| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ • Saṃyuttanikāya |
੯. ਪਠਮਅਪੁਤ੍ਤਕਸੁਤ੍ਤਂ
9. Paṭhamaaputtakasuttaṃ
੧੩੦. ਸਾવਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ। ਅਥ ਖੋ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਦਿવਾ ਦਿવਸ੍ਸ ਯੇਨ ਭਗવਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍વਾ ਭਗવਨ੍ਤਂ ਅਭਿવਾਦੇਤ੍વਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ। ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਰਾਜਾਨਂ ਪਸੇਨਦਿਂ ਕੋਸਲਂ ਭਗવਾ ਏਤਦવੋਚ – ‘‘ਹਨ੍ਦ, ਕੁਤੋ ਨੁ ਤ੍વਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਆਗਚ੍ਛਸਿ ਦਿવਾ ਦਿવਸ੍ਸਾ’’ਤਿ?
130. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo divā divassa yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassā’’ti?
‘‘ਇਧ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਾવਤ੍ਥਿਯਂ ਸੇਟ੍ਠਿ ਗਹਪਤਿ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ। ਤਮਹਂ ਅਪੁਤ੍ਤਕਂ ਸਾਪਤੇਯ੍ਯਂ ਰਾਜਨ੍ਤੇਪੁਰਂ ਅਤਿਹਰਿਤ੍વਾ ਆਗਚ੍ਛਾਮਿ। ਅਸੀਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਹਿਰਞ੍ਞਸ੍ਸੇવ, ਕੋ ਪਨ વਾਦੋ ਰੂਪਿਯਸ੍ਸ ! ਤਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੇਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਸ੍ਸ ਏવਰੂਪੋ ਭਤ੍ਤਭੋਗੋ ਅਹੋਸਿ – ਕਣਾਜਕਂ ਭੁਞ੍ਜਤਿ ਬਿਲਙ੍ਗਦੁਤਿਯਂ। ਏવਰੂਪੋ વਤ੍ਥਭੋਗੋ ਅਹੋਸਿ – ਸਾਣਂ ਧਾਰੇਤਿ ਤਿਪਕ੍ਖવਸਨਂ। ਏવਰੂਪੋ ਯਾਨਭੋਗੋ ਅਹੋਸਿ – ਜਜ੍ਜਰਰਥਕੇਨ ਯਾਤਿ ਪਣ੍ਣਛਤ੍ਤਕੇਨ ਧਾਰਿਯਮਾਨੇਨਾ’’ਤਿ।
‘‘Idha, bhante, sāvatthiyaṃ seṭṭhi gahapati kālaṅkato. Tamahaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājantepuraṃ atiharitvā āgacchāmi. Asīti, bhante, satasahassāni hiraññasseva, ko pana vādo rūpiyassa ! Tassa kho pana, bhante, seṭṭhissa gahapatissa evarūpo bhattabhogo ahosi – kaṇājakaṃ bhuñjati bilaṅgadutiyaṃ. Evarūpo vatthabhogo ahosi – sāṇaṃ dhāreti tipakkhavasanaṃ. Evarūpo yānabhogo ahosi – jajjararathakena yāti paṇṇachattakena dhāriyamānenā’’ti.
‘‘ਏવਮੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਏવਮੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ! ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਉਲ਼ਾਰੇ ਭੋਗੇ ਲਭਿਤ੍વਾ ਨੇવਤ੍ਤਾਨਂ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਨ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਨ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਂ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਨ ਦਾਸਕਮ੍ਮਕਰਪੋਰਿਸੇ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਨ ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚੇ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਨ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ ਉਦ੍ਧਗ੍ਗਿਕਂ ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤਿ ਸੋવਗ੍ਗਿਕਂ ਸੁਖવਿਪਾਕਂ ਸਗ੍ਗਸਂવਤ੍ਤਨਿਕਂ। ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਭੋਗੇ ਏવਂ ਸਮ੍ਮਾ ਅਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨੇ 1 ਰਾਜਾਨੋ વਾ ਹਰਨ੍ਤਿ ਚੋਰਾ વਾ ਹਰਨ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਿ વਾ ਡਹਤਿ ਉਦਕਂ વਾ વਹਤਿ ਅਪ੍ਪਿਯਾ વਾ ਦਾਯਾਦਾ ਹਰਨ੍ਤਿ। ਏવਂਸ ਤੇ 2, ਮਹਾਰਾਜ, ਭੋਗਾ ਸਮ੍ਮਾ ਅਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨਾ ਪਰਿਕ੍ਖਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਪਰਿਭੋਗਂ।
‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Asappuriso kho, mahārāja, uḷāre bhoge labhitvā nevattānaṃ sukheti pīṇeti, na mātāpitaro sukheti pīṇeti, na puttadāraṃ sukheti pīṇeti, na dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, na mittāmacce sukheti pīṇeti, na samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā aparibhuñjiyamāne 3 rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṃ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti. Evaṃsa te 4, mahārāja, bhogā sammā aparibhuñjiyamānā parikkhayaṃ gacchanti, no paribhogaṃ.
