| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
៣. បត្តវគ្គោ
3. Pattavaggo
១. បត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា
1. Pattasikkhāpadavaṇṇanā
៥៩៨-៦០២. បត្តវគ្គស្ស បឋមេ ភណ្ឌន្តិ វិក្កេតព្ពភណ្ឌំ។ យស្មា វណ្ណសទ្ទោ សណ្ឋានជាតិរូបាយតនការណបមាណគុណបសំសាទីសុ ទិស្សតិ។ ‘‘មហន្តំ សប្បរាជវណ្ណំ អភិនិម្មិនិត្វា’’តិអាទីសុ (សំ. និ. ១.១៤២) ហិ សណ្ឋានំ វុច្ចតិ។ ‘‘ព្រាហ្មណោវ សេដ្ឋោ វណ្ណោ, ហីនោ អញ្ញោ វណ្ណោ’’តិអាទីសុ (ម. និ. ២.៤០២) ជាតិ។ ‘‘បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ’’តិអាទីសុ (ទី. និ. ១.៣០៣) រូបាយតនំ។
598-602. Pattavaggassa paṭhame bhaṇḍanti vikketabbabhaṇḍaṃ. Yasmā vaṇṇasaddo saṇṭhānajātirūpāyatanakāraṇapamāṇaguṇapasaṃsādīsu dissati. ‘‘Mahantaṃ sapparājavaṇṇaṃ abhinimminitvā’’tiādīsu (saṃ. ni. 1.142) hi saṇṭhānaṃ vuccati. ‘‘Brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo’’tiādīsu (ma. ni. 2.402) jāti. ‘‘Paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato’’tiādīsu (dī. ni. 1.303) rūpāyatanaṃ.
‘‘ន ហរាមិ ន ភញ្ជាមិ, អារា សិង្ឃាមិ វារិជំ;
‘‘Na harāmi na bhañjāmi, ārā siṅghāmi vārijaṃ;
អថ កេន នុ វណ្ណេន, គន្ធត្ថេនោតិ វុច្ចតី’’តិ។ (សំ. និ. ១.២៣៤; ជា. ១.៦.១១៦) –
Atha kena nu vaṇṇena, gandhatthenoti vuccatī’’ti. (saṃ. ni. 1.234; jā. 1.6.116) –
អាទីសុ ការណំ។ ‘‘តយោ បត្តស្ស វណ្ណា’’តិអាទីសុ (បារា. ៦០២) បមាណំ។ ‘‘កទា សញ្ញុឡ្ហា បន តេ គហបតិ ឥមេ សមណស្ស គោតមស្ស វណ្ណា’’តិអាទីសុ (ម. និ. ២.៧៧) គុណោ។ ‘‘វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតី’’តិអាទីសុ (អ. និ. ៤.៣) បសំសា។ តស្មា វុត្តំ ‘‘តយោ បត្តស្ស វណ្ណាតិ តីណិ បត្តស្ស បមាណានី’’តិ។
Ādīsu kāraṇaṃ. ‘‘Tayo pattassa vaṇṇā’’tiādīsu (pārā. 602) pamāṇaṃ. ‘‘Kadā saññuḷhā pana te gahapati ime samaṇassa gotamassa vaṇṇā’’tiādīsu (ma. ni. 2.77) guṇo. ‘‘Vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsatī’’tiādīsu (a. ni. 4.3) pasaṃsā. Tasmā vuttaṃ ‘‘tayo pattassa vaṇṇāti tīṇi pattassa pamāṇānī’’ti.
