| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
។ នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
វិនយបិដកេ
Vinayapiṭake
សារត្ថទីបនី-ដីកា (តតិយោ ភាគោ)
Sāratthadīpanī-ṭīkā (tatiyo bhāgo)
៥. បាចិត្តិយកណ្ឌំ
5. Pācittiyakaṇḍaṃ
១. មុសាវាទវគ្គោ
1. Musāvādavaggo
១. មុសាវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា
1. Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā
១. មុសាវាទវគ្គស្ស បឋមសិក្ខាបទេ ខុទ្ទកានន្តិ ឯត្ថ ‘‘ខុទ្ទក-សទ្ទោ ពហុ-សទ្ទបរិយាយោ ។ ពហុភាវតោ ឥមានិ ខុទ្ទកានិ នាម ជាតានី’’តិ វទន្តិ។ តត្ថាតិ តេសុ នវសុ វគ្គេសុ, តេសុ វា ខុទ្ទកេសុ។ ការណេន ការណន្តរបដិច្ឆាទនមេវ វិភាវេតុំ ‘‘រូបំ អនិច្ច’’ន្តិអាទិមាហ។ រូបំ អនិច្ចន្តិ បដិជានិត្វា តត្ថ ការណំ វទន្តោ ‘‘ជានិតព្ពតោ’’តិ អាហ។ ‘‘យទិ ឯវំ និព្ពានស្សបិ អនិច្ចតា អាបជ្ជតី’’តិ បរេន វុត្តោ តំ ការណំ បដិច្ឆាទេតុំ បុន ‘‘ជាតិធម្មតោ’’តិ អញ្ញំ ការណំ វទតិ។
1. Musāvādavaggassa paṭhamasikkhāpade khuddakānanti ettha ‘‘khuddaka-saddo bahu-saddapariyāyo . Bahubhāvato imāni khuddakāni nāma jātānī’’ti vadanti. Tatthāti tesu navasu vaggesu, tesu vā khuddakesu. Kāraṇena kāraṇantarapaṭicchādanameva vibhāvetuṃ ‘‘rūpaṃ anicca’’ntiādimāha. Rūpaṃ aniccanti paṭijānitvā tattha kāraṇaṃ vadanto ‘‘jānitabbato’’ti āha. ‘‘Yadi evaṃ nibbānassapi aniccatā āpajjatī’’ti parena vutto taṃ kāraṇaṃ paṭicchādetuṃ puna ‘‘jātidhammato’’ti aññaṃ kāraṇaṃ vadati.
‘‘សម្បជានំ មុសា ភាសតី’’តិ វត្តព្ពេ សម្បជាន មុសា ភាសតីតិ អនុនាសិកលោបេន និទ្ទេសោតិ អាហ ‘‘ជានន្តោ មុសា ភាសតី’’តិ។
‘‘Sampajānaṃ musā bhāsatī’’ti vattabbe sampajāna musā bhāsatīti anunāsikalopena niddesoti āha ‘‘jānanto musā bhāsatī’’ti.
២. ជានិត្វា ជានន្តស្ស ច មុសា ភណនេតិ បុព្ពភាគេបិ ជានិត្វា វចនក្ខណេបិ ជានន្តស្ស មុសា ភណនេ។ ភណនញ្ច នាម ឥធ អភូតស្ស វា ភូតតំ ភូតស្ស វា អភូតតំ កត្វា កាយេន វា វាចាយ វា វិញ្ញាបនបយោគោ។ សម្បជានមុសាវាទេតិ ច និមិត្តត្ថេ ភុម្មវចនំ, តស្មា យោ សម្បជាន មុសា វទតិ, តស្ស តំនិមិត្តំ តំហេតុ តប្បច្ចយា បាចិត្តិយំ ហោតីតិ ឯវមេត្ថ អញ្ញេសុ ច ឦទិសេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ។
2.Jānitvā jānantassa ca musā bhaṇaneti pubbabhāgepi jānitvā vacanakkhaṇepi jānantassa musā bhaṇane. Bhaṇanañca nāma idha abhūtassa vā bhūtataṃ bhūtassa vā abhūtataṃ katvā kāyena vā vācāya vā viññāpanapayogo. Sampajānamusāvādeti ca nimittatthe bhummavacanaṃ, tasmā yo sampajāna musā vadati, tassa taṃnimittaṃ taṃhetu tappaccayā pācittiyaṃ hotīti evamettha aññesu ca īdisesu attho veditabbo.
