| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / ธมฺมปท-อฎฺฐกถา • Dhammapada-aṭṭhakathā |
๒๒. นิรยวโคฺค
22. Nirayavaggo
๑. สุนฺทรีปริพฺพาชิกาวตฺถุ
1. Sundarīparibbājikāvatthu
อภูตวาทีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรโนฺต สุนฺทริํ ปริพฺพาชิกํ อารพฺภ กเถสิฯ
Abhūtavādīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto sundariṃ paribbājikaṃ ārabbha kathesi.
‘‘เตน โข ปน สมเยน ภควา สกฺกโต โหติ ครุกโต มานิโต ปูชิโต’’ติ วตฺถุ วิตฺถารโต อุทาเน (อุทา. ๓๘) อาคตเมวฯ อยํ ปเนตฺถ สเงฺขโป – ภควโต กิร ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ ปญฺจนฺนํ มหานทีนํ มโหฆสทิเส ลาภสกฺกาเร อุปฺปเนฺน หตลาภสกฺการา อญฺญติตฺถิยา สูริยุคฺคมนกาเล ขโชฺชปนกา วิย นิปฺปภา หุตฺวา เอกโต สนฺนิปติตฺวา มนฺตยิํสุ – ‘‘มยํ สมณสฺส โคตมสฺส อุปฺปนฺนกาลโต ปฎฺฐาย หตลาภสกฺการา, น โน โกจิ อตฺถิภาวมฺปิ ชานาติ, เกน นุ โข สทฺธิํ เอกโต หุตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส อวณฺณํ อุปฺปาเทตฺวา ลาภสกฺการมสฺส อนฺตรธาเปยฺยามา’’ติฯ อถ เนสํ เอตทโหสิ – ‘‘สุนฺทริยา สทฺธิํ เอกโต หุตฺวา สกฺกุณิสฺสามา’’ติฯ เต เอกทิวสํ สุนฺทริํ ติตฺถิยารามํ ปวิสิตฺวา วนฺทิตฺวา ฐิตํ นาลปิํสุฯ สา ปุนปฺปุนํ สลฺลปนฺตีปิ ปฎิวจนํ อลภิตฺวา ‘‘อปิ ปนยฺยา, เกนจิ วิเหฐิตตฺถา’’ติ ปุจฺฉิฯ ‘‘กิํ, ภคินิ, สมณํ โคตมํ อเมฺห วิเหเฐตฺวา หตลาภสกฺกาเร กตฺวา วิจรนฺตํ น ปสฺสสี’’ติ? ‘‘มยา เอตฺถ กิํ กาตุํ วฎฺฎตี’’ติ? ‘‘ตฺวํ โขสิ, ภคินิ, อภิรูปา โสภคฺคปฺปตฺตา, สมณสฺส โคตมสฺส อยสํ อาโรเปตฺวา มหาชนํ ตว กถํ คาหาเปตฺวา หตลาภสกฺการํ กโรหี’’ติฯ สา ตํ สุตฺวา ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฎิจฺฉิตฺวา ปกฺกนฺตา ตโต ปฎฺฐาย มาลาคนฺธวิเลปนกปฺปูรกฎุกผลาทีนิ คเหตฺวา สายํ มหาชนสฺส สตฺถุ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา นครํ ปวิสนกาเล เชตวนาภิมุขี คจฺฉติ, ‘‘กหํ คจฺฉสี’’ติ จ ปุฎฺฐา ‘‘สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกํ คมิสฺสามิ, อหญฺหิ เตน สทฺธิํ เอกคนฺธกุฎิยํ วสามี’’ติ วตฺวา อญฺญตรสฺมิํ ติตฺถิยาราเม วสิตฺวา ปาโตว เชตวนมคฺคํ โอตริตฺวา นคราภิมุขี อาคจฺฉนฺตี ‘‘กิํ, สุนฺทริ, กหํ คตาสี’’ติ ปุฎฺฐา ‘‘สมเณน โคตเมน สทฺธิํ เอกคนฺธกุฎิยํ วสิตฺวา ตํ กิเลสรติยา รมาเปตฺวา อาคตามฺหี’’ติ วทติฯ
‘‘Tena kho pana samayena bhagavā sakkato hoti garukato mānito pūjito’’ti vatthu vitthārato udāne (udā. 38) āgatameva. Ayaṃ panettha saṅkhepo – bhagavato kira bhikkhusaṅghassa ca pañcannaṃ mahānadīnaṃ mahoghasadise lābhasakkāre uppanne hatalābhasakkārā aññatitthiyā sūriyuggamanakāle khajjopanakā viya nippabhā hutvā ekato sannipatitvā mantayiṃsu – ‘‘mayaṃ samaṇassa gotamassa uppannakālato paṭṭhāya hatalābhasakkārā, na no koci atthibhāvampi jānāti, kena nu kho saddhiṃ ekato hutvā samaṇassa gotamassa avaṇṇaṃ uppādetvā lābhasakkāramassa antaradhāpeyyāmā’’ti. Atha nesaṃ etadahosi – ‘‘sundariyā saddhiṃ ekato hutvā sakkuṇissāmā’’ti. Te ekadivasaṃ sundariṃ titthiyārāmaṃ pavisitvā vanditvā ṭhitaṃ nālapiṃsu. Sā punappunaṃ sallapantīpi paṭivacanaṃ alabhitvā ‘‘api panayyā, kenaci viheṭhitatthā’’ti pucchi. ‘‘Kiṃ, bhagini, samaṇaṃ gotamaṃ amhe viheṭhetvā hatalābhasakkāre katvā vicarantaṃ na passasī’’ti? ‘‘Mayā ettha kiṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti? ‘‘Tvaṃ khosi, bhagini, abhirūpā sobhaggappattā, samaṇassa gotamassa ayasaṃ āropetvā mahājanaṃ tava kathaṃ gāhāpetvā hatalābhasakkāraṃ karohī’’ti. Sā taṃ sutvā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā pakkantā tato paṭṭhāya mālāgandhavilepanakappūrakaṭukaphalādīni gahetvā sāyaṃ mahājanassa satthu dhammadesanaṃ sutvā nagaraṃ pavisanakāle jetavanābhimukhī gacchati, ‘‘kahaṃ gacchasī’’ti ca puṭṭhā ‘‘samaṇassa gotamassa santikaṃ gamissāmi, ahañhi tena saddhiṃ ekagandhakuṭiyaṃ vasāmī’’ti vatvā aññatarasmiṃ titthiyārāme vasitvā pātova jetavanamaggaṃ otaritvā nagarābhimukhī āgacchantī ‘‘kiṃ, sundari, kahaṃ gatāsī’’ti puṭṭhā ‘‘samaṇena gotamena saddhiṃ ekagandhakuṭiyaṃ vasitvā taṃ kilesaratiyā ramāpetvā āgatāmhī’’ti vadati.
