| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
៥. និសីទនសន្ថតសិក្ខាបទវណ្ណនា
5. Nisīdanasanthatasikkhāpadavaṇṇanā
៥៦៥. នាស្សុធ កោចីតិ ឯត្ថ អស្សុធ-ឥតិ អវធារណត្ថេ និបាតោ។ តត្ថ កិញ្ចាបិ ‘‘ឯវំ ភន្តេតិ ខោ តេ ភិក្ខូ’’តិ ពហុវចនំ វុត្តំ, តថាបិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បដិស្សុណិត្វា ឥធ តេសុ ភិក្ខូសុ កោចិ ភគវន្តំ នាស្សុធ ឧបសង្កមតិ អញ្ញត្រ ឯកេនាតិ អត្ថោ គហេតព្ពោ។ តំ សុគ្គាហំ ឯកាហំ ភន្តេ ភគវន្តំ វរន្តិអាទីសុ (មហាវ. ៣៣៧) វិយ, អនុជានាមិ…បេ.… យថាសុខំ មំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមន្តូតិ ទស្សនត្ថាយ ឧបសង្កមន្តុ។
565.Nāssudha kocīti ettha assudha-iti avadhāraṇatthe nipāto. Tattha kiñcāpi ‘‘evaṃ bhanteti kho te bhikkhū’’ti bahuvacanaṃ vuttaṃ, tathāpi te bhikkhū bhagavato paṭissuṇitvā idha tesu bhikkhūsu koci bhagavantaṃ nāssudha upasaṅkamati aññatra ekenāti attho gahetabbo. Taṃ suggāhaṃ ekāhaṃ bhante bhagavantaṃ varantiādīsu (mahāva. 337) viya, anujānāmi…pe… yathāsukhaṃ maṃ dassanāya upasaṅkamantūti dassanatthāya upasaṅkamantu.
៥៦៦-៧. ‘‘មយំ អាយស្មន្តំ ឧបសេន’’ន្តិ តស្ស គណបាមោក្ខត្តា វុត្តំ។ អារញ្ញិកបិណ្ឌបាតិកបំសុកូលិកវសេន សព្ពានិ វុត្តានិ។ តេនេវាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សន្ថតេ ចតុត្ថចីវរសញ្ញិតាយា’’តិ។ កិំ សព្ពេបិ តេ ចីវរំ ន ពុជ្ឈន្តីតិ ចេ? យថា ហោតុ។ កតមំ ចីវរំ នាមាតិ? ឆន្នំ អញ្ញតរំ វិកប្បនុបគំ បច្ឆិមន្តិ។ កិញ្ច វាយិមំ អវាយិមន្តិ? វាយិមមេវាតិ។ កតរសុត្តេនាតិ? អទ្ធា សោ សុត្តមេវ ន បស្សតិ, សិវេយ្យកំ ទុស្សយុគំ, ឥទ្ធិមយិកញ្ច ទេវទត្តិយញ្ច អចីវរំ ករោតិ។ យទិ ឯវំ អវាយិមម្បីតិ វទាមីតិ។ ឯវំ សន្តេ សិទ្ធា សន្ថតេ ចីវរសញ្ញិតា កម្ពលសីសេន ឧណ្ណាមយសាមញ្ញតោ។ កិំ បន តេ សន្ថតំ អធិដ្ឋហិំសូតិ? ទុដ្ឋុ អធិដ្ឋហិំសុ អចីវរត្តា, ន អធិដ្ឋានុបគត្តា ច សន្ថតស្ស។ អថ នាធិដ្ឋហិំសុ, បុព្ពេវ តត្ថ អចីវរសញ្ញិនោ ឯតេតិ កត្វា តត្ថ ចីវរសញ្ញិតាយ តទុភយំ ន យុជ្ជតីតិ។ កិំ បនេតំ អធិដ្ឋានុបគំ នត្ថីតិ? តត្ថេវាគតំ , អបិចេតំ អវិកប្បនុបគំ ចេ, ចីវរំ ន ហោតិ, អញ្ញថា ‘‘ចីវរំ នាម ឆន្នំ ចីវរានំ អញ្ញតរ’’ន្តិ ឯត្តាវតា សិទ្ធំ ‘‘វិកប្បនុបគំ បច្ឆិម’’ន្តិ ន វត្តព្ពំ។ អថ ន វិកប្បនុបគម្បិ ចីវរមេវ សិទ្ធំ, អនធិដ្ឋានុបគំ , អវិកប្បនុបគញ្ច ឯកជ្ឈំ ‘‘ចីវរ’’ន្តិ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ។ តេនេវាហ ‘‘តេចីវរិកស្ស ចតុត្ថចីវរំ វត្តមានំ អំសកាសាវមេវ វដ្ដតី’’តិ។