៣. វិសំវាទេន្តិ ឯតេនាតិ វិសំវាទនំ, វញ្ចនាធិប្បាយវសប្បវត្តំ ចិត្តំ។ តេនាហ ‘‘វិសំវាទនចិត្តំ បុរតោ កត្វា វទន្តស្សា’’តិ។ វទតិ ឯតាយាតិ វាចា, វចនសមុដ្ឋាបិកា ចេតនា។ តេនាហ ‘‘មិច្ឆាវាចា…បេ.… ចេតនា’’តិ។ បភេទគតា វាចាតិ អនេកភេទភិន្នា។ ឯវំ បឋមបទេន សុទ្ធចេតនា…បេ.… កថិតាតិ វេទិតព្ពាតិ ឥមិនា ឥមំ ទីបេតិ – សុទ្ធចេតនា វា សុទ្ធសទ្ទោ វា សុទ្ធវិញ្ញត្តិ វា មុសាវាទោ នាម ន ហោតិ, វិញ្ញត្តិយា សទ្ទេន ច សហិតា តំសមុដ្ឋាបិកា ចេតនា មុសាវាទោតិ។ ចក្ខុវសេន អគ្គហិតារម្មណន្តិ ចក្ខុសន្និស្សិតេន វិញ្ញាណេន អគ្គហិតមារម្មណំ។ ឃានាទីនំ តិណ្ណំ ឥន្ទ្រិយានំ សម្បត្តវិសយគ្គាហកត្តា វុត្តំ ‘‘តីហិ ឥន្ទ្រិយេហិ ឯកាពទ្ធំ វិយ កត្វា’’តិ។ ‘‘ធនុនា វិជ្ឈតី’’តិអាទីសុ វិយ ‘‘ចក្ខុនា ទិដ្ឋ’’ន្តិ អយំ វោហារោ លោកេ បាកដោតិ អាហ ‘‘ឱឡារិកេនេវ នយេនា’’តិ។
3. Visaṃvādenti etenāti visaṃvādanaṃ, vañcanādhippāyavasappavattaṃ cittaṃ. Tenāha ‘‘visaṃvādanacittaṃ purato katvā vadantassā’’ti. Vadati etāyāti vācā, vacanasamuṭṭhāpikā cetanā. Tenāha ‘‘micchāvācā…pe… cetanā’’ti. Pabhedagatā vācāti anekabhedabhinnā. Evaṃ paṭhamapadena suddhacetanā…pe… kathitāti veditabbāti iminā imaṃ dīpeti – suddhacetanā vā suddhasaddo vā suddhaviññatti vā musāvādo nāma na hoti, viññattiyā saddena ca sahitā taṃsamuṭṭhāpikā cetanā musāvādoti. Cakkhuvasena aggahitārammaṇanti cakkhusannissitena viññāṇena aggahitamārammaṇaṃ. Ghānādīnaṃ tiṇṇaṃ indriyānaṃ sampattavisayaggāhakattā vuttaṃ ‘‘tīhi indriyehi ekābaddhaṃ viya katvā’’ti. ‘‘Dhanunā vijjhatī’’tiādīsu viya ‘‘cakkhunā diṭṭha’’nti ayaṃ vohāro loke pākaṭoti āha ‘‘oḷārikeneva nayenā’’ti.