อถ เต กติปาหจฺจเยน ธุตฺตานํ กหาปเณ ทตฺวา ‘‘คจฺฉถ สุนฺทริํ มาเรตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส คนฺธกุฎิยา สมีเป มาลากจวรนฺตเร นิกฺขิปิตฺวา เอถา’’ติ วทิํสุฯ เต ตถา อกํสุฯ ตโต ติตฺถิยา ‘‘สุนฺทริํ น ปสฺสามา’’ติ โกลาหลํ กตฺวา รโญฺญ อาโรเจตฺวา ‘‘กหํ โว อาสงฺกา’’ติ วุตฺตา ‘‘อิเมสุ ทิวเสสุ เชตวเน วสติ, ตตฺถสฺสา ปวตฺติํ น ชานามา’’ติ วตฺวา ‘‘เตน หิ คจฺฉถ, นํ วิจินถา’’ติ รญฺญา อนุญฺญาตา อตฺตโน อุปฎฺฐาเก คเหตฺวา เชตวนํ คนฺตฺวา วิจินนฺตา มาลากจวรนฺตเร ตํ ทิสฺวา มญฺจกํ อาโรเปตฺวา นครํ ปเวเสตฺวา ‘‘สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา ‘สตฺถารา กตํ ปาปกมฺมํ ปฎิจฺฉาเทสฺสามา’ติ สุนฺทริํ มาเรตฺวา มาลากจวรนฺตเร นิกฺขิปิํสู’’ติ รโญฺญ อาโรจยิํสุฯ ราชา ‘‘เตน หิ คจฺฉถ, นครํ อาหิณฺฑถา’’ติ อาหฯ เต นครวีถีสุ ‘‘ปสฺสถ สมณานํ สกฺยปุตฺติยานํ กมฺม’’นฺติอาทีนิ วตฺวา ปุน รโญฺญ นิเวสนทฺวารํ อาคมิํสุฯ ราชา สุนฺทริยา สรีรํ อามกสุสาเน อฎฺฎกํ อาโรเปตฺวา รกฺขาเปสิฯ สาวตฺถิวาสิโน ฐเปตฺวา อริยสาวเก เสสา เยภุเยฺยน ‘‘ปสฺสถ สมณานํ สกฺยปุตฺติยานํ กมฺม’’นฺติอาทีนิ วตฺวา อโนฺตนคเรปิ พหินคเรปิ ภิกฺขู อโกฺกสนฺตา วิจรนฺติฯ ภิกฺขู ตํ ปวตฺติํ ตถาคตสฺส อาโรเจสุํฯ สตฺถา ‘‘เตน หิ ตุเมฺหปิ เต มนุเสฺส เอวํ ปฎิโจเทถา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –
Atha te katipāhaccayena dhuttānaṃ kahāpaṇe datvā ‘‘gacchatha sundariṃ māretvā samaṇassa gotamassa gandhakuṭiyā samīpe mālākacavarantare nikkhipitvā ethā’’ti vadiṃsu. Te tathā akaṃsu. Tato titthiyā ‘‘sundariṃ na passāmā’’ti kolāhalaṃ katvā rañño ārocetvā ‘‘kahaṃ vo āsaṅkā’’ti vuttā ‘‘imesu divasesu jetavane vasati, tatthassā pavattiṃ na jānāmā’’ti vatvā ‘‘tena hi gacchatha, naṃ vicinathā’’ti raññā anuññātā attano upaṭṭhāke gahetvā jetavanaṃ gantvā vicinantā mālākacavarantare taṃ disvā mañcakaṃ āropetvā nagaraṃ pavesetvā ‘‘samaṇassa gotamassa sāvakā ‘satthārā kataṃ pāpakammaṃ paṭicchādessāmā’ti sundariṃ māretvā mālākacavarantare nikkhipiṃsū’’ti rañño ārocayiṃsu. Rājā ‘‘tena hi gacchatha, nagaraṃ āhiṇḍathā’’ti āha. Te nagaravīthīsu ‘‘passatha samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ kamma’’ntiādīni vatvā puna rañño nivesanadvāraṃ āgamiṃsu. Rājā sundariyā sarīraṃ āmakasusāne aṭṭakaṃ āropetvā rakkhāpesi. Sāvatthivāsino ṭhapetvā ariyasāvake sesā yebhuyyena ‘‘passatha samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ kamma’’ntiādīni vatvā antonagarepi bahinagarepi bhikkhū akkosantā vicaranti. Bhikkhū taṃ pavattiṃ tathāgatassa ārocesuṃ. Satthā ‘‘tena hi tumhepi te manusse evaṃ paṭicodethā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
๓๐๖.
306.
‘‘อภูตวาที นิรยํ อุเปติ,
‘‘Abhūtavādī nirayaṃ upeti,
โย วาปิ กตฺวา น กโรมิจาห;
Yo vāpi katvā na karomicāha;
อุโภปิ เต เปจฺจ สมา ภวนฺติ,
Ubhopi te pecca samā bhavanti,
นิหีนกมฺมา มนุชา ปรตฺถา’’ติฯ
Nihīnakammā manujā paratthā’’ti.
ตตฺถ อภูตวาทีติ ปรสฺส โทสํ อทิสฺวาว มุสาวาทํ กตฺวา ตุเจฺฉน ปรํ อพฺภาจิกฺขโนฺตฯ กตฺวาติ โย วา ปน ปาปกมฺมํ กตฺวา ‘‘นาหํ เอตํ กโรมี’’ติ อาหฯ เปจฺจ สมา ภวนฺตีติ เต อุโภปิ ชนา ปรโลกํ คนฺตฺวา นิรยํ อุปคมเนน คติยา สมา ภวนฺติฯ คติเยว เนสํ ปริจฺฉินฺนา, อายุ ปน เนสํ น ปริจฺฉินฺนํฯ พหุกญฺหิ ปาปกมฺมํ กตฺวา จิรํ นิรเย ปจฺจนฺติ, ปริตฺตํ กตฺวา อปฺปมตฺตกเมว กาลํฯ ยสฺมา ปน เนสํ อุภินฺนมฺปิ ลามกเมว กมฺมํ, เตน วุตฺตํ – ‘‘นิหีนกมฺมา มนุชา ปรตฺถา’’ติฯ ปรตฺถาติ อิมสฺส ปน ปทสฺส ปุรโต เปจฺจปเทน สมฺพโนฺธฯ เปจฺจ ปรตฺถ อิโต คนฺตฺวา เต นิหีนกมฺมา ปรโลเก สมา ภวนฺตีติ อโตฺถฯ เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณิํสูติฯ
Tattha abhūtavādīti parassa dosaṃ adisvāva musāvādaṃ katvā tucchena paraṃ abbhācikkhanto. Katvāti yo vā pana pāpakammaṃ katvā ‘‘nāhaṃ etaṃ karomī’’ti āha. Pecca samā bhavantīti te ubhopi janā paralokaṃ gantvā nirayaṃ upagamanena gatiyā samā bhavanti. Gatiyeva nesaṃ paricchinnā, āyu pana nesaṃ na paricchinnaṃ. Bahukañhi pāpakammaṃ katvā ciraṃ niraye paccanti, parittaṃ katvā appamattakameva kālaṃ. Yasmā pana nesaṃ ubhinnampi lāmakameva kammaṃ, tena vuttaṃ – ‘‘nihīnakammā manujā paratthā’’ti. Paratthāti imassa pana padassa purato peccapadena sambandho. Pecca parattha ito gantvā te nihīnakammā paraloke samā bhavantīti attho. Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
ราชา ‘‘สุนฺทริยา อเญฺญหิ มาริตภาวํ ชานาถา’’ติ ปุริเส อุโยฺยเชสิฯ อถ เต ธุตฺตา เตหิ กหาปเณหิ สุรํ ปิวนฺตา อญฺญมญฺญํ กลหํ กริํสุฯ เอโก เอกํ อาห – ‘‘ตฺวํ สุนฺทริํ เอกปฺปหาเรเนว มาเรตฺวา มาลากจวรนฺตเร นิกฺขิปิตฺวา ตโต ลทฺธกหาปเณหิ สุรํ ปิวสิ, โหตุ โหตู’’ติฯ ราชปุริสา เต ธุเตฺต คเหตฺวา รโญฺญ ทเสฺสสุํฯ อถ เน ราชา ‘‘ตุเมฺหหิ สา มาริตา’’ติ ปุจฺฉิฯ ‘‘อาม, เทวา’’ติฯ ‘‘เกหิ มาราปิตา’’ติ? ‘‘อญฺญติตฺถิเยหิ, เทวา’’ติฯ ราชา ติตฺถิเย ปโกฺกสาเปตฺวา ปุจฺฉิฯ เต ตเถว วทิํสุฯ เตน หิ คจฺฉถ ตุเมฺห เอวํ วทนฺตา นครํ อาหิณฺฑถ – ‘‘อยํ สุนฺทรี สมณสฺส โคตมสฺส อวณฺณํ อาโรเปตุกาเมหิ อเมฺหหิ มาราปิตา, เนว สมณสฺส โคตมสฺส, น สาวกานํ โทโส อตฺถิ, อมฺหากเมว โทโส’’ติฯ เต ตถา กริํสุฯ พาลมหาชโน ตทา สทฺทหิ, ติตฺถิยาปิ ธุตฺตาปิ ปุริสวธทณฺฑํ ปาปุณิํสุฯ ตโต ปฎฺฐาย พุทฺธานํ สกฺกาโร มหา อโหสีติฯ
Rājā ‘‘sundariyā aññehi māritabhāvaṃ jānāthā’’ti purise uyyojesi. Atha te dhuttā tehi kahāpaṇehi suraṃ pivantā aññamaññaṃ kalahaṃ kariṃsu. Eko ekaṃ āha – ‘‘tvaṃ sundariṃ ekappahāreneva māretvā mālākacavarantare nikkhipitvā tato laddhakahāpaṇehi suraṃ pivasi, hotu hotū’’ti. Rājapurisā te dhutte gahetvā rañño dassesuṃ. Atha ne rājā ‘‘tumhehi sā māritā’’ti pucchi. ‘‘Āma, devā’’ti. ‘‘Kehi mārāpitā’’ti? ‘‘Aññatitthiyehi, devā’’ti. Rājā titthiye pakkosāpetvā pucchi. Te tatheva vadiṃsu. Tena hi gacchatha tumhe evaṃ vadantā nagaraṃ āhiṇḍatha – ‘‘ayaṃ sundarī samaṇassa gotamassa avaṇṇaṃ āropetukāmehi amhehi mārāpitā, neva samaṇassa gotamassa, na sāvakānaṃ doso atthi, amhākameva doso’’ti. Te tathā kariṃsu. Bālamahājano tadā saddahi, titthiyāpi dhuttāpi purisavadhadaṇḍaṃ pāpuṇiṃsu. Tato paṭṭhāya buddhānaṃ sakkāro mahā ahosīti.
สุนฺทรีปริพฺพาชิกาวตฺถุ ปฐมํฯ
Sundarīparibbājikāvatthu paṭhamaṃ.
