិទំ តវ វិមានំ, ជលមិវ ធូមសិខោ និសេ នភគ្គេ។
Tathā tapati midaṃ tava vimānaṃ, jalamiva dhūmasikho nise nabhagge.
៦៤៨.
648.
‘‘មុសតីវ នយនំ សតេរតាវ, អាកាសេ ឋបិតមិទំ មនុញ្ញំ;
‘‘Musatīva nayanaṃ sateratāva, ākāse ṭhapitamidaṃ manuññaṃ;
វីណាមុរជសម្មតាឡឃុដ្ឋំ, ឥទ្ធំ ឥន្ទបុរំ យថា តវេទំ។
Vīṇāmurajasammatāḷaghuṭṭhaṃ, iddhaṃ indapuraṃ yathā tavedaṃ.
៦៤៩.
649.
‘‘បទុមកុមុទុប្បលកុវលយំ , យោធិកពន្ធុកនោជកា ច សន្តិ;
‘‘Padumakumuduppalakuvalayaṃ , yodhikabandhukanojakā ca santi;
សាលកុសុមិតបុប្ផិតា អសោកា, វិវិធទុមគ្គសុគន្ធសេវិតមិទំ។
Sālakusumitapupphitā asokā, vividhadumaggasugandhasevitamidaṃ.
៦៥០.
650.
‘‘សឡលលពុជភុជកសំយុត្តា, កុសកសុផុល្លិតលតាវលម្ពិនីហិ;
‘‘Saḷalalabujabhujakasaṃyuttā, kusakasuphullitalatāvalambinīhi;
មណិជាលសទិសា យសស្សិនី, រម្មា បោក្ខរណី ឧបដ្ឋិតា តេ។
Maṇijālasadisā yasassinī, rammā pokkharaṇī upaṭṭhitā te.
៦៥១.
651.
‘‘ឧទករុហា ច យេត្ថិ បុប្ផជាតា, ថលជា យេ ច សន្តិ រុក្ខជាតា;
‘‘Udakaruhā ca yetthi pupphajātā, thalajā ye ca santi rukkhajātā;
មានុសកាមានុស្សកា ច ទិព្ពា, សព្ពេ តុយ្ហំ និវេសនម្ហិ ជាតា។
Mānusakāmānussakā ca dibbā, sabbe tuyhaṃ nivesanamhi jātā.
៦៥២.
652.
‘‘កិស្ស សំយមទមស្សយំ វិបាកោ, កេនាសិ កម្មផលេនិធូបបន្នា;
‘‘Kissa saṃyamadamassayaṃ vipāko, kenāsi kammaphalenidhūpapannā;
យថា ច តេ អធិគតមិទំ វិមានំ, តទនុបទំ អវចាសិឡារបម្ហេ’’តិ។
Yathā ca te adhigatamidaṃ vimānaṃ, tadanupadaṃ avacāsiḷārapamhe’’ti.
