Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā

[৫১৮] ৮. পণ্ডরনাগরাজজাতকৰণ্ণনা

[518] 8. Paṇḍaranāgarājajātakavaṇṇanā

ৰিকিণ্ণৰাচন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মুসাৰাদং কত্ৰা দেৰদত্তস্স পথৰিপ্পৰেসনং আরব্ভ কথেসি। তদা হি সত্থা ভিক্খূহি তস্স অৰণ্ণে কথিতে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি দেৰদত্তো মুসাৰাদং কত্ৰা পথৰিং পৰিট্ঠোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।

Vikiṇṇavācanti idaṃ satthā jetavane viharanto musāvādaṃ katvā devadattassa pathavippavesanaṃ ārabbha kathesi. Tadā hi satthā bhikkhūhi tassa avaṇṇe kathite ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi devadatto musāvādaṃ katvā pathaviṃ paviṭṭhoyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে পঞ্চসতৰাণিজা নাৰায সমুদ্দং পক্খন্দিত্ৰা সত্তমে দিৰসে অতীরদস্সনিযা নাৰায সমুদ্দপিট্ঠে ভিন্নায ঠপেত্ৰা একং অৰসেসা মচ্ছকচ্ছপভক্খা অহেসুং, একো পন ৰাতৰেগেন করম্পিযপট্টনং নাম পাপুণি। সো সমুদ্দতো উত্তরিত্ৰা নগ্গভোগো তস্মিং পট্টনেযেৰ ভিক্খায চরি। তমেনং মনুস্সা ‘‘অযং সমণো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো’’তি সম্ভাৰেত্ৰা সক্কারং করিংসু। সো ‘‘লদ্ধো মে জীৰিকূপাযো’’তি তেসু নিৰাসনপারুপনং দেন্তেসুপি ন ইচ্ছি। তে ‘‘নত্থি ইতো উত্তরি অপ্পিচ্ছো সমণো’’তি ভিয্যো ভিয্যো পসীদিত্ৰা তস্স অস্সমপদং কত্ৰা তত্থ নং নিৰাসাপেসুং। সো ‘‘করম্পিযঅচেলো’’তি পঞ্ঞাযি। তস্স তত্থ ৰসন্তস্স মহালাভসক্কারো উদপাদি।

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente pañcasatavāṇijā nāvāya samuddaṃ pakkhanditvā sattame divase atīradassaniyā nāvāya samuddapiṭṭhe bhinnāya ṭhapetvā ekaṃ avasesā macchakacchapabhakkhā ahesuṃ, eko pana vātavegena karampiyapaṭṭanaṃ nāma pāpuṇi. So samuddato uttaritvā naggabhogo tasmiṃ paṭṭaneyeva bhikkhāya cari. Tamenaṃ manussā ‘‘ayaṃ samaṇo appiccho santuṭṭho’’ti sambhāvetvā sakkāraṃ kariṃsu. So ‘‘laddho me jīvikūpāyo’’ti tesu nivāsanapārupanaṃ dentesupi na icchi. Te ‘‘natthi ito uttari appiccho samaṇo’’ti bhiyyo bhiyyo pasīditvā tassa assamapadaṃ katvā tattha naṃ nivāsāpesuṃ. So ‘‘karampiyaacelo’’ti paññāyi. Tassa tattha vasantassa mahālābhasakkāro udapādi.

একো নাগরাজাপিস্স সুপণ্ণরাজা চ উপট্ঠানং আগচ্ছন্তি। তেসু নাগরাজা নামেন পণ্ডরো নাম। অথেকদিৰসং সুপণ্ণরাজা তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো এৰমাহ – ‘‘ভন্তে, অম্হাকং ঞাতকা নাগে গণ্হন্তা বহূ ৰিনস্সন্তি, এতেসং নাগানং গহণনিযামং মযং ন জানাম, গুয্হকারণং কির তেসং অত্থি, সক্কুণেয্যাথ নু খো তুম্হে এতে পিযাযমানা ৰিয তং কারণং পুচ্ছিতু’’ন্তি। সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা সুপণ্ণরাজে ৰন্দিত্ৰা পক্কন্তে নাগরাজস্স আগতকালে ৰন্দিত্ৰা নিসিন্নং নাগরাজানং পুচ্ছি – ‘‘নাগরাজ, সুপণ্ণা কির তুম্হে গণ্হন্তা বহূ ৰিনস্সন্তি, তুম্হে গণ্হন্তা কথং গণ্হিতুং ন সক্কোন্তী’’তি। ভন্তে, ইদং অম্হাকং গুয্হং রহস্সং, মযা ইমং কথেন্তেন ঞাতিসঙ্ঘস্স মরণং আহটং হোতীতি। কিং পন ত্ৰং, আৰুসো, ‘‘অযং অঞ্ঞস্স কথেস্সতী’’তি এৰংসঞ্ঞী হোসি, নাহং অঞ্ঞস্স কথেস্সামি, অত্তনা পন জানিতুকামতায পুচ্ছামি, ত্ৰং ময্হং সদ্দহিত্ৰা নিব্ভযো হুত্ৰা কথেহীতি। নাগরাজা ‘‘ন কথেস্সামি, ভন্তে’’তি ৰন্দিত্ৰা পক্কামি। পুনদিৰসেপি পুচ্ছি, তথাপিস্স ন কথেসি।

Eko nāgarājāpissa supaṇṇarājā ca upaṭṭhānaṃ āgacchanti. Tesu nāgarājā nāmena paṇḍaro nāma. Athekadivasaṃ supaṇṇarājā tassa santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisinno evamāha – ‘‘bhante, amhākaṃ ñātakā nāge gaṇhantā bahū vinassanti, etesaṃ nāgānaṃ gahaṇaniyāmaṃ mayaṃ na jānāma, guyhakāraṇaṃ kira tesaṃ atthi, sakkuṇeyyātha nu kho tumhe ete piyāyamānā viya taṃ kāraṇaṃ pucchitu’’nti. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā supaṇṇarāje vanditvā pakkante nāgarājassa āgatakāle vanditvā nisinnaṃ nāgarājānaṃ pucchi – ‘‘nāgarāja, supaṇṇā kira tumhe gaṇhantā bahū vinassanti, tumhe gaṇhantā kathaṃ gaṇhituṃ na sakkontī’’ti. Bhante, idaṃ amhākaṃ guyhaṃ rahassaṃ, mayā imaṃ kathentena ñātisaṅghassa maraṇaṃ āhaṭaṃ hotīti. Kiṃ pana tvaṃ, āvuso, ‘‘ayaṃ aññassa kathessatī’’ti evaṃsaññī hosi, nāhaṃ aññassa kathessāmi, attanā pana jānitukāmatāya pucchāmi, tvaṃ mayhaṃ saddahitvā nibbhayo hutvā kathehīti. Nāgarājā ‘‘na kathessāmi, bhante’’ti vanditvā pakkāmi. Punadivasepi pucchi, tathāpissa na kathesi.

অথ নং ততিযদিৰসে আগন্ত্ৰা নিসিন্নং, ‘‘নাগরাজ, অজ্জ ততিযো দিৰসো, মম পুচ্ছন্তস্স কিমত্থং ন কথেসী’’তি আহ। ‘‘তুম্হে অঞ্ঞস্স আচিক্খিস্সথা’’তি ভযেন, ভন্তেতি। কস্সচি ন কথেস্সামি, নিব্ভযো কথেহীতি। ‘‘তেন হি, ভন্তে, অঞ্ঞস্স মা কথযিত্থা’’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, মযং মহন্তে মহন্তে পাসাণে গিলিত্ৰা ভারিযা হুত্ৰা নিপজ্জিত্ৰা সুপণ্ণানং আগমনকালে মুখং নিব্বাহেত্ৰা দন্তে ৰিৰরিত্ৰা সুপণ্ণে ডংসিতুং অচ্ছাম, তে আগন্ত্ৰা অম্হাকং সীসং গণ্হন্তি, তেসং অম্হে গরুভারে হুত্ৰা নিপন্নে উদ্ধরিতুং ৰাযমন্তানঞ্ঞেৰ উদকং ওত্থরতি। তে সীদন্তা অন্তোউদকেযেৰ মরন্তি, ইমিনা কারণেন বহূ সুপণ্ণা ৰিনস্সন্তি, তেসং অম্হে গণ্হন্তানং কিং সীসেন গহিতেন, বালা নঙ্গুট্ঠে গহেত্ৰা অম্হে হেট্ঠাসীসকে কত্ৰা গহিতং গোচরং মুখেন ছড্ডাপেত্ৰা লহুকে কত্ৰা গন্তুং সক্কোন্তী’’তি সো অত্তনো রহস্সকারণং তস্স দুস্সীলস্স কথেসি।

Atha naṃ tatiyadivase āgantvā nisinnaṃ, ‘‘nāgarāja, ajja tatiyo divaso, mama pucchantassa kimatthaṃ na kathesī’’ti āha. ‘‘Tumhe aññassa ācikkhissathā’’ti bhayena, bhanteti. Kassaci na kathessāmi, nibbhayo kathehīti. ‘‘Tena hi, bhante, aññassa mā kathayitthā’’ti paṭiññaṃ gahetvā, ‘‘bhante, mayaṃ mahante mahante pāsāṇe gilitvā bhāriyā hutvā nipajjitvā supaṇṇānaṃ āgamanakāle mukhaṃ nibbāhetvā dante vivaritvā supaṇṇe ḍaṃsituṃ acchāma, te āgantvā amhākaṃ sīsaṃ gaṇhanti, tesaṃ amhe garubhāre hutvā nipanne uddharituṃ vāyamantānaññeva udakaṃ ottharati. Te sīdantā antoudakeyeva maranti, iminā kāraṇena bahū supaṇṇā vinassanti, tesaṃ amhe gaṇhantānaṃ kiṃ sīsena gahitena, bālā naṅguṭṭhe gahetvā amhe heṭṭhāsīsake katvā gahitaṃ gocaraṃ mukhena chaḍḍāpetvā lahuke katvā gantuṃ sakkontī’’ti so attano rahassakāraṇaṃ tassa dussīlassa kathesi.