๒. ทุจฺจริตผลปีฬิตวตฺถุ
2. Duccaritaphalapīḷitavatthu
กาสาวกณฺฐาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรโนฺต ทุจฺจริตผลานุภาเวน ปีฬิเต สเตฺต อารพฺภ กเถสิฯ
Kāsāvakaṇṭhāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto duccaritaphalānubhāvena pīḷite satte ārabbha kathesi.
อายสฺมา หิ โมคฺคลฺลาโน ลกฺขณเตฺถเรน สทฺธิํ คิชฺฌกูฎา โอโรหโนฺต อฎฺฐิสงฺขลิกเปตาทีนํ อตฺตภาเว ทิสฺวา สิตํ กโรโนฺต ลกฺขณเตฺถเรน สิตการณํ ปุโฎฺฐ ‘‘อกาโล, อาวุโส, อิมสฺส ปญฺหสฺส, ตถาคตสฺส สนฺติเก มํ ปุเจฺฉยฺยาสี’’ติ วตฺวา ตถาคตสฺส สนฺติเก เถเรน ปุโฎฺฐ อฎฺฐิสงฺขลิกเปตาทีนํ ทิฎฺฐภาวํ อาจิกฺขิตฺวา ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฎา ปพฺพตา โอโรหโนฺต อทฺทสํ ภิกฺขุํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ, ตสฺส สงฺฆาฎิปิ อาทิตฺตา สมฺปชฺชลิตา สโชติภูตา…เป.… กาโยปิ อาทิโตฺต’’ติอาทินา (ปารา. ๒๓๐; สํ. นิ. ๒.๒๑๘) นเยน สทฺธิํ ปตฺตจีวรกายพนฺธนาทีหิ ฑยฺหมาเน ปญฺจ สหธมฺมิเก อาโรเจสิฯ สตฺถา เตสํ กสฺสปทสพลสฺส สาสเน ปพฺพชิตฺวา ปพฺพชฺชาย อนุรูปํ กาตุํ อสโกฺกนฺตานํ ปาปภาวํ อาจิกฺขิตฺวา ตสฺมิํ ขเณ ตตฺถ นิสินฺนานํ พหูนํ ปาปภิกฺขูนํ ทุจฺจริตกมฺมสฺส วิปากํ ทเสฺสโนฺต อิมํ คาถมาห –
Āyasmā hi moggallāno lakkhaṇattherena saddhiṃ gijjhakūṭā orohanto aṭṭhisaṅkhalikapetādīnaṃ attabhāve disvā sitaṃ karonto lakkhaṇattherena sitakāraṇaṃ puṭṭho ‘‘akālo, āvuso, imassa pañhassa, tathāgatassa santike maṃ puccheyyāsī’’ti vatvā tathāgatassa santike therena puṭṭho aṭṭhisaṅkhalikapetādīnaṃ diṭṭhabhāvaṃ ācikkhitvā ‘‘idhāhaṃ, āvuso, gijjhakūṭā pabbatā orohanto addasaṃ bhikkhuṃ vehāsaṃ gacchantaṃ, tassa saṅghāṭipi ādittā sampajjalitā sajotibhūtā…pe… kāyopi āditto’’tiādinā (pārā. 230; saṃ. ni. 2.218) nayena saddhiṃ pattacīvarakāyabandhanādīhi ḍayhamāne pañca sahadhammike ārocesi. Satthā tesaṃ kassapadasabalassa sāsane pabbajitvā pabbajjāya anurūpaṃ kātuṃ asakkontānaṃ pāpabhāvaṃ ācikkhitvā tasmiṃ khaṇe tattha nisinnānaṃ bahūnaṃ pāpabhikkhūnaṃ duccaritakammassa vipākaṃ dassento imaṃ gāthamāha –
๓๐๗.
307.
‘‘กาสาวกณฺฐา พหโว, ปาปธมฺมา อสญฺญตา;
‘‘Kāsāvakaṇṭhā bahavo, pāpadhammā asaññatā;
ปาปา ปาเปหิ กเมฺมหิ, นิรยํ เต อุปปชฺชเร’’ติฯ
Pāpā pāpehi kammehi, nirayaṃ te upapajjare’’ti.
ตตฺถ กาสาวกณฺฐาติ กาสาเวน ปลิเวฐิตกณฺฐาฯ ปาปธมฺมาติ ลามกธมฺมาฯ อสญฺญตาติ กายาทิสํยมรหิตา, ตถารูปา ปาปปุคฺคลา อตฺตนา กเตหิ อกุสลกเมฺมหิ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ, เต ตตฺถ ปจฺจิตฺวา ตโต จุตา วิปากาวเสเสน เปเตสุปิ เอวํ ปจฺจนฺตีติ อโตฺถฯ
Tattha kāsāvakaṇṭhāti kāsāvena paliveṭhitakaṇṭhā. Pāpadhammāti lāmakadhammā. Asaññatāti kāyādisaṃyamarahitā, tathārūpā pāpapuggalā attanā katehi akusalakammehi nirayaṃ upapajjanti, te tattha paccitvā tato cutā vipākāvasesena petesupi evaṃ paccantīti attho.
เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณิํสูติฯ
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
ทุจฺจริตผลปีฬิตวตฺถุ ทุติยํฯ
Duccaritaphalapīḷitavatthu dutiyaṃ.
๓. วคฺคุมุทาตีริยภิกฺขุวตฺถุ
3. Vaggumudātīriyabhikkhuvatthu
เสโยฺย อโยคุโฬติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวสาลิํ อุปนิสฺสาย มหาวเน วิหรโนฺต วคฺคุมุทาตีริเย ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิฯ วตฺถุ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมปาราชิเก (ปารา. ๑๙๓ อาทโย) อาคตเมวฯ
Seyyo ayoguḷoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā vesāliṃ upanissāya mahāvane viharanto vaggumudātīriye bhikkhū ārabbha kathesi. Vatthu uttarimanussadhammapārājike (pārā. 193 ādayo) āgatameva.
ตทา หิ สตฺถา เต ภิกฺขู ‘‘กิํ ปน ตุเมฺห, ภิกฺขเว, อุทรสฺสตฺถาย คิหีนํ อญฺญมญฺญสฺส อุตฺตริมนุสฺสธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสิตฺถา’’ติ วตฺวา เตหิ ‘‘อาม, ภเนฺต’’ติ วุเตฺต เต ภิกฺขู อเนกปริยาเยน ครหิตฺวา อิมํ คาถมาห –
Tadā hi satthā te bhikkhū ‘‘kiṃ pana tumhe, bhikkhave, udarassatthāya gihīnaṃ aññamaññassa uttarimanussadhammassa vaṇṇaṃ bhāsitthā’’ti vatvā tehi ‘‘āma, bhante’’ti vutte te bhikkhū anekapariyāyena garahitvā imaṃ gāthamāha –
๓๐๘.
308.
‘‘เสโยฺย อโยคุโฬ ภุโตฺต, ตโตฺต อคฺคิสิขูปโม;
‘‘Seyyo ayoguḷo bhutto, tatto aggisikhūpamo;
ยเญฺจ ภุเญฺชยฺย ทุสฺสีโล, รฎฺฐปิณฺฑมสญฺญโต’’ติฯ
Yañce bhuñjeyya dussīlo, raṭṭhapiṇḍamasaññato’’ti.
ตตฺถ ยเญฺจ ภุเญฺชยฺยาติ ยํ ทุสฺสีโล นิสฺสีลปุคฺคโล กายาทีหิ อสญฺญโต รฎฺฐวาสีหิ สทฺธาย ทินฺนํ รฎฺฐปิณฺฑํ ‘‘สมโณมฺหี’’ติ ปฎิชานโนฺต คเหตฺวา ภุเญฺชยฺย, ตโตฺต อาทิโตฺต อคฺคิวโณฺณ อโยคุโฬว ภุโตฺต เสโยฺย สุนฺทรตโรฯ กิํ การณา? ตปฺปจฺจยา หิ เอโกว อตฺตภาโว ฌาเยยฺย, ทุสฺสีโล ปน สทฺธาเทยฺยํ ภุญฺชิตฺวา อเนกานิปิ ชาติสตานิ นิรเย ปเจฺจยฺยาติ อโตฺถฯ
Tattha yañce bhuñjeyyāti yaṃ dussīlo nissīlapuggalo kāyādīhi asaññato raṭṭhavāsīhi saddhāya dinnaṃ raṭṭhapiṇḍaṃ ‘‘samaṇomhī’’ti paṭijānanto gahetvā bhuñjeyya, tatto āditto aggivaṇṇo ayoguḷova bhutto seyyo sundarataro. Kiṃ kāraṇā? Tappaccayā hi ekova attabhāvo jhāyeyya, dussīlo pana saddhādeyyaṃ bhuñjitvā anekānipi jātisatāni niraye pacceyyāti attho.
เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณิํสูติฯ
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
วคฺคุมุทาตีริยภิกฺขุวตฺถุ ตติยํฯ
Vaggumudātīriyabhikkhuvatthu tatiyaṃ.
