| Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / នេត្តិវិភាវិនី • Nettivibhāvinī |
៤. បទដ្ឋានហារវិភង្គវិភាវនា
4. Padaṭṭhānahāravibhaṅgavibhāvanā
២២. យេន យេន សំវណ្ណនាវិសេសភូតេន យុត្តិហារវិភង្គភូតេន បញ្ហាវិស្សជ្ជនាទីនំ យុត្តាយុត្តភាវោ វិភត្តោ, សោ សំវណ្ណនាវិសេសភូតោ យុត្តិហារវិភង្គោ បរិបុណ្ណោ, ‘‘កតមោ បទដ្ឋានហារវិភង្គោ’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘តត្ថ កតមោ បទដ្ឋានោ ហារោ’’តិអាទិ អារទ្ធំ។ តត្ថ តត្ថាតិ តេសុ និទ្ទិដ្ឋេសុ សោឡសសុ ទេសនាហារាទីសុ ហារេសុ កតមោ សំវណ្ណនាវិសេសោ បទដ្ឋានោ ហារោ បទដ្ឋានហារវិភង្គោតិ បុច្ឆតិ។ ‘‘ធម្មំ ទេសេសិ ជិនោ’’តិអាទិនិទ្ទេសស្ស ឥទានិ មយា វុច្ចមានោ ‘‘អយំ បទដ្ឋានោ ហារោ’’តិអាទិកោ វិត្ថារសំវណ្ណនាវិសេសោ បទដ្ឋានហារវិភង្គោតិ វិញ្ញេយ្យោ។ តេន វុត្តំ – ‘‘តត្ថ កតមោ បទដ្ឋានោ ហារោតិអាទិ បទដ្ឋានហារវិភង្គោ’’តិ (នេត្តិ. អដ្ឋ. ២២)។ ‘‘អយំ ឥទានិ វុច្ចមានោ វិត្ថារភូតោ បទដ្ឋានោ ហារោ បិដកត្តយេ ទេសិតេសុ ធម្មេសុ កិំ នាម ធម្មំ ទេសយតិ សំវណ្ណេតី’’តិ បុច្ឆំ ឋបេត្វា ‘‘ឥទំ អាសន្នការណំ ឥមស្ស អាសន្នផលស្ស បទដ្ឋាន’’ន្តិ និយមេត្វា វិភជិតុំ ‘‘អយំ បទដ្ឋានោ’’តិអាទិ វុត្តំ។ តស្សត្ថោ – សព្ពេសុ វិញ្ញេយ្យធម្មេសុ យាថាវតោ អសម្បដិវេធោ លក្ខណំ ឯតិស្សា អវិជ្ជាយាតិ សព្ពធម្មយាថាវអសម្បដិវេធលក្ខណា, អវិជ្ជា, តស្សា អវិជ្ជាយ អសុភេ ‘‘សុភ’’ន្តិអាទិវិបល្លាសា បទដ្ឋានំ អាសន្នការណំ។ វិបល្លាសេ សតិ អវិជ្ជា វត្តតិ ឧបរូបរិ ជាយតិ ន ហាយតិ, តស្មា វិបល្លាសា អវិជ្ជាយ បទដ្ឋានំ អាសន្នការណំ ភវន្តិ។ អវិជ្ជាយ វដ្ដមូលកត្តា តំ អាទិំ កត្វា បទដ្ឋានំ វិភត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។
22. Yena yena saṃvaṇṇanāvisesabhūtena yuttihāravibhaṅgabhūtena pañhāvissajjanādīnaṃ yuttāyuttabhāvo vibhatto, so saṃvaṇṇanāvisesabhūto yuttihāravibhaṅgo paripuṇṇo, ‘‘katamo padaṭṭhānahāravibhaṅgo’’ti pucchitabbattā ‘‘tattha katamo padaṭṭhāno hāro’’tiādi āraddhaṃ. Tattha tatthāti tesu niddiṭṭhesu soḷasasu desanāhārādīsu hāresu katamo saṃvaṇṇanāviseso padaṭṭhāno hāro padaṭṭhānahāravibhaṅgoti pucchati. ‘‘Dhammaṃ desesi jino’’tiādiniddesassa idāni mayā vuccamāno ‘‘ayaṃ padaṭṭhāno hāro’’tiādiko vitthārasaṃvaṇṇanāviseso padaṭṭhānahāravibhaṅgoti viññeyyo. Tena vuttaṃ – ‘‘tattha katamo padaṭṭhāno hārotiādi padaṭṭhānahāravibhaṅgo’’ti (netti. aṭṭha. 22). ‘‘Ayaṃ idāni vuccamāno vitthārabhūto padaṭṭhāno hāro piṭakattaye desitesu dhammesu kiṃ nāma dhammaṃ desayati saṃvaṇṇetī’’ti pucchaṃ ṭhapetvā ‘‘idaṃ āsannakāraṇaṃ imassa āsannaphalassa padaṭṭhāna’’nti niyametvā vibhajituṃ ‘‘ayaṃ padaṭṭhāno’’tiādi vuttaṃ. Tassattho – sabbesu viññeyyadhammesu yāthāvato asampaṭivedho lakkhaṇaṃ etissā avijjāyāti sabbadhammayāthāvaasampaṭivedhalakkhaṇā, avijjā, tassā avijjāya asubhe ‘‘subha’’ntiādivipallāsā padaṭṭhānaṃ āsannakāraṇaṃ. Vipallāse sati avijjā vattati uparūpari jāyati na hāyati, tasmā vipallāsā avijjāya padaṭṭhānaṃ āsannakāraṇaṃ bhavanti. Avijjāya vaṭṭamūlakattā taṃ ādiṃ katvā padaṭṭhānaṃ vibhattanti daṭṭhabbaṃ.