៦៤៦. តត្ថ ផលិករជតហេមជាលឆន្នន្តិ ផលិកមណីហិ រជតហេមជាលេហិ ច ឆាទិតំ, ផលិកមណិមយាហិ ភិត្តីហិ រជតហេមមយេហិ ជាលេហិ ច សមន្តតោ ហេដ្ឋា ច ឧបរិ ច ឆាទិតំ, វិវិធវណ្ណានំ វិចិត្តសន្និវេសានញ្ច តលានំ ភូមីនំ វសេន វិវិធចិត្រតលំ អទ្ទសំ បស្សិំ។ សុរម្មន្តិ សុដ្ឋុ រមណីយំ។ វិហរិតុកាមា វសន្តិ ឯត្ថាតិ ព្យម្ហំ, ភវនំ។ តោរណូបបន្នន្តិ វិវិធមាលាកម្មាទិវិចិត្តេន សត្តរតនមយេន តោរណេន ឧបេតំ។ តោរណន្តិ វា ទ្វារកោដ្ឋកបាសាទស្ស នាមំ, តេន ច អនេកភូមកេន វិចិត្តាការេន តំ វិមានំ ឧបេតំ។ រុចកុបតិណ្ណន្តិ សុវណ្ណវាលិកាហិ ឱកិណ្ណង្គណំ។ វាលិកសទិសា ហិ សុវណ្ណខណ្ឌា រុចា នាម, រុចមេវ រុចកន្តិ វុត្តំ។ សុភន្តិ សោភតិ, សុដ្ឋុ ភាតីតិ វា សុភំ។ វិមានន្តិ វិសិដ្ឋមានំ, បមាណតោ មហន្តន្តិ អត្ថោ។
646. Tattha phalikarajatahemajālachannanti phalikamaṇīhi rajatahemajālehi ca chāditaṃ, phalikamaṇimayāhi bhittīhi rajatahemamayehi jālehi ca samantato heṭṭhā ca upari ca chāditaṃ, vividhavaṇṇānaṃ vicittasannivesānañca talānaṃ bhūmīnaṃ vasena vividhacitratalaṃ addasaṃ passiṃ. Surammanti suṭṭhu ramaṇīyaṃ. Viharitukāmā vasanti etthāti byamhaṃ, bhavanaṃ. Toraṇūpapannanti vividhamālākammādivicittena sattaratanamayena toraṇena upetaṃ. Toraṇanti vā dvārakoṭṭhakapāsādassa nāmaṃ, tena ca anekabhūmakena vicittākārena taṃ vimānaṃ upetaṃ. Rucakupatiṇṇanti suvaṇṇavālikāhi okiṇṇaṅgaṇaṃ. Vālikasadisā hi suvaṇṇakhaṇḍā rucā nāma, rucameva rucakanti vuttaṃ. Subhanti sobhati, suṭṭhu bhātīti vā subhaṃ. Vimānanti visiṭṭhamānaṃ, pamāṇato mahantanti attho.
៦៤៧. ភាតីតិ ជោតតិ ឧជ្ជលតិ។ នភេវ សុរិយោតិ អាកាសេ អាទិច្ចោ វិយ។ សរទេតិ សរទសមយេ។ តមោនុទោតិ អន្ធការវិទ្ធំសនោ។ តថា តបតិ មិទន្តិ យថា សរទកាលេ សហស្សរំសី សូរិយោ, តថា តបតិ ទិព្ពតិ ឥទំ តវ វិមានំ, ម-ការោ បទសន្ធិករោ។ ជលមិវ ធូមសិខោតិ ជលន្តោ អគ្គិ វិយ។ អគ្គិ ហិ តស្ស អគ្គតោ ធូមោ បញ្ញាយតីតិ ‘‘ធូមសិខោ ធូមកេតូ’’តិ ច វុច្ចតិ។ និសេតិ និសតិ, រត្តិយន្តិ អត្ថោ។ នភគ្គេតិ នភកោដ្ឋាសេ, អាកាសបទេសេតិ វុត្តំ ហោតិ។ ‘‘នគគ្គេ’’តិ វា បាឋោ, បព្ពតសិខរេតិ អត្ថោ។ ឥទំ តវ វិមានន្តិ យោជនា។
647.Bhātīti jotati ujjalati. Nabheva suriyoti ākāse ādicco viya. Saradeti saradasamaye. Tamonudoti andhakāraviddhaṃsano. Tathā tapati midanti yathā saradakāle sahassaraṃsī sūriyo, tathā tapati dibbati idaṃ tava vimānaṃ, ma-kāro padasandhikaro. Jalamiva dhūmasikhoti jalanto aggi viya. Aggi hi tassa aggato dhūmo paññāyatīti ‘‘dhūmasikho dhūmaketū’’ti ca vuccati. Niseti nisati, rattiyanti attho. Nabhaggeti nabhakoṭṭhāse, ākāsapadeseti vuttaṃ hoti. ‘‘Nagagge’’ti vā pāṭho, pabbatasikhareti attho. Idaṃ tava vimānanti yojanā.