566-7. ‘‘Mayaṃ āyasmantaṃ upasena’’nti tassa gaṇapāmokkhattā vuttaṃ. Āraññikapiṇḍapātikapaṃsukūlikavasena sabbāni vuttāni. Tenevāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘santhate catutthacīvarasaññitāyā’’ti. Kiṃ sabbepi te cīvaraṃ na bujjhantīti ce? Yathā hotu. Katamaṃ cīvaraṃ nāmāti? Channaṃ aññataraṃ vikappanupagaṃ pacchimanti. Kiñca vāyimaṃ avāyimanti? Vāyimamevāti. Katarasuttenāti? Addhā so suttameva na passati, siveyyakaṃ dussayugaṃ, iddhimayikañca devadattiyañca acīvaraṃ karoti. Yadi evaṃ avāyimampīti vadāmīti. Evaṃ sante siddhā santhate cīvarasaññitā kambalasīsena uṇṇāmayasāmaññato. Kiṃ pana te santhataṃ adhiṭṭhahiṃsūti? Duṭṭhu adhiṭṭhahiṃsu acīvarattā, na adhiṭṭhānupagattā ca santhatassa. Atha nādhiṭṭhahiṃsu, pubbeva tattha acīvarasaññino eteti katvā tattha cīvarasaññitāya tadubhayaṃ na yujjatīti. Kiṃ panetaṃ adhiṭṭhānupagaṃ natthīti? Tatthevāgataṃ , apicetaṃ avikappanupagaṃ ce, cīvaraṃ na hoti, aññathā ‘‘cīvaraṃ nāma channaṃ cīvarānaṃ aññatara’’nti ettāvatā siddhaṃ ‘‘vikappanupagaṃ pacchima’’nti na vattabbaṃ. Atha na vikappanupagampi cīvarameva siddhaṃ, anadhiṭṭhānupagaṃ , avikappanupagañca ekajjhaṃ ‘‘cīvara’’nti saṅkhyaṃ gacchati. Tenevāha ‘‘tecīvarikassa catutthacīvaraṃ vattamānaṃ aṃsakāsāvameva vaṭṭatī’’ti.
អបិច សន្ថតេ ចីវរសញ្ញិតា ន កេវលំ តេសំយេវ, អញ្ញេសម្បិ អនុពន្ធតិ ឯវ ‘‘បុរាណសន្ថតំ នាម សកិំ និវត្ថម្បិ សកិំ បារុតម្បី’’តិ វចនតោ។ អដ្ឋកថាចរិយោ បនស្ស អចីវរតំ សន្ធាយភាសិតត្ថទីបនេន ទីបេតិ។ និវត្ថបារុតន្តិ ឯតេសំ និសិន្នញ្ចេវ និបន្នញ្ចាតិ អត្ថោ។ អបិច ឯវំ សន្តេបិ សន្ថតេ ចីវរសញ្ញិតា អនុពន្ធតិ ឯវ។ ខន្ធកេ (មហាវ. ៣៥៨) ហិ ‘‘និសីទនំ អធិដ្ឋាតុំ ន វិកប្បេតុ’’ន្តិ ច, បរិវារេ (បរិ. ៣២៩) ‘‘នវ ចីវរានិ អធិដ្ឋាតព្ពានី’’តិ ច និសីទនសិក្ខាបទេ ‘‘ទសា វិទត្ថី’’តិ ច ឥធ ‘‘និសីទនំ នាម សទសំ វុច្ចតី’’តិ ច វុត្តំ, អដ្ឋកថាយញ្ចស្ស ‘‘សន្ថតសទិសំ សន្ថរិត្វា ឯកស្មិំ អន្តេ សុគតវិទត្ថិយា វិទត្ថិមត្តបទេសេ ទ្វីសុ ឋានេសុ ផាលេត្វា តិស្សោ ទសា ករីយន្តិ, តាហិ ទសាហិ សទសំ នាម វុច្ចតី’’តិ ច ‘‘និសីទនំ វុត្តនយេន អធិដ្ឋាតព្ពមេវ, តញ្ច ខោ បមាណយុត្តំ ឯកមេវ, ទ្វេ ន វដ្ដន្តី’’តិ ច វុត្តំ, តស្មា និសីទនំ នាម នវន្នំ ចីវរានំ អញ្ញតរំ ចីវរំ អធិដ្ឋាតព្ពំ, តញ្ច សន្ថតសទិសំ ឯឡកលោមមយសន្ថតវិសេសន្តិ សិទ្ធំ, តថា និសីទនមេវ និសីទនសន្ថតញ្ច សិទ្ធំ។ បោរាណគណ្ឋិបទេ ច ‘‘ឯកមេវា’’តិ វុត្តំ។ តស្មិំ សិទ្ធេ សិទ្ធា សន្ថតេ ចីវរសញ្ញិតាតិ អត្ថោ។ កស្មា? សន្ថតសាមញ្ញតោ។
Apica santhate cīvarasaññitā na kevalaṃ tesaṃyeva, aññesampi anubandhati eva ‘‘purāṇasanthataṃ nāma sakiṃ nivatthampi sakiṃ pārutampī’’ti vacanato. Aṭṭhakathācariyo panassa acīvarataṃ sandhāyabhāsitatthadīpanena dīpeti. Nivatthapārutanti etesaṃ nisinnañceva nipannañcāti attho. Apica evaṃ santepi santhate cīvarasaññitā anubandhati eva. Khandhake (mahāva. 358) hi ‘‘nisīdanaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetu’’nti ca, parivāre (pari. 329) ‘‘nava cīvarāni adhiṭṭhātabbānī’’ti ca nisīdanasikkhāpade ‘‘dasā vidatthī’’ti ca idha ‘‘nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccatī’’ti ca vuttaṃ, aṭṭhakathāyañcassa ‘‘santhatasadisaṃ santharitvā ekasmiṃ ante sugatavidatthiyā vidatthimattapadese dvīsu ṭhānesu phāletvā tisso dasā karīyanti, tāhi dasāhi sadasaṃ nāma vuccatī’’ti ca ‘‘nisīdanaṃ vuttanayena adhiṭṭhātabbameva, tañca kho pamāṇayuttaṃ ekameva, dve na vaṭṭantī’’ti ca vuttaṃ, tasmā nisīdanaṃ nāma navannaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ adhiṭṭhātabbaṃ, tañca santhatasadisaṃ eḷakalomamayasanthatavisesanti siddhaṃ, tathā nisīdanameva nisīdanasanthatañca siddhaṃ. Porāṇagaṇṭhipade ca ‘‘ekamevā’’ti vuttaṃ. Tasmiṃ siddhe siddhā santhate cīvarasaññitāti attho. Kasmā? Santhatasāmaññato.