តណ្ហាយបិ វដ្ដមូលកត្តា តទនន្តរំ តណ្ហាយ បទដ្ឋានំ វិភជិតុំ ‘‘អជ្ឈោសានលក្ខណា’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ បិយរូបំ សាតរូបន្តិ បិយសភាវំ សាតសភាវំ ចក្ខាទិធម្មជាតំ។ បិយនីយសាតនីយេ ចក្ខាទិកេ សតិ តណ្ហា វត្តតិ ឧបរូបរិ ជាយតិ, តស្មា បិយរូបំ សាតរូបំ តណ្ហាយ បទដ្ឋានំ អាសន្នការណំ ភវតិ។
Taṇhāyapi vaṭṭamūlakattā tadanantaraṃ taṇhāya padaṭṭhānaṃ vibhajituṃ ‘‘ajjhosānalakkhaṇā’’tiādi vuttaṃ. Tattha piyarūpaṃ sātarūpanti piyasabhāvaṃ sātasabhāvaṃ cakkhādidhammajātaṃ. Piyanīyasātanīye cakkhādike sati taṇhā vattati uparūpari jāyati, tasmā piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṇhāya padaṭṭhānaṃ āsannakāraṇaṃ bhavati.
អទិន្នាទានេ សតិ លោភោ វត្តតិ, តស្មា អទិន្នាទានំ លោភស្ស បទដ្ឋានំ ភវតិ។ អទិន្នាទានញ្ហិ ឯកវារំ ឧប្បន្នម្បិ អនាទីនវទស្សនតោ លោភស្ស អាសន្នការណំ ភវត្វេវ។
Adinnādāne sati lobho vattati, tasmā adinnādānaṃ lobhassa padaṭṭhānaṃ bhavati. Adinnādānañhi ekavāraṃ uppannampi anādīnavadassanato lobhassa āsannakāraṇaṃ bhavatveva.
កេសាទីសុ អសុភេសុ បវត្តាយបិ សុភសញ្ញាយ នីលាទិវណ្ណទីឃាទិសណ្ឋានហសនាទិព្យញ្ជនគ្គហណលក្ខណត្តា ចក្ខុន្ទ្រិយាទីនំ អសំវរោ សុភសញ្ញាយ បទដ្ឋានំ ភវតិ។
Kesādīsu asubhesu pavattāyapi subhasaññāya nīlādivaṇṇadīghādisaṇṭhānahasanādibyañjanaggahaṇalakkhaṇattā cakkhundriyādīnaṃ asaṃvaro subhasaññāya padaṭṭhānaṃ bhavati.
ទុក្ខទុក្ខាទីសុ បវត្តាយបិ សុខសញ្ញាយ សាសវផស្សូបគមនលក្ខណត្តា រូបាទីសុ អស្សាទោ សុខសញ្ញាយ បទដ្ឋានំ។
Dukkhadukkhādīsu pavattāyapi sukhasaññāya sāsavaphassūpagamanalakkhaṇattā rūpādīsu assādo sukhasaññāya padaṭṭhānaṃ.
រូបក្ខន្ធាទីសុ អនិច្ចេសុ បវត្តាយបិ និច្ចសញ្ញាយ សង្ខតលក្ខណានំ ធម្មានំ អសមនុបស្សនលក្ខណត្តា រូបក្ខន្ធាទីសុ និច្ចគ្គហណំ វិញ្ញាណំ និច្ចសញ្ញាយ បទដ្ឋានំ។
Rūpakkhandhādīsu aniccesu pavattāyapi niccasaññāya saṅkhatalakkhaṇānaṃ dhammānaṃ asamanupassanalakkhaṇattā rūpakkhandhādīsu niccaggahaṇaṃ viññāṇaṃ niccasaññāya padaṭṭhānaṃ.
អនិច្ចទុក្ខានត្តសង្ខាតេសុ ខន្ធាទីសុ បវត្តាយបិ អត្តសញ្ញាយ អនិច្ចសញ្ញាទុក្ខសញ្ញានំ អសមនុបស្សនលក្ខណត្តា អហំមមាទិវសេន បវត្តោ នាមកាយោ អត្តសញ្ញាយ បទដ្ឋានំ។
Aniccadukkhānattasaṅkhātesu khandhādīsu pavattāyapi attasaññāya aniccasaññādukkhasaññānaṃ asamanupassanalakkhaṇattā ahaṃmamādivasena pavatto nāmakāyo attasaññāya padaṭṭhānaṃ.
ឯវំ អវិជ្ជាទីនំ អកុសលបក្ខានំ ធម្មានំ បទដ្ឋានំ ទស្សេត្វា ឥទានិ តប្បដិបក្ខានំ វិជ្ជាទីនំ ធម្មានំ បទដ្ឋានំ ទស្សេតុំ ‘‘សព្ពធម្មសម្បដិវេធលក្ខណា’’តិអាទិ វុត្តំ។ សព្ពេសុ ញេយ្យធម្មេសុ បវត្តាយ វិជ្ជាយ សព្ពធម្មសម្បដិវេធលក្ខណត្តា សព្ពំ នេយ្យំ វិជ្ជាយ បទដ្ឋានំ។
Evaṃ avijjādīnaṃ akusalapakkhānaṃ dhammānaṃ padaṭṭhānaṃ dassetvā idāni tappaṭipakkhānaṃ vijjādīnaṃ dhammānaṃ padaṭṭhānaṃ dassetuṃ ‘‘sabbadhammasampaṭivedhalakkhaṇā’’tiādi vuttaṃ. Sabbesu ñeyyadhammesu pavattāya vijjāya sabbadhammasampaṭivedhalakkhaṇattā sabbaṃ neyyaṃ vijjāya padaṭṭhānaṃ.
