| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
បទភាជនីយវណ្ណនា
Padabhājanīyavaṇṇanā
១៩៩. អសុភជ្ឈានាទីនីតិ អាទិ-សទ្ទេន កាយគតាសតិជ្ឈានញ្ច កសិណជ្ឈានញ្ច សង្គណ្ហាតិ។ តេន ‘‘កាយគតាសតិជ្ឈានំ បថវីកសិណជ្ឈានំ សមាបជ្ជិ’’ន្តិអាទិំ វទន្តោបិ បារាជិកោវ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ។ វិមោក្ខោតិ ឯត្ថ វិ-សទ្ទោ វិសេសត្ថោ វិវិធត្ថោ វាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុដ្ឋុ មុត្តោ’’តិអាទិ។ វិមោក្ខោតិ ចត្តារោ អរិយមគ្គា។ តស្ស សគុណតោ សុញ្ញតាទិនាមលាភំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សោ បនាយ’’ ន្តិអាទិ។ មគ្គោ ហិ នាម បញ្ចហិ ការណេហិ នាមំ លភតិ សរសេន វា បច្ចនីកេន វា សគុណេន វា អារម្មណេន វា អាគមនេន វា។ សចេ ហិ សង្ខារុបេក្ខា អនិច្ចតោ សង្ខារេ សម្មសិត្វា វុដ្ឋាតិ, អនិមិត្តវិមោក្ខេន វិមុច្ចតិ, សចេ ទុក្ខតោ សម្មសិត្វា វុដ្ឋាតិ, អប្បណិហិតវិមោក្ខេន វិមុច្ចតិ, សចេ អនត្តតោ សម្មសិត្វា វុដ្ឋាតិ, សុញ្ញតវិមោក្ខេន វិមុច្ចតិ, ឥទំ សរសតោ នាមំ នាម។ យស្មា បនេស អនិច្ចានុបស្សនាយ សង្ខារានំ ឃនវិនិព្ភោគំ កត្វា និច្ចនិមិត្តធុវនិមិត្តសស្សតនិមិត្តានិ បជហន្តោ អាគតោ, តស្មា អនិមិត្តោ។ ទុក្ខានុបស្សនាយ បន សុខសញ្ញំ បហាយ បណិធិំ បត្ថនំ សុក្ខាបេត្វា អាគតត្តា អប្បណិហិតោ។ អនត្តានុបស្សនាយ អត្តសត្តបុគ្គលសញ្ញំ បហាយ សង្ខារានំ សុញ្ញតោ ទិដ្ឋត្តា សុញ្ញតោតិ ឥទំ បច្ចនីកតោ នាមំ នាម។
199.Asubhajjhānādīnīti ādi-saddena kāyagatāsatijjhānañca kasiṇajjhānañca saṅgaṇhāti. Tena ‘‘kāyagatāsatijjhānaṃ pathavīkasiṇajjhānaṃ samāpajji’’ntiādiṃ vadantopi pārājikova hotīti veditabbaṃ. Vimokkhoti ettha vi-saddo visesattho vividhattho vāti dassento āha ‘‘suṭṭhu mutto’’tiādi. Vimokkhoti cattāro ariyamaggā. Tassa saguṇato suññatādināmalābhaṃ dassento āha ‘‘so panāya’’ ntiādi. Maggo hi nāma pañcahi kāraṇehi nāmaṃ labhati sarasena vā paccanīkena vā saguṇena vā ārammaṇena vā āgamanena vā. Sace hi saṅkhārupekkhā aniccato saṅkhāre sammasitvā vuṭṭhāti, animittavimokkhena vimuccati, sace dukkhato sammasitvā vuṭṭhāti, appaṇihitavimokkhena vimuccati, sace anattato sammasitvā vuṭṭhāti, suññatavimokkhena vimuccati, idaṃ sarasato nāmaṃ nāma. Yasmā panesa aniccānupassanāya saṅkhārānaṃ ghanavinibbhogaṃ katvā niccanimittadhuvanimittasassatanimittāni pajahanto āgato, tasmā animitto. Dukkhānupassanāya pana sukhasaññaṃ pahāya paṇidhiṃ patthanaṃ sukkhāpetvā āgatattā appaṇihito. Anattānupassanāya attasattapuggalasaññaṃ pahāya saṅkhārānaṃ suññato diṭṭhattā suññatoti idaṃ paccanīkato nāmaṃ nāma.