ឯត្ថាហ – កថំ អទសមេវ សន្ថតំ ចីវរសង្ខ្យំ ន គច្ឆតិ។ អនេកម្បិ អនធិដ្ឋិតម្បិ មហន្តម្បិ វដ្ដតិ, យតោ សទសមេវ សន្ថតំ ចីវរសង្ខ្យំ គច្ឆតិ, តតោ អធិដ្ឋានញ្ច ឧបគច្ឆតីតិ។ អសន្ថតបរិយាបន្នត្តា ឱរេន ច ឆន្នំ វស្សានំ វិនាបិ សម្មុតិំ, តញ្ច បោរាណំ វិស្សជ្ជេត្វា ឯវ, ន អវិស្សជ្ជេត្វា ‘‘តញ្ច ខោ បមាណយុត្តំ ឯកមេវ, ទ្វេ ន វដ្ដន្តី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩) វចនតោតិ។ អថាបិ សិយា សន្ថតំ សយនត្ថមេវ ករីយតិ, និសីទនំ អសន្ថតមេវាតិ។ តញ្ច ន និយមតោ ‘‘បុរាណសន្ថតំ នាម សកិំ និវត្ថំ សកិំ បារុតម្បី’’តិ វុត្តត្តាតិ។ ឯត្ថ វុច្ចតិ, ន ឯត្ថ ការណំ បរិយេសិតព្ពំ វិនយបញ្ញត្តិយា អនញ្ញវិសយត្តា។
Etthāha – kathaṃ adasameva santhataṃ cīvarasaṅkhyaṃ na gacchati. Anekampi anadhiṭṭhitampi mahantampi vaṭṭati, yato sadasameva santhataṃ cīvarasaṅkhyaṃ gacchati, tato adhiṭṭhānañca upagacchatīti. Asanthatapariyāpannattā orena ca channaṃ vassānaṃ vināpi sammutiṃ, tañca porāṇaṃ vissajjetvā eva, na avissajjetvā ‘‘tañca kho pamāṇayuttaṃ ekameva, dve na vaṭṭantī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469) vacanatoti. Athāpi siyā santhataṃ sayanatthameva karīyati, nisīdanaṃ asanthatamevāti. Tañca na niyamato ‘‘purāṇasanthataṃ nāma sakiṃ nivatthaṃ sakiṃ pārutampī’’ti vuttattāti. Ettha vuccati, na ettha kāraṇaṃ pariyesitabbaṃ vinayapaññattiyā anaññavisayattā.
សន្ថតស្ស បន អចីវរភាវេ អយំ យុត្តិ – អាទិតោ ‘‘តីណិ សន្ថតានិ បន វិនយកម្មំ កត្វា បដិលភិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដន្តី’’តិ អដ្ឋកថាវចនតោ តានិ អកប្បិយានីតិ សិទ្ធំ, ភគវតា ច ខោមាទីនិ ឆ អនុញ្ញាតានីតិ កោសេយ្យំ កប្បិយន្តិ សិទ្ធំ។ ឯវំ សន្តេ សុទ្ធកោសេយ្យម្បិ ចីវរំ កប្បិយំ ជាតំ, បគេវ កោសិយមិស្សកសន្ថតចីវរន្តិ អាបជ្ជតិ។ តថា កម្ពលញ្ច អនុញ្ញាតំ, តញ្ច សុទ្ធិកម្បិ ហោតិ ជាតិកាឡកភាវេន, បគេវ ឱទាតគោចរិយមិស្សកសន្ថតចីវរន្តិ អាបជ្ជតិ។ តតោ ច អញ្ញមញ្ញវិរោធោ, តស្មា ន សន្ថតំ ចីវរំ នាម ហោតិ, និសីទនំ បន ហោតិ តស្ស បមាណសណ្ឋានបរិច្ឆេទសម្ភវតោ។ ឯត្ថាហុ កេចិ អាចរិយា ‘‘ទុវិធំ និសីទនំ សន្ថតំ, អសន្ថតញ្ច។ តត្ថ សន្ថតំ សន្ថតមេវ។ អសន្ថតំ ខោមាទិឆព្ពិធំ, តទនុលោមំ វា ហោតិ, អយមេតេសំ វិសេសោ’’តិ។
Santhatassa pana acīvarabhāve ayaṃ yutti – ādito ‘‘tīṇi santhatāni pana vinayakammaṃ katvā paṭilabhitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭantī’’ti aṭṭhakathāvacanato tāni akappiyānīti siddhaṃ, bhagavatā ca khomādīni cha anuññātānīti koseyyaṃ kappiyanti siddhaṃ. Evaṃ sante suddhakoseyyampi cīvaraṃ kappiyaṃ jātaṃ, pageva kosiyamissakasanthatacīvaranti āpajjati. Tathā kambalañca anuññātaṃ, tañca suddhikampi hoti jātikāḷakabhāvena, pageva odātagocariyamissakasanthatacīvaranti āpajjati. Tato ca aññamaññavirodho, tasmā na santhataṃ cīvaraṃ nāma hoti, nisīdanaṃ pana hoti tassa pamāṇasaṇṭhānaparicchedasambhavato. Etthāhu keci ācariyā ‘‘duvidhaṃ nisīdanaṃ santhataṃ, asanthatañca. Tattha santhataṃ santhatameva. Asanthataṃ khomādichabbidhaṃ, tadanulomaṃ vā hoti, ayametesaṃ viseso’’ti.