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਮਨੁਸ੍ਸਟ੍ਠਾਨੇ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀ ਅਚ੍ਛੋਦਕਾ ਸੀਤੋਦਕਾ ਸਾਤੋਦਕਾ ਸੇਤੋਦਕਾ ਸੁਪਤਿਤ੍ਥਾ ਰਮਣੀਯਾ। ਤਂ ਜਨੋ ਨੇવ ਹਰੇਯ੍ਯ ਨ ਪਿવੇਯ੍ਯ ਨ ਨਹਾਯੇਯ੍ਯ ਨ ਯਥਾਪਚ੍ਚਯਂ વਾ ਕਰੇਯ੍ਯ। ਏવਞ੍ਹਿ ਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਉਦਕਂ ਸਮ੍ਮਾ ਅਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨਂ 5 ਪਰਿਕ੍ਖਯਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ , ਨੋ ਪਰਿਭੋਗਂ। ਏવਮੇવ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਉਲ਼ਾਰੇ ਭੋਗੇ ਲਭਿਤ੍વਾ ਨੇવਤ੍ਤਾਨਂ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਨ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਨ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਂ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਨ ਦਾਸਕਮ੍ਮਕਰਪੋਰਿਸੇ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਨ ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚੇ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਨ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ ਉਦ੍ਧਗ੍ਗਿਕਂ ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤਿ ਸੋવਗ੍ਗਿਕਂ ਸੁਖવਿਪਾਕਂ ਸਗ੍ਗਸਂવਤ੍ਤਨਿਕਂ। ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਭੋਗੇ ਏવਂ ਸਮ੍ਮਾ ਅਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨੇ ਰਾਜਾਨੋ વਾ ਹਰਨ੍ਤਿ ਚੋਰਾ વਾ ਹਰਨ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਿ વਾ ਡਹਤਿ ਉਦਕਂ વਾ વਹਤਿ ਅਪ੍ਪਿਯਾ વਾ ਦਾਯਾਦਾ ਹਰਨ੍ਤਿ। ਏવਂਸ ਤੇ 6, ਮਹਾਰਾਜ, ਭੋਗਾ ਸਮ੍ਮਾ ਅਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨਾ ਪਰਿਕ੍ਖਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਪਰਿਭੋਗਂ।
‘‘Seyyathāpi, mahārāja, amanussaṭṭhāne pokkharaṇī acchodakā sītodakā sātodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā. Taṃ jano neva hareyya na piveyya na nahāyeyya na yathāpaccayaṃ vā kareyya. Evañhi taṃ, mahārāja, udakaṃ sammā aparibhuñjiyamānaṃ 7 parikkhayaṃ gaccheyya , no paribhogaṃ. Evameva kho, mahārāja, asappuriso uḷāre bhoge labhitvā nevattānaṃ sukheti pīṇeti, na mātāpitaro sukheti pīṇeti, na puttadāraṃ sukheti pīṇeti, na dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, na mittāmacce sukheti pīṇeti, na samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā aparibhuñjiyamāne rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṃ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti. Evaṃsa te 8, mahārāja, bhogā sammā aparibhuñjiyamānā parikkhayaṃ gacchanti, no paribhogaṃ.
‘‘ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਚ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਉਲ਼ਾਰੇ ਭੋਗੇ ਲਭਿਤ੍વਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਂ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਦਾਸਕਮ੍ਮਕਰਪੋਰਿਸੇ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚੇ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ ਉਦ੍ਧਗ੍ਗਿਕਂ ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤਿ ਸੋવਗ੍ਗਿਕਂ ਸੁਖવਿਪਾਕਂ ਸਗ੍ਗਸਂવਤ੍ਤਨਿਕਂ। ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਭੋਗੇ ਏવਂ ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨੇ ਨੇવ ਰਾਜਾਨੋ ਹਰਨ੍ਤਿ , ਨ ਚੋਰਾ ਹਰਨ੍ਤਿ, ਨ ਅਗ੍ਗਿ ਡਹਤਿ, ਨ ਉਦਕਂ વਹਤਿ, ਨ ਅਪ੍ਪਿਯਾ ਦਾਯਾਦਾ ਹਰਨ੍ਤਿ। ਏવਂਸ ਤੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਭੋਗਾ ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨਾ ਪਰਿਭੋਗਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਪਰਿਕ੍ਖਯਂ।
‘‘Sappuriso ca kho, mahārāja, uḷāre bhoge labhitvā attānaṃ sukheti pīṇeti, mātāpitaro sukheti pīṇeti, puttadāraṃ sukheti pīṇeti, dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, mittāmacce sukheti pīṇeti, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā paribhuñjiyamāne neva rājāno haranti , na corā haranti, na aggi ḍahati, na udakaṃ vahati, na appiyā dāyādā haranti. Evaṃsa te, mahārāja, bhogā sammā paribhuñjiyamānā paribhogaṃ gacchanti, no parikkhayaṃ.
