| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមានវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Vimānavatthu-aṭṭhakathā |
៤. លតាវិមានវណ្ណនា
4. Latāvimānavaṇṇanā
លតា ច សជ្ជា បវរា ច ទេវតាតិ លតាវិមានំ។ តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ។ តេន ច សមយេន សាវត្ថិវាសិនោ អញ្ញតរស្ស ឧបាសកស្ស ធីតា លតា នាម បណ្ឌិតា ព្យត្តា មេធាវិនី បតិកុលំ គតា ភត្តុ សស្សុសសុរានញ្ច មនាបចារិនី បិយវាទិនី បរិជនស្ស សង្គហកុសលា គេហេ កុដុម្ពភារស្ស និត្ថរណសមត្ថា អក្កោធនា សីលាចារសម្បន្នា ទានសំវិភាគរតា អខណ្ឌបញ្ចសីលា ឧបោសថរក្ខណេ ច អប្បមត្តា អហោសិ។ សា អបរភាគេ កាលំ កត្វា វេស្សវណស្ស មហារាជស្ស ធីតា ហុត្វា និព្ពត្តិ លតាត្វេវ នាមេន។ អញ្ញាបិ តស្សា សជ្ជា, បវរា, អច្ចិមតី, សុតាតិ ចតស្សោ ភគិនិយោ អហេសុំ។ តា បញ្ចបិ សក្កេន ទេវរាជេន អានេត្វា នាដកិត្ថិភាវេន បរិចារិកដ្ឋានេ ឋបិតា។ លតា បនស្ស នច្ចគីតាទីសុ ឆេកតាយ ឥដ្ឋតរា អហោសិ។
Latāca sajjā pavarā ca devatāti latāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena sāvatthivāsino aññatarassa upāsakassa dhītā latā nāma paṇḍitā byattā medhāvinī patikulaṃ gatā bhattu sassusasurānañca manāpacārinī piyavādinī parijanassa saṅgahakusalā gehe kuṭumbabhārassa nittharaṇasamatthā akkodhanā sīlācārasampannā dānasaṃvibhāgaratā akhaṇḍapañcasīlā uposatharakkhaṇe ca appamattā ahosi. Sā aparabhāge kālaṃ katvā vessavaṇassa mahārājassa dhītā hutvā nibbatti latātveva nāmena. Aññāpi tassā sajjā, pavarā, accimatī, sutāti catasso bhaginiyo ahesuṃ. Tā pañcapi sakkena devarājena ānetvā nāṭakitthibhāvena paricārikaṭṭhāne ṭhapitā. Latā panassa naccagītādīsu chekatāya iṭṭhatarā ahosi.
តាសំ ឯកតោ សមាគន្ត្វា សុខនិសជ្ជាយ និសិន្នានំ សង្គីតនេបុញ្ញំ បដិច្ច វិវាទោ ឧប្បន្នោ។ តា សព្ពាបិ វេស្សវណស្ស មហារាជស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា បុច្ឆិំសុ ‘‘តាត, កតមា អម្ហាកំ នច្ចាទីសុ កុសលា’’តិ? សោ ឯវមាហ ‘‘គច្ឆថ ធីតរោ អនោតត្តទហតីរេ ទេវសមាគមេ សង្គីតំ បវត្តេថ, តត្ថ វោ វិសេសោ បាកដោ ភវិស្សតី’’តិ។ តា តថា អកំសុ។ តត្ថ ទេវបុត្តា លតាយ នច្ចមានាយ អត្តនោ សភាវេន ឋាតុំ នាសក្ខិំសុ, សញ្ជាតបហាសា អច្ឆរិយព្ភុតចិត្តជាតា និរន្តរំ សាធុការំ ទេន្តា ឧក្កុដ្ឋិសទ្ទេ ចេលុក្ខេបេ ច បវត្តេន្តា ហិមវន្តំ កម្បយមានា វិយ មហន្តំ កោលាហលមកំសុ។ ឥតរាសុ បន នច្ចន្តីសុ សិសិរកាលេ កោកិលា វិយ តុណ្ហីភូតា និសីទិំសុ។ ឯវំ តត្ថ សង្គីតេ លតាយ វិសេសោ បាកដោ អហោសិ។