អឌ្ឍតេរសបលា ហោតីតិ ឯត្ថ ‘‘មាសានំ អឌ្ឍតេរសបលានិ គណ្ហាតី’’តិ វទន្តិ។ ‘‘មគធនាឡិ នាម ឆបសតា នាឡី’’តិ កេចិ។ ‘‘អដ្ឋបសតា’’តិ អបរេ។ តត្ថ បុរិមានំ មតេន តិបសតាយ នាឡិយា ទ្វេ នាឡិយោ ឯកា មគធនាឡិ ហោតិ, បច្ឆិមានំ ចតុបសតាយ នាឡិយា ទ្វេ នាឡិយោ ឯកា មគធនាឡិ។ អាចរិយធម្មបាលត្ថេរេន បន ‘‘បកតិយា ចតុមុដ្ឋិកំ កុឌុវំ, ចតុកុឌុវំ នាឡិកំ, តាយ នាឡិយា សោឡស នាឡិយោ ទោណំ, តំ បន មគធនាឡិយា ទ្វាទស នាឡិយោ ហោន្តី’’តិ វុត្តំ, តស្មា តេន នយេន ‘‘មគធនាឡិ នាម បញ្ច កុឌុវានិ ឯកញ្ច មុដ្ឋិំ ឯកាយ មុដ្ឋិយា តតិយញ្ច ភាគំ គណ្ហាតី’’តិ វេទិតព្ពំ។
Aḍḍhaterasapalā hotīti ettha ‘‘māsānaṃ aḍḍhaterasapalāni gaṇhātī’’ti vadanti. ‘‘Magadhanāḷi nāma chapasatā nāḷī’’ti keci. ‘‘Aṭṭhapasatā’’ti apare. Tattha purimānaṃ matena tipasatāya nāḷiyā dve nāḷiyo ekā magadhanāḷi hoti, pacchimānaṃ catupasatāya nāḷiyā dve nāḷiyo ekā magadhanāḷi. Ācariyadhammapālattherena pana ‘‘pakatiyā catumuṭṭhikaṃ kuḍuvaṃ, catukuḍuvaṃ nāḷikaṃ, tāya nāḷiyā soḷasa nāḷiyo doṇaṃ, taṃ pana magadhanāḷiyā dvādasa nāḷiyo hontī’’ti vuttaṃ, tasmā tena nayena ‘‘magadhanāḷi nāma pañca kuḍuvāni ekañca muṭṭhiṃ ekāya muṭṭhiyā tatiyañca bhāgaṃ gaṇhātī’’ti veditabbaṃ.
សព្ពសម្ភារសង្ខតោតិ ជីរកាទិសព្ពសម្ភារេហិ សង្ខតោ។ អាលោបស្ស អាលោបស្ស អនុរូបន្តិ ឯត្ថ ‘‘ព្យញ្ជនស្ស មត្តា នាម ឱទនចតុត្ថោ ភាគោ’’តិ ព្រហ្មាយុសុត្តស្ស អដ្ឋកថាយំ (ម. និ. អដ្ឋ. ២.៣៨៧) វុត្តត្តា អាលោបស្ស ចតុត្ថភាគប្បមាណំ ព្យញ្ជនំ អាលោបស្ស អនុរូបន្តិ គហេតព្ពំ។ ឥធ បន សូបស្សេវ ឱទនចតុត្ថភាគប្បមាណតំ ទស្សេត្វា ឯតស្ស លក្ខណេ ទស្សិតេ ឥតរស្សបិ ទស្សិតមេវ ហោតីតិ ព្យញ្ជនស្ស តថា វិសេសេត្វា បមាណំ ន ទស្សិតំ។
Sabbasambhārasaṅkhatoti jīrakādisabbasambhārehi saṅkhato. Ālopassa ālopassa anurūpanti ettha ‘‘byañjanassa mattā nāma odanacatuttho bhāgo’’ti brahmāyusuttassa aṭṭhakathāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 2.387) vuttattā ālopassa catutthabhāgappamāṇaṃ byañjanaṃ ālopassa anurūpanti gahetabbaṃ. Idha pana sūpasseva odanacatutthabhāgappamāṇataṃ dassetvā etassa lakkhaṇe dassite itarassapi dassitameva hotīti byañjanassa tathā visesetvā pamāṇaṃ na dassitaṃ.
មគធនាឡិយា ឧបឌ្ឍប្បមាណោ ឥធ បត្ថោតិ អាហ ‘‘បត្ថោទនន្តិ មគធនាឡិយា ឧបឌ្ឍនាឡិកោទន’’ន្តិ។ ឥមិនា ច ‘‘បត្ថទ្វយំ មគធនាឡី’’តិ ទស្សិតំ ហោតិ។ បត្ថោ ច ‘‘ចតុបលោ កុឌុវោ, ចតុកុឌុវោ បត្ថោ’’តិ ឥមិនា លោកិយវោហារេន វេទិតព្ពោ។ ភាជនបរិភោគេនាតិ ឧទកាហរណាទិនា ភាជនបរិភោគេន។
Magadhanāḷiyā upaḍḍhappamāṇo idha patthoti āha ‘‘patthodananti magadhanāḷiyā upaḍḍhanāḷikodana’’nti. Iminā ca ‘‘patthadvayaṃ magadhanāḷī’’ti dassitaṃ hoti. Pattho ca ‘‘catupalo kuḍuvo, catukuḍuvo pattho’’ti iminā lokiyavohārena veditabbo. Bhājanaparibhogenāti udakāharaṇādinā bhājanaparibhogena.