សមថស្ស ចិត្តវិក្ខេបសង្ខាតឧទ្ធច្ចបដិសំហរណសង្ខាតវិក្ខម្ភនលក្ខណត្តា បដិភាគនិមិត្តភូតា អសុភា សមថស្ស បទដ្ឋានំ។ អសុភាយ ហិ តណ្ហាបដិបក្ខត្តា, តណ្ហាយ ច អភាវេ សមថោ តិដ្ឋតីតិ។
Samathassa cittavikkhepasaṅkhātauddhaccapaṭisaṃharaṇasaṅkhātavikkhambhanalakkhaṇattā paṭibhāganimittabhūtā asubhā samathassa padaṭṭhānaṃ. Asubhāya hi taṇhāpaṭipakkhattā, taṇhāya ca abhāve samatho tiṭṭhatīti.
អទិន្នាទានា វេរមណិវសេន បវត្តស្ស អលោភស្ស ឥច្ឆាវចរបដិសំហរណលក្ខណត្តា អទិន្នាទានា វេរមណី អលោភស្ស បទដ្ឋានំ។
Adinnādānā veramaṇivasena pavattassa alobhassa icchāvacarapaṭisaṃharaṇalakkhaṇattā adinnādānā veramaṇī alobhassa padaṭṭhānaṃ.
បាណាតិបាតា វេរមណិវសេន បវត្តស្ស អទោសស្ស អព្យាបជ្ជលក្ខណត្តា បាណាតិបាតា វេរមណី អទោសស្ស បទដ្ឋានំ។
Pāṇātipātā veramaṇivasena pavattassa adosassa abyāpajjalakkhaṇattā pāṇātipātā veramaṇī adosassa padaṭṭhānaṃ.
សម្មាបដិបត្តិវសេន បវត្តស្ស អមោហស្ស វត្ថុអវិប្បដិបត្តិលក្ខណត្តា សម្មាបដិបត្តិ អមោហស្ស បទដ្ឋានំ។
Sammāpaṭipattivasena pavattassa amohassa vatthuavippaṭipattilakkhaṇattā sammāpaṭipatti amohassa padaṭṭhānaṃ.
និព្ពិទាវសេន បវត្តាយ អសុភសញ្ញាយ វិនីលកវិបុព្ពកគហណលក្ខណត្តា និព្ពិទា អសុភសញ្ញាយ បទដ្ឋានំ។ និព្ពិទាញាណេន ហិ អនភិរតិ បវត្តតិ, អនភិរតិយា ច អសុភសញ្ញា ឋិតាតិ។
Nibbidāvasena pavattāya asubhasaññāya vinīlakavipubbakagahaṇalakkhaṇattā nibbidā asubhasaññāya padaṭṭhānaṃ. Nibbidāñāṇena hi anabhirati pavattati, anabhiratiyā ca asubhasaññā ṭhitāti.
ទុក្ខវេទនាវសេន បវត្តាយ ទុក្ខសញ្ញាយ សាសវផស្សបរិជាននលក្ខណត្តា វេទនា ទុក្ខសញ្ញាយ បទដ្ឋានំ។
Dukkhavedanāvasena pavattāya dukkhasaññāya sāsavaphassaparijānanalakkhaṇattā vedanā dukkhasaññāya padaṭṭhānaṃ.
ឧប្បាទវយវសេន បវត្តាយ អនិច្ចសញ្ញាយ សង្ខតលក្ខណានំ ធម្មានំ សមនុបស្សនលក្ខណត្តា ឧប្បាទវយា អនិច្ចសញ្ញាយ បទដ្ឋានំ។ ឧប្បាទវយញ្ហិ សមនុបស្សិត្វា អនិច្ចសញ្ញា បវត្តា។
Uppādavayavasena pavattāya aniccasaññāya saṅkhatalakkhaṇānaṃ dhammānaṃ samanupassanalakkhaṇattā uppādavayā aniccasaññāya padaṭṭhānaṃ. Uppādavayañhi samanupassitvā aniccasaññā pavattā.
ធម្មមត្តសញ្ញាវសេន បវត្តាយ អនត្តសញ្ញាយ សព្ពធម្មអភិនិវេសលក្ខណត្តា ធម្មសញ្ញា អនត្តសញ្ញាយ បទដ្ឋានំ។
Dhammamattasaññāvasena pavattāya anattasaññāya sabbadhammaabhinivesalakkhaṇattā dhammasaññā anattasaññāya padaṭṭhānaṃ.
កាមរាគស្ស រូបាទិបញ្ចកាមគុណារម្មណត្តា បញ្ច កាមគុណា កាមរាគស្ស បទដ្ឋានំ។
Kāmarāgassa rūpādipañcakāmaguṇārammaṇattā pañca kāmaguṇā kāmarāgassa padaṭṭhānaṃ.
រូបសង្ខាតេ កាយេ អារព្ភ បវត្តស្ស រូបរាគស្ស ចក្ខាទិបញ្ចិន្ទ្រិយានំ អនុសារេន បវត្តនតោ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ រូបានិ រូបរាគស្ស បទដ្ឋានំ។
Rūpasaṅkhāte kāye ārabbha pavattassa rūparāgassa cakkhādipañcindriyānaṃ anusārena pavattanato pañcindriyāni rūpāni rūparāgassa padaṭṭhānaṃ.
