| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[৩৭০] ১০. পলাসজাতকৰণ্ণনা
[370] 10. Palāsajātakavaṇṇanā
হংসো পলাসমৰচাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কিলেসনিগ্গহং আরব্ভ কথেসি। ৰত্থু পঞ্ঞাসজাতকে আৰি ভৰিস্সতি। ইধ পন সত্থা ভিক্খূ আমন্তেত্ৰা ‘‘ভিক্খৰে, কিলেসো নাম আসঙ্কিতব্বোৰ, অপ্পমত্তকো সমানোপি নিগ্রোধগচ্ছো ৰিয ৰিনাসং পাপেতি, পোরাণকপণ্ডিতাপি আসঙ্কিতব্বং আসঙ্কিংসুযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।
Haṃso palāsamavacāti idaṃ satthā jetavane viharanto kilesaniggahaṃ ārabbha kathesi. Vatthu paññāsajātake āvi bhavissati. Idha pana satthā bhikkhū āmantetvā ‘‘bhikkhave, kileso nāma āsaṅkitabbova, appamattako samānopi nigrodhagaccho viya vināsaṃ pāpeti, porāṇakapaṇḍitāpi āsaṅkitabbaṃ āsaṅkiṃsuyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সুৰণ্ণহংসযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো চিত্তকূটপব্বতে সুৰণ্ণগুহাযং ৰসন্তো হিমৰন্তপদেসে জাতস্সরে সযংজাতসালিং খাদিত্ৰা আগচ্ছতি। তস্স গমনাগমনমগ্গে মহাপলাসরুক্খো অহোসি। সো গচ্ছন্তোপি তত্থ ৰিস্সমিত্ৰা গচ্ছতি, আগচ্ছন্তোপি তত্থ ৰিস্সমিত্ৰা আগচ্ছতি । অথস্স তস্মিং রুক্খে নিব্বত্তদেৰতায সদ্ধিং ৰিস্সাসো অহোসি। অপরভাগে একা সকুণিকা একস্মিং নিগ্রোধরুক্খে নিগ্রোধপক্কং খাদিত্ৰা আগন্ত্ৰা তস্মিং পলাসরুক্খে নিসীদিত্ৰা ৰিটপন্তরে ৰচ্চং পাতেসি। তত্থ নিগ্রোধগচ্ছো জাতো, সো চতুরঙ্গুলমত্তকালে রত্তঙ্কুরপলাসতায সোভতি। হংসরাজা তং দিস্ৰা রুক্খদেৰতং আমন্তেত্ৰা ‘‘সম্ম পলাস, নিগ্রোধো নাম যম্হি রুক্খে জাযতি, ৰড্ঢন্তো তং নাসেতি, ইমস্স ৰড্ঢিতুং মা দেতি, ৰিমানং তে নাসেস্সতি, পটিকচ্চেৰ নং উদ্ধরিত্ৰা ছড্ডেহি, আসঙ্কিতব্বযুত্তকং নাম আসঙ্কিতুং ৰট্টতী’’তি পলাসদেৰতায সদ্ধিং মন্তেন্তো পঠমং গাথমাহ –
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto suvaṇṇahaṃsayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto cittakūṭapabbate suvaṇṇaguhāyaṃ vasanto himavantapadese jātassare sayaṃjātasāliṃ khāditvā āgacchati. Tassa gamanāgamanamagge mahāpalāsarukkho ahosi. So gacchantopi tattha vissamitvā gacchati, āgacchantopi tattha vissamitvā āgacchati . Athassa tasmiṃ rukkhe nibbattadevatāya saddhiṃ vissāso ahosi. Aparabhāge ekā sakuṇikā ekasmiṃ nigrodharukkhe nigrodhapakkaṃ khāditvā āgantvā tasmiṃ palāsarukkhe nisīditvā viṭapantare vaccaṃ pātesi. Tattha nigrodhagaccho jāto, so caturaṅgulamattakāle rattaṅkurapalāsatāya sobhati. Haṃsarājā taṃ disvā rukkhadevataṃ āmantetvā ‘‘samma palāsa, nigrodho nāma yamhi rukkhe jāyati, vaḍḍhanto taṃ nāseti, imassa vaḍḍhituṃ mā deti, vimānaṃ te nāsessati, paṭikacceva naṃ uddharitvā chaḍḍehi, āsaṅkitabbayuttakaṃ nāma āsaṅkituṃ vaṭṭatī’’ti palāsadevatāya saddhiṃ mantento paṭhamaṃ gāthamāha –
১০৫.
105.
‘‘হংসো পলাসমৰচ, নিগ্রোধো সম্ম জাযতি।
‘‘Haṃso palāsamavaca, nigrodho samma jāyati;
অঙ্কস্মিং তে নিসিন্নোৰ, সো তে মম্মানি ছেচ্ছতী’’তি॥
Aṅkasmiṃ te nisinnova, so te mammāni checchatī’’ti.
পঠমপাদো পনেত্থ অভিসম্বুদ্ধেন হুত্ৰা সত্থারা ৰুত্তো। পলাসন্তি পলাসদেৰতং। সম্মাতি ৰযস্স। অঙ্কস্মিন্তি ৰিটভিযং। সো তে মম্মানি ছেচ্ছতীতি সো তে অঙ্কে সংৰড্ঢো সপত্তো ৰিয জীৰিতং ছিন্দিস্সতীতি অত্থো। জীৰিতসঙ্খারা হি ইধ ‘‘মম্মানী’’তি ৰুত্তা।
Paṭhamapādo panettha abhisambuddhena hutvā satthārā vutto. Palāsanti palāsadevataṃ. Sammāti vayassa. Aṅkasminti viṭabhiyaṃ. So te mammāni checchatīti so te aṅke saṃvaḍḍho sapatto viya jīvitaṃ chindissatīti attho. Jīvitasaṅkhārā hi idha ‘‘mammānī’’ti vuttā.
তং সুত্ৰা তস্স ৰচনং অগণ্হন্তী পলাসদেৰতা দুতিযং গাথমাহ –
Taṃ sutvā tassa vacanaṃ agaṇhantī palāsadevatā dutiyaṃ gāthamāha –
১০৬.
106.
‘‘ৰড্ঢতামেৰ নিগ্রোধো, পতিট্ঠস্স ভৰামহং।
‘‘Vaḍḍhatāmeva nigrodho, patiṭṭhassa bhavāmahaṃ;
যথা পিতা চ মাতা চ, এৰং মে সো ভৰিস্সতী’’তি॥
Yathā pitā ca mātā ca, evaṃ me so bhavissatī’’ti.
তস্সত্থো – সম্ম, ন ত্ৰং জানাসি ৰড্ঢতমেৰ এস, অহমস্স যথা বালকালে পুত্তানং মাতাপিতরো পতিট্ঠা হোন্তি, তথা ভৰিস্সামি, যথা পন সংৰড্ঢা পুত্তা পচ্ছা মহল্লককালে মাতাপিতূনং পতিট্ঠা হোন্তি, ময্হম্পি পচ্ছা মহল্লককালে এৰমেৰ সো পতিট্ঠো ভৰিস্সতীতি।
Tassattho – samma, na tvaṃ jānāsi vaḍḍhatameva esa, ahamassa yathā bālakāle puttānaṃ mātāpitaro patiṭṭhā honti, tathā bhavissāmi, yathā pana saṃvaḍḍhā puttā pacchā mahallakakāle mātāpitūnaṃ patiṭṭhā honti, mayhampi pacchā mahallakakāle evameva so patiṭṭho bhavissatīti.
ততো হংসো ততিযং গাথমাহ –
Tato haṃso tatiyaṃ gāthamāha –
১০৭.
107.
‘‘যং ত্ৰং অঙ্কস্মিং ৰড্ঢেসি, খীররুক্খং ভযানকং।
‘‘Yaṃ tvaṃ aṅkasmiṃ vaḍḍhesi, khīrarukkhaṃ bhayānakaṃ;
আমন্ত খো তং গচ্ছাম, ৰুড্ঢি মস্স ন রুচ্চতী’’তি॥
Āmanta kho taṃ gacchāma, vuḍḍhi massa na ruccatī’’ti.
তত্থ যং ত্ৰন্তি যস্মা ত্ৰং এতঞ্চ ভযদাযকত্তেন ভযানকং খীররুক্খং সপত্তং ৰিয অঙ্কে ৰড্ঢেসি। আমন্ত খো তন্তি তস্মা মযং তং আমন্তেত্ৰা জানাপেত্ৰা গচ্ছাম। ৰুড্ঢি মস্সাতি অস্স ৰুড্ঢি ময্হং ন রুচ্চতীতি।
Tattha yaṃ tvanti yasmā tvaṃ etañca bhayadāyakattena bhayānakaṃ khīrarukkhaṃ sapattaṃ viya aṅke vaḍḍhesi. Āmanta kho tanti tasmā mayaṃ taṃ āmantetvā jānāpetvā gacchāma. Vuḍḍhi massāti assa vuḍḍhi mayhaṃ na ruccatīti.
এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা হংসরাজা পক্খে পসারেত্ৰা চিত্তকূটপব্বতমেৰ গতো। ততো পট্ঠায পুন নাগচ্ছি। অপরভাগে নিগ্রোধো ৰড্ঢিং, তস্মিং একা রুক্খদেৰতাপি নিব্বত্তি। সো ৰড্ঢন্তো পলাসং ভঞ্জি, সাখাহি সদ্ধিংযেৰ দেৰতায ৰিমানং পতি। সা তস্মিং কালে হংসরঞ্ঞো ৰচনং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘ইদং অনাগতভযং দিস্ৰা হংসরাজা কথেসি , অহং পনস্স ৰচনং নাকাসি’’ন্তি পরিদেৰমানা চতুত্থং গাথমাহ –
Evañca pana vatvā haṃsarājā pakkhe pasāretvā cittakūṭapabbatameva gato. Tato paṭṭhāya puna nāgacchi. Aparabhāge nigrodho vaḍḍhiṃ, tasmiṃ ekā rukkhadevatāpi nibbatti. So vaḍḍhanto palāsaṃ bhañji, sākhāhi saddhiṃyeva devatāya vimānaṃ pati. Sā tasmiṃ kāle haṃsarañño vacanaṃ sallakkhetvā ‘‘idaṃ anāgatabhayaṃ disvā haṃsarājā kathesi , ahaṃ panassa vacanaṃ nākāsi’’nti paridevamānā catutthaṃ gāthamāha –
১০৮.