៦០៧. ធោតេតិ បរិភោគាវសានទស្សនត្ថំ វុត្តំ, ន បន ធោតេយេវ ទុក្កដំ អាបជ្ជតិ តតោ បុរេតរំ បរិភោគកាលេយេវ អាបជ្ជនតោ។
607.Dhoteti paribhogāvasānadassanatthaṃ vuttaṃ, na pana dhoteyeva dukkaṭaṃ āpajjati tato puretaraṃ paribhogakāleyeva āpajjanato.
៦០៨. បញ្ចហិ ទ្វីហីតិ ឥទំ ‘‘ឯត្តាវតា កាឡវណ្ណតា សម្បជ្ជតី’’តិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ។ ‘‘យទិ បន ឯកេនបិ បាកេន កាឡវណ្ណោ ហោតិ, អធិដ្ឋានុបគោយេវា’’តិ វទន្តិ។ ហត្ថានាគតស្សបិ អធិដ្ឋាតព្ពភាវទស្សនត្ថំ ‘‘យទិហី’’តិអាទិ វុត្តំ។ ឥមិនា ច ទូរេ ឋិតម្បិ អធិដ្ឋាតុំ វិកប្បេតុញ្ច លភតិ, ឋបិតដ្ឋានសល្លក្ខណញ្ច ន បមាណន្តិ វេទិតព្ពំ។ សុត្វា វាតិ បត្តការកេន បេសិតភិក្ខុនា អនាណត្តោ កេវលំ តស្ស កថេន្តស្ស វចនមត្តំ សុត្វា។ ន បមាណន្តិ តេន អបេសិតត្តា។ សាមន្តវិហារេតិ ឥទំ ឧបចារមត្តំ, តតោ ទូរេ ឋិតម្បិ អធិដ្ឋាតុំ វដ្ដតិយេវ។ ឋបិតដ្ឋានំ សល្លក្ខេត្វាតិ ឥទម្បិ ឧបចារមត្តំ, បត្តសល្លក្ខណមេវេត្ថ បមាណំ។ បត្តេ វា ឆិទ្ទំ ហោតីតិ មុខវដ្ដិតោ ហេដ្ឋា ទ្វង្គុលមត្តោកាសតោ បដ្ឋាយ យត្ថ កត្ថចិ ឆិទ្ទំ ហោតិ។ សេសមេត្ថ បឋមកថិនេ វុត្តនយមេវ។
608.Pañcahi dvīhīti idaṃ ‘‘ettāvatā kāḷavaṇṇatā sampajjatī’’ti dassanatthaṃ vuttaṃ. ‘‘Yadi pana ekenapi pākena kāḷavaṇṇo hoti, adhiṭṭhānupagoyevā’’ti vadanti. Hatthānāgatassapi adhiṭṭhātabbabhāvadassanatthaṃ ‘‘yadihī’’tiādi vuttaṃ. Iminā ca dūre ṭhitampi adhiṭṭhātuṃ vikappetuñca labhati, ṭhapitaṭṭhānasallakkhaṇañca na pamāṇanti veditabbaṃ. Sutvā vāti pattakārakena pesitabhikkhunā anāṇatto kevalaṃ tassa kathentassa vacanamattaṃ sutvā. Na pamāṇanti tena apesitattā. Sāmantavihāreti idaṃ upacāramattaṃ, tato dūre ṭhitampi adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatiyeva. Ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvāti idampi upacāramattaṃ, pattasallakkhaṇamevettha pamāṇaṃ. Patte vā chiddaṃ hotīti mukhavaṭṭito heṭṭhā dvaṅgulamattokāsato paṭṭhāya yattha katthaci chiddaṃ hoti. Sesamettha paṭhamakathine vuttanayameva.
បត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Pattasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ១. បត្តសិក្ខាបទំ • 1. Pattasikkhāpadaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ១. បត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Pattasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ១. បត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Pattasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ១. បត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Pattasikkhāpadavaṇṇanā