๔. เขมกเสฎฺฐิปุตฺตวตฺถุ
4. Khemakaseṭṭhiputtavatthu
จตฺตาริ ฐานานีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรโนฺต อนาถปิณฺฑิกสฺส ภาคิเนยฺยํ เขมกํ นาม เสฎฺฐิปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิฯ
Cattāriṭhānānīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa bhāgineyyaṃ khemakaṃ nāma seṭṭhiputtaṃ ārabbha kathesi.
โส กิร อภิรูโป อโหสิ, เยภุเยฺยน อิตฺถิโย ตํ ทิสฺวา ราคาภิภูตา สกภาเวน สณฺฐาตุํ นาสกฺขิํสุฯ โสปิ ปรทารกมฺมาภิรโตว อโหสิฯ อถ นํ รตฺติํ ราชปุริสา คเหตฺวา รโญฺญ ทเสฺสสุํฯ ราชา มหาเสฎฺฐิสฺส ลชฺชามีติ ตํ กิญฺจิ อวตฺวา วิสฺสชฺชาเปสิฯ โส ปน เนว วิรมิ ฯ อถ นํ ทุติยมฺปิ ตติยมฺปิ ราชปุริสา คเหตฺวา รโญฺญ ทเสฺสสุํฯ ราชา วิสฺสชฺชาเปสิเยวฯ มหาเสฎฺฐิ, ตํ ปวตฺติํ สุตฺวา ตํ อาทาย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตํ ปวตฺติํ อาโรเจตฺวา, ‘‘ภเนฺต, อิมสฺส ธมฺมํ เทเสถา’’ติ อาหฯ สตฺถา ตสฺส สํเวคกถํ วตฺวา ปรทารเสวนาย โทสํ ทเสฺสโนฺต อิมา คาถา อภาสิ –
So kira abhirūpo ahosi, yebhuyyena itthiyo taṃ disvā rāgābhibhūtā sakabhāvena saṇṭhātuṃ nāsakkhiṃsu. Sopi paradārakammābhiratova ahosi. Atha naṃ rattiṃ rājapurisā gahetvā rañño dassesuṃ. Rājā mahāseṭṭhissa lajjāmīti taṃ kiñci avatvā vissajjāpesi. So pana neva virami . Atha naṃ dutiyampi tatiyampi rājapurisā gahetvā rañño dassesuṃ. Rājā vissajjāpesiyeva. Mahāseṭṭhi, taṃ pavattiṃ sutvā taṃ ādāya satthu santikaṃ gantvā taṃ pavattiṃ ārocetvā, ‘‘bhante, imassa dhammaṃ desethā’’ti āha. Satthā tassa saṃvegakathaṃ vatvā paradārasevanāya dosaṃ dassento imā gāthā abhāsi –
๓๐๙.
309.
‘‘จตฺตาริ ฐานานิ นโร ปมโตฺต,
‘‘Cattāri ṭhānāni naro pamatto,
อาปชฺชติ ปรทารูปเสวี;
Āpajjati paradārūpasevī;
อปุญฺญลาภํ น นิกามเสยฺยํ,
Apuññalābhaṃ na nikāmaseyyaṃ,
นินฺทํ ตตียํ นิรยํ จตุตฺถํฯ
Nindaṃ tatīyaṃ nirayaṃ catutthaṃ.
๓๑๐.
310.
‘‘อปุญฺญลาโภ จ คตี จ ปาปิกา,
‘‘Apuññalābho ca gatī ca pāpikā,
ภีตสฺส ภีตาย รตี จ โถกิกา;
Bhītassa bhītāya ratī ca thokikā;
ราชา จ ทณฺฑํ ครุกํ ปเณติ,
Rājā ca daṇḍaṃ garukaṃ paṇeti,
ตสฺมา นโร ปรทารํ น เสเว’’ติฯ
Tasmā naro paradāraṃ na seve’’ti.
ตตฺถ ฐานานีติ ทุกฺขการณานิฯ ปมโตฺตติ สติโวสฺสเคฺคน สมนฺนาคโตฯ อาปชฺชตีติ ปาปุณาติฯ ปรทารูปเสวีติ ปรทารํ อุปเสวโนฺต อุปฺปถจารีฯ อปุญฺญลาภนฺติ อกุสลลาภํฯ น นิกามเสยฺยนฺติ ยถา อิจฺฉติ, เอวํ เสยฺยํ อลภิตฺวา อนิจฺฉิตํ ปริตฺตกเมว กาลํ เสยฺยํ ลภติฯ อปุญฺญลาโภ จาติ เอวํ ตสฺส อยญฺจ อปุญฺญลาโภ, เตน จ อปุเญฺญน นิรยสงฺขาตา ปาปิกา คติ โหติฯ รตี จ โถกิกาติ ยา ตสฺส ภีตสฺส ภีตาย อิตฺถิยา สทฺธิํ รติ, สาปิ โถกิกา ปริตฺตา โหติฯ ครุกนฺติ ราชา จ หตฺถเจฺฉทาทิวเสน ครุกํ ทณฺฑํ ปเณติฯ ตสฺมาติ ยสฺมา ปรทารํ เสวโนฺต เอตานิ อปุญฺญาทีนิ ปาปุณาติ, ตสฺมา ปรทารํ น เสเวยฺยาติ อโตฺถฯ
Tattha ṭhānānīti dukkhakāraṇāni. Pamattoti sativossaggena samannāgato. Āpajjatīti pāpuṇāti. Paradārūpasevīti paradāraṃ upasevanto uppathacārī. Apuññalābhanti akusalalābhaṃ. Na nikāmaseyyanti yathā icchati, evaṃ seyyaṃ alabhitvā anicchitaṃ parittakameva kālaṃ seyyaṃ labhati. Apuññalābho cāti evaṃ tassa ayañca apuññalābho, tena ca apuññena nirayasaṅkhātā pāpikā gati hoti. Ratī ca thokikāti yā tassa bhītassa bhītāya itthiyā saddhiṃ rati, sāpi thokikā parittā hoti. Garukanti rājā ca hatthacchedādivasena garukaṃ daṇḍaṃ paṇeti. Tasmāti yasmā paradāraṃ sevanto etāni apuññādīni pāpuṇāti, tasmā paradāraṃ na seveyyāti attho.
เทสนาวสาเน เขมโก โสตาปตฺติผเล ปติฎฺฐหิฯ ตโต ปฎฺฐาย มหาชโน สุขํ วีตินาเมสิฯ กิํ ปนสฺส ปุพฺพกมฺมนฺติ? โส กิร กสฺสปพุทฺธกาเล อุตฺตมมโลฺล หุตฺวา เทฺว สุวณฺณปฎากา ทสพลสฺส กญฺจนถูเป อาโรเปตฺวา ปตฺถนํ ปฎฺฐเปสิ ‘‘ฐเปตฺวา ญาติสาโลหิติตฺถิโย อวเสสา มํ ทิสฺวา รชฺชนฺตู’’ติฯ อิทมสฺส ปุพฺพกมฺมนฺติฯ เตน ตํ นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฎฺฐาเน ทิสฺวา ปเรสํ อิตฺถิโย สกภาเวน สณฺฐาตุํ นาสกฺขิํสูติฯ
Desanāvasāne khemako sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tato paṭṭhāya mahājano sukhaṃ vītināmesi. Kiṃ panassa pubbakammanti? So kira kassapabuddhakāle uttamamallo hutvā dve suvaṇṇapaṭākā dasabalassa kañcanathūpe āropetvā patthanaṃ paṭṭhapesi ‘‘ṭhapetvā ñātisālohititthiyo avasesā maṃ disvā rajjantū’’ti. Idamassa pubbakammanti. Tena taṃ nibbattanibbattaṭṭhāne disvā paresaṃ itthiyo sakabhāvena saṇṭhātuṃ nāsakkhiṃsūti.
เขมกเสฎฺฐิปุตฺตวตฺถุ จตุตฺถํฯ
Khemakaseṭṭhiputtavatthu catutthaṃ.
๕. ทุพฺพจภิกฺขุวตฺถุ
5. Dubbacabhikkhuvatthu
กุโส ยถาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรโนฺต อญฺญตรํ ทุพฺพจภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิฯ
Kuso yathāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ dubbacabhikkhuṃ ārabbha kathesi.
เอโก กิร ภิกฺขุ อสญฺจิจฺจ เอกํ ติณํ ฉินฺทิตฺวา กุกฺกุเจฺจ อุปฺปเนฺน เอกํ ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘อาวุโส, โย ติณํ ฉินฺทติ, ตสฺส กิํ โหตี’’ติ ตํ อตฺตนา กตภาวํ อาโรเจตฺวา ปุจฺฉิฯ อถ นํ อิตโร ‘‘ตฺวํ ติณสฺส ฉินฺนการณา กิญฺจิ โหตีติ สญฺญํ กโรสิ, น เอตฺถ กิญฺจิ โหติ, เทเสตฺวา ปน มุจฺจตี’’ติ วตฺวา สยมฺปิ อุโภหิ หเตฺถหิ ติณํ ลุญฺจิตฺวา อคฺคเหสิฯ ภิกฺขู ตํ ปวตฺติํ สตฺถุ อาโรเจสุํฯ สตฺถา ตํ ภิกฺขุํ อเนกปริยาเยน วิครหิตฺวา ธมฺมํ เทเสโนฺต อิมา คาถา อภาสิ –
Eko kira bhikkhu asañcicca ekaṃ tiṇaṃ chinditvā kukkucce uppanne ekaṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā, ‘‘āvuso, yo tiṇaṃ chindati, tassa kiṃ hotī’’ti taṃ attanā katabhāvaṃ ārocetvā pucchi. Atha naṃ itaro ‘‘tvaṃ tiṇassa chinnakāraṇā kiñci hotīti saññaṃ karosi, na ettha kiñci hoti, desetvā pana muccatī’’ti vatvā sayampi ubhohi hatthehi tiṇaṃ luñcitvā aggahesi. Bhikkhū taṃ pavattiṃ satthu ārocesuṃ. Satthā taṃ bhikkhuṃ anekapariyāyena vigarahitvā dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi –
๓๑๑.