অথ তস্মিং পক্কন্তে সুপণ্ণরাজা আগন্ত্ৰা করম্পিযঅচেলং ৰন্দিত্ৰা ‘‘কিং, ভন্তে, পুচ্ছিতং তে নাগরাজস্স গুয্হকারণ’’ন্তি আহ। সো ‘‘আমাৰুসো’’তি ৰত্ৰা সব্বং তেন কথিতনিযামেনেৰ কথেসি। তং সুত্ৰা সুপণ্ণো ‘‘নাগরাজেন অযুত্তং কতং, ঞাতীনং নাম নস্সননিযামো পরস্স ন কথেতব্বো, হোতু, অজ্জেৰ মযা সুপণ্ণৰাতং কত্ৰা পঠমং এতমেৰ গহেতুং ৰট্টতী’’তি সুপণ্ণৰাতং কত্ৰা পণ্ডরনাগরাজানং নঙ্গুট্ঠে গহেত্ৰা হেট্ঠাসীসং কত্ৰা গহিতগোচরং ছড্ডাপেত্ৰা উপ্পতিত্ৰা আকাসং পক্খন্দি। পণ্ডরো আকাসে হেট্ঠাসীসকং ওলম্বন্তো ‘‘মযাৰ মম দুক্খং আভত’’ন্তি পরিদেৰন্তো আহ –

Atha tasmiṃ pakkante supaṇṇarājā āgantvā karampiyaacelaṃ vanditvā ‘‘kiṃ, bhante, pucchitaṃ te nāgarājassa guyhakāraṇa’’nti āha. So ‘‘āmāvuso’’ti vatvā sabbaṃ tena kathitaniyāmeneva kathesi. Taṃ sutvā supaṇṇo ‘‘nāgarājena ayuttaṃ kataṃ, ñātīnaṃ nāma nassananiyāmo parassa na kathetabbo, hotu, ajjeva mayā supaṇṇavātaṃ katvā paṭhamaṃ etameva gahetuṃ vaṭṭatī’’ti supaṇṇavātaṃ katvā paṇḍaranāgarājānaṃ naṅguṭṭhe gahetvā heṭṭhāsīsaṃ katvā gahitagocaraṃ chaḍḍāpetvā uppatitvā ākāsaṃ pakkhandi. Paṇḍaro ākāse heṭṭhāsīsakaṃ olambanto ‘‘mayāva mama dukkhaṃ ābhata’’nti paridevanto āha –

২৫৮.

258.

‘‘ৰিকিণ্ণৰাচং অনিগুয্হমন্তং, অসঞ্ঞতং অপরিচক্খিতারং।

‘‘Vikiṇṇavācaṃ aniguyhamantaṃ, asaññataṃ aparicakkhitāraṃ;

ভযং তমন্ৰেতি সযং অবোধং, নাগং যথা পণ্ডরকং সুপণ্ণো॥

Bhayaṃ tamanveti sayaṃ abodhaṃ, nāgaṃ yathā paṇḍarakaṃ supaṇṇo.

২৫৯.

259.

‘‘যো গুয্হমন্তং পরিরক্খণেয্যং, মোহা নরো সংসতি হাসমানো।

‘‘Yo guyhamantaṃ parirakkhaṇeyyaṃ, mohā naro saṃsati hāsamāno;

তং ভিন্নমন্তং ভযমন্ৰেতি খিপ্পং, নাগং যথা পণ্ডরকং সুপণ্ণো॥

Taṃ bhinnamantaṃ bhayamanveti khippaṃ, nāgaṃ yathā paṇḍarakaṃ supaṇṇo.

২৬০.

260.

‘‘নানুমিত্তো গরুং অত্থং, গুয্হং ৰেদিতুমরহতি।

‘‘Nānumitto garuṃ atthaṃ, guyhaṃ veditumarahati;

সুমিত্তো চ অসম্বুদ্ধং, সম্বুদ্ধং ৰা অনত্থৰা॥

Sumitto ca asambuddhaṃ, sambuddhaṃ vā anatthavā.

২৬১.

261.

‘‘ৰিস্সাসমাপজ্জিমহং অচেলং, সমণো অযং সম্মতো ভাৰিতত্তো।

‘‘Vissāsamāpajjimahaṃ acelaṃ, samaṇo ayaṃ sammato bhāvitatto;

তস্সাহমক্খিং ৰিৰরিং গুয্হমত্থং, অতীতমত্থো কপণং রুদামি॥

Tassāhamakkhiṃ vivariṃ guyhamatthaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi.

২৬২.

262.

‘‘তস্সাহং পরমং ব্রহ্মে গুয্হং, ৰাচং হিমং নাসক্খিং সংযমেতুং।

‘‘Tassāhaṃ paramaṃ brahme guyhaṃ, vācaṃ himaṃ nāsakkhiṃ saṃyametuṃ;

তপ্পক্খতো হি ভযমাগতং মমং, অতীতমত্থো কপণং রুদামি॥

Tappakkhato hi bhayamāgataṃ mamaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi.

২৬৩.

263.

‘‘যো ৰে নরো সুহদং মঞ্ঞমানো, গুয্হমত্থং সংসতি দুক্কুলীনে।

‘‘Yo ve naro suhadaṃ maññamāno, guyhamatthaṃ saṃsati dukkulīne;

দোসা ভযা অথৰা রাগরত্তা, পল্লত্থিতো বালো অসংসযং সো॥

Dosā bhayā athavā rāgarattā, pallatthito bālo asaṃsayaṃ so.

২৬৪.

264.

‘‘তিরোক্খৰাচো অসতং পৰিট্ঠো, যো সঙ্গতীসু মুদীরেতি ৰাক্যং।

‘‘Tirokkhavāco asataṃ paviṭṭho, yo saṅgatīsu mudīreti vākyaṃ;

আসীৰিসো দুম্মুখোত্যাহু তং নরং, আরা আরা সংযমে তাদিসম্হা॥

Āsīviso dummukhotyāhu taṃ naraṃ, ārā ārā saṃyame tādisamhā.

২৬৫.

265.

‘‘অন্নং পানং কাসিকচন্দনঞ্চ, মনাপিত্থিযো মালমুচ্ছাদনঞ্চ।

‘‘Annaṃ pānaṃ kāsikacandanañca, manāpitthiyo mālamucchādanañca;

ওহায গচ্ছামসে সব্বকামে, সুপণ্ণ পাণূপগতাৰ ত্যম্হা’’তি॥

Ohāya gacchāmase sabbakāme, supaṇṇa pāṇūpagatāva tyamhā’’ti.