ភវនិកន្តិវសេន បវត្តស្ស ភវរាគស្ស ឆឡាយតនំ បទដ្ឋានំ។ និព្ពត្តភវានុបស្សិតាតិ ‘‘ឯទិសំ អនិដ្ឋំ រូបំ មា និព្ពត្តតុ, ឯទិសំ ឥដ្ឋំ រូបំ និព្ពត្តតុ ឯទិសី ទុក្ខា វេទនា មា និព្ពត្តតុ, ឯទិសី សុខា វេទនា និព្ពត្តតូ’’តិ ឯវមាទិនា បការេន បវត្តា រូបាភិនន្ទនា, សា បញ្ចន្នំ ឧបាទានក្ខន្ធានំ បទដ្ឋានំ។
Bhavanikantivasena pavattassa bhavarāgassa chaḷāyatanaṃ padaṭṭhānaṃ. Nibbattabhavānupassitāti ‘‘edisaṃ aniṭṭhaṃ rūpaṃ mā nibbattatu, edisaṃ iṭṭhaṃ rūpaṃ nibbattatu edisī dukkhā vedanā mā nibbattatu, edisī sukhā vedanā nibbattatū’’ti evamādinā pakārena pavattā rūpābhinandanā, sā pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ padaṭṭhānaṃ.
កម្មស្សកតញ្ញាណស្ស បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណានុគតត្តា បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណទស្សនំ កម្មស្សកតញ្ញាណស្ស បទដ្ឋានំ។
Kammassakataññāṇassa pubbenivāsānussatiñāṇānugatattā pubbenivāsānussatiñāṇadassanaṃ kammassakataññāṇassa padaṭṭhānaṃ.
ឱកប្បនំ លក្ខណំ យស្សា សទ្ធាយាតិ ឱកប្បនលក្ខណា សទ្ធា។ អធិមុត្តិ បច្ចុបដ្ឋានំ យស្សា សទ្ធាយាតិ អធិមុត្តិបច្ចុបដ្ឋានា ច សទ្ធា។ អនាវិលំ លក្ខណំ យស្ស បសាទស្សាតិ អនាវិលលក្ខណោតិ បសាទោ។ សម្បសីទនំ បច្ចុបដ្ឋានំ យស្ស បសាទស្សាតិ សម្បសីទនបច្ចុបដ្ឋានោ ច បសាទោ។ សោ បន បសាទោ សទ្ធាយ ឯវ អវត្ថាវិសេសោតិ វេទិតព្ពោ។ អវេច្ចបសាទោ អភិបត្ថិយនលក្ខណាយ សទ្ធាយ បទដ្ឋានំ, ឱកប្បនលក្ខណា សទ្ធា អនាវិលលក្ខណស្ស បសាទស្ស បទដ្ឋានំ, ចតុព្ពិធំ សម្មប្បធានំ វីរិយំ អារម្ភលក្ខណស្ស វីរិយស្ស បទដ្ឋានំ, កាយាទិសតិបដ្ឋានំ អបិលាបនលក្ខណាយ សតិយា បទដ្ឋានំ, ឈានសហិតស្ស សមាធិស្ស ឯកគ្គលក្ខណត្តា វិតក្កាទិឈានានិ សមាធិស្ស បទដ្ឋានំ, បញ្ញាយ កិច្ចបជាននអារម្មណបជាននលក្ខណត្តា សច្ចានិ បញ្ញាយ បទដ្ឋានំ។
Okappanaṃ lakkhaṇaṃ yassā saddhāyāti okappanalakkhaṇā saddhā. Adhimutti paccupaṭṭhānaṃ yassā saddhāyāti adhimuttipaccupaṭṭhānā ca saddhā. Anāvilaṃ lakkhaṇaṃ yassa pasādassāti anāvilalakkhaṇoti pasādo. Sampasīdanaṃ paccupaṭṭhānaṃ yassa pasādassāti sampasīdanapaccupaṭṭhāno ca pasādo. So pana pasādo saddhāya eva avatthāvisesoti veditabbo. Aveccapasādo abhipatthiyanalakkhaṇāya saddhāya padaṭṭhānaṃ, okappanalakkhaṇā saddhā anāvilalakkhaṇassa pasādassa padaṭṭhānaṃ, catubbidhaṃ sammappadhānaṃ vīriyaṃ ārambhalakkhaṇassa vīriyassa padaṭṭhānaṃ, kāyādisatipaṭṭhānaṃ apilāpanalakkhaṇāya satiyā padaṭṭhānaṃ, jhānasahitassa samādhissa ekaggalakkhaṇattā vitakkādijhānāni samādhissa padaṭṭhānaṃ, paññāya kiccapajānanaārammaṇapajānanalakkhaṇattā saccāni paññāya padaṭṭhānaṃ.
