| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
៤. បទសោធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា
4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā
៤៥. ចតុត្ថេ ឯកតោតិ អនុបសម្បន្នេន សទ្ធិំ។ បុរិមព្យញ្ជនេន សទិសំ បច្ឆាព្យញ្ជនន្តិ ‘‘រូបំ អនិច្ច’’ន្តិ ឯត្ថ អនិច្ច-សទ្ទេន សទិសំ ‘‘វេទនា អនិច្ចា’’តិ ឯត្ថ អនិច្ច-សទ្ទំ វទតិ។ អក្ខរសមូហោតិ អវិភត្តិកោ អក្ខរសមូហោ។ អក្ខរានុព្យញ្ជនសមូហោ បទន្តិ វិភត្តិអន្តំ បទមាហ។ វិភត្តិអន្តមេវ បទំ គហេត្វា ‘‘បឋមបទំ បទមេវ, ទុតិយំ អនុបទ’’ន្តិ វុត្តំ។
45. Catutthe ekatoti anupasampannena saddhiṃ. Purimabyañjanena sadisaṃ pacchābyañjananti ‘‘rūpaṃ anicca’’nti ettha anicca-saddena sadisaṃ ‘‘vedanā aniccā’’ti ettha anicca-saddaṃ vadati. Akkharasamūhoti avibhattiko akkharasamūho. Akkharānubyañjanasamūho padanti vibhattiantaṃ padamāha. Vibhattiantameva padaṃ gahetvā ‘‘paṭhamapadaṃ padameva, dutiyaṃ anupada’’nti vuttaṃ.
ឯកំ បទន្តិ គាថាបទំ សន្ធាយ វទតិ។ បទគណនាយាតិ គាថាបទគណនាយ។ អបាបុណិត្វាតិ សទ្ធិំ អកថេត្វា។ រុន្តិ ឱបាតេតីតិ ឯត្ថ អនុនាសិកោ អាគមវសេន វុត្តោ, សំយោគបុព្ពស្ស រស្សត្តំ កតន្តិ វេទិតព្ពំ។ តេនាហ ‘‘រូ-ការមត្តមេវា’’តិ។ ឯត្ថ ច ‘‘រូបំ អនិច្ចន្តិ ភណ សាមណេរា’’តិ វុច្ចមានោ សចេ រូ-ការំ អវត្វា រុ-ឥតិ រស្សំ កត្វា វទតិ, អញ្ញំ ភណិតំ នាម ហោតិ, តស្មា អនាបត្តិ។ ឯវញ្ច កត្វា ‘‘វេទនា អនិច្ចា’’តិ ឯត្ថាបិ អនិច្ច-សទ្ទមត្តេនេវ អាបត្តិ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ។ ឯស នយោតិ ឯកមេវក្ខរំ វត្វា ឋានំ។ ‘‘មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា’’តិ វុច្ចមានោ ហិ ម-ការមត្តមេវ វត្វា តិដ្ឋតិ។ ‘‘ឯវំ មេ សុត’’ន្តិអាទិសុត្តំ ភណាបិយមានោ ឯ-ការំ វត្វា តិដ្ឋតិ ចេ, អន្វក្ខរេន បាចិត្តិយំ, អបរិបុណ្ណបទំ វត្វា ឋិតេ អនុព្យញ្ជនេន។ បទេសុ ឯកំ បឋមបទំ វិរជ្ឈតិ, ទុតិយេន អនុបទេន បាចិត្តិយំ។
Ekaṃ padanti gāthāpadaṃ sandhāya vadati. Padagaṇanāyāti gāthāpadagaṇanāya. Apāpuṇitvāti saddhiṃ akathetvā. Runti opātetīti ettha anunāsiko āgamavasena vutto, saṃyogapubbassa rassattaṃ katanti veditabbaṃ. Tenāha ‘‘rū-kāramattamevā’’ti. Ettha ca ‘‘rūpaṃ aniccanti bhaṇa sāmaṇerā’’ti vuccamāno sace rū-kāraṃ avatvā ru-iti rassaṃ katvā vadati, aññaṃ bhaṇitaṃ nāma hoti, tasmā anāpatti. Evañca katvā ‘‘vedanā aniccā’’ti etthāpi anicca-saddamatteneva āpatti hotīti veditabbaṃ. Esa nayoti ekamevakkharaṃ vatvā ṭhānaṃ. ‘‘Manopubbaṅgamā dhammā’’ti vuccamāno hi ma-kāramattameva vatvā tiṭṭhati. ‘‘Evaṃ me suta’’ntiādisuttaṃ bhaṇāpiyamāno e-kāraṃ vatvā tiṭṭhati ce, anvakkharena pācittiyaṃ, aparipuṇṇapadaṃ vatvā ṭhite anubyañjanena. Padesu ekaṃ paṭhamapadaṃ virajjhati, dutiyena anupadena pācittiyaṃ.