រាគាទីហិ បនេស សុញ្ញតត្តា សុញ្ញតោ។ រូបនិមិត្តាទីនំ រាគនិមិត្តាទីនំយេវ វា អភាវេន អនិមិត្តោ។ រាគាទិបណិធិអាទីនំ អភាវតោ អប្បណិហិតោតិ ឥទមស្ស សគុណតោ នាមំ។ ស្វាយំ សុញ្ញតំ អនិមិត្តំ អប្បណិហិតញ្ច និព្ពានំ អារម្មណំ ករោតីតិ សុញ្ញតោ អនិមិត្តោ អប្បណិហិតោតិ វុច្ចតិ, ឥទមស្ស អារម្មណតោ នាមំ។ អាគមនំ បន ទុវិធំ វិបស្សនាគមនំ មគ្គាគមនញ្ច។ តត្ថ មគ្គេ វិបស្សនាគមនំ លព្ភតិ, ផលេ មគ្គាគមនំ។ អនត្តានុបស្សនា ហិ សុញ្ញតា នាម, សុញ្ញតវិបស្សនាយ មគ្គោ សុញ្ញតោ។ អនិច្ចានុបស្សនា អនិមិត្តា នាម, អនិមិត្តវិបស្សនាយ មគ្គោ អនិមិត្តោ។ ឥទំ បន នាមំ ន អភិធម្មបរិយាយេន លព្ភតិ។ តថា ហិ តំ សង្ខារនិមិត្តស្ស អវិជហនតោ ន និប្បរិយាយេន អនិមិត្តំ, សុត្តន្តបរិយាយេន បន លព្ភតិ។ តត្រ ហិ គោត្រភុញាណំ អនិមិត្តំ និព្ពានំ អារម្មណំ កត្វា អនិមិត្តនាមកំ ហុត្វា សយំ អាគមនិយដ្ឋានេ ឋត្វា មគ្គស្ស នាមំ ទេតីតិ វទន្តិ, តេន មគ្គោ អនិមិត្តោតិ វុត្តោ។ មគ្គាគមនេន បន ផលំ អនិមិត្តន្តិ យុជ្ជតិយេវ។ ទុក្ខានុបស្សនា សង្ខារេសុ បណិធិំ សុក្ខាបេត្វា អាគតត្តា អប្បណិហិតា នាម, អប្បណិហិតវិបស្សនាយ មគ្គោ អប្បណិហិតោ, អប្បណិហិតមគ្គស្ស ផលំ អប្បណិហិតំ។ ឯវំ វិបស្សនា អត្តនោ នាមំ មគ្គស្ស ទេតិ, មគ្គោ ផលស្សាតិ ឥទំ អាគមនតោ នាមំ។ សុញ្ញត្តាតិ វិវិត្តត្តា។ ន ហិ មគ្គេ រាគាទយោ សន្តិ, ឧបរូបរិ ឧប្បជ្ជនករាគាទីនំ ការណត្តា រាគាទយោ និមិត្តន្តិ អាហ ‘‘រាគទោសមោហនិមិត្តេហី’’តិ។ សវិគ្គហានំ វិយ ឧបដ្ឋានម្បេត្ថ និមិត្តន្តិ វទន្តិ។ រាគាទយោវ បវត្តិដ្ឋានដ្ឋេន បណិធីតិ អាហ ‘‘រាគទោសមោហបណិធីន’’ន្តិ។
Rāgādīhi panesa suññatattā suññato. Rūpanimittādīnaṃ rāganimittādīnaṃyeva vā abhāvena animitto. Rāgādipaṇidhiādīnaṃ abhāvato appaṇihitoti idamassa saguṇato nāmaṃ. Svāyaṃ suññataṃ animittaṃ appaṇihitañca nibbānaṃ ārammaṇaṃ karotīti suññato animitto appaṇihitoti vuccati, idamassa ārammaṇato nāmaṃ. Āgamanaṃ pana duvidhaṃ vipassanāgamanaṃ maggāgamanañca. Tattha magge vipassanāgamanaṃ labbhati, phale maggāgamanaṃ. Anattānupassanā hi suññatā nāma, suññatavipassanāya