Tāsaṃ ekato samāgantvā sukhanisajjāya nisinnānaṃ saṅgītanepuññaṃ paṭicca vivādo uppanno. Tā sabbāpi vessavaṇassa mahārājassa santikaṃ gantvā pucchiṃsu ‘‘tāta, katamā amhākaṃ naccādīsu kusalā’’ti? So evamāha ‘‘gacchatha dhītaro anotattadahatīre devasamāgame saṅgītaṃ pavattetha, tattha vo viseso pākaṭo bhavissatī’’ti. Tā tathā akaṃsu. Tattha devaputtā latāya naccamānāya attano sabhāvena ṭhātuṃ nāsakkhiṃsu, sañjātapahāsā acchariyabbhutacittajātā nirantaraṃ sādhukāraṃ dentā ukkuṭṭhisadde celukkhepe ca pavattentā himavantaṃ kampayamānā viya mahantaṃ kolāhalamakaṃsu. Itarāsu pana naccantīsu sisirakāle kokilā viya tuṇhībhūtā nisīdiṃsu. Evaṃ tattha saṅgīte latāya viseso pākaṭo ahosi.
អថ តាសំ ទេវធីតានំ សុតាយ ទេវធីតាយ ឯតទហោសិ ‘‘កិំ នុ ខោ កម្មំ កត្វា អយំ លតា អម្ហេ អភិភុយ្យ តិដ្ឋតិ វណ្ណេន ចេវ យសសា ច, យំនូនាហំ លតាយ កតកម្មំ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ។ សា តំ បុច្ឆិ។ ឥតរាបិ តស្សា ឯតមត្ថំ វិស្សជ្ជេសិ។ តយិទំ សព្ពំ វេស្សវណមហារាជា ទេវចារិកវសេន ឧបគតស្ស អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស អាចិក្ខិ។ ថេរោ តមត្ថំ បុច្ឆាយ មូលការណតោ បដ្ឋាយ ភគវតោ អារោចេន្តោ –
Atha tāsaṃ devadhītānaṃ sutāya devadhītāya etadahosi ‘‘kiṃ nu kho kammaṃ katvā ayaṃ latā amhe abhibhuyya tiṭṭhati vaṇṇena ceva yasasā ca, yaṃnūnāhaṃ latāya katakammaṃ puccheyya’’nti. Sā taṃ pucchi. Itarāpi tassā etamatthaṃ vissajjesi. Tayidaṃ sabbaṃ vessavaṇamahārājā devacārikavasena upagatassa āyasmato mahāmoggallānassa ācikkhi. Thero tamatthaṃ pucchāya mūlakāraṇato paṭṭhāya bhagavato ārocento –
៣១៦.
316.
‘‘លតា ច សជ្ជា បវរា ច ទេវតា, អច្ចិមតី រាជវរស្ស សិរីមតោ;
‘‘Latā ca sajjā pavarā ca devatā, accimatī rājavarassa sirīmato;
សុតា ច រញ្ញោ វេស្សវណស្ស ធីតា, រាជីមតី ធម្មគុណេហិ សោភថ។
Sutā ca rañño vessavaṇassa dhītā, rājīmatī dhammaguṇehi sobhatha.
៣១៧.
317.
‘‘បញ្ចេត្ថ នារិយោ អាគមំសុ ន្ហាយិតុំ, សីតោទកំ ឧប្បលិនិំ សិវំ នទិំ;
‘‘Pañcettha nāriyo āgamaṃsu nhāyituṃ, sītodakaṃ uppaliniṃ sivaṃ nadiṃ;
តា តត្ថ ន្ហាយិត្វា រមេត្វា ទេវតា, នច្ចិត្វា គាយិត្វា សុតា លតំ ព្រវិ។
Tā tattha nhāyitvā rametvā devatā, naccitvā gāyitvā sutā lataṃ bravi.
៣១៨.
318.