‘‘យេសំ អវិជ្ជាទីនំ បទដ្ឋានានិ អាចរិយេន វិភត្តានិ, តេ អវិជ្ជាទយោ កតមេសំ ធម្មានំ បទដ្ឋានានី’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា តេ អវិជ្ជាទយោបិ ឥមេសំ ធម្មានំ បទដ្ឋានាតិ ទស្សេតុំ ‘‘អបរោ នយោ’’តិអាទិ វុត្តំ។ អវិជ្ជា អស្សាទមនសិការលក្ខណស្ស អយោនិសោមនសិការស្ស បទដ្ឋានំ។ អវិជ្ជាយ ហិ អាទីនវច្ឆាទនតោ អយោនិសោមនសិការោ ជាតោតិ។ សច្ចសម្មោហនលក្ខណា អវិជ្ជា បុញ្ញាបុញ្ញានេញ្ជាភិសង្ខារានំ បទដ្ឋានំ, បុនព្ភវវិរោហនលក្ខណា តេភូមកចេតនា សង្ខារា វិបាកវិញ្ញាណស្ស បទដ្ឋានំ, ឱបបច្ចយិកសង្ខាតេន ឧបបត្តិភវភាវេន និព្ពត្តិលក្ខណំ បដិសន្ធិវិញ្ញាណំ នាមរូបស្ស បទដ្ឋានំ, នាមកាយរូបកាយសង្ឃាតលក្ខណំ នាមរូបំ ឆឡាយតនស្ស បទដ្ឋានំ សហជាតាទិបច្ចយភាវតោ, ចក្ខាទីនំ ឆន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ បវត្តានំ លក្ខណំ ឆឡាយតនំ ឆព្ពិធស្ស ផស្សស្ស យថាក្កមំ បទដ្ឋានំ និស្សយាទិបច្ចយភាវតោ, ចក្ខុបសាទរូបារម្មណំ ចក្ខុវិញ្ញាណាទិសន្និបាតលក្ខណោ ឆព្ពិធោ ផស្សោ, តំ វេទនាយ តេន ឆព្ពិធេន ផស្សេន សហជាតាយ ឆព្ពិធាយ វេទនាយ យថាក្កមំ បទដ្ឋានំ សហជាតាទិបច្ចយភាវតោ, ឥដ្ឋានុភវនអនិដ្ឋានុភវនឥដ្ឋានិដ្ឋានុភវនលក្ខណា តិវិធា វេទនា, តំ តណ្ហាយ តាយ តិវិធាយ វេទនាយ វសេន បវត្តាយ តណ្ហាយ បទដ្ឋានំ ឧបនិស្សយាទិបច្ចយភាវតោ, សបរសន្តានេសុ អជ្ឈោសានលក្ខណា តណ្ហា, តំ ឧបាទានស្ស តាយ តណ្ហាយ វសេន បវត្តស្ស ចតុព្ពិធស្ស ឧបាទានស្ស បទដ្ឋានំ ឧបនិស្សយាទិបច្ចយភាវតោ។ ‘‘សោ វេទនាយា’’តិ ច ‘‘សា តណ្ហាយា’’តិ ច ‘‘សា ឧបាទានស្សា’’តិ ច បាឋេន ភវិតព្ពំ, លិង្គវិបល្លាសនិទ្ទេសោ វា សិយា។
‘‘Yesaṃ avijjādīnaṃ padaṭṭhānāni ācariyena vibhattāni, te avijjādayo katamesaṃ dhammānaṃ padaṭṭhānānī’’ti pucchitabbattā te avijjādayopi imesaṃ dhammānaṃ padaṭṭhānāti dassetuṃ ‘‘aparo nayo’’tiādi vuttaṃ. Avijjā assādamanasikāralakkhaṇassa ayonisomanasikārassa padaṭṭhānaṃ. Avijjāya hi ādīnavacchādanato ayonisomanasikāro jātoti. Saccasammohanalakkhaṇā avijjā puññāpuññāneñjābhisaṅkhārānaṃ padaṭṭhānaṃ, punabbhavavirohanalakkhaṇā tebhūmakacetanā saṅkhārā vipākaviññāṇassa padaṭṭhānaṃ, opapaccayikasaṅkhātena upapattibhavabhāvena nibbattilakkhaṇaṃ paṭisandhiviññāṇaṃ nāmarūpassa padaṭṭhānaṃ, nāmakāyarūpakāyasaṅghātalakkhaṇaṃ nāmarūpaṃ chaḷāyatanassa padaṭṭhānaṃ sahajātādipaccayabhāvato, cakkhādīnaṃ channaṃ indriyānaṃ pavattānaṃ lakkhaṇaṃ chaḷāyatanaṃ chabbidhassa phassassa yathākkamaṃ padaṭṭhānaṃ nissayādipaccayabhāvato, cakkhupasādarūpārammaṇaṃ cakkhuviññāṇādisannipātalakkhaṇo chabbidho phasso, taṃ vedanāya tena chabbidhena phassena sahajātāya chabbidhāya vedanāya yathākkamaṃ padaṭṭhānaṃ sahajātādipaccayabhāvato, iṭṭhānubhavanaaniṭṭhānubhavanaiṭṭhāniṭṭhānubhavanalakkhaṇā tividhā vedanā, taṃ taṇhāya tāya tividhāya vedanāya vasena pavattāya taṇhāya padaṭṭhānaṃ upanissayādipaccayabhāvato, saparasantānesu ajjhosānalakkhaṇā taṇhā, taṃ upādānassa tāya taṇhāya vasena pavattassa catubbidhassa upādānassa padaṭṭhānaṃ upanissayādipaccayabhāvato. ‘‘So vedanāyā’’ti ca ‘‘sā taṇhāyā’’ti ca ‘‘sā upādānassā’’ti ca pāṭhena bhavitabbaṃ, liṅgavipallāsaniddeso vā siyā.
