| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមានវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Vimānavatthu-aṭṭhakathā |
៣. នាគវិមានវណ្ណនា
3. Nāgavimānavaṇṇanā
អលង្កតា មណិកញ្ចនាចិតន្តិ នាគវិមានំ។ តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា ពារាណសិយំ វិហរតិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ។ តេន សមយេន ពារាណសិវាសិនី ឯកា ឧបាសិកា សទ្ធា បសន្នា សីលាចារសម្បន្នា ភគវន្តំ ឧទ្ទិស្ស វត្ថយុគំ វាយាបេត្វា សុបរិធោតំ ការាបេត្វា ឧបសង្កមិត្វា ភគវតោ បាទមូលេ ឋបេត្វា ឯវមាហ ‘‘បដិគ្គណ្ហាតុ, ភន្តេ ភគវា, ឥមំ វត្ថយុគំ អនុកម្បំ ឧបាទាយ យំ មម អស្ស ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ។ ភគវា តំ បដិគ្គហេត្វា តស្សា ឧបនិស្សយសម្បត្តិំ ទិស្វា ធម្មំ ទេសេសិ, សា ទេសនាវសានេ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិត្វា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា បទក្ខិណំ កត្វា គេហំ អគមាសិ។ សា ន ចិរស្សេវ កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ ឧប្បន្នា សក្កស្ស ទេវរាជស្ស បិយា អហោសិ វល្លភា យសុត្តរា នាម នាមេន។ តស្សា បុញ្ញានុភាវេន ហេមជាលសញ្ឆន្នោ កុញ្ជរវរោ និព្ពត្តិ, តស្ស ច ខន្ធេ មណិមយោ មណ្ឌបោ, មជ្ឈេ សុបញ្ញត្តរតនបល្លង្កោ និព្ពត្តិ, ទ្វីសុ ទន្តេសុ ចស្ស កមលកុវលយុជ្ជលា រមណីយា ទ្វេ បោក្ខរណិយោ បាតុរហេសុំ។ តត្ថ បទុមកណ្ណិកាសុ ឋិតា ទេវធីតា បគ្គហិតបញ្ចង្គិកតូរិយា នច្ចន្តិ ចេវ គាយន្តិ ច។
Alaṅkatā maṇikañcanācitanti nāgavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tena samayena bārāṇasivāsinī ekā upāsikā saddhā pasannā sīlācārasampannā bhagavantaṃ uddissa vatthayugaṃ vāyāpetvā suparidhotaṃ kārāpetvā upasaṅkamitvā bhagavato pādamūle ṭhapetvā evamāha ‘‘paṭiggaṇhātu, bhante bhagavā, imaṃ vatthayugaṃ anukampaṃ upādāya yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Bhagavā taṃ paṭiggahetvā tassā upanissayasampattiṃ disvā dhammaṃ desesi, sā desanāvasāne sotāpattiphale patiṭṭhahitvā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā gehaṃ agamāsi. Sā na cirasseva kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppannā sakkassa devarājassa piyā ahosi vallabhā yasuttarā nāma nāmena. Tassā puññānubhāvena hemajālasañchanno kuñjaravaro nibbatti, tassa ca khandhe maṇimayo maṇḍapo, majjhe supaññattaratanapallaṅko nibbatti, dvīsu dantesu cassa kamalakuvalayujjalā ramaṇīyā dve pokkharaṇiyo pāturahesuṃ. Tattha padumakaṇṇikāsu ṭhitā devadhītā paggahitapañcaṅgikatūriyā naccanti ceva gāyanti ca.
សត្ថា ពារាណសិយំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន សាវត្ថិ តេន ចារិកំ បក្កាមិ។ អនុបុព្ពេន សាវត្ថិំ បត្វា តត្រ សុទំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ។ អថ សា ទេវតា អត្តនា អនុភុយ្យមានំ ទិព្ពសម្បត្តិំ ឱលោកេត្វា តស្សា ការណំ ឧបធារេន្តី ‘‘សត្ថុ វត្ថយុគទានការណ’’ន្តិ ញត្វា សញ្ជាតសោមនស្សា ភគវតិ បសាទពហុមានា វន្ទិតុកាមា អភិក្កន្តាយ រត្តិយា ហត្ថិក្ខន្ធវរគតា អាកាសេន អាគន្ត្វា តតោ ឱតរិត្វា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ។ តំ អាយស្មា វង្គីសោ ភគវតោ អនុញ្ញាយ ឥមាហិ គាថាហិ បុច្ឆិ –
Satthā bārāṇasiyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena sāvatthi tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena sāvatthiṃ patvā tatra sudaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha sā devatā attanā anubhuyyamānaṃ dibbasampattiṃ oloketvā tassā kāraṇaṃ upadhārentī ‘‘satthu vatthayugadānakāraṇa’’nti ñatvā sañjātasomanassā bhagavati pasādabahumānā vanditukāmā abhikkantāya rattiyā hatthikkhandhavaragatā ākāsena āgantvā tato otaritvā bhagavantaṃ vanditvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi. Taṃ āyasmā vaṅgīso bhagavato anuññāya imāhi gāthāhi pucchi –
៧០៥.