তত্থ ৰিকিণ্ণৰাচন্তি পত্থটৰচনং। অনিগুয্হমন্তন্তি অপ্পটিচ্ছন্নমন্তং। অসঞ্ঞতন্তি কাযদ্ৰারাদীনি রক্খিতুং অসক্কোন্তং। অপরিচক্খিতারন্তি ‘‘অযং মযা কথিতমন্তং রক্খিতুং সক্খিস্সতি, ন সক্খিস্সতী’’তি পুগ্গলং ওলোকেতুং উপপরিক্খিতুং অসক্কোন্তং। ভযং তমন্ৰেতীতি তং ইমেহি চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং অবোধং দুপ্পঞ্ঞং পুগ্গলং সযংকতমেৰ ভযং অন্ৰেতি, যথা মং পণ্ডরকনাগং সুপণ্ণো অন্ৰাগতোতি। সংসতি হাসমানোতি রক্খিতুং অসমত্থস্স পাপপুরিসস্স হাসমানো কথেতি। নানুমিত্তোতি অনুৰত্তনমত্তেন যো মিত্তো, ন হদযেন, সো গুয্হং অত্থং জানিতুং নারহতীতি পরিদেৰতি। অসম্বুদ্ধন্তি অসম্বুদ্ধন্তো অজানন্তো, অপ্পঞ্ঞোতি অত্থো। সম্বুদ্ধন্তি সম্বুদ্ধন্তো জানন্তো, সপ্পঞ্ঞোতি অত্থো। ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘যোপি সুহদযো মিত্তো ৰা অমিত্তো ৰা অপ্পঞ্ঞো সপ্পঞ্ঞোপি ৰা যো অনত্থৰা অনত্থচরো, সোপি গুয্হং ৰেদিতুং নারহতে’’তি।

Tattha vikiṇṇavācanti patthaṭavacanaṃ. Aniguyhamantanti appaṭicchannamantaṃ. Asaññatanti kāyadvārādīni rakkhituṃ asakkontaṃ. Aparicakkhitāranti ‘‘ayaṃ mayā kathitamantaṃ rakkhituṃ sakkhissati, na sakkhissatī’’ti puggalaṃ oloketuṃ upaparikkhituṃ asakkontaṃ. Bhayaṃ tamanvetīti taṃ imehi catūhi aṅgehi samannāgataṃ abodhaṃ duppaññaṃ puggalaṃ sayaṃkatameva bhayaṃ anveti, yathā maṃ paṇḍarakanāgaṃ supaṇṇo anvāgatoti. Saṃsati hāsamānoti rakkhituṃ asamatthassa pāpapurisassa hāsamāno katheti. Nānumittoti anuvattanamattena yo mitto, na hadayena, so guyhaṃ atthaṃ jānituṃ nārahatīti paridevati. Asambuddhanti asambuddhanto ajānanto, appaññoti attho. Sambuddhanti sambuddhanto jānanto, sappaññoti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘yopi suhadayo mitto vā amitto vā appañño sappaññopi vā yo anatthavā anatthacaro, sopi guyhaṃ vedituṃ nārahate’’ti.

সমণো অযন্তি অযং সমণোতি চ লোকসম্মতোতি চ ভাৰিতত্তোতি চ মঞ্ঞমানো অহং এতস্মিং ৰিস্সাসমাপজ্জিং। অক্খিন্তি কথেসিং। অতীতমত্থোতি অতীতত্থো, অতিক্কন্তত্থো হুত্ৰা ইদানি কপণং রুদামীতি পরিদেৰতি। তস্সাতি তস্স অচেলকস্স। ব্রহ্মেতি সুপণ্ণং আলপতি। সংযমেতুন্তি ইমং গুয্হৰাচং রহস্সকারণং রক্খিতুং নাসক্খিং। তপ্পক্খতো হীতি ইদানি ইদং ভযং মম তস্স অচেলকস্স পক্খতো কোট্ঠাসতো সন্তিকা আগতং, ইতি অতীতত্থো কপণং রুদামীতি। সুহদন্তি ‘‘সুহদো মম অয’’ন্তি মঞ্ঞমানো। দুক্কুলীনেতি অকুলজে নীচে। দোসাতি এতেহি দোসাদীহি কারণেহি যো এৰরূপং গুয্হং সংসতি, সো বালো অসংসযং পল্লত্থিতো পরিৰত্তেত্ৰা পাপিতো, হতোযেৰ নামাতি অত্থো।

Samaṇo ayanti ayaṃ samaṇoti ca lokasammatoti ca bhāvitattoti ca maññamāno ahaṃ etasmiṃ vissāsamāpajjiṃ. Akkhinti kathesiṃ. Atītamatthoti atītattho, atikkantattho hutvā idāni kapaṇaṃ rudāmīti paridevati. Tassāti tassa acelakassa. Brahmeti supaṇṇaṃ ālapati. Saṃyametunti imaṃ guyhavācaṃ rahassakāraṇaṃ rakkhituṃ nāsakkhiṃ. Tappakkhato hīti idāni idaṃ bhayaṃ mama tassa acelakassa pakkhato koṭṭhāsato santikā āgataṃ, iti atītattho kapaṇaṃ rudāmīti. Suhadanti ‘‘suhado mama aya’’nti maññamāno. Dukkulīneti akulaje nīce. Dosāti etehi dosādīhi kāraṇehi yo evarūpaṃ guyhaṃ saṃsati, so bālo asaṃsayaṃ pallatthito parivattetvā pāpito, hatoyeva nāmāti attho.

তিরোক্খৰাচোতি অত্তনো যং ৰাচং কথেতুকামো, তস্সা তিরোক্খকতত্তা পটিচ্ছন্নৰাচো। অসতং পৰিট্ঠোতি অসপ্পুরিসানং অন্তরং পৰিট্ঠো অসপ্পুরিসেসু পরিযাপন্নো। সঙ্গতীসু মুদীরেতীতি যো এৰরূপো পরেসং রহস্সং সুত্ৰাৰ পরিসমজ্ঝেসু ‘‘অসুকেন অসুকং নাম কতং ৰা ৰুত্তং ৰা’’তি ৰাক্যং উদীরেতি, তং নরং ‘‘আসীৰিসো দুম্মুখো পূতিমুখো’’তি আহু, তাদিসম্হা পুরিসা আরা আরা সংযমে, দূরতো দূরতোৰ ৰিরমেয্য, পরিৰজ্জেয্য নন্তি অত্থো। মালমুচ্ছাদনঞ্চাতি মালঞ্চ দিব্বং চতুজ্জাতিযগন্ধঞ্চ উচ্ছাদনঞ্চ। ওহাযাতি এতে দিব্বঅন্নাদযো সব্বকামে অজ্জ মযং ওহায ছড্ডেত্ৰা গমিস্সাম। সুপণ্ণ, পাণূপগতাৰ ত্যম্হাতি, ভো সুপণ্ণ, পাণেহি উপগতাৰ তে অম্হা, সরণং নো হোহীতি।

Tirokkhavācoti attano yaṃ vācaṃ kathetukāmo, tassā tirokkhakatattā paṭicchannavāco. Asataṃ paviṭṭhoti asappurisānaṃ antaraṃ paviṭṭho asappurisesu pariyāpanno. Saṅgatīsu mudīretīti yo evarūpo paresaṃ rahassaṃ sutvāva parisamajjhesu ‘‘asukena asukaṃ nāma kataṃ vā vuttaṃ vā’’ti vākyaṃ udīreti, taṃ naraṃ ‘‘āsīviso dummukho pūtimukho’’ti āhu, tādisamhā purisā ārā ārā saṃyame, dūrato dūratova virameyya, parivajjeyya nanti attho. Mālamucchādanañcāti mālañca dibbaṃ catujjātiyagandhañca ucchādanañca. Ohāyāti ete dibbaannādayo sabbakāme ajja mayaṃ ohāya chaḍḍetvā gamissāma. Supaṇṇa, pāṇūpagatāva tyamhāti, bho supaṇṇa, pāṇehi upagatāva te amhā, saraṇaṃ no hohīti.

এৰং পণ্ডরকো আকাসে হেট্ঠাসীসকো ওলম্বন্তো অট্ঠহি গাথাহি পরিদেৰি। সুপণ্ণো তস্স পরিদেৰনসদ্দং সুত্ৰা, ‘‘নাগরাজ অত্তনো রহস্সং অচেলকস্স কথেত্ৰা ইদানি কিমত্থং পরিদেৰসী’’তি তং গরহিত্ৰা গাথমাহ –

Evaṃ paṇḍarako ākāse heṭṭhāsīsako olambanto aṭṭhahi gāthāhi paridevi. Supaṇṇo tassa paridevanasaddaṃ sutvā, ‘‘nāgarāja attano rahassaṃ acelakassa kathetvā idāni kimatthaṃ paridevasī’’ti taṃ garahitvā gāthamāha –

২৬৬.

266.

‘‘কো নীধ তিণ্ণং গরহং উপেতি, অস্মিংধ লোকে পাণভূ নাগরাজ।

‘‘Ko nīdha tiṇṇaṃ garahaṃ upeti, asmiṃdha loke pāṇabhū nāgarāja;

সমণো সুপণ্ণো অথৰা ত্ৰমেৰ, কিংকারণা পণ্ডরকগ্গহীতো’’তি॥

Samaṇo supaṇṇo athavā tvameva, kiṃkāraṇā paṇḍarakaggahīto’’ti.

তত্থ কো নীধাতি ইধ অম্হেসু তীসু জনেসু কো নু। অস্মিংধাতি এত্থ ইধাতি নিপাতমত্তং, অস্মিং লোকেতি অত্থো। পাণভূতি পাণভূতো। অথৰা ত্ৰমেৰাতি উদাহু ত্ৰংযেৰ। তত্থ সমণং তাৰ মা গরহ, সো হি উপাযেন তং রহস্সং পুচ্ছি। সুপণ্ণম্পি মা গরহ, অহঞ্হি তৰ পচ্চত্থিকোৰ। পণ্ডরকগ্গহীতোতি, সম্ম পণ্ডরক, ‘‘অহং কিংকারণা সুপণ্ণেন গহিতো’’তি চিন্তেত্ৰা চ পন অত্তানমেৰ গরহ, তযা হি রহস্সং কথেন্তেন অত্তনাৰ অত্তনো অনত্থো কতোতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো।

Tattha ko nīdhāti idha amhesu tīsu janesu ko nu. Asmiṃdhāti ettha idhāti nipātamattaṃ, asmiṃ loketi attho. Pāṇabhūti pāṇabhūto. Athavā tvamevāti udāhu tvaṃyeva. Tattha samaṇaṃ tāva mā garaha, so hi upāyena taṃ rahassaṃ pucchi. Supaṇṇampi mā garaha, ahañhi tava paccatthikova. Paṇḍarakaggahītoti, samma paṇḍaraka, ‘‘ahaṃ kiṃkāraṇā supaṇṇena gahito’’ti cintetvā ca pana attānameva garaha, tayā hi rahassaṃ kathentena attanāva attano anattho katoti ayamettha adhippāyo.