យំ ឧបាទានំ ឱបបច្ចយិកំ ឧបបត្តិក្ខន្ធនិព្ពត្តកំ, តំ ឧបាទានំ ទុវិធស្ស ភវស្ស បទដ្ឋានំ។ យោ កម្មភវោ នាមកាយរូបកាយសម្ភវនលក្ខណោ, សោ កម្មភវោ ជាតិយា បទដ្ឋានំ។ យា ឧបបត្តិភូតា ជាតិ ខន្ធបាតុភាវលក្ខណា, តំ សា ជាតិ ជរាយ បទដ្ឋានំ។ យា ជិណ្ណជរា ឧបធិក្ខន្ធបរិបាកលក្ខណា, តំ សា ជិណ្ណជរា មរណស្ស បទដ្ឋានំ។ យម្បិ យស្ស សម្មុតិមរណំ ជីវិតិន្ទ្រិយុបច្ឆេទលក្ខណំ, តម្បិ តស្ស សម្មុតិមរណំ សោកស្ស បទដ្ឋានំ។ បិយស្ស មរណំ ចិន្តេន្តស្ស យេភុយ្យេន សោកុប្បជ្ជនតោ យោ សោកោ ញាតិអាទិបិយេសុ ឧស្សុក្កការកោ, តំ សោ សោកោ បរិទេវស្ស បទដ្ឋានំ។ យោ បរិទេវោ លាលប្បការកោ, តំ សោ បរិទេវោ កាយិកទុក្ខស្ស បទដ្ឋានំ។ យំ កាយិកំ ទុក្ខំ កាយសម្បីឡនលក្ខណំ, តំ កាយិកំ ទុក្ខំ ទោមនស្សស្ស បទដ្ឋានំ។ យំ ទោមនស្សំ ចិត្តសម្បីឡនលក្ខណំ, តំ ទោមនស្សំ ឧបាយាសស្ស បទដ្ឋានំ។ យោ ឧបាយាសោ ឱទហនការកោ អវទហនការកោ, តំ សោ ឧបាយាសោ ភវស្ស ឧបាយាសស្ស និស្សយសន្តានភវស្ស បទដ្ឋានំ។
Yaṃ upādānaṃ opapaccayikaṃ upapattikkhandhanibbattakaṃ, taṃ upādānaṃ duvidhassa bhavassa padaṭṭhānaṃ. Yo kammabhavo nāmakāyarūpakāyasambhavanalakkhaṇo, so kammabhavo jātiyā padaṭṭhānaṃ. Yā upapattibhūtā jāti khandhapātubhāvalakkhaṇā, taṃ sā jāti jarāya padaṭṭhānaṃ. Yā jiṇṇajarā upadhikkhandhaparipākalakkhaṇā, taṃ sā jiṇṇajarā maraṇassa padaṭṭhānaṃ. Yampi yassa sammutimaraṇaṃ jīvitindriyupacchedalakkhaṇaṃ, tampi tassa sammutimaraṇaṃ sokassa padaṭṭhānaṃ. Piyassa maraṇaṃ cintentassa yebhuyyena sokuppajjanato yo soko ñātiādipiyesu ussukkakārako, taṃ so soko paridevassa padaṭṭhānaṃ. Yo paridevo lālappakārako, taṃ so paridevo kāyikadukkhassa padaṭṭhānaṃ. Yaṃ kāyikaṃ dukkhaṃ kāyasampīḷanalakkhaṇaṃ, taṃ kāyikaṃ dukkhaṃ domanassassa padaṭṭhānaṃ. Yaṃ domanassaṃ cittasampīḷanalakkhaṇaṃ, taṃ domanassaṃ upāyāsassa padaṭṭhānaṃ. Yo upāyāso odahanakārako avadahanakārako, taṃ so upāyāso bhavassa upāyāsassa nissayasantānabhavassa padaṭṭhānaṃ.
ភវស្សាតិ វុត្តភវំ ទស្សេតុំ ‘‘ឥមានី’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ ភវង្គានិ កិលេសោ ភវស្ស អង្គំ ការណំ កម្មវដ្ដវិបាកវដ្ដានិ ភវសង្ខាតានិ អង្គានិ អវយវានិ។ យទា បច្ចុប្បន្នាទិកាលេ សមគ្គានិ និព្ពត្តានិ ភវន្តិ, តទា សោ កិលេសវដ្ដកម្មវដ្ដវិបាកវដ្ដសង្ខាតោ ធម្មសមូហោ ‘‘ភវស្សា’’តិ ឯត្ថ ភវោតិ ទដ្ឋព្ពោ។ តំ ភវសង្ខាតំ កិលេសវដ្ដកម្មវដ្ដវិបាកវដ្ដត្តយំ សំសារស្ស បទដ្ឋានំ បុរិមំ បុរិមំ ជាតិនិប្ផន្នកិលេសាទិវដ្ដេន សំសារស្ស អព្ពោច្ឆិន្នុប្បជ្ជនតោ, យោ អរិយមគ្គោ និយ្យានិកលក្ខណោ, តំ សោ អរិយមគ្គោ និរោធស្ស និព្ពានស្ស បទដ្ឋានំ សម្បាបកហេតុភាវតោ។
Bhavassāti vuttabhavaṃ dassetuṃ ‘‘imānī’’tiādi vuttaṃ. Tattha bhavaṅgāni kileso bhavassa aṅgaṃ kāraṇaṃ kammavaṭṭavipākavaṭṭāni bhavasaṅkhātāni aṅgāni avayavāni. Yadā paccuppannādikāle samaggāni nibbattāni bhavanti, tadā so kilesavaṭṭakammavaṭṭavipākavaṭṭasaṅkhāto dhammasamūho ‘‘bhavassā’’ti ettha bhavoti daṭṭhabbo. Taṃ bhavasaṅkhātaṃ kilesavaṭṭakammavaṭṭavipākavaṭṭattayaṃ saṃsārassa padaṭṭhānaṃ purimaṃ purimaṃ jātinipphannakilesādivaṭṭena saṃsārassa abbocchinnuppajjanato, yo ariyamaggo niyyānikalakkhaṇo, taṃ so ariyamaggo nirodhassa nibbānassa padaṭṭhānaṃ sampāpakahetubhāvato.
