| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បេតវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Petavatthu-aṭṭhakathā |
៧. មិគលុទ្ទកបេតវត្ថុវណ្ណនា
7. Migaluddakapetavatthuvaṇṇanā
នរនារិបុរក្ខតោ យុវាតិ ឥទំ ភគវតិ វេឡុវនេ វិហរន្តេ មិគលុទ្ទកបេតំ អារព្ភ វុត្តំ។ រាជគហេ កិរ អញ្ញតរោ លុទ្ទកោ រត្តិន្ទិវំ មិគេ វធិត្វា ជីវិកំ កប្បេសិ។ តស្សេកោ ឧបាសកោ មិត្តោ អហោសិ, សោ តំ សព្ពកាលំ បាបតោ និវត្តេតុំ អសក្កោន្តោ ‘‘ឯហិ, សម្ម, រត្តិយំ បាណាតិបាតា វិរមាហី’’តិ រត្តិយំ បុញ្ញេ សមាទបេសិ។ សោ រត្តិយំ វិរមិត្វា ទិវា ឯវ បាណាតិបាតំ ករោតិ។
Naranāripurakkhatoyuvāti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro luddako rattindivaṃ mige vadhitvā jīvikaṃ kappesi. Tasseko upāsako mitto ahosi, so taṃ sabbakālaṃ pāpato nivattetuṃ asakkonto ‘‘ehi, samma, rattiyaṃ pāṇātipātā viramāhī’’ti rattiyaṃ puññe samādapesi. So rattiyaṃ viramitvā divā eva pāṇātipātaṃ karoti.
សោ អបរេន សមយេន កាលំ កត្វា រាជគហសមីបេ វេមានិកបេតោ ហុត្វា និព្ពត្តោ, ទិវសភាគំ មហាទុក្ខំ អនុភវិត្វា រត្តិយំ បញ្ចហិ កាមគុណេហិ សមប្បិតា សមង្គីភូតោ បរិចារេសិ។ តំ ទិស្វា អាយស្មា នារទោ –
So aparena samayena kālaṃ katvā rājagahasamīpe vemānikapeto hutvā nibbatto, divasabhāgaṃ mahādukkhaṃ anubhavitvā rattiyaṃ pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūto paricāresi. Taṃ disvā āyasmā nārado –
៤៧៨.
478.
‘‘នរនារិបុរក្ខតោ យុវា, រជនីយេហិ កាមគុណេហិ សោភសិ;
‘‘Naranāripurakkhato yuvā, rajanīyehi kāmaguṇehi sobhasi;
ទិវសំ អនុភោសិ ការណំ, កិមកាសិ បុរិមាយ ជាតិយា’’តិ។ –
Divasaṃ anubhosi kāraṇaṃ, kimakāsi purimāya jātiyā’’ti. –
ឥមាយ គាថាយ បដិបុច្ឆិ។ តត្ថ នរនារិបុរក្ខតោតិ បរិចារកភូតេហិ ទេវបុត្តេហិ ទេវធីតាហិ ច បុរក្ខតោ បយិរុបាសិតោ។ យុវាតិ តរុណោ។ រជនីយេហីតិ កមនីយេហិ រាគុប្បត្តិហេតុភូតេហិ។ កាមគុណេហីតិ កាមកោដ្ឋាសេហិ។ សោភសីតិ សមង្គិភាវេន វិរោចសិ រត្តិយន្តិ អធិប្បាយោ។ តេនាហ ‘‘ទិវសំ អនុភោសិ ការណ’’ន្តិ, ទិវសភាគេ បន នានប្បការំ ការណំ ឃាតនំ បច្ចនុភវសិ។ រជនីតិ វា រត្តីសុ។ យេហីតិ និបាតមត្តំ។ កិមកាសិ បុរិមាយ ជាតិយាតិ ឯវំ សុខទុក្ខសំវត្តនិយំ កិំ នាម កម្មំ ឥតោ បុរិមាយ ជាតិយា ត្វំ អកត្ថ, តំ កថេហីតិ អត្ថោ ។
Imāya gāthāya paṭipucchi. Tattha naranāripurakkhatoti paricārakabhūtehi devaputtehi devadhītāhi ca purakkhato payirupāsito. Yuvāti taruṇo. Rajanīyehīti kamanīyehi rāguppattihetubhūtehi. Kāmaguṇehīti kāmakoṭṭhāsehi. Sobhasīti samaṅgibhāvena virocasi rattiyanti adhippāyo. Tenāha ‘‘divasaṃ anubhosi kāraṇa’’nti, divasabhāge pana nānappakāraṃ kāraṇaṃ ghātanaṃ paccanubhavasi. Rajanīti vā rattīsu. Yehīti nipātamattaṃ. Kimakāsi purimāya jātiyāti evaṃ sukhadukkhasaṃvattaniyaṃ kiṃ nāma kammaṃ ito purimāya jātiyā tvaṃ akattha, taṃ kathehīti attho .