তং সুত্ৰা পণ্ডরকো ইতরং গাথমাহ –

Taṃ sutvā paṇḍarako itaraṃ gāthamāha –

২৬৭.

267.

‘‘সমণোতি মে সম্মতত্তো অহোসি, পিযো চ মে মনসা ভাৰিতত্তো।

‘‘Samaṇoti me sammatatto ahosi, piyo ca me manasā bhāvitatto;

তস্সাহমক্খিং ৰিৰরিং গুয্হমত্থং, অতীতমত্থো কপণং রুদামী’’তি॥

Tassāhamakkhiṃ vivariṃ guyhamatthaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmī’’ti.

তত্থ সম্মতত্তোতি সো সমণো ময্হং ‘‘সপ্পুরিসো অয’’ন্তি সম্মতভাৰো অহোসি। ভাৰিতত্তোতি সম্ভাৰিতভাৰো চ মে অহোসীতি।

Tattha sammatattoti so samaṇo mayhaṃ ‘‘sappuriso aya’’nti sammatabhāvo ahosi. Bhāvitattoti sambhāvitabhāvo ca me ahosīti.

ততো সুপণ্ণো চতস্সো গাথা অভাসি –

Tato supaṇṇo catasso gāthā abhāsi –

২৬৮.

268.

‘‘ন চত্থি সত্তো অমরো পথব্যা, পঞ্ঞাৰিধা নত্থি ন নিন্দিতব্বা।

‘‘Na catthi satto amaro pathabyā, paññāvidhā natthi na ninditabbā;

সচ্চেন ধম্মেন ধিতিযা দমেন, অলব্ভমব্যাহরতী নরো ইধ॥

Saccena dhammena dhitiyā damena, alabbhamabyāharatī naro idha.

২৬৯.

269.

‘‘মাতা পিতা পরমা বন্ধৰানং, নাস্স ততিযো অনুকম্পকত্থি।

‘‘Mātā pitā paramā bandhavānaṃ, nāssa tatiyo anukampakatthi;

তেসম্পি গুয্হং পরমং ন সংসে, মন্তস্স ভেদং পরিসঙ্কমানো॥

Tesampi guyhaṃ paramaṃ na saṃse, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno.

২৭০.

270.

‘‘মাতা পিতা ভগিনী ভাতরো চ, সহাযা ৰা যস্স হোন্তি সপক্খা।

‘‘Mātā pitā bhaginī bhātaro ca, sahāyā vā yassa honti sapakkhā;

তেসম্পি গুয্হং পরমং ন সংসে, মন্তস্স ভেদং পরিসঙ্কমানো॥

Tesampi guyhaṃ paramaṃ na saṃse, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno.

২৭১.

271.

‘‘ভরিযা চে পুরিসং ৰজ্জা, কোমারী পিযভাণিনী।

‘‘Bhariyā ce purisaṃ vajjā, komārī piyabhāṇinī;

পুত্তরূপযসূপেতা, ঞাতিসঙ্ঘপুরক্খতা।

Puttarūpayasūpetā, ñātisaṅghapurakkhatā;

তস্সাপি গুয্হং পরমং ন সংসে, মন্তস্স ভেদং পরিসঙ্কমানো’’তি॥

Tassāpi guyhaṃ paramaṃ na saṃse, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno’’ti.

তত্থ অমরোতি অমরণসভাৰো সত্তো নাম নত্থি। পঞ্ঞাৰিধা নত্থীতি -কারো পদসন্ধিকরো, পঞ্ঞাৰিধা অত্থীতি অত্থো। ইদং ৰুত্তং হোতি – নাগরাজ , লোকে অমরোপি নত্থি, পঞ্ঞাৰিধাপি অত্থি, সা অঞ্ঞেসং পঞ্ঞাকোট্ঠাসসঙ্খাতা পঞ্ঞাৰিধা অত্তনো জীৰিতহেতু ন নিন্দিতব্বাতি। অথ ৰা পঞ্ঞাৰিধাতি পঞ্ঞাসদিসা ন নিন্দিতব্বা নাম অঞ্ঞা ধম্মজাতি নত্থি, তং কস্মা নিন্দসীতি। যেসং পন ‘‘পঞ্ঞাৰিধানম্পি ন নিন্দিতব্ব’’ন্তিপি পাঠো, তেসং উজুকমেৰ। সচ্চেনাতিআদীসু ৰচীসচ্চেন চ সুচরিতধম্মেন চ পঞ্ঞাসঙ্খাতায ধিতিযা চ ইন্দ্রিযদমেন চ অলব্ভং দুল্লভং অট্ঠসমাপত্তিমগ্গফলনিব্বানসঙ্খাতম্পি ৰিসেসং অব্যাহরতি আৰহতি তং নিপ্ফাদেতি নরো ইধ, তস্মা নারহসি অচেলং নিন্দিতুং, অত্তানমেৰ গরহ। অচেলেন হি অত্তনো পঞ্ঞৰন্ততায উপাযকুসলতায চ ৰঞ্চেত্ৰা ত্ৰং রহস্সং গুয্হং মন্তং পুচ্ছিতোতি অত্থো।

Tattha amaroti amaraṇasabhāvo satto nāma natthi. Paññāvidhā natthīti na-kāro padasandhikaro, paññāvidhā atthīti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – nāgarāja , loke amaropi natthi, paññāvidhāpi atthi, sā aññesaṃ paññākoṭṭhāsasaṅkhātā paññāvidhā attano jīvitahetu na ninditabbāti. Atha vā paññāvidhāti paññāsadisā na ninditabbā nāma aññā dhammajāti natthi, taṃ kasmā nindasīti. Yesaṃ pana ‘‘paññāvidhānampi na ninditabba’’ntipi pāṭho, tesaṃ ujukameva. Saccenātiādīsu vacīsaccena ca sucaritadhammena ca paññāsaṅkhātāya dhitiyā ca indriyadamena ca alabbhaṃ dullabhaṃ aṭṭhasamāpattimaggaphalanibbānasaṅkhātampi visesaṃ abyāharati āvahati taṃ nipphādeti naro idha, tasmā nārahasi acelaṃ nindituṃ, attānameva garaha. Acelena hi attano paññavantatāya upāyakusalatāya ca vañcetvā tvaṃ rahassaṃ guyhaṃ mantaṃ pucchitoti attho.

পরমাতি এতে উভো বন্ধৰানং উত্তমবন্ধৰা নাম। নাস্স ততিযোতি অস্স পুগ্গলস্স মাতাপিতূহি অঞ্ঞো ততিযো সত্তো অনুকম্পকো নাম নত্থি, মন্তস্স ভেদং পরিসঙ্কমানো পণ্ডিতো তেসং মাতাপিতূনম্পি পরমং গুয্হং ন সংসেয্য, ত্ৰং পন মাতাপিতূনম্পি অকথেতব্বং অচেলকস্স কথেসীতি অত্থো। সহাযা ৰাতি সুহদযমিত্তা ৰা। সপক্খাতি পেত্তেয্যমাতুলপিতুচ্ছাদযো সমানপক্খা ঞাতযো। তেসম্পীতি এতেসম্পি ঞাতিমিত্তানং ন কথেয্য, ত্ৰং পন অচেলকস্স কথেসি, অত্তনোৰ কুজ্ঝস্সূতি দীপেতি। ভরিযা চেতি কোমারী পিযভাণিনী পুত্তেহি চ রূপেন চ যসেন চ উপেতা এৰরূপা ভরিযাপি চে ‘‘আচিক্খাহি মে তৰ গুয্হ’’ন্তি ৰদেয্য, তস্সাপি ন সংসেয্য।

Paramāti ete ubho bandhavānaṃ uttamabandhavā nāma. Nāssa tatiyoti assa puggalassa mātāpitūhi añño tatiyo satto anukampako nāma natthi, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno paṇḍito tesaṃ mātāpitūnampi paramaṃ guyhaṃ na saṃseyya, tvaṃ pana mātāpitūnampi akathetabbaṃ acelakassa kathesīti attho. Sahāyā vāti suhadayamittā vā. Sapakkhāti petteyyamātulapitucchādayo samānapakkhā ñātayo. Tesampīti etesampi ñātimittānaṃ na katheyya, tvaṃ pana acelakassa kathesi, attanova kujjhassūti dīpeti. Bhariyā ceti komārī piyabhāṇinī puttehi ca rūpena ca yasena ca upetā evarūpā bhariyāpi ce ‘‘ācikkhāhi me tava guyha’’nti vadeyya, tassāpi na saṃseyya.