maggo suññato. Aniccānupassanā animittā nāma, animittavipassanāya maggo animitto. Idaṃ pana nāmaṃ na abhidhammapariyāyena labbhati. Tathā hi taṃ saṅkhāranimittassa avijahanato na nippariyāyena animittaṃ, suttantapariyāyena pana labbhati. Tatra hi gotrabhuñāṇaṃ animittaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā animittanāmakaṃ hutvā sayaṃ āgamaniyaṭṭhāne ṭhatvā maggassa nāmaṃ detīti vadanti, tena maggo animittoti vutto. Maggāgamanena pana phalaṃ animittanti yujjatiyeva. Dukkhānupassanā saṅkhāresu paṇidhiṃ sukkhāpetvā āgatattā appaṇihitā nāma, appaṇihitavipassanāya maggo appaṇihito, appaṇihitamaggassa phalaṃ appaṇihitaṃ. Evaṃ vipassanā attano nāmaṃ maggassa deti, maggo phalassāti idaṃ āgamanato nāmaṃ. Suññattāti vivittattā. Na hi magge rāgādayo santi, uparūpari uppajjanakarāgādīnaṃ kāraṇattā rāgādayo nimittanti āha ‘‘rāgadosamohanimittehī’’ti. Saviggahānaṃ viya upaṭṭhānampettha nimittanti vadanti. Rāgādayova pavattiṭṭhānaṭṭhena paṇidhīti āha ‘‘rāgadosamohapaṇidhīna’’nti.
វត្ថុវិជ្ជាទិំ សន្ធាយ អវចនតោ ‘‘វិជ្ជានំ លាភីម្ហី’’តិ វុត្តេបិ ហោតិ។ ឯកេកកោដ្ឋាសវសេនាតិ សតិបដ្ឋានចតុក្កាទិឯកេកកោដ្ឋាសវសេន។ កិញ្ចាបិ មហាអដ្ឋកថាយម្បិ ឯកេកកោដ្ឋាសវសេនេវ ទស្សិតំ, តត្ថ បន ‘‘លោកុត្តរានំ សតិបដ្ឋានាន’’ន្តិអាទិនា បច្ចេកំ លោកុត្តរ-សទ្ទំ យោជេត្វា ឯកេកកោដ្ឋាសវសេនេវ វុត្តំ, ឥធ លោកុត្តរ-សទ្ទេន វិនាតិ អយមេត្ថ វិសេសោ។ តត្ថាតិ តេសុ កោដ្ឋាសេសុ។
Vatthuvijjādiṃ sandhāya avacanato ‘‘vijjānaṃ lābhīmhī’’ti vuttepi hoti. Ekekakoṭṭhāsavasenāti satipaṭṭhānacatukkādiekekakoṭṭhāsavasena. Kiñcāpi mahāaṭṭhakathāyampi ekekakoṭṭhāsavaseneva dassitaṃ, tattha pana ‘‘lokuttarānaṃ satipaṭṭhānāna’’ntiādinā paccekaṃ lokuttara-saddaṃ yojetvā ekekakoṭṭhāsavaseneva vuttaṃ, idha lokuttara-saddena vināti ayamettha viseso. Tatthāti tesu koṭṭhāsesu.