១១. អវីមំសិត្វាតិ អនុបបរិក្ខិត្វា។ អនុបធារេត្វាតិ អវិនិច្ឆិនិត្វា។ ជឡត្តាតិ អញ្ញាណតាយ។ ទារុសកដំ យោជេត្វា គតោតិ ទារុសកដំ យោជេត្វា តត្ថ និសីទិត្វា គតោតិ អធិប្បាយោ។ គតោ ភវិស្សតីតិ តថេវ សន្និដ្ឋានំ កត្វា វុត្តត្តា មុសាវាទោ ជាតោ។ កេចិ បន ‘‘កេឡិំ កុរុមានោតិ វុត្តត្តា ឯវំ វទន្តោ ទុព្ភាសិតំ អាបជ្ជតី’’តិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ ។ ជាតិអាទីហិយេវ ហិ ទសហិ អក្កោសវត្ថូហិ ទវកម្យតាយ វទន្តស្ស ទុព្ភាសិតំ វុត្តំ។ វុត្តញ្ហេតំ –
11.Avīmaṃsitvāti anupaparikkhitvā. Anupadhāretvāti avinicchinitvā. Jaḷattāti aññāṇatāya. Dārusakaṭaṃ yojetvā gatoti dārusakaṭaṃ yojetvā tattha nisīditvā gatoti adhippāyo. Gato bhavissatīti tatheva sanniṭṭhānaṃ katvā vuttattā musāvādo jāto. Keci pana ‘‘keḷiṃ kurumānoti vuttattā evaṃ vadanto dubbhāsitaṃ āpajjatī’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ . Jātiādīhiyeva hi dasahi akkosavatthūhi davakamyatāya vadantassa dubbhāsitaṃ vuttaṃ. Vuttañhetaṃ –
‘‘ហីនុក្កដ្ឋេហិ ឧក្កដ្ឋំ, ហីនំ វា ជាតិអាទិហិ;
‘‘Hīnukkaṭṭhehi ukkaṭṭhaṃ, hīnaṃ vā jātiādihi;
ឧជុំ វាញ្ញាបទេសេន, វទេ ទុព្ភាសិតំ ទវា’’តិ។
Ujuṃ vāññāpadesena, vade dubbhāsitaṃ davā’’ti.
ចិត្តេន ថោកតរភាវំយេវ អគ្គហេត្វា ពហុភាវំយេវ គហេត្វា វុត្តត្តា ‘‘គាមោ ឯកតេលោ’’តិអាទិនាបិ មុសាវាទោ ជាតោ។ ចារេសុន្តិ ឧបនេសុំ។ វិសំវាទនបុរេក្ខារតា, វិសំវាទនចិត្តេន យមត្ថំ វត្តុកាមោ, តស្ស បុគ្គលស្ស វិញ្ញាបនបយោគោ ចាតិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ ។ ឧត្តរិមនុស្សធម្មារោចនត្ថំ មុសា ភណន្តស្ស បារាជិកំ, អមូលកេន បារាជិកេន អនុទ្ធំសនត្ថំ សង្ឃាទិសេសោ, សង្ឃាទិសេសេន អនុទ្ធំសនត្ថំ បាចិត្តិយំ, អាចារវិបត្តិយា ទុក្កដំ, ‘‘យោ តេ វិហារេ វសតី’’តិអាទិបរិយាយេន ឧត្តរិមនុស្សធម្មារោចនត្ថំ បដិវិជានន្តស្ស មុសា ភណិតេ ថុល្លច្ចយំ, អប្បដិវិជានន្តស្ស ទុក្កដំ, កេវលំ មុសា ភណន្តស្ស ឥធ បាចិត្តិយំ វុត្តំ។
Cittena thokatarabhāvaṃyeva aggahetvā bahubhāvaṃyeva gahetvā vuttattā ‘‘gāmo ekatelo’’tiādināpi musāvādo jāto. Cāresunti upanesuṃ. Visaṃvādanapurekkhāratā, visaṃvādanacittena yamatthaṃ vattukāmo, tassa puggalassa viññāpanapayogo cāti imānettha dve aṅgāni . Uttarimanussadhammārocanatthaṃ musā bhaṇantassa pārājikaṃ, amūlakena pārājikena anuddhaṃsanatthaṃ saṅghādiseso, saṅghādisesena anuddhaṃsanatthaṃ pācittiyaṃ, ācāravipattiyā dukkaṭaṃ, ‘‘yo te vihāre vasatī’’tiādipariyāyena uttarimanussadhammārocanatthaṃ paṭivijānantassa musā bhaṇite thullaccayaṃ, appaṭivijānantassa dukkaṭaṃ, kevalaṃ musā bhaṇantassa idha pācittiyaṃ vuttaṃ.
មុសាវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ១. មុសាវាទវគ្គោ • 1. Musāvādavaggo
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ១. មុសាវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ១. មុសាវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ១. មុសាវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ១. មុសាវាទសិក្ខាបទ-អត្ថយោជនា • 1. Musāvādasikkhāpada-atthayojanā