ততো পরা –

Tato parā –

২৭২.

272.

‘‘ন গুয্হমত্থং ৰিৰরেয্য, রক্খেয্য নং যথা নিধিং।

‘‘Na guyhamatthaṃ vivareyya, rakkheyya naṃ yathā nidhiṃ;

ন হি পাতুকতো সাধু, গুয্হো অত্থো পজানতা॥

Na hi pātukato sādhu, guyho attho pajānatā.

২৭৩.

273.

‘‘থিযা গুয্হং ন সংসেয্য, অমিত্তস্স চ পণ্ডিতো।

‘‘Thiyā guyhaṃ na saṃseyya, amittassa ca paṇḍito;

যো চামিসেন সংহীরো, হদযত্থেনো চ যো নরো॥

Yo cāmisena saṃhīro, hadayattheno ca yo naro.

২৭৪.

274.

‘‘গুয্হমত্থং অসম্বুদ্ধং, সম্বোধযতি যো নরো।

‘‘Guyhamatthaṃ asambuddhaṃ, sambodhayati yo naro;

মন্তভেদভযা তস্স, দাসভূতো তিতিক্খতি॥

Mantabhedabhayā tassa, dāsabhūto titikkhati.

২৭৫.

275.

‘‘যাৰন্তো পুরিসস্সত্থং, গুয্হং জানন্তি মন্তিনং।

‘‘Yāvanto purisassatthaṃ, guyhaṃ jānanti mantinaṃ;

তাৰন্তো তস্স উব্বেগা, তস্মা গুয্হং ন ৰিস্সজে।

Tāvanto tassa ubbegā, tasmā guyhaṃ na vissaje;

২৭৬.

276.

‘‘ৰিৰিচ্চ ভাসেয্য দিৰা রহস্সং, রত্তিং গিরং নাতিৰেলং পমুঞ্চে।

‘‘Vivicca bhāseyya divā rahassaṃ, rattiṃ giraṃ nātivelaṃ pamuñce;

উপস্সুতিকা হি সুণন্তি মন্তং, তস্মা মন্তো খিপ্পমুপেতি ভেদ’’ন্তি॥ –

Upassutikā hi suṇanti mantaṃ, tasmā manto khippamupeti bheda’’nti. –

পঞ্চ গাথা উমঙ্গজাতকে পঞ্চপণ্ডিতপঞ্হে আৰি ভৰিস্সন্তি।

Pañca gāthā umaṅgajātake pañcapaṇḍitapañhe āvi bhavissanti.

ততো পরাসু –

Tato parāsu –

২৭৭.

277.

‘‘যথাপি অস্স নগরং মহন্তং, অদ্ৰারকং আযসং ভদ্দসালং।

‘‘Yathāpi assa nagaraṃ mahantaṃ, advārakaṃ āyasaṃ bhaddasālaṃ;

সমন্তখাতাপরিখাউপেতং , এৰম্পি মে তে ইধ গুয্হমন্তা॥

Samantakhātāparikhāupetaṃ , evampi me te idha guyhamantā.

২৭৮.

278.

‘‘যে গুয্হমন্তা অৰিকিণ্ণৰাচা, দল়্হা সদত্থেসু নরা দুজিৰ্হ।

‘‘Ye guyhamantā avikiṇṇavācā, daḷhā sadatthesu narā dujivha;

আরা অমিত্তা ব্যৰজন্তি তেহি, আসীৰিসা ৰা রিৰ সত্তুসঙ্ঘা’’তি॥ –

Ārā amittā byavajanti tehi, āsīvisā vā riva sattusaṅghā’’ti. –

দ্ৰীসু গাথাসু ভদ্দসালন্তি আপণাদীহি সালাহি সম্পন্নং। সমন্তখাতাপরিখাউপেতন্তি সমন্তখাতাহি তীহি পরিখাহি উপগতং। এৰম্পি মেতি এৰম্পি ময্হং তে পুরিসা খাযন্তি। কতরে? যে ইধ গুয্হমন্তা। ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা অদ্ৰারকস্স অযোমযনগরস্স মনুস্সানং উপভোগপরিভোগো অন্তোৰ হোতি, ন অব্ভন্তরিমা বহি নিক্খমন্তি, ন বাহিরা অন্তো পৰিসন্তি, অপরাপরং সঞ্চারো ছিজ্জতি, গুয্হমন্তা পুরিসা এৰরূপা হোন্তি, অত্তনো গুয্হং অত্তনো অন্তোযেৰ জীরাপেন্তি, ন অঞ্ঞস্স কথেন্তীতি। দল়্হা সদত্থেসূতি অত্তনো অত্থেসু থিরা। দুজিৰ্হাতি পণ্ডরকনাগং আলপতি। ব্যৰজন্তীতি পটিক্কমন্তি। আসীৰিসা ৰা রিৰ সত্তুসঙ্ঘাতি এত্থ ৰাতি নিপাতমত্তং, আসীৰিসা সত্তুসঙ্ঘা রিৰাতি অত্থো। যথা আসীৰিসতো সত্তুসঙ্ঘা জীৰিতুকামা মনুস্সা আরা পটিক্কমন্তি, এৰং তেহি গুয্হমন্তেহি নরেহি আরা অমিত্তা পটিক্কমন্তি, উপগন্তুং ওকাসং ন লভন্তীতি ৰুত্তং হোতি।

Dvīsu gāthāsu bhaddasālanti āpaṇādīhi sālāhi sampannaṃ. Samantakhātāparikhāupetanti samantakhātāhi tīhi parikhāhi upagataṃ. Evampi meti evampi mayhaṃ te purisā khāyanti. Katare? Ye idha guyhamantā. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā advārakassa ayomayanagarassa manussānaṃ upabhogaparibhogo antova hoti, na abbhantarimā bahi nikkhamanti, na bāhirā anto pavisanti, aparāparaṃ sañcāro chijjati, guyhamantā purisā evarūpā honti, attano guyhaṃ attano antoyeva jīrāpenti, na aññassa kathentīti. Daḷhā sadatthesūti attano atthesu thirā. Dujivhāti paṇḍarakanāgaṃ ālapati. Byavajantīti paṭikkamanti. Āsīvisā vā riva sattusaṅghāti ettha ti nipātamattaṃ, āsīvisā sattusaṅghā rivāti attho. Yathā āsīvisato sattusaṅghā jīvitukāmā manussā ārā paṭikkamanti, evaṃ tehi guyhamantehi narehi ārā amittā paṭikkamanti, upagantuṃ okāsaṃ na labhantīti vuttaṃ hoti.

এৰং সুপণ্ণেন ধম্মে কথিতে পণ্ডরকো আহ –

Evaṃ supaṇṇena dhamme kathite paṇḍarako āha –

২৭৯.

279.

‘‘হিত্ৰা ঘরং পব্বজিতো অচেলো, নগ্গো মুণ্ডো চরতি ঘাসহেতু।

‘‘Hitvā gharaṃ pabbajito acelo, naggo muṇḍo carati ghāsahetu;

তম্হি নু খো ৰিৰরিং গুয্হমত্থং, অত্থা চ ধম্মা চ অপগ্গতাম্হা॥

Tamhi nu kho vivariṃ guyhamatthaṃ, atthā ca dhammā ca apaggatāmhā.

২৮০.

280.

‘‘কথংকরো হোতি সুপণ্ণরাজ, কিংসীলো কেন ৰতেন ৰত্তং।

‘‘Kathaṃkaro hoti supaṇṇarāja, kiṃsīlo kena vatena vattaṃ;

সমণো চরং হিত্ৰা মমাযিতানি, কথংকরো সগ্গমুপেতি ঠান’’ন্তি॥

Samaṇo caraṃ hitvā mamāyitāni, kathaṃkaro saggamupeti ṭhāna’’nti.

তত্থ ঘাসহেতূতি নিস্সিরিকো কুচ্ছিপূরণত্থায খাদনীযভোজনীযে পরিযেসন্তো চরতি। অপগ্গতাম্হাতি অপগতা পরিহীনাম্হা। কথংকরোতি ইদং নাগরাজা তস্স নগ্গস্স সমণভাৰং ঞত্ৰা সমণপটিপত্তিং পুচ্ছন্তো আহ। তত্থ কিংসীলোতি কতরেন আচারেন সমন্নাগতো। কেন ৰতেনাতি কতরেন ৰতসমাদানেন ৰত্তন্তো। সমণো চরন্তি পব্বজ্জায চরন্তো তণ্হামমাযিতানি হিত্ৰা কথং সমিতপাপসমণো নাম হোতি। সগ্গন্তি কথং করোন্তো চ সুট্ঠু অগ্গং দেৰনগরং সো সমণো উপেতীতি।

Tattha ghāsahetūti nissiriko kucchipūraṇatthāya khādanīyabhojanīye pariyesanto carati. Apaggatāmhāti apagatā parihīnāmhā. Kathaṃkaroti idaṃ nāgarājā tassa naggassa samaṇabhāvaṃ ñatvā samaṇapaṭipattiṃ pucchanto āha. Tattha kiṃsīloti katarena ācārena samannāgato. Kena vatenāti katarena vatasamādānena vattanto. Samaṇo caranti pabbajjāya caranto taṇhāmamāyitāni hitvā kathaṃ samitapāpasamaṇo nāma hoti. Sagganti kathaṃ karonto ca suṭṭhu aggaṃ devanagaraṃ so samaṇo upetīti.