ឯត្ថាហ – កស្មា បនេត្ថ ‘‘សន្ថតំ បន ភិក្ខុនា’’តិ សិក្ខាបទំ អបញ្ញាបេត្វា ‘‘និសីទនសន្ថត’’ន្តិ បញ្ញត្តន្តិ? ចីវរសញ្ញិតាយ សន្ថតានំ ឧជ្ឈិតត្តា តេសំ អចីវរភាវទស្សនត្ថំ តថា បញ្ញត្តន្តិ វុត្តំ ហោតិ, តស្មា តេ ភិក្ខូ ធុតង្គភេទភយា តានិ ឧជ្ឈិត្វា តេរសាបិ ធុតង្គានិ សមាទិយិំសុ, សីសទស្សនវសេន តីណេវ វុត្តានិ, ភគវា ច តេសំ សន្ថតំ អនុជានិ, តតោ នេសំ ឯវំ ហោតិ ‘‘និសីទនចីវរសណ្ឋានម្បេតំ និសីទនសន្ថតំ នោ អនុញ្ញាតំ, ចតុត្ថចីវរភាវេន បគេវ កតសន្ថតំ វា’’តិ។ តតោ សន្ថតេ នេសំ ចីវរសញ្ញិតា ន ភវិស្សតីតិ តទត្ថំ ភគវតា និសីទនសន្ថតន្តិ បញ្ញត្តន្តិ អធិប្បាយោ។ ‘‘បច្ឆិមានិ ទ្វេ វដ្ដន្តី’’តិ កថំ បញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘អនាបត្តិ អញ្ញេន កតំ បដិលភិត្វា បរិភុញ្ជតី’’តិ វចនតោតិ។
Etthāha – kasmā panettha ‘‘santhataṃ pana bhikkhunā’’ti sikkhāpadaṃ apaññāpetvā ‘‘nisīdanasanthata’’nti paññattanti? Cīvarasaññitāya santhatānaṃ ujjhitattā tesaṃ acīvarabhāvadassanatthaṃ tathā paññattanti vuttaṃ hoti, tasmā te bhikkhū dhutaṅgabhedabhayā tāni ujjhitvā terasāpi dhutaṅgāni samādiyiṃsu, sīsadassanavasena tīṇeva vuttāni, bhagavā ca tesaṃ santhataṃ anujāni, tato nesaṃ evaṃ hoti ‘‘nisīdanacīvarasaṇṭhānampetaṃ nisīdanasanthataṃ no anuññātaṃ, catutthacīvarabhāvena pageva katasanthataṃ vā’’ti. Tato santhate nesaṃ cīvarasaññitā na bhavissatīti tadatthaṃ bhagavatā nisīdanasanthatanti paññattanti adhippāyo. ‘‘Pacchimāni dve vaṭṭantī’’ti kathaṃ paññāyatīti ce? ‘‘Anāpatti aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjatī’’ti vacanatoti.
និសីទនសន្ថតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Nisīdanasanthatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៥. និសីទនសន្ថតសិក្ខាបទំ • 5. Nisīdanasanthatasikkhāpadaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ៥. និសីទនសន្ថតសិក្ខាបទវណ្ណនា • 5. Nisīdanasanthatasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ៥. និសីទនសន្ថតសិក្ខាបទវណ្ណនា • 5. Nisīdanasanthatasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ៥. និសីទនសន្ថតសិក្ខាបទវណ្ណនា • 5. Nisīdanasanthatasikkhāpadavaṇṇanā