311.
‘‘กุโส ยถา ทุคฺคหิโต, หตฺถเมวานุกนฺตติ;
‘‘Kuso yathā duggahito, hatthamevānukantati;
สามญฺญํ ทุปฺปรามฎฺฐํ, นิรยายุปกฑฺฒติฯ
Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayāyupakaḍḍhati.
๓๑๒.
312.
‘‘ยํ กิญฺจิ สิถิลํ กมฺมํ, สํกิลิฎฺฐญฺจ ยํ วตํ;
‘‘Yaṃ kiñci sithilaṃ kammaṃ, saṃkiliṭṭhañca yaṃ vataṃ;
สงฺกสฺสรํ พฺรหฺมจริยํ, น ตํ โหติ มหปฺผลํฯ
Saṅkassaraṃ brahmacariyaṃ, na taṃ hoti mahapphalaṃ.
๓๑๓.
313.
‘‘กยิรา เจ กยิราเถนํ, ทฬฺหเมนํ ปรกฺกเม;
‘‘Kayirā ce kayirāthenaṃ, daḷhamenaṃ parakkame;
สิถิโล หิ ปริพฺพาโช, ภิโยฺย อากิรเต รช’’นฺติฯ
Sithilo hi paribbājo, bhiyyo ākirate raja’’nti.
ตตฺถ กุโสติ ยํ กิญฺจิ ติขิณธารํ ติณํ อนฺตมโส ตาลปณฺณมฺปิ, ยถา โส กุโส เยน ทุคฺคหิโต, ตสฺส หตฺถํ อนุกนฺตติ ผาเลติ, เอวเมว สมณธมฺมสงฺขาตํ สามญฺญมฺปิ ขณฺฑสีลาทิตาย ทุปฺปรามฎฺฐํ นิรยายุปกฑฺฒติ, นิรเย นิพฺพตฺตาเปตีติ อโตฺถฯ สิถิลนฺติ โอลียิตฺวา กรเณน สิถิลคาหํ กตฺวา กตํ ยํกิญฺจิ กมฺมํฯ สํกิลิฎฺฐนฺติ เวสิยาทิเกสุ อโคจเรสุ จรเณน สํกิลิฎฺฐํฯ สงฺกสฺสรนฺติ สงฺกาหิ สริตพฺพํ, อุโปสถกิจฺจาทีสุ อญฺญตรกิเจฺจน สนฺนิปติตมฺปิ สงฺฆํ ทิสฺวา ‘‘อทฺธา อิเม มม จริยํ ญตฺวา มํ อุกฺขิปิตุกามาว สนฺนิปติตา’’ติ เอวํ อตฺตโน อาสงฺกาหิ สริตํ อุสฺสงฺกิตํ ปริสงฺกิตํฯ น ตํ โหตีติ ตํ เอวรูปํ สมณธมฺมสงฺขาตํ พฺรหฺมจริยํ ตสฺส ปุคฺคลสฺส มหปฺผลํ น โหติ, ตสฺส มหปฺผลาภาเวเนว ภิกฺขทายกานมฺปิสฺส น มหปฺผลํ โหตีติ อโตฺถฯ กยิรา เจติ ตสฺมา ยํ กมฺมํ กเรยฺย, ตํ กเรยฺยาเถวฯ ทฬฺหเมนํ ปรกฺกเมติ ถิรกตเมว กตฺวา อวตฺตสมาทาโน หุตฺวา เอนํ กยิราฯ ปริพฺพาโชติ สิถิลภาเวน กโต ขณฺฑาทิภาวปฺปโตฺต สมณธโมฺมฯ ภิโยฺย อากิรเต รชนฺติ อพฺภนฺตเร วิชฺชมานํ ราครชาทิํ เอวรูโป สมณธโมฺม อปเนตุํ น สโกฺกติ, อถ โข ตสฺส อุปริ อปรมฺปิ ราครชาทิํ อากิรตีติ อโตฺถฯ
Tattha kusoti yaṃ kiñci tikhiṇadhāraṃ tiṇaṃ antamaso tālapaṇṇampi, yathā so kuso yena duggahito, tassa hatthaṃ anukantati phāleti, evameva samaṇadhammasaṅkhātaṃ sāmaññampi khaṇḍasīlāditāya dupparāmaṭṭhaṃ nirayāyupakaḍḍhati, niraye nibbattāpetīti attho. Sithilanti olīyitvā karaṇena sithilagāhaṃ katvā kataṃ yaṃkiñci kammaṃ. Saṃkiliṭṭhanti vesiyādikesu agocaresu caraṇena saṃkiliṭṭhaṃ. Saṅkassaranti saṅkāhi saritabbaṃ, uposathakiccādīsu aññatarakiccena sannipatitampi saṅghaṃ disvā ‘‘addhā ime mama cariyaṃ ñatvā maṃ ukkhipitukāmāva sannipatitā’’ti evaṃ attano āsaṅkāhi saritaṃ ussaṅkitaṃ parisaṅkitaṃ. Na taṃ hotīti taṃ evarūpaṃ samaṇadhammasaṅkhātaṃ brahmacariyaṃ tassa puggalassa mahapphalaṃ na hoti, tassa mahapphalābhāveneva bhikkhadāyakānampissa na mahapphalaṃ hotīti attho. Kayirā ceti tasmā yaṃ kammaṃ kareyya, taṃ kareyyātheva. Daḷhamenaṃ parakkameti thirakatameva katvā avattasamādāno hutvā enaṃ kayirā. Paribbājoti sithilabhāvena kato khaṇḍādibhāvappatto samaṇadhammo. Bhiyyo ākirate rajanti abbhantare vijjamānaṃ rāgarajādiṃ evarūpo samaṇadhammo apanetuṃ na sakkoti, atha kho tassa upari aparampi rāgarajādiṃ ākiratīti attho.
เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณิํสุ, โสปิ ภิกฺขุ สํวเร ฐตฺวา ปจฺฉา วิปสฺสนํ วเฑฺฒตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณีติฯ
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu, sopi bhikkhu saṃvare ṭhatvā pacchā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇīti.
ทุพฺพจภิกฺขุวตฺถุ ปญฺจมํฯ
Dubbacabhikkhuvatthu pañcamaṃ.
๖. อิสฺสาปกติตฺถิวตฺถุ
6. Issāpakatitthivatthu
อกตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรโนฺต อญฺญตรํ อิสฺสาปกตํ อิตฺถิํ อารพฺภ กเถสิฯ
Akatanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ issāpakataṃ itthiṃ ārabbha kathesi.
ตสฺสา กิร สามิโก เอกาย เคหทาสิยา สทฺธิํ สนฺถวํ อกาสิฯ สา อิสฺสาปกตา ตํ ทาสิํ หตฺถปาเทสุ พนฺธิตฺวา ตสฺสา กณฺณนาสํ ฉินฺทิตฺวา เอกสฺมิํ คุฬฺหคเพฺภ ปกฺขิปิตฺวา ทฺวารํ ปิทหิตฺวา ตสฺส กมฺมสฺส อตฺตนา กตภาวํ ปฎิจฺฉาเทตุํ ‘‘เอหิ, อยฺย, วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุณิสฺสามา’’ติ สามิกํ อาทาย วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุณนฺตี นิสีทิฯ อถสฺสา อาคนฺตุกญาตกา เคหํ อาคนฺตฺวา ทฺวารํ วิวริตฺวา ตํ วิปฺปการํ ทิสฺวา ทาสิํ โมจยิํสุฯ สา วิหารํ คนฺตฺวา จตุปริสมเชฺฌ ฐิตา ตมตฺถํ ทสพลสฺส อาโรเจสิฯ สตฺถา ตสฺสา วจนํ สุตฺวา ‘‘ทุจฺจริตํ นาม ‘อิทํ เม อเญฺญ น ชานนฺตี’ติ อปฺปมตฺตกมฺปิ น กาตพฺพํ, อญฺญสฺมิํ อชานเนฺตปิ สุจริตเมว กาตพฺพํฯ ปฎิจฺฉาเทตฺวา กตมฺปิ หิ ทุจฺจริตํ นาม ปจฺฉานุตาปํ กโรติ, สุจริตํ ปาโมชฺชเมว ชเนตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –
Tassā kira sāmiko ekāya gehadāsiyā saddhiṃ santhavaṃ akāsi. Sā issāpakatā taṃ dāsiṃ hatthapādesu bandhitvā tassā kaṇṇanāsaṃ chinditvā ekasmiṃ guḷhagabbhe pakkhipitvā dvāraṃ pidahitvā tassa kammassa attanā katabhāvaṃ paṭicchādetuṃ ‘‘ehi, ayya, vihāraṃ gantvā dhammaṃ suṇissāmā’’ti sāmikaṃ ādāya vihāraṃ gantvā dhammaṃ suṇantī nisīdi. Athassā āgantukañātakā gehaṃ āgantvā dvāraṃ vivaritvā taṃ vippakāraṃ disvā dāsiṃ mocayiṃsu. Sā vihāraṃ gantvā catuparisamajjhe ṭhitā tamatthaṃ dasabalassa ārocesi. Satthā tassā vacanaṃ sutvā ‘‘duccaritaṃ nāma ‘idaṃ me aññe na jānantī’ti appamattakampi na kātabbaṃ, aññasmiṃ ajānantepi sucaritameva kātabbaṃ. Paṭicchādetvā katampi hi duccaritaṃ nāma pacchānutāpaṃ karoti, sucaritaṃ pāmojjameva janetī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
๓๑๔.