সুপণ্ণো আহ –

Supaṇṇo āha –

২৮১.

281.

‘‘হিরিযা তিতিক্খায দমেনুপেতো, অক্কোধনো পেসুণিযং পহায।

‘‘Hiriyā titikkhāya damenupeto, akkodhano pesuṇiyaṃ pahāya;

সমণো চরং হিত্ৰা মমাযিতানি, এৰংকরো সগ্গমুপেতি ঠান’’ন্তি॥

Samaṇo caraṃ hitvā mamāyitāni, evaṃkaro saggamupeti ṭhāna’’nti.

তত্থ হিরিযাতি, সম্ম নাগরাজ, অজ্ঝত্তবহিদ্ধাসমুট্ঠানেহি হিরোত্তপ্পেহি তিতিক্খাসঙ্খাতায অধিৰাসনখন্তিযা ইন্দ্রিযদমেন চ উপেতো অকুজ্ঝনসীলো পিসুণৰাচং পহায তণ্হামমাযিতানি চ হিত্ৰা পব্বজ্জায চরন্তো সমণো নাম হোতি, এৰংকরোযেৰ চ এতানি হিরীআদীনি কুসলানি করোন্তো সগ্গমুপেতি ঠানন্তি।

Tattha hiriyāti, samma nāgarāja, ajjhattabahiddhāsamuṭṭhānehi hirottappehi titikkhāsaṅkhātāya adhivāsanakhantiyā indriyadamena ca upeto akujjhanasīlo pisuṇavācaṃ pahāya taṇhāmamāyitāni ca hitvā pabbajjāya caranto samaṇo nāma hoti, evaṃkaroyeva ca etāni hirīādīni kusalāni karonto saggamupeti ṭhānanti.

ইদং সুপণ্ণরাজস্স ধম্মকথং সুত্ৰা পণ্ডরকো জীৰিতং যাচন্তো গাথমাহ –

Idaṃ supaṇṇarājassa dhammakathaṃ sutvā paṇḍarako jīvitaṃ yācanto gāthamāha –

২৮২.

282.

‘‘মাতাৰ পুত্তং তরুণং তনুজ্জং, সম্ফস্সতা সব্বগত্তং ফরেতি।

‘‘Mātāva puttaṃ taruṇaṃ tanujjaṃ, samphassatā sabbagattaṃ phareti;

এৰম্পি মে ত্ৰং পাতুরহু দিজিন্দ, মাতাৰ পুত্তং অনুকম্পমানো’’তি॥

Evampi me tvaṃ pāturahu dijinda, mātāva puttaṃ anukampamāno’’ti.

তস্সত্থো – যথা মাতা তনুজং অত্তনো সরীরজাতং তরুণং পুত্তং সম্ফস্সতং দিস্ৰা তং উরে নিপজ্জাপেত্ৰা থঞ্ঞং পাযেন্তী পুত্তসম্ফস্সেন সব্বং অত্তনো গত্তং ফরেতি, নপি মাতা পুত্ততো ভাযতি নপি পুত্তো মাতিতো, এৰম্পি মে ত্ৰং পাতুরহু পাতুভূতো দিজিন্দ দিজরাজ, তস্মা মাতাৰ পুত্তং মুদুকেন হদযেন অনুকম্পমানো মং পস্স, জীৰিতং মে দেহীতি।

Tassattho – yathā mātā tanujaṃ attano sarīrajātaṃ taruṇaṃ puttaṃ samphassataṃ disvā taṃ ure nipajjāpetvā thaññaṃ pāyentī puttasamphassena sabbaṃ attano gattaṃ phareti, napi mātā puttato bhāyati napi putto mātito, evampi me tvaṃ pāturahu pātubhūto dijinda dijarāja, tasmā mātāva puttaṃ mudukena hadayena anukampamāno maṃ passa, jīvitaṃ me dehīti.

অথস্স সুপণ্ণো জীৰিতং দেন্তো ইতরং গাথমাহ –

Athassa supaṇṇo jīvitaṃ dento itaraṃ gāthamāha –

২৮৩.

283.

‘‘হন্দজ্জ ত্ৰং মুঞ্চ ৰধা দুজিৰ্হ, তযো হি পুত্তা ন হি অঞ্ঞো অত্থি।

‘‘Handajja tvaṃ muñca vadhā dujivha, tayo hi puttā na hi añño atthi;

অন্তেৰাসী দিন্নকো অত্রজো চ, রজ্জস্সু পুত্তঞ্ঞতরো মে অহোসী’’তি॥

Antevāsī dinnako atrajo ca, rajjassu puttaññataro me ahosī’’ti.

তত্থ মুঞ্চাতি মুচ্চ, অযমেৰ ৰা পাঠো। দুজিৰ্হাতি তং আলপতি। অঞ্ঞোতি অঞ্ঞো চতুত্থো পুত্তো নাম নত্থি। অন্তেৰাসীতি সিপ্পং ৰা উগ্গণ্হমানো পঞ্হং ৰা সুণন্তো সন্তিকে নিৰুত্থো। দিন্নকোতি ‘‘অযং তে পুত্তো হোতূ’’তি পরেহি দিন্নো। রজ্জস্সূতি অভিরমস্সু। অঞ্ঞতরোতি তীসু পুত্তেসু অঞ্ঞতরো অন্তেৰাসী পুত্তো মে ত্ৰং জাতোতি দীপেতি।

Tattha muñcāti mucca, ayameva vā pāṭho. Dujivhāti taṃ ālapati. Aññoti añño catuttho putto nāma natthi. Antevāsīti sippaṃ vā uggaṇhamāno pañhaṃ vā suṇanto santike nivuttho. Dinnakoti ‘‘ayaṃ te putto hotū’’ti parehi dinno. Rajjassūti abhiramassu. Aññataroti tīsu puttesu aññataro antevāsī putto me tvaṃ jātoti dīpeti.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা আকাসা ওতরিত্ৰা তং ভূমিযং পতিট্ঠাপেসি। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা দ্ৰে গাথা অভাসি –

Evañca pana vatvā ākāsā otaritvā taṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhāpesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā dve gāthā abhāsi –

২৮৪.

284.

‘‘ইচ্চেৰ ৰাক্যং ৰিসজ্জী সুপণ্ণো, ভুম্যং পতিট্ঠায দিজো দুজিৰ্হং।

‘‘Icceva vākyaṃ visajjī supaṇṇo, bhumyaṃ patiṭṭhāya dijo dujivhaṃ;

মুত্তজ্জ ত্ৰং সব্বভযাতিৰত্তো, থলূদকে হোহি মযাভিগুত্তো॥

Muttajja tvaṃ sabbabhayātivatto, thalūdake hohi mayābhigutto.

২৮৫.

285.

‘‘আতঙ্কিনং যথা কুসলো ভিসক্কো, পিপাসিতানং রহদোৰ সীতো।

‘‘Ātaṅkinaṃ yathā kusalo bhisakko, pipāsitānaṃ rahadova sīto;

ৰেস্মং যথা হিমসীতট্টিতানং, এৰম্পি তে সরণমহং ভৰামী’’তি॥

Vesmaṃ yathā himasītaṭṭitānaṃ, evampi te saraṇamahaṃ bhavāmī’’ti.

তত্থ ইচ্চেৰ ৰাক্যন্তি ইতি এৰং ৰচনং ৰত্ৰা তং নাগরাজং ৰিস্সজ্জি। ভুম্যন্তি সো সযম্পি ভূমিযং পতিট্ঠায দিজো তং দুজিৰ্হং সমস্সাসেন্তো মুত্তো অজ্জ ত্ৰং ইতো পট্ঠায সব্বভযানি অতিৰত্তো থলে চ উদকে চ মযা অভিগুত্তো রক্খিতো হোহীতি আহ। আতঙ্কিনন্তি গিলানানং। এৰম্পি তেতি এৰং অহং তৰ সরণং ভৰামি।

Tattha icceva vākyanti iti evaṃ vacanaṃ vatvā taṃ nāgarājaṃ vissajji. Bhumyanti so sayampi bhūmiyaṃ patiṭṭhāya dijo taṃ dujivhaṃ samassāsento mutto ajja tvaṃ ito paṭṭhāya sabbabhayāni ativatto thale ca udake ca mayā abhigutto rakkhito hohīti āha. Ātaṅkinanti gilānānaṃ. Evampi teti evaṃ ahaṃ tava saraṇaṃ bhavāmi.

