| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
២៦. បញ្ចាពាធវត្ថុកថា
26. Pañcābādhavatthukathā
៨៨. មគធេសូតិ ឯត្ថ ពហុវចនបទេន វុត្តត្តា ជនបទស្ស នាមន្តិ អាហ ‘‘មគធនាមកេ ជនបទេ’’តិ។ អមនុស្សានញ្ចាតិ មនុស្សេហិ អញ្ញសត្តានញ្ច។ ឧស្សន្នសទ្ទោ ច ឧស្សទសទ្ទោ ច វុឌ្ឍិប្បត្តបរិយាយោតិ អាហ ‘‘ឧស្សន្នា វុឌ្ឍិប្បត្តា’’តិ។ ‘‘ផាតិប្បត្តា’’តិ ឥមិនា តមេវត្ថំ ទស្សេតិ។ តេហីតិ កុដ្ឋាទីហិ បញ្ចហិ អាពាធេហិ។
88.Magadhesūti ettha bahuvacanapadena vuttattā janapadassa nāmanti āha ‘‘magadhanāmake janapade’’ti. Amanussānañcāti manussehi aññasattānañca. Ussannasaddo ca ussadasaddo ca vuḍḍhippattapariyāyoti āha ‘‘ussannā vuḍḍhippattā’’ti. ‘‘Phātippattā’’ti iminā tamevatthaṃ dasseti. Tehīti kuṭṭhādīhi pañcahi ābādhehi.
តត្ថាតិ កុដ្ឋាទីសុ បញ្ចសុ អាពាធេសុ។ អាពាធិកំ អាភុសោ ពាធតិ បីឡេតីតិ អាពាធោ, អង្គបច្ចង្គំ កុដតិ ឆិន្ទតីតិ កុដ្ឋំ។ ‘‘រត្តកុដ្ឋំ វា’’តិអាទីសុ វាសទ្ទេន សេតកុដ្ឋាទីនិបិ សង្គណ្ហាតិ។ កីដិភ ទទ្ទុ ខជ្ជុ អាទិប្បភេទម្បីតិ កីដិភោ ច ទទ្ទុ ច ខជ្ជុ ច កីដិភទទ្ទុខជ្ជុយោ , តា អាទយោ យេសំ កុដ្ឋានន្តិ កីដិភទទ្ទុខជ្ជុអាទយោ, តេសំ បភេទោ កីដិភទទ្ទុ ខជ្ជុអាទិប្បភេទោ, តម្បិ។ តត្ថ កីដិភោតិ កីដ ឥភោតិ បទវិភាគោ កាតព្ពោ។ តត្ថ កីដោតិ កិមិ។ ឥមិនា កីដកុលាវកំ ‘‘កីដោ’’តិ គហេតព្ពំ, កីដោ វិយាតិ កីដោ, កុដ្ឋវិសេសោ។ ឥភោតិ គជោ។ ឥមិនា គជស្ស សពលំ ‘‘ឥភោ’’តិ គហេតព្ពំ។ ឥភោ វិយាតិ ឥភោ, កុដ្ឋវិសេសោ។ កីដោយេវ ឥភោ កីដិភោ, កុដ្ឋាពាធវិសេសោ, យំ លោកេ ‘‘កុដ្ដាពាធ វិសេសោ’’ឥតិ វោហរន្តិ។ ទទ្ទូតិ កច្ឆុ។ សា ហិ សរីរំ ទំសតិ វិទំសតិ, ហិំសតីតិ វា ទទ្ទុតិ វុច្ចតិ។ ឯកស្ស ទការស្ស រការំ កត្វា ‘‘ទទ្ទុ’’តិបិ បាឋោ។ យំ លោកេ ‘‘ប្វេ?’’