108.
‘‘ইদানি খো মং ভাযেতি, মহানেরুনিদস্সনং।
‘‘Idāni kho maṃ bhāyeti, mahānerunidassanaṃ;
হংসস্স অনভিঞ্ঞায, মহা মে ভযমাগত’’ন্তি॥
Haṃsassa anabhiññāya, mahā me bhayamāgata’’nti.
তত্থ ইদানি খো মং ভাযেতীতি অযং নিগ্রোধো তরুণকালে তোসেত্ৰা ইদানি মং ভাযাপেতি সন্তাসেতি। মহানেরুনিদস্সনন্তি সিনেরুপব্বতসদিসং মহন্তং হংসরাজস্স ৰচনং সুত্ৰা অজানিত্ৰা তরুণকালেযেৰ এতস্স অনুদ্ধটত্তা। মহা মে ভযমাগতন্তি ইদানি ময্হং মহন্তং ভযং আগতন্তি পরিদেৰি।
Tattha idāni kho maṃ bhāyetīti ayaṃ nigrodho taruṇakāle tosetvā idāni maṃ bhāyāpeti santāseti. Mahānerunidassananti sinerupabbatasadisaṃ mahantaṃ haṃsarājassa vacanaṃ sutvā ajānitvā taruṇakāleyeva etassa anuddhaṭattā. Mahā me bhayamāgatanti idāni mayhaṃ mahantaṃ bhayaṃ āgatanti paridevi.
নিগ্রোধোপি ৰড্ঢন্তো সব্বং পলাসং ভঞ্জিত্ৰা খাণুকমত্তমেৰ অকাসি। দেৰতায ৰিমানং সব্বং অন্তরধাযি।
Nigrodhopi vaḍḍhanto sabbaṃ palāsaṃ bhañjitvā khāṇukamattameva akāsi. Devatāya vimānaṃ sabbaṃ antaradhāyi.
১০৯.
109.
‘‘ন তস্স ৰুড্ঢি কুসলপ্পসত্থা, যো ৰড্ঢমানো ঘসতে পতিট্ঠং।
‘‘Na tassa vuḍḍhi kusalappasatthā, yo vaḍḍhamāno ghasate patiṭṭhaṃ;
তস্সূপরোধং পরিসঙ্কমানো, পতারযী মূলৰধায ধীরো’’তি॥ –
Tassūparodhaṃ parisaṅkamāno, patārayī mūlavadhāya dhīro’’ti. –
পঞ্চমা অভিসম্বুদ্ধগাথা।
Pañcamā abhisambuddhagāthā.
তত্থ কুসলপ্পসত্থাতি কুসলেহি পসত্থা। ঘসতেতি খাদতি, ৰিনাসেতীতি অত্থো। পতারযীতি পতরতি ৰাযমতি। ইদং ৰুত্তং হোতি – ভিক্খৰে, যো ৰড্ঢমানো অত্তনো পতিট্ঠং নাসেতি, তস্স ৰুড্ঢি পণ্ডিতেহি ন পসত্থা, তস্স পন অব্ভন্তরস্স ৰা বাহিরস্স ৰা পরিস্সযস্স ‘‘ইতো মে উপরোধো ভৰিস্সতী’’তি এৰং উপরোধং ৰিনাসং পরিসঙ্কমানো ৰীরো ঞাণসম্পন্নো মূলৰধায পরক্কমতীতি।
Tattha kusalappasatthāti kusalehi pasatthā. Ghasateti khādati, vināsetīti attho. Patārayīti patarati vāyamati. Idaṃ vuttaṃ hoti – bhikkhave, yo vaḍḍhamāno attano patiṭṭhaṃ nāseti, tassa vuḍḍhi paṇḍitehi na pasatthā, tassa pana abbhantarassa vā bāhirassa vā parissayassa ‘‘ito me uparodho bhavissatī’’ti evaṃ uparodhaṃ vināsaṃ parisaṅkamāno vīro ñāṇasampanno mūlavadhāya parakkamatīti.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে পঞ্চসতা ভিক্খূ অরহত্তং পাপুণিংসু। তদা সুৰণ্ণহংসো অহমেৰ অহোসিন্তি।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne pañcasatā bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Tadā suvaṇṇahaṃso ahameva ahosinti.
পলাসজাতকৰণ্ণনা দসমা।
Palāsajātakavaṇṇanā dasamā.
ৰণ্ণারোহৰগ্গো দুতিযো।
Vaṇṇārohavaggo dutiyo.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৩৭০. পলাসজাতকং • 370. Palāsajātakaṃ