ពហុស្សុតោ សព្ពសិស្សាទីនំ បតិដ្ឋានត្តា តិត្ថំ វិយាតិ តិត្ថំ, ជានាតីតិ ញូ, តិត្ថំ ញូតិ តិត្ថញ្ញូ, តិត្ថញ្ញុនោ ភាវោ តិត្ថញ្ញុតា, សម្មាបយិរុបាសនា, សា បីតញ្ញុតាយ បទដ្ឋានំ។ ពហុស្សុតស្ស ហិ សម្មាបយិរុបាសនាយ ធម្មូបសញ្ហិតំ បាមោជ្ជំ ជាយតិ, បាមោជ្ជេន ច កម្មដ្ឋានព្រូហនា ជាយតីតិ សប្បាយធម្មស្សវនេន បីតិំ ជានាតីតិ បីតញ្ញូ, បីតញ្ញុនោ ភាវោ បីតញ្ញុតា, កម្មដ្ឋានស្ស ព្រូហនា, សា បត្តញ្ញុតាយ បទដ្ឋានំ។ កម្មដ្ឋានព្រូហនាយ ហិ ភាវនាបត្តជាននតា ជាយតីតិ បត្តញ្ញុតា។ ភាវនាបត្តជាននតា អត្តញ្ញុតាយ បទដ្ឋានំ។ ភាវនាបត្តជាននតាយ ហិ បញ្ចហិ បធានិយង្គេហិ សមន្នាគតស្ស អត្តនោ ជាននតា ជាយតីតិ អត្តញ្ញុតា បុព្ពេកតបុញ្ញតាយ បទដ្ឋានំ។
Bahussuto sabbasissādīnaṃ patiṭṭhānattā titthaṃ viyāti titthaṃ, jānātīti ñū, titthaṃ ñūti titthaññū, titthaññuno bhāvo titthaññutā, sammāpayirupāsanā, sā pītaññutāya padaṭṭhānaṃ. Bahussutassa hi sammāpayirupāsanāya dhammūpasañhitaṃ pāmojjaṃ jāyati, pāmojjena ca kammaṭṭhānabrūhanā jāyatīti sappāyadhammassavanena pītiṃ jānātīti pītaññū, pītaññuno bhāvo pītaññutā, kammaṭṭhānassa brūhanā, sā pattaññutāya padaṭṭhānaṃ. Kammaṭṭhānabrūhanāya hi bhāvanāpattajānanatā jāyatīti pattaññutā. Bhāvanāpattajānanatā attaññutāya padaṭṭhānaṃ. Bhāvanāpattajānanatāya hi pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgatassa attano jānanatā jāyatīti attaññutā pubbekatapuññatāya padaṭṭhānaṃ.
បធានិយង្គេសុ សមន្នាគតត្តជាននតាយ ហិ បុព្ពេ បុញ្ញករណំ ជាតំ, បុព្ពេកតបុញ្ញតា បតិរូបទេសវាសស្ស បទដ្ឋានំ។ បុព្ពេ ហិ កតេន បុញ្ញេន បតិរូបទេសវាសោ លទ្ធោ, បតិរូបទេសវាសោ សប្បុរិសូបនិស្សយស្ស បទដ្ឋានំ។ បតិរូបទេសវាសេន ហិ សប្បុរិសូបនិស្សយោ លទ្ធោ, សប្បុរិសូបនិស្សយោ អត្តសម្មាបណិធានស្ស បទដ្ឋានំ។ សប្បុរិសូបនិស្សយេន ហិ អត្តសម្មាបណិធានំ ជាតំ, អត្តសម្មាបណិធានំ សីលានំ បទដ្ឋានំ។ អត្តសម្មាបណិធានេន ហិ សីលានិ សម្បតិដ្ឋិតានិ, សីលានិ អវិប្បដិសារស្ស បទដ្ឋានំ។ អត្តនិ ហិ សម្បតិដ្ឋិតំ សីលំ បច្ចវេក្ខន្តស្ស វិប្បដិសារោ នត្ថេវាតិ, អវិប្បដិសារេន បាមោជ្ជំ ជាយតិ, តស្មា អវិប្បដិសារោ បាមោជ្ជស្ស បទដ្ឋានំ។ បាមោជ្ជេន បីតិ ជាយតិ, តស្មា បាមោជ្ជំ បីតិយា បទដ្ឋានំ។ បីតិយា បស្សទ្ធិ ជាយតិ, តស្មា បីតិ បស្សទ្ធិយា បទដ្ឋានំ។ បស្សទ្ធិយា សុខំ ជាយតិ, តស្មា បស្សទ្ធិ សុខស្ស បទដ្ឋានំ។ សុខេន សមាធិ ជាយតិ, តស្មា សុខំ សមាធិស្ស បទដ្ឋានំ។ សមាធិនា យថាភូតញាណទស្សនំ ជាយតិ, តស្មា សមាធិ យថាភូតញាណស្ស បទដ្ឋានំ។ យថាភូតញាណទស្សនេន និព្ពិទាញាណំ ជាយតិ, តស្មា យថាភូតញាណទស្សនំ និព្ពិទាយ បទដ្ឋានំ។ និព្ពិទាយ វិរាគោ ជាយតិ, តស្មា និព្ពិទា វិរាគស្ស បទដ្ឋានំ។ វិរាគេន វិមុត្តិ ជាយតិ, តស្មា វិរាគោ វិមុត្តិយា បទដ្ឋានំ។ វិមុត្តិយា វិមុត្តិញាណទស្សនំ ជាយតិ, តស្មា វិមុត្តិ វិមុត្តិញាណទស្សនស្ស បទដ្ឋានំ។ ឯវំ យថាវុត្តនយេន យោ កោចិ ធម្មោ ឧបនិស្សយោ ហោតិ, យោ កោចិ ធម្មោ បច្ចយោ ហោតិ, សព្ពោ សោ ធម្មោ អត្តនោ បច្ចយុប្បន្នស្ស ធម្មស្ស បទដ្ឋានន្តិ ទដ្ឋព្ពោ។
Padhāniyaṅgesu samannāgatattajānanatāya hi pubbe puññakaraṇaṃ jātaṃ, pubbekatapuññatā patirūpadesavāsassa padaṭṭhānaṃ. Pubbe hi katena puññena patirūpadesavāso laddho, patirūpadesavāso sappurisūpanissayassapadaṭṭhānaṃ. Patirūpadesavāsena hi sappurisūpanissayo laddho, sappurisūpanissayo attasammāpaṇidhānassa padaṭṭhānaṃ. Sappurisūpanissayena hi attasammāpaṇidhānaṃ jātaṃ, attasammāpaṇidhānaṃ sīlānaṃ padaṭṭhānaṃ. Attasammāpaṇidhānena hi sīlāni sampatiṭṭhitāni, sīlāni avippaṭisārassa padaṭṭhānaṃ. Attani hi sampatiṭṭhitaṃ sīlaṃ paccavekkhantassa