314.
‘‘อกตํ ทุกฺกฎํ เสโยฺย, ปจฺฉา ตปฺปติ ทุกฺกฎํ;
‘‘Akataṃ dukkaṭaṃ seyyo, pacchā tappati dukkaṭaṃ;
กตญฺจ สุกตํ เสโยฺย, ยํ กตฺวา นานุตปฺปตี’’ติฯ
Katañca sukataṃ seyyo, yaṃ katvā nānutappatī’’ti.
ตตฺถ ทุกฺกฎนฺติ สาวชฺชํ อปายสํวตฺตนิกํ กมฺมํ อกตเมว เสโยฺย วรํ อุตฺตมํฯ ปจฺฉา ตปฺปตีติ ตญฺหิ อนุสฺสริตานุสฺสริตกาเล ตปฺปติเยวฯ สุกตนฺติ อนวชฺชํ ปน สุขทายกํ สุคติสํวตฺตนิกเมว กมฺมํ กตํ เสโยฺยฯ ยํ กตฺวาติ ยํ กมฺมํ กตฺวา ปจฺฉา อนุสฺสรณกาเล น ตปฺปติ นานุตปฺปติ, โสมนสฺสชาโตว โหติ, ตํ กมฺมํ วรนฺติ อโตฺถฯ
Tattha dukkaṭanti sāvajjaṃ apāyasaṃvattanikaṃ kammaṃ akatameva seyyo varaṃ uttamaṃ. Pacchā tappatīti tañhi anussaritānussaritakāle tappatiyeva. Sukatanti anavajjaṃ pana sukhadāyakaṃ sugatisaṃvattanikameva kammaṃ kataṃ seyyo. Yaṃ katvāti yaṃ kammaṃ katvā pacchā anussaraṇakāle na tappati nānutappati, somanassajātova hoti, taṃ kammaṃ varanti attho.
เทสนาวสาเน อุปาสโก จ สา จ อิตฺถี โสตาปตฺติผเล ปติฎฺฐหิํสุฯ ตญฺจ ปน ทาสิํ ตเตฺถว ภุชิสฺสํ กตฺวา ธมฺมจารินิํ กริํสูติฯ
Desanāvasāne upāsako ca sā ca itthī sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu. Tañca pana dāsiṃ tattheva bhujissaṃ katvā dhammacāriniṃ kariṃsūti.
อิสฺสาปกติตฺถิวตฺถุ ฉฎฺฐํฯ
Issāpakatitthivatthu chaṭṭhaṃ.
๗. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ
7. Sambahulabhikkhuvatthu
นครํ ยถาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรโนฺต สมฺพหุเล อาคนฺตุเก ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิฯ
Nagaraṃyathāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto sambahule āgantuke bhikkhū ārabbha kathesi.
เต กิร เอกสฺมิํ ปจฺจเนฺต วสฺสํ อุปคนฺตฺวา ปฐมมาเส สุขํ วิหริํสุฯ มชฺฌิมมาเส โจรา อาคนฺตฺวา เตสํ โคจรคามํ ปหริตฺวา กรมเร คเหตฺวา อคมํสุฯ ตโต ปฎฺฐาย มนุสฺสา โจรานํ ปฎิพาหนตฺถาย ตํ ปจฺจนฺตนครํ อภิสงฺขโรนฺตา เต ภิกฺขู สกฺกจฺจํ อุปฎฺฐาตุํ โอกาสํ น ลภิํสุฯ เต อผาสุกํ วสฺสํ วสิตฺวา วุตฺถวสฺสา สตฺถุ ทสฺสนาย สาวตฺถิํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิํสุฯ สตฺถา เตหิ สทฺธิํ กตปฎิสนฺถาโร ‘‘กิํ, ภิกฺขเว , สุขํ วสิตฺถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภเนฺต, มยํ ปฐมมาสเมว สุขํ วสิมฺหา, มชฺฌิมมาเส โจรา คามํ ปหริํสุ, ตโต ปฎฺฐาย มนุสฺสา นครํ อภิสงฺขโรนฺตา สกฺกจฺจํ อุปฎฺฐาตุํ โอกาสํ น ลภิํสุฯ ตสฺมา อผาสุกํ วสฺสํ วสิมฺหา’’ติ วุเตฺต ‘‘อลํ, ภิกฺขเว, มา จินฺตยิตฺถ, ผาสุวิหาโร นาม นิจฺจกาลํ ทุลฺลโภ, ภิกฺขุนา นาม ยถา เต มนุสฺสา นครํ โคปยิํสุ, เอวํ อตฺตภาวเมว โคปยิตุํ วฎฺฎตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –
Te kira ekasmiṃ paccante vassaṃ upagantvā paṭhamamāse sukhaṃ vihariṃsu. Majjhimamāse corā āgantvā tesaṃ gocaragāmaṃ paharitvā karamare gahetvā agamaṃsu. Tato paṭṭhāya manussā corānaṃ paṭibāhanatthāya taṃ paccantanagaraṃ abhisaṅkharontā te bhikkhū sakkaccaṃ upaṭṭhātuṃ okāsaṃ na labhiṃsu. Te aphāsukaṃ vassaṃ vasitvā vutthavassā satthu dassanāya sāvatthiṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Satthā tehi saddhiṃ katapaṭisanthāro ‘‘kiṃ, bhikkhave , sukhaṃ vasitthā’’ti pucchitvā, ‘‘bhante, mayaṃ paṭhamamāsameva sukhaṃ vasimhā, majjhimamāse corā gāmaṃ pahariṃsu, tato paṭṭhāya manussā nagaraṃ abhisaṅkharontā sakkaccaṃ upaṭṭhātuṃ okāsaṃ na labhiṃsu. Tasmā aphāsukaṃ vassaṃ vasimhā’’ti vutte ‘‘alaṃ, bhikkhave, mā cintayittha, phāsuvihāro nāma niccakālaṃ dullabho, bhikkhunā nāma yathā te manussā nagaraṃ gopayiṃsu, evaṃ attabhāvameva gopayituṃ vaṭṭatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
๓๑๕.
315.
‘‘นครํ ยถา ปจฺจนฺตํ, คุตฺตํ สนฺตรพาหิรํ;
‘‘Nagaraṃ yathā paccantaṃ, guttaṃ santarabāhiraṃ;
เอวํ โคเปถ อตฺตานํ, ขโณ โว มา อุปจฺจคา;
Evaṃ gopetha attānaṃ, khaṇo vo mā upaccagā;
ขณาตีตา หิ โสจนฺติ, นิรยมฺหิ สมปฺปิตา’’ติฯ
Khaṇātītā hi socanti, nirayamhi samappitā’’ti.