705.
‘‘អលង្កតា មណិកញ្ចនាចិតំ, សោវណ្ណជាលចិតំ មហន្តំ;
‘‘Alaṅkatā maṇikañcanācitaṃ, sovaṇṇajālacitaṃ mahantaṃ;
អភិរុយ្ហ គជវរំ សុកប្បិតំ, ឥធាគមា វេហាយសំ អន្តលិក្ខេ។
Abhiruyha gajavaraṃ sukappitaṃ, idhāgamā vehāyasaṃ antalikkhe.
៧០៦.
706.
‘‘នាគស្ស ទន្តេសុ ទុវេសុ និម្មិតា, អច្ឆោទកា បទុមិនិយោ សុផុល្លា;
‘‘Nāgassa dantesu duvesu nimmitā, acchodakā paduminiyo suphullā;
បទុមេសុ ច តូរិយគណា បភិជ្ជរេ, ឥមា ច នច្ចន្តិ មនោហរាយោ។
Padumesu ca tūriyagaṇā pabhijjare, imā ca naccanti manoharāyo.
៧០៧.
707.
‘‘ទេវិទ្ធិបត្តាសិ មហានុភាវេ, មនុស្សភូតា កិមកាសិ បុញ្ញំ;
‘‘Deviddhipattāsi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;
កេនាសិ ឯវំ ជលិតានុភាវា, វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ។
Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
៧០៥. តត្ថ អលង្កតាតិ សព្ពាភរណវិភូសិតា។ មណិកញ្ចនាចិតន្តិ តេហិ ទិព្ពមានេហិ មណិសុវណ្ណេហិ អាចិតំ។ សោវណ្ណជាលចិតន្តិ ហេមជាលសញ្ឆន្នំ។ មហន្តន្តិ វិបុលំ។ សុកប្បិតន្តិ គមនសន្នាហវសេន សុដ្ឋុ សន្នទ្ធំ។ វេហាយសន្តិ វេហាយសភូតេ ហត្ថិបិដ្ឋេ។ អន្តលិក្ខេតិ អាកាសេ, ‘‘អលង្កតមណិកញ្ចនាចិត’’ន្តិបិ បាឋោ។ អយញ្ហេត្ថ សង្ខេបត្ថោ – ទេវតេ, ត្វំ សព្ពាលង្ការេហិ អលង្កតា អលង្កតមណិកញ្ចនាចិតំ, អតិវិយ ទិព្ពមានេហិ មណីហិ កញ្ចនេហិ ច អលង្ករណវសេន ខចិតំ, ហេមជាលេហិ កុម្ភាលង្ការាទិភេទេហិ ហត្ថាលង្ការេហិ ចិតំ អាមុត្តំ មហន្តំ អតិវិយ ព្រហន្តំ ឧត្តមំ គជំ អារុយ្ហ ហត្ថិបិដ្ឋិយា និសិន្នា អាកាសេនេវ ឥធ អម្ហាកំ សន្តិកំ អាគតាតិ។
705. Tattha alaṅkatāti sabbābharaṇavibhūsitā. Maṇikañcanācitanti tehi dibbamānehi maṇisuvaṇṇehi ācitaṃ. Sovaṇṇajālacitanti hemajālasañchannaṃ. Mahantanti vipulaṃ. Sukappitanti gamanasannāhavasena suṭṭhu sannaddhaṃ. Vehāyasanti vehāyasabhūte hatthipiṭṭhe. Antalikkheti ākāse, ‘‘alaṅkatamaṇikañcanācita’’ntipi pāṭho. Ayañhettha saṅkhepattho – devate, tvaṃ sabbālaṅkārehi alaṅkatā alaṅkatamaṇikañcanācitaṃ, ativiya dibbamānehi maṇīhi kañcanehi ca alaṅkaraṇavasena khacitaṃ, hemajālehi kumbhālaṅkārādibhedehi hatthālaṅkārehi citaṃ āmuttaṃ mahantaṃ ativiya brahantaṃ uttamaṃ gajaṃ āruyha hatthipiṭṭhiyā nisinnā ākāseneva idha amhākaṃ santikaṃ āgatāti.