អនង្គណសុត្តំ (ម. និ. ១.៥៧ អាទយោ) សម្មាទិដ្ឋិសុត្តំ (ម. និ. ១.៨៩ អាទយោ) មហាវេទល្លញ្ច (ម. និ. ១.៤៤៩ អាទយោ) ធម្មសេនាបតិនា ភាសិតំ, អនុមានសុត្តំ (ម. និ. ១.១៨១ អាទយោ) មហាមោគ្គល្លានត្ថេរេន, ចូឡវេទល្លសុត្តំ (ម. និ. ១.៤៦០ អាទយោ) ធម្មទិន្នាយ ថេរិយា ភាសិតំ។ បច្ចេកពុទ្ធភាសិតម្បិ ពុទ្ធភាសិតេយេវ សង្គហំ គច្ឆតិ។ អដ្ឋកថានិស្សិតោតិ បុព្ពេ មគធភាសាយ វុត្តំ ធម្មសង្គហារុឡ្ហំ អដ្ឋកថំ សន្ធាយ វទតិ។ ឥទានិបិ ‘‘យថាបិ ទីបិកោ នាម, និលីយិត្វា គណ្ហតេ មិគេ’’តិ (មិ. ប. ៦.១.៥) ឯវមាទិកំ សង្គហារុឡ្ហំ អដ្ឋកថាវចនំ គហេតព្ពន្តិ វទន្តិ។ បាឡិនិស្សិតោតិ ‘‘មក្កដី វជ្ជិបុត្តា ចា’’តិឯវមាទិនា (បារា. ៦៦) បាឡិយំយេវ អាគតោ។ វិវដ្ដូបនិស្សិតន្តិ និព្ពានុបនិស្សិតំ។ វិវដ្ដនិស្សិតំ បន សាមញ្ញតោ គហេតព្ពន្តិ អាហ ‘‘កិញ្ចាបី’’តិអាទិ។ ថេរស្សាតិ នាគសេនត្ថេរស្ស។ មគ្គកថាទីនិ បករណានិ។ ‘‘អក្ខរេន វាចេតិ, អក្ខរក្ខរេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្សា’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘អក្ខរាយ វាចេតិ, អក្ខរក្ខរាយ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្សា’’តិ បាឡិយំ វុត្តំ។
Anaṅgaṇasuttaṃ (ma. ni. 1.57 ādayo) sammādiṭṭhisuttaṃ (ma. ni. 1.89 ādayo) mahāvedallañca (ma. ni. 1.449 ādayo) dhammasenāpatinā bhāsitaṃ, anumānasuttaṃ (ma. ni. 1.181 ādayo) mahāmoggallānattherena, cūḷavedallasuttaṃ (ma. ni. 1.460 ādayo) dhammadinnāya theriyā bhāsitaṃ. Paccekabuddhabhāsitampi buddhabhāsiteyeva saṅgahaṃ gacchati. Aṭṭhakathānissitoti pubbe magadhabhāsāya vuttaṃ dhammasaṅgahāruḷhaṃ aṭṭhakathaṃ sandhāya vadati. Idānipi ‘‘yathāpi dīpiko nāma, nilīyitvā gaṇhate mige’’ti (mi. pa. 6.1.5) evamādikaṃ saṅgahāruḷhaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ gahetabbanti vadanti. Pāḷinissitoti ‘‘makkaṭī vajjiputtā cā’’tievamādinā (pārā. 66) pāḷiyaṃyeva āgato. Vivaṭṭūpanissitanti nibbānupanissitaṃ. Vivaṭṭanissitaṃ pana sāmaññato gahetabbanti āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi. Therassāti nāgasenattherassa. Maggakathādīni pakaraṇāni. ‘‘Akkharena vāceti, akkharakkhare āpatti pācittiyassā’’ti vattabbe ‘‘akkharāya vāceti, akkharakkharāya āpatti pācittiyassā’’ti pāḷiyaṃ vuttaṃ.