‘‘បុច្ឆាមិ តំ ឧប្បលមាលធារិនិ, អាវេឡិនិ កញ្ចនសន្និភត្តចេ;
‘‘Pucchāmi taṃ uppalamāladhārini, āveḷini kañcanasannibhattace;
តិមិរតម្ពក្ខិ នភេវ សោភនេ, ទីឃាយុកី កេន កតោ យសោ តវ។
Timiratambakkhi nabheva sobhane, dīghāyukī kena kato yaso tava.
៣១៩.
319.
‘‘កេនាសិ ភទ្ទេ បតិនោ បិយតរា, វិសិដ្ឋកល្យាណិតរស្សុ រូបតោ;
‘‘Kenāsi bhadde patino piyatarā, visiṭṭhakalyāṇitarassu rūpato;
បទក្ខិណា នច្ចនគីតវាទិតេ, អាចិក្ខ នោ ត្វំ នរនារិបុច្ឆិតា’’តិ។ –
Padakkhiṇā naccanagītavādite, ācikkha no tvaṃ naranāripucchitā’’ti. –
សុតាយ បុច្ឆា។
Sutāya pucchā.
៣២០.
320.
‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតា, ឧឡារភោគេ កុលេ សុណិសា អហោសិំ;
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, uḷārabhoge kule suṇisā ahosiṃ;
អក្កោធនា ភត្តុ វសានុវត្តិនី, ឧបោសថេ អប្បមត្តា អហោសិំ។
Akkodhanā bhattu vasānuvattinī, uposathe appamattā ahosiṃ.
៣២១.
321.
‘‘មនុស្សភូតា ទហរា អបាបិកា, បសន្នចិត្តា បតិមាភិរាធយិំ;
‘‘Manussabhūtā daharā apāpikā, pasannacittā patimābhirādhayiṃ;
សទេវរំ សស្សសុរំ សទាសកំ, អភិរាធយិំ តម្ហិ កតោ យសោ មម។
Sadevaraṃ sassasuraṃ sadāsakaṃ, abhirādhayiṃ tamhi kato yaso mama.
៣២២.
322.
‘‘សាហំ តេន កុសលេន កម្មុនា, ចតុព្ភិ ឋានេហិ វិសេសមជ្ឈគា;
‘‘Sāhaṃ tena kusalena kammunā, catubbhi ṭhānehi visesamajjhagā;
អាយុញ្ច វណ្ណញ្ច សុខំ ពលញ្ច, ខិឌ្ឌារតិំ បច្ចនុភោមនប្បកំ។
Āyuñca vaṇṇañca sukhaṃ balañca, khiḍḍāratiṃ paccanubhomanappakaṃ.
៣២៣.
323.
‘‘សុតំ នុ តំ ភាសតិ យំ អយំ លតា, យំ នោ អបុច្ឆិម្ហ អកិត្តយី នោ;
‘‘Sutaṃ nu taṃ bhāsati yaṃ ayaṃ latā, yaṃ no apucchimha akittayī no;
បតិនោ កិរម្ហាកំ វិសិដ្ឋ នារីនំ, គតី ច តាសំ បវរា ច ទេវតា។
Patino kiramhākaṃ visiṭṭha nārīnaṃ, gatī ca tāsaṃ pavarā ca devatā.
៣២៤.
324.
‘‘បតីសុ ធម្មំ បចរាម សព្ពា, បតិព្ពតា យត្ថ ភវន្តិ ឥត្ថិយោ;
‘‘Patīsu dhammaṃ pacarāma sabbā, patibbatā yattha bhavanti itthiyo;
បតីសុ ធម្មំ បចរិត្វា សព្ពា, លច្ឆាមសេ ភាសតិ យំ អយំ លតា។
Patīsu dhammaṃ pacaritvā sabbā, lacchāmase bhāsati yaṃ ayaṃ latā.
៣២៥.
325.