៧០៦. នាគស្ស ទន្តេសុ ទុវេសុ និម្មិតាតិ ឯរាវណស្ស វិយ នាគរាជស្ស ឥមស្ស ទ្វីសុ ទន្តេសុ ទ្វេ បោក្ខរណិយោ សុចរិតសិប្បិនា សុដ្ឋុ វិរចិតា។ តូរិយគណាតិ បញ្ចង្គិកតូរិយសមូហា។ បភិជ្ជរេតិ ទ្វាទសន្នំ លយភេទានំ វសេន បភេទំ គច្ឆន្តិ។ ‘‘បវជ្ជរេ’’តិ ច បឋន្តិ, បការេហិ វាទីយន្តីតិ អត្ថោ។
706.Nāgassa dantesu duvesu nimmitāti erāvaṇassa viya nāgarājassa imassa dvīsu dantesu dve pokkharaṇiyo sucaritasippinā suṭṭhu viracitā. Tūriyagaṇāti pañcaṅgikatūriyasamūhā. Pabhijjareti dvādasannaṃ layabhedānaṃ vasena pabhedaṃ gacchanti. ‘‘Pavajjare’’ti ca paṭhanti, pakārehi vādīyantīti attho.
ឯវំ ថេរេន បុដ្ឋា ទេវតា ឥមាហិ គាថាហិ វិស្សជ្ជេសិ –
Evaṃ therena puṭṭhā devatā imāhi gāthāhi vissajjesi –
៧០៨.
708.
‘‘ពារាណសិយំ ឧបសង្កមិត្វា, ពុទ្ធស្សហំ វត្ថយុគំ អទាសិំ;
‘‘Bārāṇasiyaṃ upasaṅkamitvā, buddhassahaṃ vatthayugaṃ adāsiṃ;
បាទានិ វន្ទិត្វា ឆមា និសីទិំ, វិត្តា ចហំ អញ្ជលិកំ អកាសិំ។
Pādāni vanditvā chamā nisīdiṃ, vittā cahaṃ añjalikaṃ akāsiṃ.
៧០៩.
709.
‘‘ពុទ្ធោ ច មេ កញ្ចនសន្និភត្តចោ, អទេសយិ សមុទយទុក្ខនិច្ចតំ;
‘‘Buddho ca me kañcanasannibhattaco, adesayi samudayadukkhaniccataṃ;
អសង្ខតំ ទុក្ខនិរោធសស្សតំ, មគ្គំ អទេសយិ យតោ វិជានិសំ។
Asaṅkhataṃ dukkhanirodhasassataṃ, maggaṃ adesayi yato vijānisaṃ.
៧១០.
710.
‘‘អប្បាយុកី កាលកតា តតោ ចុតា, ឧបបន្នា តិទសគណំ យសស្សិនី;
‘‘Appāyukī kālakatā tato cutā, upapannā tidasagaṇaṃ yasassinī;
សក្កស្សហំ អញ្ញតរា បជាបតិ, យសុត្តរា នាម ទិសាសុ វិស្សុតា’’តិ។
Sakkassahaṃ aññatarā pajāpati, yasuttarā nāma disāsu vissutā’’ti.
៧០៨-៩. តត្ថ ឆមាតិ ភូមិយំ។ ភុម្មត្ថេ ហិ ឥទំ បច្ចត្តវចនំ។ វិត្តាតិ តុដ្ឋា។ យតោតិ យតោ សត្ថុ សាមុក្កំសិកធម្មទេសនតោ។ វិជានិសន្តិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ បដិវិជ្ឈិំ។
708-9. Tattha chamāti bhūmiyaṃ. Bhummatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ. Vittāti tuṭṭhā. Yatoti yato satthu sāmukkaṃsikadhammadesanato. Vijānisanti cattāri ariyasaccāni paṭivijjhiṃ.
៧១០. អប្បាយុកីតិ ‘‘ឦទិសំ នាម ឧឡារំ បុញ្ញំ កត្វា ន តយា ឯតស្មិំ ទុក្ខពហុលេ មនុស្សត្តភាវេ ឯវំ ឋាតព្ព’’ន្តិ សញ្ជាតាភិសន្ធិនា វិយ បរិក្ខយំ គតេន កម្មុនា អប្បាយុកា សមានា។ អញ្ញតរា បជាបតីតិ សោឡសសហស្សានំ មហេសីនំ អញ្ញតរា។ ទិសាសុ វិស្សុតាតិ ទ្វីសុ ទេវលោកេសុ សព្ពទិសាសុ បាកដា បញ្ញាតា។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
710.Appāyukīti ‘‘īdisaṃ nāma uḷāraṃ puññaṃ katvā na tayā etasmiṃ dukkhabahule manussattabhāve evaṃ ṭhātabba’’nti sañjātābhisandhinā viya parikkhayaṃ gatena kammunā appāyukā samānā. Aññatarā pajāpatīti soḷasasahassānaṃ mahesīnaṃ aññatarā. Disāsu vissutāti dvīsu devalokesu sabbadisāsu pākaṭā paññātā. Sesaṃ vuttanayameva.
នាគវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Nāgavimānavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / វិមានវត្ថុបាឡិ • Vimānavatthupāḷi / ៣. នាគវិមានវត្ថុ • 3. Nāgavimānavatthu