៦៤៨. មុសតីវ នយនន្តិ អតិវិយ អត្តនោ បភស្សរតាយ បដិហនន្តំ ទស្សនកិច្ចំ កាតុំ អទេន្តំ ឱលោកេន្តានំ ចក្ខុំ មុសតិ វិយ។ តេនាហ ‘‘សតេរតាវា’’តិ, វិជ្ជុលតា វិយាតិ អត្ថោ។ វីណាមុរជសម្មតាឡឃុដ្ឋន្តិ មហតីអាទិវីណានំ ភេរិអាទិបដហានំ ហត្ថតាឡកំសតាឡានញ្ច សទ្ទេហិ ឃោសិតំ ឯកនិន្នាទំ។ ឥទ្ធន្តិ ទេវបុត្តេហិ ទេវធីតាហិ ទិព្ពសម្បត្តិយា ច សមិទ្ធំ។ ឥន្ទបុរំ យថាតិ សុទស្សននគរំ វិយ។
648.Musatīvanayananti ativiya attano pabhassaratāya paṭihanantaṃ dassanakiccaṃ kātuṃ adentaṃ olokentānaṃ cakkhuṃ musati viya. Tenāha ‘‘sateratāvā’’ti, vijjulatā viyāti attho. Vīṇāmurajasammatāḷaghuṭṭhanti mahatīādivīṇānaṃ bheriādipaṭahānaṃ hatthatāḷakaṃsatāḷānañca saddehi ghositaṃ ekaninnādaṃ. Iddhanti devaputtehi devadhītāhi dibbasampattiyā ca samiddhaṃ. Indapuraṃ yathāti sudassananagaraṃ viya.
៦៤៩. បទុមានិ ច កុមុទានិ ច ឧប្បលានិ ច កុវលយានិ ច បទុមកុមុទុប្បលកុវលយន្តិ ឯកត្តវសេន វុត្តំ។ អត្ថីតិ វចនំ បរិណាមេត្វា យោជេតព្ពំ។ តត្ថ បទុមគ្គហណេន បុណ្ឌរីកម្បិ គហិតំ, កុមុទគ្គហណេន សេតរត្តភេទានិ សព្ពានិ កុមុទានិ, ឧប្បលគ្គហណេន រត្តឧប្បលំ សព្ពា វា ឧប្បលជាតិ, កុវលយគ្គហណេន នីលុប្បលមេវ គហិតន្តិ វេទិតព្ពំ។ យោធិកពន្ធុកនោជកា ច សន្តីតិ ច-ការោ និបាតមត្តំ, យោធិកពន្ធុជីវកអនោជករុក្ខា ច សន្តីតិ អត្ថោ។ កេចិ ‘‘អនោជកាបិ សន្តី’’តិ បាឋំ វត្វា ‘‘អនោជកាបីតិ វុត្តំ ហោតី’’តិ អត្ថំ វទន្តិ។ សាលកុសុមិតបុប្ផិតា អសោកាតិ សាលា កុសុមិតា បុប្ផិតា អសោកាតិ យោជេតព្ពំ ។ វិវិធទុមគ្គសុគន្ធសេវិតមិទន្តិ នានាវិធានំ ឧត្តមរុក្ខានំ សោភនេហិ គន្ធេហិ សេវិតំ បរិភាវិតំ ឥទំ តេ វិមានន្តិ អត្ថោ។
649. Padumāni ca kumudāni ca uppalāni ca kuvalayāni ca padumakumuduppalakuvalayanti ekattavasena vuttaṃ. Atthīti vacanaṃ pariṇāmetvā yojetabbaṃ. Tattha padumaggahaṇena puṇḍarīkampi gahitaṃ, kumudaggahaṇena setarattabhedāni sabbāni kumudāni, uppalaggahaṇena rattauppalaṃ sabbā vā uppalajāti, kuvalayaggahaṇena nīluppalameva gahitanti veditabbaṃ. Yodhikabandhukanojakā ca santīti ca-kāro nipātamattaṃ, yodhikabandhujīvakaanojakarukkhā ca santīti attho. Keci ‘‘anojakāpi santī’’ti pāṭhaṃ vatvā ‘‘anojakāpīti vuttaṃ hotī’’ti atthaṃ vadanti. Sālakusumitapupphitā asokāti sālā kusumitā pupphitā asokāti yojetabbaṃ . Vividhadumaggasugandhasevitamidanti nānāvidhānaṃ uttamarukkhānaṃ sobhanehi gandhehi sevitaṃ paribhāvitaṃ idaṃ te vimānanti attho.