‘‘សីហោ យថា បព្ពតសានុគោចរោ, មហិន្ធរំ បព្ពតមាវសិត្វា;
‘‘Sīho yathā pabbatasānugocaro, mahindharaṃ pabbatamāvasitvā;
បសយ្ហ ហន្ត្វា ឥតរេ ចតុប្បទេ, ខុទ្ទេ មិគេ ខាទតិ មំសភោជនោ។
Pasayha hantvā itare catuppade, khudde mige khādati maṃsabhojano.
៣២៦.
326.
‘‘តថេវ សទ្ធា ឥធ អរិយសាវិកា, ភត្តារំ និស្សាយ បតិំ អនុព្ពតា;
‘‘Tatheva saddhā idha ariyasāvikā, bhattāraṃ nissāya patiṃ anubbatā;
កោធំ វធិត្វា អភិភុយ្យ មច្ឆរំ, សគ្គម្ហិ សា មោទតិ ធម្មចារិនី’’តិ។ –
Kodhaṃ vadhitvā abhibhuyya maccharaṃ, saggamhi sā modati dhammacārinī’’ti. –
លតាយ វិស្សជ្ជនន្តិ អាហ។
Latāya vissajjananti āha.
៣១៦. តត្ថ លតា ច សជ្ជា បវរា អច្ចិមតី សុតាតិ តាសំ នាមំ។ ច-សទ្ទោ សមុច្ចយត្ថោ។ រាជវរស្សាតិ ចតុន្នំ មហារាជានំ វរស្ស សេដ្ឋស្ស ទេវរាជស្ស។ សក្កស្ស បរិចារិកាតិ អធិប្បាយោ។ រញ្ញោតិ មហារាជស្ស។ តេនាហ ‘‘វេស្សវណស្ស ធីតា’’តិ, ឥទំ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ, វចនវិបល្លាសោ វា, ធីតរោតិ អត្ថោ។ រាជតិ វិជ្ជោតតីតិ រាជី, រាជីតិ មតា បញ្ញាតា រាជីមតី, ឥទំ តាសំ សព្ពាសំ វិសេសនំ។ នាមមេវ ឯតំ ឯកិស្សា ទេវតាយាតិ កេចិ, តេសំ មតេន ‘‘បវរា’’តិ សព្ពាសំ វិសេសនមេវ។ ធម្មគុណេហីតិ ធម្មិយេហិ ធម្មតោ អនបេតេហិ គុណេហិ, យថាភុច្ចគុណេហីតិ អត្ថោ។ សោភថាតិ វិរោចថ។
316. Tattha latā ca sajjā pavarā accimatī sutāti tāsaṃ nāmaṃ. Ca-saddo samuccayattho. Rājavarassāti catunnaṃ mahārājānaṃ varassa seṭṭhassa devarājassa. Sakkassa paricārikāti adhippāyo. Raññoti mahārājassa. Tenāha ‘‘vessavaṇassa dhītā’’ti, idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ, vacanavipallāso vā, dhītaroti attho. Rājati vijjotatīti rājī, rājīti matā paññātā rājīmatī, idaṃ tāsaṃ sabbāsaṃ visesanaṃ. Nāmameva etaṃ ekissā devatāyāti keci, tesaṃ matena ‘‘pavarā’’ti sabbāsaṃ visesanameva. Dhammaguṇehīti dhammiyehi dhammato anapetehi guṇehi, yathābhuccaguṇehīti attho. Sobhathāti virocatha.