ឥតិ វោហរន្តិ។ ខជ្ជូតិ កណ្ឌុវនំ។ តញ្ហិ សរីរំ ខជ្ជតិ ព្យថតិ ខទតិ, ហិំសតីតិ វា ខជ្ជូតិ វុច្ចតិ។ យំ លោកេ ‘‘ខជ្ជ’’ឥតិ វោហរន្តិ។ ‘‘កច្ឆូ’’តិបិ បាឋោ, សោ អបាឋោ ទទ្ទុសទ្ទេន តស្ស គហិតត្តា។ តន្តិ កុដ្ឋំ។ បកតិបដិច្ឆន្នដ្ឋានេតិ បកតិយា បដិច្ឆន្នដ្ឋានេ, យថានិវត្ថបារុតដ្ឋានេតិ អត្ថោ។ ឥមិនា វិសេសតោ បដិច្ឆន្នំ និវត្តេតិ។ អវឌ្ឍនកបក្ខេ ឋិតំ សចេ ហោតីតិ យោជនា។ បកតិវណ្ណេតិ =០៧ បកតិឆវិយំ។ យថា អវណា ឆវិ ហោតិ, តថាតិ អត្ថោ។ ឥទំ វណវត្ថុំ សន្ធាយ ន វុត្តំ។
Tatthāti kuṭṭhādīsu pañcasu ābādhesu. Ābādhikaṃ ābhuso bādhati pīḷetīti ābādho, aṅgapaccaṅgaṃ kuṭati chindatīti kuṭṭhaṃ. ‘‘Rattakuṭṭhaṃ vā’’tiādīsu vāsaddena setakuṭṭhādīnipi saṅgaṇhāti. Kīṭibha daddu khajju ādippabhedampīti kīṭibho ca daddu ca khajju ca kīṭibhadaddukhajjuyo , tā ādayo yesaṃ kuṭṭhānanti kīṭibhadaddukhajjuādayo, tesaṃ pabhedo kīṭibhadaddu khajjuādippabhedo, tampi. Tattha kīṭibhoti kīṭa ibhoti padavibhāgo kātabbo. Tattha kīṭoti kimi. Iminā kīṭakulāvakaṃ ‘‘kīṭo’’ti gahetabbaṃ, kīṭo viyāti kīṭo, kuṭṭhaviseso. Ibhoti gajo. Iminā gajassa sabalaṃ ‘‘ibho’’ti gahetabbaṃ. Ibho viyāti ibho, kuṭṭhaviseso. Kīṭoyeva ibho kīṭibho, kuṭṭhābādhaviseso, yaṃ loke ‘‘kuṭṭābādha viseso’’iti voharanti. Daddūti kacchu. Sā hi sarīraṃ daṃsati vidaṃsati, hiṃsatīti vā dadduti vuccati. Ekassa dakārassa rakāraṃ katvā ‘‘daddu’’tipi pāṭho. Yaṃ loke ‘‘pve?’’Iti voharanti. Khajjūti kaṇḍuvanaṃ. Tañhi sarīraṃ khajjati byathati khadati, hiṃsatīti vā khajjūti vuccati. Yaṃ loke ‘‘khajja’’iti voharanti. ‘‘Kacchū’’tipi pāṭho, so apāṭho daddusaddena tassa gahitattā. Tanti kuṭṭhaṃ. Pakatipaṭicchannaṭṭhāneti pakatiyā paṭicchannaṭṭhāne, yathānivatthapārutaṭṭhāneti attho. Iminā visesato paṭicchannaṃ nivatteti. Avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ sace hotīti yojanā. Pakativaṇṇeti =07 pakatichaviyaṃ. Yathā avaṇā chavi hoti, tathāti attho. Idaṃ vaṇavatthuṃ sandhāya na vuttaṃ.