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਗਾਮਸ੍ਸ વਾ ਨਿਗਮਸ੍ਸ વਾ ਅવਿਦੂਰੇ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀ ਅਚ੍ਛੋਦਕਾ ਸੀਤੋਦਕਾ ਸਾਤੋਦਕਾ ਸੇਤੋਦਕਾ ਸੁਪਤਿਤ੍ਥਾ ਰਮਣੀਯਾ। ਤਞ੍ਚ ਉਦਕਂ ਜਨੋ ਹਰੇਯ੍ਯਪਿ ਪਿવੇਯ੍ਯਪਿ ਨਹਾਯੇਯ੍ਯਪਿ ਯਥਾਪਚ੍ਚਯਮ੍ਪਿ ਕਰੇਯ੍ਯ। ਏવਞ੍ਹਿ ਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਉਦਕਂ ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨਂ ਪਰਿਭੋਗਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਨੋ ਪਰਿਕ੍ਖਯਂ। ਏવਮੇવ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਉਲ਼ਾਰੇ ਭੋਗੇ ਲਭਿਤ੍વਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਂ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਦਾਸਕਮ੍ਮਕਰਪੋਰਿਸੇ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚੇ ਸੁਖੇਤਿ ਪੀਣੇਤਿ, ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ ਉਦ੍ਧਗ੍ਗਿਕਂ ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤਿ ਸੋવਗ੍ਗਿਕਂ ਸੁਖવਿਪਾਕਂ ਸਗ੍ਗਸਂવਤ੍ਤਨਿਕਂ। ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਭੋਗੇ ਏવਂ ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨੇ ਨੇવ ਰਾਜਾਨੋ ਹਰਨ੍ਤਿ, ਨ ਚੋਰਾ ਹਰਨ੍ਤਿ, ਨ ਅਗ੍ਗਿ ਡਹਤਿ, ਨ ਉਦਕਂ વਹਤਿ, ਨ ਅਪ੍ਪਿਯਾ ਦਾਯਾਦਾ ਹਰਨ੍ਤਿ। ਏવਂਸ ਤੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਭੋਗਾ ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨਾ ਪਰਿਭੋਗਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਪਰਿਕ੍ਖਯ’’ਨ੍ਤਿ।
‘‘Seyyathāpi, mahārāja, gāmassa vā nigamassa vā avidūre pokkharaṇī acchodakā sītodakā sātodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā. Tañca udakaṃ jano hareyyapi piveyyapi nahāyeyyapi yathāpaccayampi kareyya. Evañhi taṃ, mahārāja, udakaṃ sammā paribhuñjiyamānaṃ paribhogaṃ gaccheyya, no parikkhayaṃ. Evameva kho, mahārāja, sappuriso uḷāre bhoge labhitvā attānaṃ sukheti pīṇeti, mātāpitaro sukheti pīṇeti, puttadāraṃ sukheti pīṇeti, dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, mittāmacce sukheti pīṇeti, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā paribhuñjiyamāne neva rājāno haranti, na corā haranti, na aggi ḍahati, na udakaṃ vahati, na appiyā dāyādā haranti. Evaṃsa te, mahārāja, bhogā sammā paribhuñjiyamānā paribhogaṃ gacchanti, no parikkhaya’’nti.
‘‘ਅਮਨੁਸ੍ਸਟ੍ਠਾਨੇ ਉਦਕਂવ ਸੀਤਂ,
‘‘Amanussaṭṭhāne udakaṃva sītaṃ,
ਤਦਪੇਯ੍ਯਮਾਨਂ ਪਰਿਸੋਸਮੇਤਿ।
Tadapeyyamānaṃ parisosameti;
ਏવਂ ਧਨਂ ਕਾਪੁਰਿਸੋ ਲਭਿਤ੍વਾ,
Evaṃ dhanaṃ kāpuriso labhitvā,
ਨੇવਤ੍ਤਨਾ ਭੁਞ੍ਜਤਿ ਨੋ ਦਦਾਤਿ॥
Nevattanā bhuñjati no dadāti.
ਧੀਰੋ ਚ વਿਞ੍ਞੂ ਅਧਿਗਮ੍ਮ ਭੋਗੇ,
Dhīro ca viññū adhigamma bhoge,
ਸੋ ਭੁਞ੍ਜਤਿ ਕਿਚ੍ਚਕਰੋ ਚ ਹੋਤਿ।
So bhuñjati kiccakaro ca hoti;
ਸੋ ਞਾਤਿਸਙ੍ਘਂ ਨਿਸਭੋ ਭਰਿਤ੍વਾ,
So ñātisaṅghaṃ nisabho bharitvā,
ਅਨਿਨ੍ਦਿਤੋ ਸਗ੍ਗਮੁਪੇਤਿ ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ॥
Anindito saggamupeti ṭhāna’’nti.
Footnotes:
Related texts:
ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Aṭṭhakathā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) / ੯. ਪਠਮਅਪੁਤ੍ਤਕਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 9. Paṭhamaaputtakasuttavaṇṇanā
ਟੀਕਾ • Tīkā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਟੀਕਾ) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) / ੯. ਪਠਮਅਪੁਤ੍ਤਕਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 9. Paṭhamaaputtakasuttavaṇṇanā
