| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមានវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Vimānavatthu-aṭṭhakathā |
៣. បល្លង្កវិមានវណ្ណនា
3. Pallaṅkavimānavaṇṇanā
បល្លង្កសេដ្ឋេ មណិសោណ្ណចិត្តេតិ បល្លង្កវិមានំ។ តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ។ តេន ច សមយេន សាវត្ថិយំ អញ្ញតរស្ស ឧបាសកស្ស ធីតា កុលបទេសាទិនា សទិសស្ស តត្ថេវ អញ្ញតរស្ស កុលបុត្តស្ស ទិន្នា, សា ច ហោតិ អក្កោធនា សីលាចារសម្បន្នា បតិទេវតា សមាទិន្នបញ្ចសីលា, ឧបោសថេ សក្កច្ចំ ឧបោសថសីលានិ ច រក្ខតិ។ សា អបរភាគេ កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ ឧប្បជ្ជិ។ តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ គន្ត្វា –
Pallaṅkaseṭṭhemaṇisoṇṇacitteti pallaṅkavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena sāvatthiyaṃ aññatarassa upāsakassa dhītā kulapadesādinā sadisassa tattheva aññatarassa kulaputtassa dinnā, sā ca hoti akkodhanā sīlācārasampannā patidevatā samādinnapañcasīlā, uposathe sakkaccaṃ uposathasīlāni ca rakkhati. Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero heṭṭhā vuttanayeneva gantvā –
៣០៧.
307.
‘‘បល្លង្កសេដ្ឋេ មណិសោណ្ណចិត្តេ, បុប្ផាភិកិណ្ណេ សយនេ ឧឡារេ;
‘‘Pallaṅkaseṭṭhe maṇisoṇṇacitte, pupphābhikiṇṇe sayane uḷāre;
តត្ថច្ឆសិ ទេវិ មហានុភាវេ, ឧច្ចាវចា ឥទ្ធិ វិកុព្ពមានា។
Tatthacchasi devi mahānubhāve, uccāvacā iddhi vikubbamānā.
៣០៨.
308.
‘‘ឥមា ច តេ អច្ឆរាយោ សមន្តតោ, នច្ចន្តិ គាយន្តិ បមោទយន្តិ;
‘‘Imā ca te accharāyo samantato, naccanti gāyanti pamodayanti;
ទេវិទ្ធិបត្តាសិ មហានុភាវេ, មនុស្សភូតា កិមកាសិ បុញ្ញំ;
Deviddhipattāsi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;
កេនាសិ ឯវំ ជលិតានុភាវា, វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ។ –
Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
គាថាហិ បុច្ឆិ។
Gāthāhi pucchi.
សាបិស្ស ឥមាហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ –
Sāpissa imāhi gāthāhi byākāsi –
៣០៩.
309.
‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតា, អឌ្ឍេ កុលេ សុណិសា អហោសិំ;
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, aḍḍhe kule suṇisā ahosiṃ;
អក្កោធនា ភត្តុ វសានុវត្តិនី, ឧបោសថេ អប្បមត្តា អហោសិំ។
Akkodhanā bhattu vasānuvattinī, uposathe appamattā ahosiṃ.
៣១០.
310.
‘‘មនុស្សភូតា ទហរា អបាបិកា, បសន្នចិត្តា បតិមាភិរាធយិំ;
‘‘Manussabhūtā daharā apāpikā, pasannacittā patimābhirādhayiṃ;
ទិវា ច រត្តោ ច មនាបចារិនី, អហំ បុរេ សីលវតី អហោសិំ។
Divā ca ratto ca manāpacārinī, ahaṃ pure sīlavatī ahosiṃ.
៣១១.
311.
‘‘បាណាតិបាតា វិរតា អចោរិកា, សំសុទ្ធកាយា សុចិព្រហ្មចារិនី;
‘‘Pāṇātipātā viratā acorikā, saṃsuddhakāyā sucibrahmacārinī;
អមជ្ជបា នោ ច មុសា អភាណិំ, សិក្ខាបទេសុ បរិបូរការិនី។
Amajjapā no ca musā abhāṇiṃ, sikkhāpadesu paripūrakārinī.
៣១២.
312.
‘‘ចាតុទ្ទសិំ បញ្ចទសិំ, យា ច បក្ខស្ស អដ្ឋមី;
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;
បាដិហារិយបក្ខញ្ច, បសន្នមានសា អហំ។
Pāṭihāriyapakkhañca, pasannamānasā ahaṃ.
៣១៣.
313.
‘‘អដ្ឋង្គុបេតំ អនុធម្មចារិនី, ឧបោសថំ បីតិមនា ឧបាវសិំ;
‘‘Aṭṭhaṅgupetaṃ anudhammacārinī, uposathaṃ pītimanā upāvasiṃ;
ឥមញ្ច អរិយំ អដ្ឋង្គវរេហុបេតំ, សមាទិយិត្វា កុសលំ សុខុទ្រយំ;
Imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarehupetaṃ, samādiyitvā kusalaṃ sukhudrayaṃ;
បតិម្ហិ កល្យាណី វសានុវត្តិនី, អហោសិំ បុព្ពេ សុគតស្ស សាវិកា។
Patimhi kalyāṇī vasānuvattinī, ahosiṃ pubbe sugatassa sāvikā.
៣១៤.
314.
‘‘ឯតាទិសំ កុសលំ ជីវលោកេ, កម្មំ ករិត្វាន វិសេសភាគិនី;
‘‘Etādisaṃ kusalaṃ jīvaloke, kammaṃ karitvāna visesabhāginī;
កាយស្ស ភេទា អភិសម្បរាយំ, ទេវិទ្ធិបត្តា សុគតិម្ហិ អាគតា។
Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, deviddhipattā sugatimhi āgatā.
៣១៥.
315.
‘‘វិមានបាសាទវរេ មនោរមេ, បរិវារិតា អច្ឆរាសង្គណេន;
‘‘Vimānapāsādavare manorame, parivāritā accharāsaṅgaṇena;
សយំបភា ទេវគណា រមេន្តិ មំ, ទីឃាយុកិំ ទេវវិមានមាគត’’ន្តិ។
Sayaṃpabhā devagaṇā ramenti maṃ, dīghāyukiṃ devavimānamāgata’’nti.
៣០៧. តត្ថ បល្លង្កសេដ្ឋេតិ បល្លង្កវរេ ឧត្តមបល្លង្កេ។ តំយេវស្ស សេដ្ឋតំ ទស្សេតុំ ‘‘មណិសោណ្ណចិត្តេ’’តិ វុត្តំ, វិវិធរតនរំសិជាលសមុជ្ជលេហិ មណីហិ ចេវ សុវណ្ណេន ច វិចិត្តេ ‘‘តត្ថា’’តិ ‘‘សយនេ’’តិ ច វុត្តេ សយិតព្ពដ្ឋានភូតេ បល្លង្កសេដ្ឋេ។
307. Tattha pallaṅkaseṭṭheti pallaṅkavare uttamapallaṅke. Taṃyevassa seṭṭhataṃ dassetuṃ ‘‘maṇisoṇṇacitte’’ti vuttaṃ, vividharatanaraṃsijālasamujjalehi maṇīhi ceva suvaṇṇena ca vicitte ‘‘tatthā’’ti ‘‘sayane’’ti ca vutte sayitabbaṭṭhānabhūte pallaṅkaseṭṭhe.
៣០៨. តេតិ តុយ្ហំ សមន្តតោ។ ‘‘បមោទយន្តី’’តិ បទំ បន អបេក្ខិត្វា ‘‘ត’’ន្តិ វិភត្តិ វិបរិណាមេតព្ពា។ បមោទយន្តីតិ វា បមោទនំ ករោន្តិ, បមោទនំ តុយ្ហំ ឧប្បាទេន្តីតិ អត្ថោ។
308.Teti tuyhaṃ samantato. ‘‘Pamodayantī’’ti padaṃ pana apekkhitvā ‘‘ta’’nti vibhatti vipariṇāmetabbā. Pamodayantīti vā pamodanaṃ karonti, pamodanaṃ tuyhaṃ uppādentīti attho.
៣១០. ទហរា អបាបិកាតិ ទហរាបិ អបាបិកា។ ‘‘ទហរាសុ បាបិកា’’តិ វា បាឋោ, សោយេវត្ថោ។ ‘‘ទហរស្សាបាបិកា’’តិបិ បឋន្តិ, ទហរស្ស សាមិកស្ស អបាបិកា, សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋានេន អនតិចរិយាយ ច ភទ្ទិកាតិ អត្ថោ។ តេន វុត្តំ ‘‘បសន្នចិត្តា’’តិអាទិ។ អភិរាធយិន្តិ អារាធេសិំ។ រត្តោតិ រត្តិយំ។
310.Daharā apāpikāti daharāpi apāpikā. ‘‘Daharāsu pāpikā’’ti vā pāṭho, soyevattho. ‘‘Daharassāpāpikā’’tipi paṭhanti, daharassa sāmikassa apāpikā, sakkaccaṃ upaṭṭhānena anaticariyāya ca bhaddikāti attho. Tena vuttaṃ ‘‘pasannacittā’’tiādi. Abhirādhayinti ārādhesiṃ. Rattoti rattiyaṃ.
៣១១. អចោរិកាតិ ចោរិយរហិតា, អទិន្នាទានា បដិវិរតាតិ អត្ថោ។ ‘‘វិរតា ច ចោរិយា’’តិបិ បាឋោ, ថេយ្យតោ ច វិរតាតិ អត្ថោ ។ សំសុទ្ធកាយាតិ បរិសុទ្ធកាយកម្មន្តតាយ សម្មទេវ សុទ្ធកាយា, តតោ ឯវ សុចិព្រហ្មចារិនី សាមិកតោ អញ្ញត្ថ អព្រហ្មចរិយាសម្ភវតោ។ តថា ហិ វុត្តំ –
311.Acorikāti coriyarahitā, adinnādānā paṭiviratāti attho. ‘‘Viratā ca coriyā’’tipi pāṭho, theyyato ca viratāti attho . Saṃsuddhakāyāti parisuddhakāyakammantatāya sammadeva suddhakāyā, tato eva sucibrahmacārinī sāmikato aññattha abrahmacariyāsambhavato. Tathā hi vuttaṃ –
‘‘មយញ្ច ភរិយា នាតិក្កមាម,
‘‘Mayañca bhariyā nātikkamāma,
អម្ហេបិ ភរិយា នាតិក្កមន្តិ;
Amhepi bhariyā nātikkamanti;
អញ្ញត្រ តាហិ ព្រហ្មចរិយំ ចរាម,
Aññatra tāhi brahmacariyaṃ carāma,
តស្មា ហិ អម្ហំ ទហរា និ មិយ្យរេ’’តិ។ (ជា. ១.១០.៩៧);
Tasmā hi amhaṃ daharā ni miyyare’’ti. (jā. 1.10.97);
អថ វា សុចិព្រហ្មចារិនីតិ សុចិនោ សុទ្ធស្ស ព្រហ្មស្ស សេដ្ឋស្ស ឧបោសថសីលស្ស, មគ្គព្រហ្មចរិយស្ស វា អនុរូបស្ស បុព្ពភាគព្រហ្មចរិយស្ស វសេន សុចិព្រហ្មចារិនី។
Atha vā sucibrahmacārinīti sucino suddhassa brahmassa seṭṭhassa uposathasīlassa, maggabrahmacariyassa vā anurūpassa pubbabhāgabrahmacariyassa vasena sucibrahmacārinī.
៣១៣. អនុធម្មចារិនីតិ អរិយានំ ធម្មស្ស អនុធម្មំ ចរណសីលា។ ឥមញ្ច អនន្តរំ វុត្តំ និទ្ទោសតាយ អរិយំ, អដ្ឋង្គវរេហិ អដ្ឋហិ ឧត្តមង្គេហិ អរិយត្តា ឯវ វា អរិយដ្ឋង្គវរេហិ ឧបេតំ អារោគ្យដ្ឋេន អនវជ្ជដ្ឋេន ច កុសលំ សុខវិបាកតាយ សុខានិសំសតាយ ច សុខុទ្រយំ ឧបាវសិន្តិ យោជនា។
313.Anudhammacārinīti ariyānaṃ dhammassa anudhammaṃ caraṇasīlā. Imañca anantaraṃ vuttaṃ niddosatāya ariyaṃ, aṭṭhaṅgavarehi aṭṭhahi uttamaṅgehi ariyattā eva vā ariyaṭṭhaṅgavarehi upetaṃ ārogyaṭṭhena anavajjaṭṭhena ca kusalaṃ sukhavipākatāya sukhānisaṃsatāya ca sukhudrayaṃ upāvasinti yojanā.
៣១៤. វិសេសភាគិនីតិ វិសេសស្ស ទិព្ពស្ស សម្បត្តិភវស្ស ភាគិនី។ សុគតិម្ហិ អាគតាតិ សុគតិំ អាគតា ឧបគតា, សុគតិម្ហិ វា សុគតិយំ ទិព្ពសម្បត្តិយំ អាគតា។ ‘‘សុគតិញ្ហិ អាគតា’’តិបិ បាឋោ។ តត្ថ ហីតិ និបាតមត្តំ, ហេតុអត្ថោ វា, យស្មា សុគតិំ អាគតា, តស្មា វិសេសភាគិនីតិ យោជនា។
314.Visesabhāginīti visesassa dibbassa sampattibhavassa bhāginī. Sugatimhi āgatāti sugatiṃ āgatā upagatā, sugatimhi vā sugatiyaṃ dibbasampattiyaṃ āgatā. ‘‘Sugatiñhi āgatā’’tipi pāṭho. Tattha hīti nipātamattaṃ, hetuattho vā, yasmā sugatiṃ āgatā, tasmā visesabhāginīti yojanā.
៣១៥. វិមានបាសាទវរេតិ វិមានេសុ ឧត្តមបាសាទេ, វិមានសង្ខាតេ វា អគ្គបាសាទេ, វិមានេ វា វិគតមានេ អប្បមាណេ មហន្តេ វរបាសាទេ បរិវារិតា អច្ឆរាសង្គណេន សយំបភា បមោទាមិ, ‘‘អម្ហី’’តិ វា បទំ អានេត្វា យោជេតព្ពំ។ ទីឃាយុកិន្តិ ហេដ្ឋិមេហិ ទេវេហិ ទីឃតរាយុកតាយ តត្រូបបន្នេហិ អនប្បាយុកតាយ ច ទីឃាយុកិំ មំ យថាវុត្តំ ទេវវិមានមាគតំ ឧបគតំ ទេវគណា រមេន្តីតិ យោជនា។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
315.Vimānapāsādavareti vimānesu uttamapāsāde, vimānasaṅkhāte vā aggapāsāde, vimāne vā vigatamāne appamāṇe mahante varapāsāde parivāritā accharāsaṅgaṇena sayaṃpabhā pamodāmi, ‘‘amhī’’ti vā padaṃ ānetvā yojetabbaṃ. Dīghāyukinti heṭṭhimehi devehi dīghatarāyukatāya tatrūpapannehi anappāyukatāya ca dīghāyukiṃ maṃ yathāvuttaṃ devavimānamāgataṃ upagataṃ devagaṇā ramentīti yojanā. Sesaṃ vuttanayameva.
បល្លង្កវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Pallaṅkavimānavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / វិមានវត្ថុបាឡិ • Vimānavatthupāḷi / ៣. បល្លង្កវិមានវត្ថុ • 3. Pallaṅkavimānavatthu