មេទគណ្ឌោតិ មេទោ អស្មិំ អត្ថីតិ មេទោ, គណ្ឌតិ ផោដោ ភវតីតិ គណ្ឌោ, មេទោយេវ គណ្ឌោ មេទគណ្ឌោ។ យំ លោកេ ‘‘មេទគណ្ឌោឥតិ វោហរន្តិ។ កោលដ្ឋីតិ កោលំ វុច្ចតិ ពទរផលំ, តស្ស អដ្ឋិ កោលដ្ឋិ។ អវឌ្ឍនកបក្ខេ ឋិតេ សតីតិ យោជនា។ សញ្ឆវិន្តិ សំវិជ្ជមានឆវិំ, សញ្ជាតឆវិំ វា។ ឧណ្ណិគណ្ឌាតិ ឧទ្ធំ នមន្តីតិ ឧណ្ណិយោ, តាយេវ គណ្ឌា ឧណ្ណិគណ្ឌា។ យេ លោកេ ‘‘ឧណ្ណិគណ្ឌា’’ ឥតិ វោហរន្តិ។ តត្ថ តត្ថាតិ តស្មិំ តស្មិំ សរីរបទេសេ។ ខីរបីឡកាតិ ខីរំ ឯត្ថ អត្ថីតិ ខីរា, តា ឯវ បីឡកា ខីរបីឡកា។ យា លោកេ ‘‘ខីរបីឡកា’’ ឥតិ ច ឥតិ ច វោហរន្តិ។ តាសូតិ បីឡកាសុ។ ខីរបីឡកា នាម គណ្ឌា ហោន្តីតិ សម្ពន្ធោ។ ខរបីឡកាតិ ខរសភាវា បីឡកា។ ខរសភាវត្តា តេន សត្តា មរណម្បិ គច្ឆន្តិ, មរណមត្តម្បិ ទុក្ខំ។ យា លោកេ ឥតិ ‘‘ខីរបីឡកា’’ វោហរន្តិ។ បទុមកណ្ណិកា នាម គណ្ឌា ហោន្តីតិ សម្ពន្ធោ។ បទុមស្ស កណ្ណិកា វិយ បទុមកណ្ណិកា។ យា លោកេ ‘‘បទុមកណ្ណិកា’’ឥតិ វោហរន្តិ។ សាសបពីជកា នាម គណ្ឌាតិ សម្ពន្ធោ។ សាសបស្ស ពីជំ បមាណមេតាសន្តិ សាសបពីជកា។ យា លោកេ ‘‘សាសបពីជកា’’ ឥតិ វោហរន្តិ។ តា សព្ពាតិ សព្ពា តា បីឡកា, គណ្ឌជាតិយោ វា។ តាសូតិ បីឡកាសុ, គណ្ឌជាតីសុ វា។
Medagaṇḍoti medo asmiṃ atthīti medo, gaṇḍati phoṭo bhavatīti gaṇḍo, medoyeva gaṇḍo medagaṇḍo. Yaṃ loke ‘‘medagaṇḍoiti voharanti. Kolaṭṭhīti kolaṃ vuccati badaraphalaṃ, tassa aṭṭhi kolaṭṭhi. Avaḍḍhanakapakkhe ṭhite satīti yojanā. Sañchavinti saṃvijjamānachaviṃ, sañjātachaviṃ vā. Uṇṇigaṇḍāti uddhaṃ namantīti uṇṇiyo, tāyeva gaṇḍā uṇṇigaṇḍā. Ye loke ‘‘uṇṇigaṇḍā’’ iti voharanti. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ sarīrapadese. Khīrapīḷakāti khīraṃ ettha atthīti khīrā, tā eva pīḷakā khīrapīḷakā. Yā loke ‘‘khīrapīḷakā’’ iti ca iti ca voharanti. Tāsūti pīḷakāsu. Khīrapīḷakā nāma gaṇḍā hontīti sambandho. Kharapīḷakāti kharasabhāvā pīḷakā. Kharasabhāvattā tena sattā maraṇampi gacchanti, maraṇamattampi dukkhaṃ. Yā loke iti ‘‘khīrapīḷakā’’ voharanti. Padumakaṇṇikā nāma gaṇḍā hontīti sambandho. Padumassa kaṇṇikā viya padumakaṇṇikā. Yā loke ‘‘padumakaṇṇikā’’iti voharanti. Sāsapabījakā nāma gaṇḍāti sambandho. Sāsapassa bījaṃ pamāṇametāsanti sāsapabījakā. Yā loke ‘‘sāsapabījakā’’ iti voharanti. Tā sabbāti sabbā tā pīḷakā, gaṇḍajātiyo vā. Tāsūti pīḷakāsu, gaṇḍajātīsu vā.