vippaṭisāro natthevāti, avippaṭisārena pāmojjaṃ jāyati, tasmā avippaṭisāro pāmojjassa padaṭṭhānaṃ. Pāmojjena pīti jāyati, tasmā pāmojjaṃ pītiyā padaṭṭhānaṃ. Pītiyā passaddhi jāyati, tasmā pīti passaddhiyā padaṭṭhānaṃ. Passaddhiyā sukhaṃ jāyati, tasmā passaddhi sukhassa padaṭṭhānaṃ. Sukhena samādhi jāyati, tasmā sukhaṃ samādhissa padaṭṭhānaṃ. Samādhinā yathābhūtañāṇadassanaṃ jāyati, tasmā samādhi yathābhūtañāṇassa padaṭṭhānaṃ. Yathābhūtañāṇadassanena nibbidāñāṇaṃ jāyati, tasmā yathābhūtañāṇadassanaṃ nibbidāya padaṭṭhānaṃ. Nibbidāya virāgo jāyati, tasmā nibbidā virāgassa padaṭṭhānaṃ. Virāgena vimutti jāyati, tasmā virāgo vimuttiyā padaṭṭhānaṃ. Vimuttiyā vimuttiñāṇadassanaṃ jāyati, tasmā vimutti vimuttiñāṇadassanassa padaṭṭhānaṃ. Evaṃ yathāvuttanayena yo koci dhammo upanissayo hoti, yo koci dhammo paccayo hoti, sabbo so dhammo attano paccayuppannassa dhammassa padaṭṭhānanti daṭṭhabbo.
‘‘ឧបនិស្សយធម្មស្ស, បច្ចយធម្មស្ស វា បច្ចយុប្បន្នធម្មស្ស បទដ្ឋានភាវោ កេន សទ្ទហិតព្ពោ’’តិ វត្តព្ពត្តា ‘‘តេនាហា’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ តេនាតិ យស្ស កស្សចិ ឧបនិស្សយធម្មស្ស, បច្ចយធម្មស្ស ច បច្ចយុប្បន្នធម្មស្ស បទដ្ឋានភាវេន អាយស្មា មហាកច្ចានោ ‘‘ធម្មំ ទេសេតិ ជិនោ’’តិអាទិកំ យំ វចនំ អាហ, តេន វចនេន តេសំ ឧបនិស្សយធម្មបច្ចយធម្មានំ បទដ្ឋានភាវោ សទ្ទហិតព្ពោតិ។ ‘‘យថាវុត្តោ បទដ្ឋានោ ហារោ បរិបុណ្ណោ កិំ, ឧទាហុ អញ្ញោ និទ្ធារេត្វា យោជេតព្ពោ អត្ថិ កិ’’ន្តិ វត្តព្ពត្តា ‘‘និយុត្តោ បទដ្ឋានោ ហារោ’’តិ វុត្តំ។ ឥធ បាឡិយំ អវិភត្តម្បិ យថាលាភវសេន បទដ្ឋានោ ហារោ នីហរិត្វា យុត្តោ យុជ្ជិតព្ពោ, វិភជិតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ។
‘‘Upanissayadhammassa, paccayadhammassa vā paccayuppannadhammassa padaṭṭhānabhāvo kena saddahitabbo’’ti vattabbattā ‘‘tenāhā’’tiādi vuttaṃ. Tattha tenāti yassa kassaci upanissayadhammassa, paccayadhammassa ca paccayuppannadhammassa padaṭṭhānabhāvena āyasmā mahākaccāno ‘‘dhammaṃ deseti jino’’tiādikaṃ yaṃ vacanaṃ āha, tena vacanena tesaṃ upanissayadhammapaccayadhammānaṃ padaṭṭhānabhāvo saddahitabboti. ‘‘Yathāvutto padaṭṭhāno hāro paripuṇṇo kiṃ, udāhu añño niddhāretvā yojetabbo atthi ki’’nti vattabbattā ‘‘niyutto padaṭṭhāno hāro’’ti vuttaṃ. Idha pāḷiyaṃ avibhattampi yathālābhavasena padaṭṭhāno hāro nīharitvā yutto yujjitabbo, vibhajitabbanti vuttaṃ hoti.
ឥតិ បទដ្ឋានហារវិភង្គេ សត្តិពលានុរូបា រចិតា
Iti padaṭṭhānahāravibhaṅge sattibalānurūpā racitā
វិភាវនា និដ្ឋិតា។
Vibhāvanā niṭṭhitā.
បណ្ឌិតេហិ បន អដ្ឋកថាដីកានុសារេន គម្ភីរត្ថោ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា គហេតព្ពោតិ។
Paṇḍitehi pana aṭṭhakathāṭīkānusārena gambhīrattho vitthārato vibhajitvā gahetabboti.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / នេត្តិប្បករណបាឡិ • Nettippakaraṇapāḷi / ៤. បទដ្ឋានហារវិភង្គោ • 4. Padaṭṭhānahāravibhaṅgo
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ខុទ្ទកនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / នេត្តិប្បករណ-អដ្ឋកថា • Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā / ៤. បទដ្ឋានហារវិភង្គវណ្ណនា • 4. Padaṭṭhānahāravibhaṅgavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិប្បករណ-ដីកា • Nettippakaraṇa-ṭīkā / ៤. បទដ្ឋានហារវិភង្គវណ្ណនា • 4. Padaṭṭhānahāravibhaṅgavaṇṇanā