៦៥០. សឡលលពុជភុជកសំយុត្តាតិ តីរេ ឋិតេហិ សឡលេហិ លពុជេហិ ភុជករុក្ខេហិ ច សហិតា។ ភុជកោ នាម ឯកោ សុគន្ធរុក្ខោ ទេវលោកេ ច គន្ធមាទនេ ច អត្ថិ, អញ្ញត្ថ នត្ថីតិ វទន្តិ។ កុសកសុផុល្លិតលតាវលម្ពិនីហីតិ កុសកេហិ តាលនាឡិកេរាទីហិ តិណជាតីហិ ឱលម្ពមានាហិ សន្តានកវល្លិអាទីហិ សុដ្ឋុ កុសុមិតលតាហិ ច សំយុត្តាតិ យោជនា។ មណិជាលសទិសាតិ មណិជាលសទិសជលា។ ‘‘មណិជលសទិសា’’តិបិ បាឡិ, មណិសទិសជលាតិ អត្ថោ។ យសស្សិនីតិ ទេវតាយ អាលបនំ។ ឧបដ្ឋិតា តេតិ យថាវុត្តគុណា រមណីយា បោក្ខរណី តវ វិមានសមីបេ ឋិតា។
650.Saḷalalabujabhujakasaṃyuttāti tīre ṭhitehi saḷalehi labujehi bhujakarukkhehi ca sahitā. Bhujako nāma eko sugandharukkho devaloke ca gandhamādane ca atthi, aññattha natthīti vadanti. Kusakasuphullitalatāvalambinīhīti kusakehi tālanāḷikerādīhi tiṇajātīhi olambamānāhi santānakavalliādīhi suṭṭhu kusumitalatāhi ca saṃyuttāti yojanā. Maṇijālasadisāti maṇijālasadisajalā. ‘‘Maṇijalasadisā’’tipi pāḷi, maṇisadisajalāti attho. Yasassinīti devatāya ālapanaṃ. Upaṭṭhitā teti yathāvuttaguṇā ramaṇīyā pokkharaṇī tava vimānasamīpe ṭhitā.
៦៥១. ឧទករុហាតិ យថាវុត្តេ បទុមាទិកេ សន្ធាយ វទតិ។ យេត្ថីតិ យេ អត្ថិ។ ថលជាតិ យោធិកាទិកា។ យេ ច សន្តីតិ យេ អញ្ញេបិ រុក្ខជាតា បុប្ផូបគា ច ផលូបគា ច, តេបិ តវ វិមានសមីបេ សន្តិយេវ។
651.Udakaruhāti yathāvutte padumādike sandhāya vadati. Yetthīti ye atthi. Thalajāti yodhikādikā. Ye ca santīti ye aññepi rukkhajātā pupphūpagā ca phalūpagā ca, tepi tava vimānasamīpe santiyeva.