ตตฺถ สนฺตรพาหิรนฺติ, ภิกฺขเว, ยถา เตหิ มนุเสฺสหิ ตํ ปจฺจนฺตนครํ ทฺวารปาการาทีนิ ถิรานิ กโรเนฺตหิ สอนฺตรํ, อฎฺฎาลกปริขาทีนิ ถิรานิ กโรเนฺตหิ สพาหิรนฺติ สนฺตรพาหิรํ สุคุตฺตํ กตํ, เอวํ ตุเมฺหปิ สติํ อุปฎฺฐเปตฺวา อชฺฌตฺติกานิ ฉ ทฺวารานิ ปิทหิตฺวา ทฺวารรกฺขิกํ สติํ อวิสฺสเชฺชตฺวา ยถา คยฺหมานานิ พาหิรานิ ฉ อายตนานิ อชฺฌตฺติกานํ อุปฆาตาย สํวตฺตนฺติ, ตถา อคฺคหเณน ตานิปิ ถิรานิ กตฺวา เตสํ อปฺปเวสาย ทฺวารรกฺขิกํ สติํ อปฺปหาย วิจรนฺตา อตฺตานํ โคเปถาติ อโตฺถฯ ขโณ โว มา อุปจฺจคาติ โย หิ เอวํ อตฺตานํ น โคเปติ, ตํ ปุคฺคลํ อยํ พุทฺธุปฺปาทขโณ มชฺฌิมเทเส อุปฺปตฺติขโณ สมฺมาทิฎฺฐิยา ปฎิลทฺธขโณ ฉนฺนํ อายตนานํ อเวกลฺลขโณติ สโพฺพปิ อยํ ขโณ อติกฺกมติ, โส ขโณ ตุเมฺห มา อติกฺกมตุฯ ขณาตีตาติ เย หิ ตํ ขณํ อตีตา, เต จ ปุคฺคเล โส จ ขโณ อตีโต, เต นิรยมฺหิ สมปฺปิตา หุตฺวา ตตฺถ นิพฺพตฺติตฺวา โสจนฺตีติ อโตฺถฯ
Tattha santarabāhiranti, bhikkhave, yathā tehi manussehi taṃ paccantanagaraṃ dvārapākārādīni thirāni karontehi saantaraṃ, aṭṭālakaparikhādīni thirāni karontehi sabāhiranti santarabāhiraṃ suguttaṃ kataṃ, evaṃ tumhepi satiṃ upaṭṭhapetvā ajjhattikāni cha dvārāni pidahitvā dvārarakkhikaṃ satiṃ avissajjetvā yathā gayhamānāni bāhirāni cha āyatanāni ajjhattikānaṃ upaghātāya saṃvattanti, tathā aggahaṇena tānipi thirāni katvā tesaṃ appavesāya dvārarakkhikaṃ satiṃ appahāya vicarantā attānaṃ gopethāti attho. Khaṇo vo mā upaccagāti yo hi evaṃ attānaṃ na gopeti, taṃ puggalaṃ ayaṃ buddhuppādakhaṇo majjhimadese uppattikhaṇo sammādiṭṭhiyā paṭiladdhakhaṇo channaṃ āyatanānaṃ avekallakhaṇoti sabbopi ayaṃ khaṇo atikkamati, so khaṇo tumhe mā atikkamatu. Khaṇātītāti ye hi taṃ khaṇaṃ atītā, te ca puggale so ca khaṇo atīto, te nirayamhi samappitā hutvā tattha nibbattitvā socantīti attho.
เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อุปฺปนฺนสํเวคา อรหเตฺต ปติฎฺฐหิํสูติฯ
Desanāvasāne te bhikkhū uppannasaṃvegā arahatte patiṭṭhahiṃsūti.
สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ สตฺตมํฯ
Sambahulabhikkhuvatthu sattamaṃ.
๘. นิคณฺฐวตฺถุ
8. Nigaṇṭhavatthu
อลชฺชิตาเยติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรโนฺต นิคเณฺฐ อารพฺภ กเถสิฯ
Alajjitāyeti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto nigaṇṭhe ārabbha kathesi.
เอกสฺมิญฺหิ ทิวเส ภิกฺขู นิคเณฺฐ ทิสฺวา กถํ สมุฎฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, สพฺพโส อปฺปฎิจฺฉเนฺนหิ อเจลเกหิ อิเม นิคณฺฐา วรตรา, เย เอกํ ปุริมปสฺสมฺปิ ตาว ปฎิจฺฉาเทนฺติ, สหิริกา มเญฺญ เอเต’’ติฯ ตํ สุตฺวา นิคณฺฐา ‘‘น มยํ เอเตน การเณน ปฎิจฺฉาเทม, ปํสุรชาทโย ปน ปุคฺคลา เอว, ชีวิตินฺทฺริยปฎิพทฺธา เอว, เต โน ภิกฺขาภาชเนสุ มา ปติํสูติ อิมินา การเณน ปฎิจฺฉาเทมา’’ติ วตฺวา เตหิ สทฺธิํ วาทปฎิวาทวเสน พหุํ กถํ กเถสุํฯ ภิกฺขู สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา นิสินฺนกาเล ตํ ปวตฺติํ อาโรเจสุํฯ สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, อลชฺชิตเพฺพน ลชฺชิตฺวา ลชฺชิตเพฺพน อลชฺชมานา นาม ทุคฺคติปรายณาว โหนฺตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสโนฺต อิมา คาถา อภาสิ –
Ekasmiñhi divase bhikkhū nigaṇṭhe disvā kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ, ‘‘āvuso, sabbaso appaṭicchannehi acelakehi ime nigaṇṭhā varatarā, ye ekaṃ purimapassampi tāva paṭicchādenti, sahirikā maññe ete’’ti. Taṃ sutvā nigaṇṭhā ‘‘na mayaṃ etena kāraṇena paṭicchādema, paṃsurajādayo pana puggalā eva, jīvitindriyapaṭibaddhā eva, te no bhikkhābhājanesu mā patiṃsūti iminā kāraṇena paṭicchādemā’’ti vatvā tehi saddhiṃ vādapaṭivādavasena bahuṃ kathaṃ kathesuṃ. Bhikkhū satthāraṃ upasaṅkamitvā nisinnakāle taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Satthā, ‘‘bhikkhave, alajjitabbena lajjitvā lajjitabbena alajjamānā nāma duggatiparāyaṇāva hontī’’ti vatvā dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi –
๓๑๖.
316.
‘‘อลชฺชิตาเย ลชฺชนฺติ, ลชฺชิตาเย น ลชฺชเร;
‘‘Alajjitāye lajjanti, lajjitāye na lajjare;
มิจฺฉาทิฎฺฐิสมาทานา, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคติํฯ
Micchādiṭṭhisamādānā, sattā gacchanti duggatiṃ.
๓๑๗.
317.
‘‘อภเย ภยทสฺสิโน, ภเย จาภยทสฺสิโน;
‘‘Abhaye bhayadassino, bhaye cābhayadassino;
มิจฺฉาทิฎฺฐิสมาทานา, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคติ’’นฺติฯ
Micchādiṭṭhisamādānā, sattā gacchanti duggati’’nti.
ตตฺถ อลชฺชิตาเยติ อลชฺชิตเพฺพนฯ ภิกฺขาภาชนญฺหิ อลชฺชิตพฺพํ นาม, เต ปน ตํ ปฎิจฺฉาเทตฺวา วิจรนฺตา เตน ลชฺชนฺติ นามฯ ลชฺชิตาเยติ อปฎิจฺฉเนฺนน หิริโกปีนเงฺคน ลชฺชิตเพฺพนฯ เต ปน ตํ อปฎิจฺฉาเทตฺวา วิจรนฺตา ลชฺชิตาเย น ลชฺชนฺติ นามฯ เตน เตสํ อลชฺชิตเพฺพน ลชฺชิตํ ลชฺชิตเพฺพน อลชฺชิตํ ตุจฺฉคหณภาเวน จ อญฺญถาคหณภาเวน จ มิจฺฉาทิฎฺฐิ โหติฯ ตํ สมาทิยิตฺวา วิจรนฺตา ปน เต มิจฺฉาทิฎฺฐิสมาทานา สตฺตา นิรยาทิเภทํ ทุคฺคติํ คจฺฉนฺตีติ อโตฺถฯ อภเยติ ภิกฺขาภาชนํ นิสฺสาย ราคโทสโมหมานทิฎฺฐิกิเลสทุจฺจริตภยานํ อนุปฺปชฺชนโต ภิกฺขาภาชนํ อภยํ นาม, ภเยน ตํ ปฎิจฺฉาเทนฺตา ปน อภเย ภยทสฺสิโน นามฯ หิริโกปีนงฺคํ ปน นิสฺสาย ราคาทีนํ อุปฺปชฺชนโต ตํ ภยํ นาม, ตสฺส อปฎิจฺฉาทเนน ภเย จาภยทสฺสิโนฯ ตสฺส ตํ อยถาคหณสฺส สมาทินฺนตฺตา มิจฺฉาทิฎฺฐิสมาทานา สตฺตา ทุคฺคหิํ คจฺฉนฺตีติ อโตฺถฯ
Tattha alajjitāyeti alajjitabbena. Bhikkhābhājanañhi alajjitabbaṃ nāma, te pana taṃ paṭicchādetvā vicarantā tena lajjanti nāma. Lajjitāyeti apaṭicchannena hirikopīnaṅgena lajjitabbena. Te pana taṃ apaṭicchādetvā vicarantā lajjitāye na lajjanti nāma. Tena tesaṃ alajjitabbena lajjitaṃ lajjitabbena alajjitaṃ tucchagahaṇabhāvena ca aññathāgahaṇabhāvena ca micchādiṭṭhi hoti. Taṃ samādiyitvā vicarantā pana te micchādiṭṭhisamādānā sattā nirayādibhedaṃ duggatiṃ gacchantīti attho. Abhayeti bhikkhābhājanaṃ nissāya rāgadosamohamānadiṭṭhikilesaduccaritabhayānaṃ anuppajjanato bhikkhābhājanaṃ abhayaṃ nāma, bhayena taṃ paṭicchādentā pana abhaye bhayadassino nāma. Hirikopīnaṅgaṃ pana nissāya rāgādīnaṃ uppajjanato taṃ bhayaṃ nāma, tassa apaṭicchādanena bhaye cābhayadassino. Tassa taṃ ayathāgahaṇassa samādinnattā micchādiṭṭhisamādānā sattā duggahiṃ gacchantīti attho.