បទុមបុណ្ឌរីកបត្តវណ្ណន្តិ បទុមំ នាម រត្តំ, បុណ្ឌរីកំ នាម សេតំ, តេសំ បុប្ផបត្តស្ស វណ្ណំ វិយ វណ្ណមេតស្សាតិ បទុមបុណ្ឌរីកបត្តវណ្ណំ, សង្ខកុដ្ឋំ។ យំ លោកេ ‘‘បទុមបុណ្ឌរីកបត្តវណ្ណំ, សង្ខកុដ្ឋំ’’ ឥតិ វោហរន្តិ។ យេនាតិ កុដ្ឋេន។ គុន្នំ សរីរំ សពលំ វិយ មនុស្សានំ សរីរំ សពលំ ហោតីតិ យោជនា។ តស្មិន្តិ កិលាសេ។ សោសព្យាធីតិ ខយរោគោ។ សោ ហិ យស្មា មំសលោហិតាទីនិ សោសាបេតិ, តស្មា សោសោតិ វុច្ចតិ។ យំ លោកេ ‘‘សាំស’’ ឥតិ ច ‘‘សោសព្យាធិ’’ ឥតិ ច វោហរន្តិ។ តស្មិន្តិ សោសព្យាធិម្ហិ។ អបមារោតិ អបស្មារោ។ សោ ហិ សារតោ អបគតត្តា ‘‘អបមារោ’’តិ វុច្ចតិ សការស្ស មការំ កត្វា។ យំ លោកេ ‘‘អបមារ’’ ឥតិ ច ‘‘អរូ?’’ឥតិ ច វោហរន្តិ។ តត្ថាតិ ទ្វីសុ ឧម្មាទេសុ។ អាធារេ ចេតំ ភុម្មវចនំ។ ទុត្តិកិច្ឆោ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ។
Padumapuṇḍarīkapattavaṇṇanti padumaṃ nāma rattaṃ, puṇḍarīkaṃ nāma setaṃ, tesaṃ pupphapattassa vaṇṇaṃ viya vaṇṇametassāti padumapuṇḍarīkapattavaṇṇaṃ, saṅkhakuṭṭhaṃ. Yaṃ loke ‘‘padumapuṇḍarīkapattavaṇṇaṃ, saṅkhakuṭṭhaṃ’’ iti voharanti. Yenāti kuṭṭhena. Gunnaṃ sarīraṃ sabalaṃ viya manussānaṃ sarīraṃ sabalaṃ hotīti yojanā. Tasminti kilāse. Sosabyādhīti khayarogo. So hi yasmā maṃsalohitādīni sosāpeti, tasmā sosoti vuccati. Yaṃ loke ‘‘sāṃsa’’ iti ca ‘‘sosabyādhi’’ iti ca voharanti. Tasminti sosabyādhimhi. Apamāroti apasmāro. So hi sārato apagatattā ‘‘apamāro’’ti vuccati sakārassa makāraṃ katvā. Yaṃ loke ‘‘apamāra’’ iti ca ‘‘arū?’’Iti ca voharanti. Tatthāti dvīsu ummādesu. Ādhāre cetaṃ bhummavacanaṃ. Duttikiccho hotīti sambandho.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ២៦. បញ្ចាពាធវត្ថុ • 26. Pañcābādhavatthu
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / បញ្ចាពាធវត្ថុកថា • Pañcābādhavatthukathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / បញ្ចាពាធវត្ថុកថាវណ្ណនា • Pañcābādhavatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / បញ្ចាពាធវត្ថុកថាវណ្ណនា • Pañcābādhavatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / បញ្ចាពាធវត្ថុកថាវណ្ណនា • Pañcābādhavatthukathāvaṇṇanā