តំ សុត្វា បេតោ ថេរស្ស អត្តនា កតកម្មំ អាចិក្ខន្តោ –
Taṃ sutvā peto therassa attanā katakammaṃ ācikkhanto –
៤៧៩.
479.
‘‘អហំ រាជគហេ រម្មេ, រមណីយេ គិរិព្ពជេ;
‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje;
មិគលុទ្ទោ បុរេ អាសិំ, លោហិតបាណិ ទារុណោ។
Migaluddo pure āsiṃ, lohitapāṇi dāruṇo.
៤៨០.
480.
‘‘អវិរោធករេសុ បាណិសុ, បុថុសត្តេសុ បទុដ្ឋមានសោ;
‘‘Avirodhakaresu pāṇisu, puthusattesu paduṭṭhamānaso;
វិចរិំ អតិទារុណោ សទា, បរហិំសាយ រតោ អសញ្ញតោ។
Vicariṃ atidāruṇo sadā, parahiṃsāya rato asaññato.
៤៨១.
481.
‘‘តស្ស មេ សហាយោ សុហទយោ, សទ្ធោ អាសិ ឧបាសកោ;
‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako;
សោបិ មំ អនុកម្បន្តោ, និវារេសិ បុនប្បុនំ។
Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.
៤៨២.
482.
‘‘‘មាកាសិ បាបកំ កម្មំ, មា តាត ទុគ្គតិំ អគា;
‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā;
សចេ ឥច្ឆសិ បេច្ច សុខំ, វិរម បាណវធា អសំយមា។
Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā.
៤៨៣.
483.
‘‘តស្សាហំ វចនំ សុត្វា, សុខកាមស្ស ហិតានុកម្បិនោ;
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino;
នាកាសិំ សកលានុសាសនិំ, ចិរបាបាភិរតោ អពុទ្ធិមា។
Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.
៤៨៤.
484.
‘‘សោ មំ បុន ភូរិសុមេធសោ, អនុកម្បាយ សំយមេ និវេសយិ;
‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi;
សចេ ទិវា ហនសិ បាណិនោ, អថ តេ រត្តិំ ភវតុ សំយមោ។
Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo.
៤៨៥.
485.
‘‘ស្វាហំ ទិវា ហនិត្វា បាណិនោ, វិរតោ រត្តិមហោសិ សញ្ញតោ;
‘‘Svāhaṃ divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato;
រត្តាហំ បរិចារេមិ, ទិវា ខជ្ជាមិ ទុគ្គតោ។
Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.
៤៨៦.
486.
‘‘តស្ស កម្មស្ស កុសលស្ស, អនុភោមិ រត្តិំ អមានុសិំ;
‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ;
ទិវា បដិហតាវ កុក្កុរា, ឧបធាវន្តិ សមន្តា ខាទិតុំ។
Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.
៤៨៧.
487.
‘‘យេ ច តេ សតតានុយោគិនោ, ធុវំ បយុត្តា សុគតស្ស សាសនេ;
‘‘Ye ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane;
មញ្ញាមិ តេ អមតមេវ កេវលំ, អធិគច្ឆន្តិ បទំ អសង្ខត’’ន្តិ។ –
Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –
ឥមា គាថា អភាសិ។
Imā gāthā abhāsi.
៤៧៩-៨០. តត្ថ លុទ្ទោតិ ទារុណោ។ លោហិតបាណីតិ អភិណ្ហំ បាណឃាតេន លោហិតមក្ខិតបាណី។ ទារុណោតិ ខរោ, សត្តានំ ហិំសនកោតិ អត្ថោ។ អវិរោធករេសូតិ កេនចិ វិរោធំ អករោន្តេសុ មិគសកុណាទីសុ។
479-80. Tattha luddoti dāruṇo. Lohitapāṇīti abhiṇhaṃ pāṇaghātena lohitamakkhitapāṇī. Dāruṇoti kharo, sattānaṃ hiṃsanakoti attho. Avirodhakaresūti kenaci virodhaṃ akarontesu migasakuṇādīsu.
៤៨២-៨៣. អសំយមាតិ អសំវរា ទុស្សីល្យា។ សកលានុសាសនិន្តិ សព្ពំ អនុសាសនិំ, សព្ពកាលំ បាណាតិបាតតោ បដិវិរតិន្តិ អត្ថោ។ ចិរបាបាភិរតោតិ ចិរកាលំ បាបេ អភិរតោ។
482-83.Asaṃyamāti asaṃvarā dussīlyā. Sakalānusāsaninti sabbaṃ anusāsaniṃ, sabbakālaṃ pāṇātipātato paṭiviratinti attho. Cirapāpābhiratoti cirakālaṃ pāpe abhirato.
៤៨៤. សំយមេតិ សុចរិតេ។ និវេសយីហិ និវេសេសិ។ សចេ ទិវា ហនសិ បាណិនោ, អថ តេ រត្តិំ ភវតុ សំយមោតិ និវេសិតាការទស្សនំ។ សោ កិរ សល្លបាសសជ្ជនាទិនា រត្តិយម្បិ បាណវធំ អនុយុត្តោ អហោសិ។
484.Saṃyameti sucarite. Nivesayīhi nivesesi. Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamoti nivesitākāradassanaṃ. So kira sallapāsasajjanādinā rattiyampi pāṇavadhaṃ anuyutto ahosi.