เทสนาวสาเน พหู นิคณฺฐา สํวิคฺคมานสา ปพฺพชิํสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติฯ
Desanāvasāne bahū nigaṇṭhā saṃviggamānasā pabbajiṃsu, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
นิคณฺฐวตฺถุ อฎฺฐมํฯ
Nigaṇṭhavatthu aṭṭhamaṃ.
๙. ติตฺถิยสาวกวตฺถุ
9. Titthiyasāvakavatthu
อวเชฺชติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรโนฺต ติตฺถิยสาวเก อารพฺภ กเถสิฯ
Avajjeti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto titthiyasāvake ārabbha kathesi.
เอกสฺมิญฺหิ สมเย อญฺญติตฺถิยสาวกา อตฺตโน ปุเตฺต สมฺมาทิฎฺฐิกานํ อุปาสกานํ ปุเตฺตหิ สทฺธิํ สปริวาเร กีฬมาเน ทิสฺวา เคหํ อาคตกาเล ‘‘น โว สมณา สกฺยปุตฺติยา วนฺทิตพฺพา, นาปิ เตสํ วิหารํ ปวิสิตพฺพ’’นฺติ สปถํ การยิํสุฯ เต เอกทิวสํ เชตวนวิหารสฺส พหิทฺวารโกฎฺฐกสามเนฺต กีฬนฺตา ปิปาสิตา อเหสุํฯ อเถกํ อุปาสกทารกํ ‘‘ตฺวํ เอตฺถ คนฺตฺวา ปานียํ ปิวิตฺวา อมฺหากมฺปิ อาหราหี’’ติ ปหิณิํสุฯ โส วิหารํ ปวิสิตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ปานียํ ปิวิตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิฯ อถ นํ สตฺถา ‘‘ตฺวเมว ปานียํ ปิวิตฺวา คนฺตฺวา อิตเรปิ ปานียปิวนตฺถาย อิเธว เปเสหี’’ติ อาหฯ โส ตถา อกาสิฯ เต อาคนฺตฺวา ปานียํ ปิวิํสุฯ สตฺถา เต ปโกฺกสาเปตฺวา เตสํ สปฺปายํ ธมฺมกถํ กเถตฺวา เต อจลสเทฺธ กตฺวา สรเณสุ จ สีเลสุ จ ปติฎฺฐาเปสิฯ เต สกานิ เคหานิ คนฺตฺวา ตมตฺถํ มาตาปิตูนํ อาโรเจสุํ ฯ อถ เนสํ มาตาปิตโร ‘‘ปุตฺตกา โน วิปนฺนทิฎฺฐิกา ชาตา’’ติ โทมนสฺสปฺปตฺตา ปริเทวิํสุฯ อถ เตสํ เฉกา สมฺพหุลา ปฎิวิสฺสกา มนุสฺสา อาคนฺตฺวา โทมนสฺสวูปสมนตฺถาย ธมฺมํ กถยิํสุฯ เต เตสํ กถํ สุตฺวา ‘‘อิเม ทารเก สมณสฺส โคตมเสฺสว นิยฺยาเทสฺสามา’’ติ มหเนฺตน ญาติคเณน สทฺธิํ วิหารํ นยิํสุฯ สตฺถา เตสํ อชฺฌาสยํ โอโลเกตฺวา ธมฺมํ เทเสโนฺต อิมา คาถา อภาสิ –
Ekasmiñhi samaye aññatitthiyasāvakā attano putte sammādiṭṭhikānaṃ upāsakānaṃ puttehi saddhiṃ saparivāre kīḷamāne disvā gehaṃ āgatakāle ‘‘na vo samaṇā sakyaputtiyā vanditabbā, nāpi tesaṃ vihāraṃ pavisitabba’’nti sapathaṃ kārayiṃsu. Te ekadivasaṃ jetavanavihārassa bahidvārakoṭṭhakasāmante kīḷantā pipāsitā ahesuṃ. Athekaṃ upāsakadārakaṃ ‘‘tvaṃ ettha gantvā pānīyaṃ pivitvā amhākampi āharāhī’’ti pahiṇiṃsu. So vihāraṃ pavisitvā satthāraṃ vanditvā pānīyaṃ pivitvā tamatthaṃ ārocesi. Atha naṃ satthā ‘‘tvameva pānīyaṃ pivitvā gantvā itarepi pānīyapivanatthāya idheva pesehī’’ti āha. So tathā akāsi. Te āgantvā pānīyaṃ piviṃsu. Satthā te pakkosāpetvā tesaṃ sappāyaṃ dhammakathaṃ kathetvā te acalasaddhe katvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Te sakāni gehāni gantvā tamatthaṃ mātāpitūnaṃ ārocesuṃ . Atha nesaṃ mātāpitaro ‘‘puttakā no vipannadiṭṭhikā jātā’’ti domanassappattā parideviṃsu. Atha tesaṃ chekā sambahulā paṭivissakā manussā āgantvā domanassavūpasamanatthāya dhammaṃ kathayiṃsu. Te tesaṃ kathaṃ sutvā ‘‘ime dārake samaṇassa gotamasseva niyyādessāmā’’ti mahantena ñātigaṇena saddhiṃ vihāraṃ nayiṃsu. Satthā tesaṃ ajjhāsayaṃ oloketvā dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi –
๓๑๘.
318.
‘‘อวเชฺช วชฺชมติโน, วเชฺช จาวชฺชทสฺสิโน;
‘‘Avajje vajjamatino, vajje cāvajjadassino;
มิจฺฉาทิฎฺฐิสมาทานา, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคติํฯ
Micchādiṭṭhisamādānā, sattā gacchanti duggatiṃ.
๓๑๙.
319.
‘‘วชฺชญฺจ วชฺชโต ญตฺวา, อวชฺชญฺจ อวชฺชโต;
‘‘Vajjañca vajjato ñatvā, avajjañca avajjato;
สมฺมาทิฎฺฐิสมาทานา, สตฺตา คจฺฉนฺติ สุคฺคติ’’นฺติฯ
Sammādiṭṭhisamādānā, sattā gacchanti suggati’’nti.
ตตฺถ อวเชฺชติ ทสวตฺถุกาย สมฺมาทิฎฺฐิยา, ตสฺสา อุปนิสฺสยภูเต ธเมฺม จฯ วชฺชมติโนติ วชฺชํ อิทนฺติ อุปฺปนฺนมติโนฯ ทสวตฺถุกาย มิจฺฉาทิฎฺฐิยา ปน ตสฺสา อุปนิสฺสยภูเต ธเมฺม จ อวชฺชทสฺสิโน, เอติสฺสา อวชฺชํ วชฺชโต วชฺชญฺจ อวชฺชโต ญตฺวา คหณสงฺขาตาย มิจฺฉาทิฎฺฐิยา สมาทินฺนตฺตา มิจฺฉาทิฎฺฐิสมาทานา สตฺตา ทุคฺคติํ คจฺฉนฺตีติ อโตฺถฯ ทุติยคาถาย วุตฺตวิปริยาเยน อโตฺถ เวทิตโพฺพฯ
Tattha avajjeti dasavatthukāya sammādiṭṭhiyā, tassā upanissayabhūte dhamme ca. Vajjamatinoti vajjaṃ idanti uppannamatino. Dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā pana tassā upanissayabhūte dhamme ca avajjadassino, etissā avajjaṃ vajjato vajjañca avajjato ñatvā gahaṇasaṅkhātāya micchādiṭṭhiyā samādinnattā micchādiṭṭhisamādānā sattā duggatiṃ gacchantīti attho. Dutiyagāthāya vuttavipariyāyena attho veditabbo.
เทสนาวสาเน สเพฺพปิ เต ตีสุ สรเณสุ ปติฎฺฐาย อปราปรํ ธมฺมํ สุณนฺตา โสตาปตฺติผเล ปติฎฺฐหิํสูติฯ
Desanāvasāne sabbepi te tīsu saraṇesu patiṭṭhāya aparāparaṃ dhammaṃ suṇantā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsūti.
ติตฺถิยสาวกวตฺถุ นวมํฯ
Titthiyasāvakavatthu navamaṃ.
นิรยวคฺควณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ
Nirayavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
ทฺวาวีสติโม วโคฺคฯ
Dvāvīsatimo vaggo.
Related texts:
ติปิฎก (มูล) • Tipiṭaka (Mūla) / สุตฺตปิฎก • Suttapiṭaka / ขุทฺทกนิกาย • Khuddakanikāya / ธมฺมปทปาฬิ • Dhammapadapāḷi / ๒๒. นิรยวโคฺค • 22. Nirayavaggo