ននុ ច ‘‘កិលេសប្បហានមេវា’’តិ កស្មា វុត្តំ។ ន ហិ កិលេសានំ បហានមត្តំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មោ ហោតីតិ យោ វទេយ្យ, តំ សន្ធាយ កិលេសប្បហានស្ស មគ្គកិច្ចត្តា កិច្ចវសេន មគ្គោ ទីបិតោតិ ទស្សេតុំ ‘‘តំ បនា’’តិអាទិ វុត្តំ។ កាមរាគំ សន្ធាយ ‘‘តតិយមគ្គេន ហិ រាគទោសានំ បហាន’’ន្តិ វុត្តំ, ន បន រូបរាគអរូបរាគេ សន្ធាយ។ ន ហិ តេ តេន បហីយន្តិ ចតុត្ថមគ្គេន បហាតព្ពត្តា។
Nanu ca ‘‘kilesappahānamevā’’ti kasmā vuttaṃ. Na hi kilesānaṃ pahānamattaṃ uttarimanussadhammo hotīti yo vadeyya, taṃ sandhāya kilesappahānassa maggakiccattā kiccavasena maggo dīpitoti dassetuṃ ‘‘taṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Kāmarāgaṃ sandhāya ‘‘tatiyamaggena hi rāgadosānaṃ pahāna’’nti vuttaṃ, na pana rūparāgaarūparāge sandhāya. Na hi te tena pahīyanti catutthamaggena pahātabbattā.
រាគា ចិត្តំ វិនីវរណតាតិ រាគា ចិត្តស្ស វិនីវរណតាតិ វុត្តំ ហោតិ។ រាគា វិមុត្តស្ស ចិត្តស្ស តស្សេវ រាគនីវរណស្ស អភាវេន វិគតនីវរណត្តា វិនីវរណតាតិ អត្ថោ វេទិតព្ពោ។ ឯស នយោ សេសេសុបិ។
Rāgācittaṃ vinīvaraṇatāti rāgā cittassa vinīvaraṇatāti vuttaṃ hoti. Rāgā vimuttassa cittassa tasseva rāganīvaraṇassa abhāvena vigatanīvaraṇattā vinīvaraṇatāti attho veditabbo. Esa nayo sesesupi.
យា ច បញ្ច វិជ្ជាតិ យោជេតព្ពំ។ និព្ពដ្ដិតលោកុត្តរត្តាតិ វិសុំយេវ លោកតោ អបគតលោកុត្តរត្តា។ យថា វិនា លោកុត្តរ-សទ្ទេន ‘‘សតិបដ្ឋានាទីនំ លាភីម្ហី’’តិ វុត្តេបិ បារាជិកំ ហោតិ, ឯវមិធាបិ ‘‘អត្ថបដិសម្ភិទាយ លាភីម្ហីតិ វុត្តេបិ ហោតិយេវា’’តិ វត្តុំ យុជ្ជតិ។ កិញ្ចាបិ យុជ្ជតិ, អថ ខោ មហាអដ្ឋកថាយំ វិភាគេន វុត្តត្តា ន សក្កា ឯវមិទំ វត្តុន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘មហាអដ្ឋកថាយំ បន…បេ.… ន សក្កា អញ្ញំ បមាណំ កាតុ’’ន្តិ វុត្តំ។ តម្បិ តត្ថេវ បដិក្ខិត្តន្តិ សម្ពន្ធោ។
Yā ca pañca vijjāti yojetabbaṃ. Nibbaṭṭitalokuttarattāti visuṃyeva lokato apagatalokuttarattā. Yathā vinā lokuttara-saddena ‘‘satipaṭṭhānādīnaṃ lābhīmhī’’ti vuttepi pārājikaṃ hoti, evamidhāpi ‘‘atthapaṭisambhidāya lābhīmhīti vuttepi hotiyevā’’ti vattuṃ yujjati. Kiñcāpi yujjati, atha kho mahāaṭṭhakathāyaṃ vibhāgena vuttattā na sakkā evamidaṃ vattunti dassetuṃ ‘‘mahāaṭṭhakathāyaṃ pana…pe… na sakkā aññaṃ pamāṇaṃ kātu’’nti vuttaṃ. Tampi tattheva paṭikkhittanti sambandho.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៤. ចតុត្ថបារាជិកំ • 4. Catutthapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ៤. ចតុត្ថបារាជិកំ • 4. Catutthapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / បទភាជនីយវណ្ណនា • Padabhājanīyavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / បទភាជនីយវណ្ណនា • Padabhājanīyavaṇṇanā