៤៨៥. ទិវា ខជ្ជាមិ ទុគ្គតោតិ ឥទានិ ទុគ្គតិំ គតោ មហាទុក្ខប្បត្តោ ទិវសភាគេ ខាទិយាមិ។ តស្ស កិរ ទិវា សុនខេហិ មិគានំ ខាទាបិតត្តា កម្មសរិក្ខកំ ផលំ ហោតិ, ទិវសភាគេ មហន្តា សុនខា ឧបធាវិត្វា អដ្ឋិសង្ឃាតមត្តាវសេសំ សរីរំ ករោន្តិ។ រត្តិយា បន ឧបគតាយ តំ បាកតិកមេវ ហោតិ, ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវតិ។ តេន វុត្តំ –
485.Divā khajjāmi duggatoti idāni duggatiṃ gato mahādukkhappatto divasabhāge khādiyāmi. Tassa kira divā sunakhehi migānaṃ khādāpitattā kammasarikkhakaṃ phalaṃ hoti, divasabhāge mahantā sunakhā upadhāvitvā aṭṭhisaṅghātamattāvasesaṃ sarīraṃ karonti. Rattiyā pana upagatāya taṃ pākatikameva hoti, dibbasampattiṃ anubhavati. Tena vuttaṃ –
៤៨៦.
486.
‘‘តស្ស កម្មស្ស កុសលស្ស, អនុភោមិ រត្តិំ អមានុសិំ;
‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ;
ទិវា បដិហតាវ កុក្កុរា, ឧបធាវន្តិ សមន្តា ខាទិតុ’’ន្តិ។
Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khāditu’’nti.
តត្ថ បដិហតាតិ បដិហតចិត្តា ពទ្ធាឃាតា វិយ ហុត្វា។ សមន្តា ខាទិតុន្តិ មម សរីរំ សមន្តតោ ខាទិតុំ ឧបធាវន្តិ។ ឥទញ្ច នេសំ អតិវិយ អត្តនោ ភយាវហំ ឧបគមនកាលំ គហេត្វា វុត្តំ។ តេ បន ឧបធាវិត្វា អដ្ឋិមត្តាវសេសំ សរីរំ កត្វា គច្ឆន្តិ។
Tattha paṭihatāti paṭihatacittā baddhāghātā viya hutvā. Samantā khāditunti mama sarīraṃ samantato khādituṃ upadhāvanti. Idañca nesaṃ ativiya attano bhayāvahaṃ upagamanakālaṃ gahetvā vuttaṃ. Te pana upadhāvitvā aṭṭhimattāvasesaṃ sarīraṃ katvā gacchanti.
៤៨៧. យេ ច តេ សតតានុយោគិនោតិ ឱសានគាថាយ អយំ សង្ខេបត្ថោ – អហម្បិ នាម រត្តិយំ បាណវធមត្តតោ វិរតោ ឯវរូបំ សម្បត្តិំ អនុភវាមិ។ យេ បន តេ បុរិសា សុគតស្ស ពុទ្ធស្ស ភគវតោ សាសនេ អធិសីលាទិកេ ធុវំ បយុត្តា ទឡ្ហំ បយុត្តា សតតំ សព្ពកាលំ អនុយោគវន្តា, តេ បុញ្ញវន្តោ កេវលំ លោកិយសុខេន អសម្មិស្សំ ‘‘អសង្ខតំ បទ’’ន្តិ លទ្ធនាមំ អមតមេវ អធិគច្ឆន្តិ មញ្ញេ, នត្ថិ តេសំ តទធិគមេ កោចិ វិពន្ធោតិ។
487.Ye ca te satatānuyoginoti osānagāthāya ayaṃ saṅkhepattho – ahampi nāma rattiyaṃ pāṇavadhamattato virato evarūpaṃ sampattiṃ anubhavāmi. Ye pana te purisā sugatassa buddhassa bhagavato sāsane adhisīlādike dhuvaṃ payuttā daḷhaṃ payuttā satataṃ sabbakālaṃ anuyogavantā, te puññavanto kevalaṃ lokiyasukhena asammissaṃ ‘‘asaṅkhataṃ pada’’nti laddhanāmaṃ amatameva adhigacchanti maññe, natthi tesaṃ tadadhigame koci vibandhoti.
ឯវំ តេន បេតេន វុត្តេ ថេរោ តំ បវត្តិំ សត្ថុ អារោចេសិ។ សត្ថា តមត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ។ សព្ពម្បិ វុត្តនយមេវ។
Evaṃ tena petena vutte thero taṃ pavattiṃ satthu ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sabbampi vuttanayameva.
មិគលុទ្ទកបេតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Migaluddakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / បេតវត្ថុបាឡិ • Petavatthupāḷi / ៧. មិគលុទ្ទកបេតវត្ថុ • 7. Migaluddakapetavatthu