៣១៧. បញ្ចេត្ថ នារិយោតិ បញ្ច យថាវុត្តនាមា ទេវធីតរោ ឯត្ថ ឥមស្មិំ ហិមវន្តបទេសេ។ សីតោទកំ ឧប្បលិនិំ សិវំ នទិន្តិ អនោតត្តទហតោ និក្ខន្តនទិមុខំ សន្ធាយ វទតិ។ នច្ចិត្វា គាយិត្វាតិ បិតុ វេស្សវណស្ស អាណាយ ទេវសមាគមេ តាហិ កតស្ស នច្ចគីតស្ស វសេន វុត្តំ។ សុតា លតំ ព្រវីតិ សុតា ទេវធីតា លតំ អត្តនោ ភគិនិំ កថេសិ។ ‘‘សុតា លតំ ព្រវុ’’ន្តិបិ បឋន្តិ, សុតា ធីតរោ វេស្សវណស្ស មហារាជស្ស លតំ កថេសុន្តិ អត្ថោ។
317.Pañcettha nāriyoti pañca yathāvuttanāmā devadhītaro ettha imasmiṃ himavantapadese. Sītodakaṃ uppaliniṃ sivaṃ nadinti anotattadahato nikkhantanadimukhaṃ sandhāya vadati. Naccitvā gāyitvāti pitu vessavaṇassa āṇāya devasamāgame tāhi katassa naccagītassa vasena vuttaṃ. Sutā lataṃ bravīti sutā devadhītā lataṃ attano bhaginiṃ kathesi. ‘‘Sutā lataṃ bravu’’ntipi paṭhanti, sutā dhītaro vessavaṇassa mahārājassa lataṃ kathesunti attho.
៣១៨. តិមិរតម្ពក្ខីតិ និចុលកេសរភាសសទិសេហិ តម្ពរាជីហិ សមន្នាគតក្ខិ។ នភេវ សោភនេតិ នភំ វិយ សោភមានេ, សរទសមយេ អព្ភមហិកាទិឧបក្កិលេសវិមុត្តំ នភំ វិយ សុវិសុទ្ធង្គបច្ចង្គតាយ វិរាជមានេតិ អត្ថោ។ អថ វា នភេវាតិ នភេ ឯវ, សមុច្ចយត្ថោ ឯវ-សទ្ទោ, អាកាសដ្ឋវិមានេសុ ហិមវន្តយុគន្ធរាទិភូមិបដិពទ្ធដ្ឋានេសុ ចាតិ សព្ពត្ថេវ សោភមានេតិ អត្ថោ។ កេន កតោតិ កេន កីទិសេន បុញ្ញេន និព្ពត្តិតោ។ យសោតិ បរិវារសម្បត្តិ កិត្តិសទ្ទោ ច។ កិត្តិសទ្ទគ្គហណេន ច កិត្តិសទ្ទហេតុភូតា គុណា គយ្ហន្តិ។
318.Timiratambakkhīti niculakesarabhāsasadisehi tambarājīhi samannāgatakkhi. Nabheva sobhaneti nabhaṃ viya sobhamāne, saradasamaye abbhamahikādiupakkilesavimuttaṃ nabhaṃ viya suvisuddhaṅgapaccaṅgatāya virājamāneti attho. Atha vā nabhevāti nabhe eva, samuccayattho eva-saddo, ākāsaṭṭhavimānesu himavantayugandharādibhūmipaṭibaddhaṭṭhānesu cāti sabbattheva sobhamāneti attho. Kena katoti kena kīdisena puññena nibbattito. Yasoti parivārasampatti kittisaddo ca. Kittisaddaggahaṇena ca kittisaddahetubhūtā guṇā gayhanti.
៣១៩. បតិនោ បិយតរាតិ សាមិនោ បិយតរា សាមិវល្លភា។ តេនស្សា សុភគតំ ទស្សេតិ។ វិសិដ្ឋកល្យាណិតរស្សូ រូបតោតិ រូបសម្បត្តិយា វិសិដ្ឋា ឧត្តមា កល្យាណិតរា សុន្ទរតរា, អស្សូតិ និបាតមត្តំ។ ‘‘វិសិដ្ឋកល្យាណិតរាសិ រូបតោ’’តិ ច បឋន្តិ។ បទក្ខិណាតិ បការេហិ, វិសេសេន វា ទក្ខិណា កុសលា។ នច្ចនគីតវាទិតេតិ ឯត្ថ នច្ចនាតិ វិភត្តិលោបោ កតោ, នច្ចេ ច គីតេ ច វាទិតេ ចាតិ អត្ថោ។ នរនារិបុច្ឆិតាតិ ទេវបុត្តេហិ ទេវធីតាហិ ច ‘‘កហំ លតា, កិំ ករោតិ លតា’’តិ រូបទស្សនត្ថញ្ចេវ សិប្បទស្សនត្ថញ្ច បុច្ឆិតា។
319.Patino piyatarāti sāmino piyatarā sāmivallabhā. Tenassā subhagataṃ dasseti. Visiṭṭhakalyāṇitarassū rūpatoti rūpasampattiyā visiṭṭhā uttamā kalyāṇitarā sundaratarā, assūti nipātamattaṃ. ‘‘Visiṭṭhakalyāṇitarāsi rūpato’’ti ca paṭhanti. Padakkhiṇāti pakārehi, visesena vā dakkhiṇā kusalā. Naccanagītavāditeti ettha naccanāti vibhattilopo kato, nacce ca gīte ca vādite cāti attho. Naranāripucchitāti devaputtehi devadhītāhi ca ‘‘kahaṃ latā, kiṃ karoti latā’’ti rūpadassanatthañceva sippadassanatthañca pucchitā.