៤៨. អនុបសម្បន្នេន សទ្ធិំ គណ្ហន្តស្ស អនាបត្តីតិ អនុបសម្បន្នេន សហ និសីទិត្វា ឧទ្ទេសំ គណ្ហន្តស្ស អនាបត្តិ វុត្តា។ ទហរភិក្ខុ និសិន្នោ…បេ.… ភណតោ អនាបត្តីតិ ឯត្ថ ទ្វីសុបិ ឋិតេសុ និសិន្នេសុ វា ឧបសម្បន្នស្ស ភណាមីតិ ភណន្តស្ស អនាបត្តិយេវ។ ឧបចារំ មុញ្ចិត្វាតិ បរិសបរិយន្តតោ ទ្វាទសហត្ថំ មុញ្ចិត្វា។ ‘‘និសិន្នេ វាចេមី’’តិ ភណន្តស្សបិ ឧបចារំ មុញ្ចិត្វា និសិន្នត្តា អនាបត្តិ។ សចេ បន ទូរេ និសិន្នម្បិ វាចេមីតិ វិសុំ សល្លក្ខេត្វា ភណតិ, អាបត្តិយេវ។ ឯកោ បាទោ ន អាគច្ឆតីតិ បុព្ពេ បគុណោយេវ បច្ឆា អសរន្តស្ស ន អាគច្ឆតិ, តំ ‘‘ឯវំ ភណាហី’’តិ ឯកតោ ភណន្តស្ស អនាបត្តិ។ ឱបាតេតីតិ សទ្ធិំ កថេតិ។ សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ។ អនុបសម្បន្នតា, វុត្តលក្ខណធម្មំ បទសោ វាចនតា, ឯកតោ ភណនញ្ចាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ។
48.Anupasampannena saddhiṃ gaṇhantassa anāpattīti anupasampannena saha nisīditvā uddesaṃ gaṇhantassa anāpatti vuttā. Daharabhikkhu nisinno…pe… bhaṇato anāpattīti ettha dvīsupi ṭhitesu nisinnesu vā upasampannassa bhaṇāmīti bhaṇantassa anāpattiyeva. Upacāraṃ muñcitvāti parisapariyantato dvādasahatthaṃ muñcitvā. ‘‘Nisinne vācemī’’ti bhaṇantassapi upacāraṃ muñcitvā nisinnattā anāpatti. Sace pana dūre nisinnampi vācemīti visuṃ sallakkhetvā bhaṇati, āpattiyeva. Eko pādo na āgacchatīti pubbe paguṇoyeva pacchā asarantassa na āgacchati, taṃ ‘‘evaṃ bhaṇāhī’’ti ekato bhaṇantassa anāpatti. Opātetīti saddhiṃ katheti. Sesamettha uttānameva. Anupasampannatā, vuttalakkhaṇadhammaṃ padaso vācanatā, ekato bhaṇanañcāti imānettha tīṇi aṅgāni.
បទសោធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ១. មុសាវាទវគ្គោ • 1. Musāvādavaggo
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ៤. បទសោធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា • 4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ៤. បទសោធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា • 4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ៤. បទសោធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា • 4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ៤. បទសោធម្មសិក្ខាបទំ • 4. Padasodhammasikkhāpadaṃ