গচ্ছ ত্ৰন্তি উয্যোজেসি। সো নাগরাজা নাগভৰনং পাৰিসি। ইতরোপি সুপণ্ণভৰনং গন্ত্ৰা ‘‘মযা পণ্ডরকনাগো সপথং কত্ৰা সদ্দহাপেত্ৰা ৰিস্সজ্জিতো, কীদিসং নু খো মযি তস্স হদযং, ৰীমংসিস্সামি ন’’ন্তি নাগভৰনং গন্ত্ৰা সুপণ্ণৰাতং অকাসি। তং দিস্ৰা নাগো ‘‘সুপণ্ণরাজা মং গহেতুং আগতো ভৰিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানো ব্যামসহস্সমত্তং অত্তভাৰং মাপেত্ৰা পাসাণে চ ৰালুকঞ্চ গিলিত্ৰা ভারিযো হুত্ৰা নঙ্গুট্ঠং হেট্ঠাকত্ৰা ভোগমত্থকে ফণং ধারযমানো নিপজ্জিত্ৰা সুপণ্ণরাজানং ডংসিতুকামো ৰিয অহোসি। তং দিস্ৰা সুপণ্ণো ইতরং গাথমাহ –

Gaccha tvanti uyyojesi. So nāgarājā nāgabhavanaṃ pāvisi. Itaropi supaṇṇabhavanaṃ gantvā ‘‘mayā paṇḍarakanāgo sapathaṃ katvā saddahāpetvā vissajjito, kīdisaṃ nu kho mayi tassa hadayaṃ, vīmaṃsissāmi na’’nti nāgabhavanaṃ gantvā supaṇṇavātaṃ akāsi. Taṃ disvā nāgo ‘‘supaṇṇarājā maṃ gahetuṃ āgato bhavissatī’’ti maññamāno byāmasahassamattaṃ attabhāvaṃ māpetvā pāsāṇe ca vālukañca gilitvā bhāriyo hutvā naṅguṭṭhaṃ heṭṭhākatvā bhogamatthake phaṇaṃ dhārayamāno nipajjitvā supaṇṇarājānaṃ ḍaṃsitukāmo viya ahosi. Taṃ disvā supaṇṇo itaraṃ gāthamāha –

২৮৬.

286.

‘‘সন্ধিং কত্ৰা অমিত্তেন, অণ্ডজেন জলাবুজ।

‘‘Sandhiṃ katvā amittena, aṇḍajena jalābuja;

ৰিৰরিয দাঠং সেসি, কুতো তং ভযমাগত’’ন্তি॥

Vivariya dāṭhaṃ sesi, kuto taṃ bhayamāgata’’nti.

তং সুত্ৰা নাগরাজা তিস্সো গাথা অভাসি –

Taṃ sutvā nāgarājā tisso gāthā abhāsi –

২৮৭.

287.

‘‘সঙ্কেথেৰ অমিত্তস্মিং, মিত্তস্মিম্পি ন ৰিস্সসে।

‘‘Saṅketheva amittasmiṃ, mittasmimpi na vissase;

অভযা ভযমুপ্পন্নং, অপি মূলানি কন্ততি॥

Abhayā bhayamuppannaṃ, api mūlāni kantati.

২৮৮.

288.

‘‘কথং নু ৰিস্সসে ত্যম্হি, যেনাসি কলহো কতো।

‘‘Kathaṃ nu vissase tyamhi, yenāsi kalaho kato;

নিচ্চযত্তেন ঠাতব্বং, সো দিসব্ভি ন রজ্জতি॥

Niccayattena ṭhātabbaṃ, so disabbhi na rajjati.

২৮৯.

289.

‘‘ৰিস্সাসযে ন চ তং ৰিস্সযেয্য, অসঙ্কিতো সঙ্কিতো চ ভৰেয্য।

‘‘Vissāsaye na ca taṃ vissayeyya, asaṅkito saṅkito ca bhaveyya;

তথা তথা ৰিঞ্ঞূ পরক্কমেয্য, যথা যথা ভাৰং পরো ন জঞ্ঞা’’তি॥

Tathā tathā viññū parakkameyya, yathā yathā bhāvaṃ paro na jaññā’’ti.

তত্থ অভযাতি অভযট্ঠানভূতা মিত্তম্হা ভযং উপ্পন্নং জীৰিতসঙ্খাতানি মূলানেৰ কন্ততি। ত্যম্হীতি তস্মিং। যেনাসীতি যেন সদ্ধিং কলহো কতো অহোসি। নিচ্চযত্তেনাতি নিচ্চপটিযত্তেন। সো দিসব্ভি ন রজ্জতীতি যো নিচ্চযত্তেন অভিতিট্ঠতি, সো অত্তনো সত্তূহি সদ্ধিং ৰিস্সাসৰসেন ন রজ্জতি, ততো তেসং যথাকামকরণীযো ন হোতীতি অত্থো। ৰিস্সাসযেতি পরং অত্তনি ৰিস্সাসযে, তং পন সযং ন ৰিস্সসেয্য। পরেন অসঙ্কিতো অত্তনা চ সো সঙ্কিতো ভৰেয্য। ভাৰং পরোতি যথা যথা পণ্ডিতো পরক্কমতি, তথা তথা তস্স পরো ভাৰং ন জানাতি, তস্মা পণ্ডিতেন ৰীরিযং কাতব্বমেৰাতি দীপেতি।

Tattha abhayāti abhayaṭṭhānabhūtā mittamhā bhayaṃ uppannaṃ jīvitasaṅkhātāni mūlāneva kantati. Tyamhīti tasmiṃ. Yenāsīti yena saddhiṃ kalaho kato ahosi. Niccayattenāti niccapaṭiyattena. So disabbhi na rajjatīti yo niccayattena abhitiṭṭhati, so attano sattūhi saddhiṃ vissāsavasena na rajjati, tato tesaṃ yathākāmakaraṇīyo na hotīti attho. Vissāsayeti paraṃ attani vissāsaye, taṃ pana sayaṃ na vissaseyya. Parena asaṅkito attanā ca so saṅkito bhaveyya. Bhāvaṃ paroti yathā yathā paṇḍito parakkamati, tathā tathā tassa paro bhāvaṃ na jānāti, tasmā paṇḍitena vīriyaṃ kātabbamevāti dīpeti.

ইতি তে অঞ্ঞমঞ্ঞং সল্লপিত্ৰা সমগ্গা সম্মোদমানা উভোপি অচেলকস্স অস্সমং অগমিংসু। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –

Iti te aññamaññaṃ sallapitvā samaggā sammodamānā ubhopi acelakassa assamaṃ agamiṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

২৯০.

290.

‘‘তে দেৰৰণ্ণা সুখুমালরূপা, উভো সমা সুজযা পুঞ্ঞখন্ধা।

‘‘Te devavaṇṇā sukhumālarūpā, ubho samā sujayā puññakhandhā;

উপাগমুং করম্পিযং অচেলং, মিস্সীভূতা অস্সৰাহাৰ নাগা’’তি॥

Upāgamuṃ karampiyaṃ acelaṃ, missībhūtā assavāhāva nāgā’’ti.

তত্থ সমাতি সমানরূপা সদিসসণ্ঠানা হুত্ৰা। সুজযাতি সুৰযা পরিসুদ্ধা, অযমেৰ ৰা পাঠো। পুঞ্ঞখন্ধাতি কতকুসলতায পুঞ্ঞক্খন্ধা ৰিয। মিস্সীভূতাতি হত্থেন হত্থং গহেত্ৰা কাযমিস্সীভাৰং উপগতা। অস্সৰাহাৰ নাগাতি ধুরে যুত্তকা রথৰাহা দ্ৰে অস্সা ৰিয পুরিসনাগা তস্স অস্সমং অগমিংসু।

Tattha samāti samānarūpā sadisasaṇṭhānā hutvā. Sujayāti suvayā parisuddhā, ayameva vā pāṭho. Puññakhandhāti katakusalatāya puññakkhandhā viya. Missībhūtāti hatthena hatthaṃ gahetvā kāyamissībhāvaṃ upagatā. Assavāhāva nāgāti dhure yuttakā rathavāhā dve assā viya purisanāgā tassa assamaṃ agamiṃsu.

গন্ত্ৰা চ পন সুপণ্ণরাজা চিন্তেসি – ‘‘অযং নাগরাজা অচেলকস্স জীৰিতং ন দস্সতি, এতং দুস্সীলং ন ৰন্দিস্সামী’’তি। সো বহি ঠত্ৰা নাগরাজানমেৰ তস্স সন্তিকং পেসেসি। তং সন্ধায সত্থা ইতরং গাথমাহ।

Gantvā ca pana supaṇṇarājā cintesi – ‘‘ayaṃ nāgarājā acelakassa jīvitaṃ na dassati, etaṃ dussīlaṃ na vandissāmī’’ti. So bahi ṭhatvā nāgarājānameva tassa santikaṃ pesesi. Taṃ sandhāya satthā itaraṃ gāthamāha.