៣២១. និច្ចំ កាយេន អសំសដ្ឋតាយ ទេវោ វិយ រមេតិ, ទុតិយោ វរោតិ វា ទេវរោ, ភត្តុ កនិដ្ឋភាតា, សហ ទេវរេនាតិ សទេវរំ។ សស្សុ ច សសុរោ ច សសុរា, សហ សសុរេហីតិ សស្សសុរំ។ សហ ទាសេហិ ទាសីហិ ចាតិ សទាសកំ បតិមាភិរាធយិន្តិ សម្ពន្ធោ។ តម្ហិ កតោតិ តម្ហិ កុលេ, កាលេ វា សុណិសាកាលេ កតោ យសោ តន្និព្ពត្តកបុញ្ញស្ស និព្ពត្តនេនាតិ អធិប្បាយោ។ មមាតិ ឥទំ ‘‘កតោ’’តិ បទំ អបេក្ខិត្វា ‘‘មយា’’តិ បរិណាមេតព្ពំ។
321. Niccaṃ kāyena asaṃsaṭṭhatāya devo viya rameti, dutiyo varoti vā devaro, bhattu kaniṭṭhabhātā, saha devarenāti sadevaraṃ. Sassu ca sasuro ca sasurā, saha sasurehīti sassasuraṃ. Saha dāsehi dāsīhi cāti sadāsakaṃ patimābhirādhayinti sambandho. Tamhi katoti tamhi kule, kāle vā suṇisākāle kato yaso tannibbattakapuññassa nibbattanenāti adhippāyo. Mamāti idaṃ ‘‘kato’’ti padaṃ apekkhitvā ‘‘mayā’’ti pariṇāmetabbaṃ.
៣២២. ចតុព្ភិ ឋានេហីតិ ចតូហិ ការណេហិ, ចតូសុ វា ឋានេសុ និមិត្តភូតេសុ។ វិសេសមជ្ឈគាតិ អញ្ញាហិ អតិសយំ អធិគតា។ អាយុញ្ច វណ្ណញ្ច សុខំ ពលញ្ចាតិ ‘‘ចតូហិ ឋានេហី’’តិ វុត្តានំ សរូបតោ ទស្សនំ។ អាយុអាទយោ ឯវ ហិស្សា អញ្ញាហិ វិសិដ្ឋសភាវតាយ វិសេសា តស្សា តថា សម្ភាវនាវសេន គហេតព្ពតាយ ហេតុភាវតោ ‘‘ឋាន’’ន្តិ ច វុត្តំ។ វិសេសមជ្ឈគា។ កីទិសំ? អាយុញ្ច វណ្ណញ្ច សុខញ្ច ពលញ្ចាតិ យោជនា។
322.Catubbhiṭhānehīti catūhi kāraṇehi, catūsu vā ṭhānesu nimittabhūtesu. Visesamajjhagāti aññāhi atisayaṃ adhigatā. Āyuñca vaṇṇañca sukhaṃ balañcāti ‘‘catūhi ṭhānehī’’ti vuttānaṃ sarūpato dassanaṃ. Āyuādayo eva hissā aññāhi visiṭṭhasabhāvatāya visesā tassā tathā sambhāvanāvasena gahetabbatāya hetubhāvato ‘‘ṭhāna’’nti ca vuttaṃ. Visesamajjhagā. Kīdisaṃ? Āyuñca vaṇṇañca sukhañca balañcāti yojanā.
៣២៣. សុតំ នុ តំ ភាសតិ យំ អយំ លតាតិ អយំ លតា អម្ហាកំ ជេដ្ឋភគិនី យំ ភាសតិ, តំ តុម្ហេហិ សុតំ នុ កិំ អសុត’’ន្តិ ឥតរា តិស្សោ ភគិនិយោ បុច្ឆតិ។ យំ នោតិ យំ អម្ហាកំ សំសយិតំ។ នោតិ និបាតមត្តំ, បុន នោតិ អម្ហាកំ, អវធារណេ វា ‘‘ន នោ សមំ អត្ថី’’តិអាទីសុ (ខុ. បា. ៦.៣; សុ. និ. ២២៦) វិយ, តេន អកិត្តយិយេវ, អវិបរីតំ ព្យាកាសិយេវាតិ អត្ថោ។ បតិនោ កិរម្ហាកំ វិសិដ្ឋ នារីនំ, គតី ច តាសំ បវរា ច ទេវតាតិ អនត្ថតោ បាលនតោ បតិនោ សាមិកា នា អម្ហាកំ នារីនំ ឥត្ថីនំ វិសិដ្ឋា គតិ ច តាសំ បដិសរណញ្ច, តាសំ មាតុគាមានំ សរណតោ បវរា ឧត្តមា ទេវតា ច សម្មទេវ អារាធិតា សម្បតិ អាយតិញ្ច ហិតសុខាវហាតិ អត្ថោ។
323.Sutaṃnu taṃ bhāsati yaṃ ayaṃ latāti ayaṃ latā amhākaṃ jeṭṭhabhaginī yaṃ bhāsati, taṃ tumhehi sutaṃ nu kiṃ asuta’’nti itarā tisso bhaginiyo pucchati. Yaṃ noti yaṃ amhākaṃ saṃsayitaṃ. Noti nipātamattaṃ, puna noti amhākaṃ, avadhāraṇe vā ‘‘na no samaṃ atthī’’tiādīsu (khu. pā. 6.3; su. ni. 226) viya, tena akittayiyeva, aviparītaṃ byākāsiyevāti attho. Patino kiramhākaṃ visiṭṭha nārīnaṃ, gatī ca tāsaṃ pavarā ca devatāti anatthato pālanato patino sāmikā nā amhākaṃ nārīnaṃ itthīnaṃ visiṭṭhā gati ca tāsaṃ paṭisaraṇañca, tāsaṃ mātugāmānaṃ saraṇato pavarā uttamā devatā ca sammadeva ārādhitā sampati āyatiñca hitasukhāvahāti attho.
៣២៤. បតីសុ ធម្មំ បចរាម សព្ពាតិ សព្ពាវ មយំ បតីសុ អត្តនោ សាមិកេសុ បុព្ពុដ្ឋានាទិកំ ចរិតព្ពធម្មំ បចរាម។ យត្ថាតិ យំ និមិត្តំ, យស្មិំ វា បតីសុ ចរិតព្ពធម្មេ ចរិយមានេ ឥត្ថិយោ បតិព្ពតា នាម ភវន្តិ។ លច្ឆាមសេ ភាសតិ យំ អយំ លតាតិ អយំ លតា យំ សម្បត្តិំ ឯតរហិ លភតីតិ ភាសតិ, តំ សម្បត្តិំ បតីសុ ធម្មំ បចរិត្វាតិ លភិស្សាម។
324.Patīsu dhammaṃ pacarāma sabbāti sabbāva mayaṃ patīsu attano sāmikesu pubbuṭṭhānādikaṃ caritabbadhammaṃ pacarāma. Yatthāti yaṃ nimittaṃ, yasmiṃ vā patīsu caritabbadhamme cariyamāne itthiyo patibbatā nāma bhavanti. Lacchāmase bhāsati yaṃ ayaṃ latāti ayaṃ latā yaṃ sampattiṃ etarahi labhatīti bhāsati, taṃ sampattiṃ patīsu dhammaṃ pacaritvāti labhissāma.
៣២៥. បព្ពតសានុគោចរោតិ បព្ពតវនសណ្ឌចារី។ មហិន្ធរំ បព្ពតមាវសិត្វាតិ មហិំ ធារេតីតិ មហិន្ធរនាមកំ បព្ពតំ អចលំ អាវសិត្វា អធិវសិត្វា, តត្ថ វសន្តោតិ អត្ថោ។ ‘‘អាវសិត្វា’’តិ ហិ បទំ អបេក្ខិត្វា ភុម្មត្ថេ ចេតំ ឧបយោគវចនំ។ បសយ្ហាតិ អភិភវិត្វា។ ខុទ្ទេតិ ពលវសេននិហីនេ បមាណតោ បន មហន្តេ ហត្ថិអាទិកេបិ មិគេ សោ ហន្តិយេវ។
325.Pabbatasānugocaroti pabbatavanasaṇḍacārī. Mahindharaṃ pabbatamāvasitvāti mahiṃ dhāretīti mahindharanāmakaṃ pabbataṃ acalaṃ āvasitvā adhivasitvā, tattha vasantoti attho. ‘‘Āvasitvā’’ti hi padaṃ apekkhitvā bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Pasayhāti abhibhavitvā. Khuddeti balavasenanihīne pamāṇato pana mahante hatthiādikepi mige so hantiyeva.
៣២៦. តថេវាតិ គាថាយ អយំ ឧបមាសំសន្ទនេន សទ្ធិំ អត្ថយោជនា – យថា សីហោ អត្តនោ និវាសគោចរដ្ឋានភូតំ បព្ពតំ និស្សាយ វសន្តោ អត្តនោ យថិច្ឆិតមត្ថំ សាធេតិ, ឯវមេវ សា សទ្ធា បសន្នា អរិយសាវិកា ឃាសច្ឆាទនាទីហិ ភរណតោ បោសនតោ ភត្តារំ បតិំ សាមិកំ និស្សាយ វសន្តី សព្ពត្ថាបិ បតិអនុកូលតាសង្ខាតេន វតេន តំ អនុព្ពតា បរិជនាទីសុ ឧប្បជ្ជនកំ កោធំ វធិត្វា បជហិត្វា បរិគ្គហវត្ថូសុ ឧប្បជ្ជនកំ មច្ឆេរំ អភិភុយ្យ អភិភវិត្វា អនុប្បាទេត្វា បតិព្ពតាធម្មស្ស ច ឧបាសិកាធម្មស្ស ច សម្មទេវ ចរណតោ ធម្មចារិនី សា សគ្គម្ហិ ទេវលោកេ មោទតិ, បមោទំ អាបជ្ជតីតិ។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
326.Tathevāti gāthāya ayaṃ upamāsaṃsandanena saddhiṃ atthayojanā – yathā sīho attano nivāsagocaraṭṭhānabhūtaṃ pabbataṃ nissāya vasanto attano yathicchitamatthaṃ sādheti, evameva sā saddhā pasannā ariyasāvikā ghāsacchādanādīhi bharaṇato posanato bhattāraṃ patiṃ sāmikaṃ nissāya vasantī sabbatthāpi patianukūlatāsaṅkhātena vatena taṃ anubbatā parijanādīsu uppajjanakaṃ kodhaṃ vadhitvā pajahitvā pariggahavatthūsu uppajjanakaṃ maccheraṃ abhibhuyya abhibhavitvā anuppādetvā patibbatādhammassa ca upāsikādhammassa ca sammadeva caraṇato dhammacārinī sā saggamhi devaloke modati, pamodaṃ āpajjatīti. Sesaṃ vuttanayameva.
លតាវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Latāvimānavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / វិមានវត្ថុបាឡិ • Vimānavatthupāḷi / ៤. លតាវិមានវត្ថុ • 4. Latāvimānavatthu