៦៥២. កិស្ស សំយមទមស្សយំ វិបាកោតិ កាយសំយមាទីសុ កីទិសស្ស សំយមស្ស, ឥន្ទ្រិយទមនាទីសុ កីទិសស្ស ទមស្ស អយំ វិបាកោ។ កេនាសីតិ អញ្ញមេវ ឧបបត្តិនិព្ពត្តកំ, អញ្ញំ ឧបភោគសុខនិព្ពត្តកំ ហោតីតិ ‘‘កេនាសិ កម្មផលេនិធូបបន្នា’’តិ វត្វា បុន ‘‘យថា ច តេ អធិគតមិទំ វិមាន’’ន្តិ អាហ។ តត្ថ កម្មផលេនាតិ កម្មផលេន វិបច្ចិតុំ អារទ្ធេនាតិ វចនសេសោ, ឥត្ថម្ភូតលក្ខណេ ចេតំ ករណវចនំ។ តទនុបទំ អវចាសីតិ តំ កម្មំ មយា វុត្តបទស្ស អនុបទំ អនុរូបបទំ កត្វា កថេយ្យាសិ។ អឡារបម្ហេតិ ពហលសំហតបខុមេ, គោបខុមេតិ អធិប្បាយោ។
652.Kissa saṃyamadamassayaṃ vipākoti kāyasaṃyamādīsu kīdisassa saṃyamassa, indriyadamanādīsu kīdisassa damassa ayaṃ vipāko. Kenāsīti aññameva upapattinibbattakaṃ, aññaṃ upabhogasukhanibbattakaṃ hotīti ‘‘kenāsi kammaphalenidhūpapannā’’ti vatvā puna ‘‘yathā ca te adhigatamidaṃ vimāna’’nti āha. Tattha kammaphalenāti kammaphalena vipaccituṃ āraddhenāti vacanaseso, itthambhūtalakkhaṇe cetaṃ karaṇavacanaṃ. Tadanupadaṃ avacāsīti taṃ kammaṃ mayā vuttapadassa anupadaṃ anurūpapadaṃ katvā katheyyāsi. Aḷārapamheti bahalasaṃhatapakhume, gopakhumeti adhippāyo.
អថ ទេវតា អាហ –
Atha devatā āha –
៦៥៣.
653.
‘‘យថា ច មេ អធិគតមិទំ វិមានំ, កោញ្ចមយូរចកោរ សង្ឃចរិតំ;
‘‘Yathā ca me adhigatamidaṃ vimānaṃ, koñcamayūracakora saṅghacaritaṃ;
ទិព្យបិលវហំសរាជចិណ្ណំ, ទិជការណ្ឌវកោកិលាភិនទិតំ។
Dibyapilavahaṃsarājaciṇṇaṃ, dijakāraṇḍavakokilābhinaditaṃ.
៦៥៤.
654.
‘‘នានាសន្តានកបុប្ផរុក្ខវិវិធា , បាដលិជម្ពុអសោករុក្ខវន្តំ;
‘‘Nānāsantānakapuppharukkhavividhā , pāṭalijambuasokarukkhavantaṃ;
យថា ច មេ អធិគតមិទំ វិមានំ, តំ តេ បវេទយាមិ សុណោហិ ភន្តេ។
Yathā ca me adhigatamidaṃ vimānaṃ, taṃ te pavedayāmi suṇohi bhante.
៦៥៥.
655.
‘‘មគធវរបុរត្ថិមេន, នាលកគាមោ នាម អត្ថិ ភន្តេ;
‘‘Magadhavarapuratthimena, nālakagāmo nāma atthi bhante;
តត្ថ អហោសិំ បុរេ សុណិសា, បេសវតីតិ តត្ថ ជានិំសុ មមំ។
Tattha ahosiṃ pure suṇisā, pesavatīti tattha jāniṃsu mamaṃ.
៦៥៦.
656.
‘‘សាហមបចិតត្ថធម្មកុសលំ, ទេវមនុស្សបូជិតំ មហន្តំ;
‘‘Sāhamapacitatthadhammakusalaṃ, devamanussapūjitaṃ mahantaṃ;
ឧបតិស្សំ និព្ពុតមប្បមេយ្យំ, មុទិតមនា កុសុមេហិ អព្ភុកិរិំ។
Upatissaṃ nibbutamappameyyaṃ, muditamanā kusumehi abbhukiriṃ.
៦៥៧.
657.
‘‘បរមគតិគតញ្ច បូជយិត្វា, អន្តិមទេហធរំ ឥសិំ ឧឡារំ;
‘‘Paramagatigatañca pūjayitvā, antimadehadharaṃ isiṃ uḷāraṃ;
បហាយ មានុសកំ សមុស្សយំ, តិទសគតា ឥធ មាវសាមិ ឋាន’’ន្តិ។
Pahāya mānusakaṃ samussayaṃ, tidasagatā idha māvasāmi ṭhāna’’nti.
៦៥៣. តត្ថ កោញ្ចមយូរចកោរសង្ឃចរិតន្តិ សារសសិខណ្ឌិកុម្ភការកុក្កុដគណេហិ តត្ថ តត្ថ វិចរិតំ។ ទិព្យបិលវហំសរាជចិណ្ណន្តិ ឧទកេ បិលវិត្វា វិចរណតោ ‘‘បិលវា’’តិ លទ្ធនាមេហិ ឧទកសកុណេហិ ហំសរាជេហិ ច តហិំ តហិំ វិចរិតំ។ ទិជការណ្ឌវកោកិលាភិនទិតន្តិ ការណ្ឌវេហិ កាទម្ពេហិ កោកិលេហិ អញ្ញេហិ ច ទិជេហិ អភិនាទិតំ។
653. Tattha koñcamayūracakorasaṅghacaritanti sārasasikhaṇḍikumbhakārakukkuṭagaṇehi tattha tattha vicaritaṃ. Dibyapilavahaṃsarājaciṇṇanti udake pilavitvā vicaraṇato ‘‘pilavā’’ti laddhanāmehi udakasakuṇehi haṃsarājehi ca tahiṃ tahiṃ vicaritaṃ. Dijakāraṇḍavakokilābhinaditanti kāraṇḍavehi kādambehi kokilehi aññehi ca dijehi abhināditaṃ.
៦៥៤. នានាសន្តានកបុប្ផរុក្ខវិវិធាតិ នានាវិធសាខាបសាខវន្តា នានាបុប្ផរុក្ខា នានាសន្តានកបុប្ផរុក្ខា , តេហិ វិវិធំ ចិត្តាការំ វិចិត្តសន្និវេសំ នានាសន្តានកបុប្ផរុក្ខវិវិធា ។ ‘‘វិវិធ’’ន្តិ ហិ វត្តព្ពេ ‘‘វិវិធា’’តិ វុត្តំ។ សន្តានកាតិ ហិ កាមវល្លិយោ, នានាវិធបុប្ផរុក្ខា ច វិវិធា ឯត្ថ សន្តិ , តេហិ វា វិវិធន្តិ នានាសន្តានកបុប្ផរុក្ខវិវិធា។ ‘‘នានាសន្តានកបុប្ផរុក្ខវិវិធំ, បាដលិជម្ពុអសោករុក្ខវន្ត’’ន្តិ ច កេចិ បឋន្តិ។ តេហិ ‘‘បុប្ផរុក្ខា សន្តី’’តិ បទំ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ។ ‘‘បុប្ផរុក្ខា’’តិ វា អវិភត្តិកនិទ្ទេសោ, បុប្ផរក្ខន្តិ វុត្តំ ហោតិ។
654.Nānāsantānakapuppharukkhavividhāti nānāvidhasākhāpasākhavantā nānāpuppharukkhā nānāsantānakapuppharukkhā , tehi vividhaṃ cittākāraṃ vicittasannivesaṃ nānāsantānakapuppharukkhavividhā . ‘‘Vividha’’nti hi vattabbe ‘‘vividhā’’ti vuttaṃ. Santānakāti hi kāmavalliyo, nānāvidhapuppharukkhā ca vividhā ettha santi , tehi vā vividhanti nānāsantānakapuppharukkhavividhā. ‘‘Nānāsantānakapuppharukkhavividhaṃ, pāṭalijambuasokarukkhavanta’’nti ca keci paṭhanti. Tehi ‘‘puppharukkhā santī’’ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. ‘‘Puppharukkhā’’ti vā avibhattikaniddeso, puppharakkhanti vuttaṃ hoti.
៦៥៥. មគធវរបុរត្ថិមេនាតិ មគធវរេ បុរត្ថិមេន, អភិសម្ពោធិដ្ឋានតាយ ឧត្តមេ មគធរដ្ឋេ បុរត្ថិមទិសាយ។ តត្ថ អហោសិំ បុរេ សុណិសាតិ បុព្ពេ អហំ តស្មិំ នាលកគាមេ ឯកស្មិំ គហបតិកុលេ សុណិសា សុណ្ហា អហោសិំ។
655.Magadhavarapuratthimenāti magadhavare puratthimena, abhisambodhiṭṭhānatāya uttame magadharaṭṭhe puratthimadisāya. Tattha ahosiṃ pure suṇisāti pubbe ahaṃ tasmiṃ nālakagāme ekasmiṃ gahapatikule suṇisā suṇhā ahosiṃ.
៦៥៦. សាតិ សយំ។ អត្ថេ ច ធម្មេ ច កុសលោតិ អត្ថធម្មកុសលោ, ភគវា។ អបចិតោ អត្ថធម្មកុសលោ ឯតេនាតិ អបចិតត្ថធម្មកុសលោ, ធម្មសេនាបតិ, តំ។ អបចិតំ វា អបចយោ, និព្ពានំ, តស្មិំ អវសិដ្ឋអត្ថធម្មេ ច កុសលំ, អបចិតេ វា បូជនីយេ អត្ថេ ធម្មេ និរោធេ មគ្គេ ច កុសលំ។ មហន្តេហិ ឧឡារេហិ សីលក្ខន្ធាទីហិ សមន្នាគតត្តា មហន្តំ។ កុសុមេហីតិ រតនមយេហិ ឥតរេហិ ច កុសុមេហិ។
656.Sāti sayaṃ. Atthe ca dhamme ca kusaloti atthadhammakusalo, bhagavā. Apacito atthadhammakusalo etenāti apacitatthadhammakusalo, dhammasenāpati, taṃ. Apacitaṃ vā apacayo, nibbānaṃ, tasmiṃ avasiṭṭhaatthadhamme ca kusalaṃ, apacite vā pūjanīye atthe dhamme nirodhe magge ca kusalaṃ. Mahantehi uḷārehi sīlakkhandhādīhi samannāgatattā mahantaṃ. Kusumehīti ratanamayehi itarehi ca kusumehi.
៦៥៧. បរមគតិគតន្តិ អនុបាទិសេសនិព្ពានំ បត្តំ។ សមុស្សយន្តិ សរីរំ។ តិទសគតាតិ តិទសភវនំ គតា, តាវតិំសំ ទេវនិកាយំ ឧបបន្នា។ ឥធាតិ ឥមស្មិំ ទេវលោកេ។ អាវសាមិ ឋានន្តិ ឥមំ វិមានំ អធិវសាមិ។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
657.Paramagatigatanti anupādisesanibbānaṃ pattaṃ. Samussayanti sarīraṃ. Tidasagatāti tidasabhavanaṃ gatā, tāvatiṃsaṃ devanikāyaṃ upapannā. Idhāti imasmiṃ devaloke. Āvasāmi ṭhānanti imaṃ vimānaṃ adhivasāmi. Sesaṃ vuttanayameva.
ឯវំ អាយស្មតា វង្គីសេន ទេវតាយ ច កថិតកថាមគ្គំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា ភគវា សម្បត្តបរិសាយ វិត្ថារេន ធម្មំ ទេសេសិ។ សា ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា អហោសីតិ។
Evaṃ āyasmatā vaṅgīsena devatāya ca kathitakathāmaggaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā bhagavā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
បេសវតីវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Pesavatīvimānavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / វិមានវត្ថុបាឡិ • Vimānavatthupāḷi / ៧. បេសវតីវិមានវត្ថុ • 7. Pesavatīvimānavatthu