২৯১.

291.

‘‘ততো হৰে পণ্ডরকো অচেলং, সযমেৰুপাগম্ম ইদং অৰোচ।

‘‘Tato have paṇḍarako acelaṃ, sayamevupāgamma idaṃ avoca;

মুত্তজ্জহং সব্বভযাতিৰত্তো, ন হি নূন তুয্হং মনসো পিযম্হা’’তি॥

Muttajjahaṃ sabbabhayātivatto, na hi nūna tuyhaṃ manaso piyamhā’’ti.

তত্থ পিযম্হাতি দুস্সীলনগ্গভোগ্গমুসাৰাদি নূন মযং তৰ মনসো ন পিযা অহুম্হাতি পরিভাসি।

Tattha piyamhāti dussīlanaggabhoggamusāvādi nūna mayaṃ tava manaso na piyā ahumhāti paribhāsi.

ততো অচেলো ইতরং গাথমাহ –

Tato acelo itaraṃ gāthamāha –

২৯২.

292.

‘‘পিযো হি মে আসি সুপণ্ণরাজা, অসংসযং পণ্ডরকেন সচ্চং।

‘‘Piyo hi me āsi supaṇṇarājā, asaṃsayaṃ paṇḍarakena saccaṃ;

সো রাগরত্তোৰ অকাসিমেতং, পাপকম্মং সম্পজানো ন মোহা’’তি॥

So rāgarattova akāsimetaṃ, pāpakammaṃ sampajāno na mohā’’ti.

তত্থ পণ্ডরকেনাতি তযা পণ্ডরকেন সো মম পিযতরো অহোসি, সচ্চমেতং। সোতি সো অহং তস্মিং সুপণ্ণে রাগেন রত্তো হুত্ৰা এতং পাপকম্মং জানন্তোৰ অকাসিং, ন মোহেন অজানন্তোতি।

Tattha paṇḍarakenāti tayā paṇḍarakena so mama piyataro ahosi, saccametaṃ. Soti so ahaṃ tasmiṃ supaṇṇe rāgena ratto hutvā etaṃ pāpakammaṃ jānantova akāsiṃ, na mohena ajānantoti.

তং সুত্ৰা নাগরাজা দ্ৰে গাথা অভাসি –

Taṃ sutvā nāgarājā dve gāthā abhāsi –

২৯৩.

293.

‘‘ন মে পিযং অপ্পিযং ৰাপি হোতি, সম্পস্সতো লোকমিমং পরঞ্চ।

‘‘Na me piyaṃ appiyaṃ vāpi hoti, sampassato lokamimaṃ parañca;

সুসঞ্ঞতানঞ্হি ৰিযঞ্জনেন, অসঞ্ঞতো লোকমিমং চরাসি॥

Susaññatānañhi viyañjanena, asaññato lokamimaṃ carāsi.

২৯৪.

294.

‘‘অরিযাৰকাসোসি অনরিযোৰাসি, অসঞ্ঞতো সঞ্ঞতসন্নিকাসো।

‘‘Ariyāvakāsosi anariyovāsi, asaññato saññatasannikāso;

কণ্হাভিজাতিকোসি অনরিযরূপো, পাপং বহুং দুচ্চরিতং অচারী’’তি॥

Kaṇhābhijātikosi anariyarūpo, pāpaṃ bahuṃ duccaritaṃ acārī’’ti.

তত্থ ন মেতি অম্ভো দুস্সীলনগ্গমুসাৰাদি পব্বজিতস্স হি ইমঞ্চ পরঞ্চ লোকং সম্পস্সতো পিযং ৰা মে অপ্পিযং ৰাপি মেতি ন হোতি, ত্ৰং পন সুসঞ্ঞতানং সীলৰন্তানং ব্যঞ্জনেন পব্বজিতলিঙ্গেন অসঞ্ঞতো হুত্ৰা ইমং লোকং ৰঞ্চেন্তো চরসি। অরিযাৰকাসোসীতি অরিযপটিরূপকোসি । অসঞ্ঞতোতি কাযাদীহি অসঞ্ঞতোসি। কণ্হাভিজাতিকোতি কাল়কসভাৰো। অনরিযরূপোতি অহিরিকসভাৰো। অচারীতি অকাসি।

Tattha na meti ambho dussīlanaggamusāvādi pabbajitassa hi imañca parañca lokaṃ sampassato piyaṃ vā me appiyaṃ vāpi meti na hoti, tvaṃ pana susaññatānaṃ sīlavantānaṃ byañjanena pabbajitaliṅgena asaññato hutvā imaṃ lokaṃ vañcento carasi. Ariyāvakāsosīti ariyapaṭirūpakosi . Asaññatoti kāyādīhi asaññatosi. Kaṇhābhijātikoti kāḷakasabhāvo. Anariyarūpoti ahirikasabhāvo. Acārīti akāsi.

ইতি তং গরহিত্ৰা ইদানি অভিসপন্তো ইমং গাথমাহ –

Iti taṃ garahitvā idāni abhisapanto imaṃ gāthamāha –

২৯৫.

295.

‘‘অদুট্ঠস্স তুৰং দুব্ভি, দুব্ভী চ পিসুণো চসি।

‘‘Aduṭṭhassa tuvaṃ dubbhi, dubbhī ca pisuṇo casi;

এতেন সচ্চৰজ্জেন, মুদ্ধা তে ফলতু সত্তধা’’তি॥

Etena saccavajjena, muddhā te phalatu sattadhā’’ti.

তস্সত্থো – অম্ভো দুব্ভি ত্ৰং অদুট্ঠস্স মিত্তস্স দুব্ভী চাসি, পিসুণো চাসি, এতেন সচ্চৰজ্জেন মুদ্ধা তে সত্তধা ফলতূতি।

Tassattho – ambho dubbhi tvaṃ aduṭṭhassa mittassa dubbhī cāsi, pisuṇo cāsi, etena saccavajjena muddhā te sattadhā phalatūti.

ইতি নাগরাজস্স সপন্তস্সেৰ অচেলকস্স সীসং সত্তধা ফলি। নিসিন্নট্ঠানেযেৰস্স ভূমি ৰিৰরং অদাসি। সো পথৰিং পৰিসিত্ৰা অৰীচিম্হি নিব্বত্তি, নাগরাজসুপণ্ণরাজানোপি অত্তনো ভৰনমেৰ অগমিংসু। সত্থা তস্স পথৰিং পৰিট্ঠভাৰং পকাসেন্তো ওসানগাথমাহ –

Iti nāgarājassa sapantasseva acelakassa sīsaṃ sattadhā phali. Nisinnaṭṭhāneyevassa bhūmi vivaraṃ adāsi. So pathaviṃ pavisitvā avīcimhi nibbatti, nāgarājasupaṇṇarājānopi attano bhavanameva agamiṃsu. Satthā tassa pathaviṃ paviṭṭhabhāvaṃ pakāsento osānagāthamāha –

২৯৬.

296.

‘‘তস্মা হি মিত্তানং ন দুব্ভিতব্বং, মিত্তদুব্ভা পাপিযো নত্থি অঞ্ঞো।

‘‘Tasmā hi mittānaṃ na dubbhitabbaṃ, mittadubbhā pāpiyo natthi añño;

আসিত্তসত্তো নিহতো পথব্যা, ইন্দস্স ৰাক্যেন হি সংৰরো হতো’’তি॥

Āsittasatto nihato pathabyā, indassa vākyena hi saṃvaro hato’’ti.

তত্থ তস্মাতি যস্মা মিত্তদুব্ভিকম্মস্স ফরুসো ৰিপাকো, তস্মা। আসিত্তসত্তোতি আসিত্তৰিসেন সত্তো। ইন্দস্সাতি নাগিন্দস্স ৰাক্যেন। সংৰরোতি ‘‘অহং সংৰরে ঠিতোস্মী’’তি পটিঞ্ঞায এৰং পঞ্ঞাতো আজীৰকো হতোতি।

Tattha tasmāti yasmā mittadubbhikammassa pharuso vipāko, tasmā. Āsittasattoti āsittavisena satto. Indassāti nāgindassa vākyena. Saṃvaroti ‘‘ahaṃ saṃvare ṭhitosmī’’ti paṭiññāya evaṃ paññāto ājīvako hatoti.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি দেৰদত্তো মুসাৰাদং কত্ৰা পথৰিং পৰিট্ঠোযেৰা’’তি ৰত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অচেলকো দেৰদত্তো অহোসি, নাগরাজা সারিপুত্তো, সুপণ্ণরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi devadatto musāvādaṃ katvā pathaviṃ paviṭṭhoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā acelako devadatto ahosi, nāgarājā sāriputto, supaṇṇarājā pana ahameva ahosi’’nti.

পণ্ডরনাগরাজজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা।

Paṇḍaranāgarājajātakavaṇṇanā aṭṭhamā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৫১৮. পণ্ডরনাগরাজজাতকং • 518. Paṇḍaranāgarājajātakaṃ


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact