| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[৪২৯] ৩. মহাসুৰজাতকৰণ্ণনা
[429] 3. Mahāsuvajātakavaṇṇanā
দুমো যদা হোতীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি। সো কির সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা কোসলজনপদে অঞ্ঞতরং পচ্চন্তগামং উপনিস্সায অরঞ্ঞে ৰিহাসি। মনুস্সা তস্স রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানানি সম্পাদেত্ৰা গমনাগমনসম্পন্নে ঠানে সেনাসনং কত্ৰা সক্কচ্চং উপট্ঠহিংসু। তস্স ৰস্সূপগতস্স পঠমমাসেযেৰ সো গামো ঝাযি, মনুস্সানং বীজমত্তম্পি অৰসিট্ঠং নাহোসি। তে তস্স পণীতং পিণ্ডপাতং দাতুং নাসক্খিংসু। সো সপ্পাযসেনাসনেপি পিণ্ডপাতেন কিলমন্তো মগ্গং ৰা ফলং ৰা নিব্বত্তেতুং নাসক্খি। অথ নং তেমাসচ্চযেন সত্থারং ৰন্দিতুং আগতং সত্থা পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘কচ্চি ভিক্খু পিণ্ডপাতেন ন কিলমন্তোসি, সেনাসনসপ্পাযঞ্চ অহোসী’’তি পুচ্ছি। সো তমত্থং আরোচেসি। সত্থা ‘‘তস্স সেনাসনং সপ্পায’’ন্তি ঞত্ৰা ‘‘ভিক্খু সমণেন নাম সেনাসনসপ্পাযে সতি লোলুপ্পচারং পহায কিঞ্চিদেৰ যথালদ্ধং পরিভুঞ্জিত্ৰা সন্তুট্ঠেন সমণধম্মং কাতুং ৰট্টতি। পোরাণকপণ্ডিতা তিরচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা অত্তনো নিৰাসসুক্খরুক্খে চুণ্ণং খাদন্তাপি লোলুপ্পচারং পহায সন্তুট্ঠা মিত্তধম্মং অভিন্দিত্ৰা অঞ্ঞত্থ ন গমিংসু, ত্ৰং পন কস্মা ‘পিণ্ডপাতো পরিত্তো লূখো’তি সপ্পাযসেনাসনং পরিচ্চজী’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি।
Dumoyadā hotīti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. So kira satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā kosalajanapade aññataraṃ paccantagāmaṃ upanissāya araññe vihāsi. Manussā tassa rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni sampādetvā gamanāgamanasampanne ṭhāne senāsanaṃ katvā sakkaccaṃ upaṭṭhahiṃsu. Tassa vassūpagatassa paṭhamamāseyeva so gāmo jhāyi, manussānaṃ bījamattampi avasiṭṭhaṃ nāhosi. Te tassa paṇītaṃ piṇḍapātaṃ dātuṃ nāsakkhiṃsu. So sappāyasenāsanepi piṇḍapātena kilamanto maggaṃ vā phalaṃ vā nibbattetuṃ nāsakkhi. Atha naṃ temāsaccayena satthāraṃ vandituṃ āgataṃ satthā paṭisanthāraṃ katvā ‘‘kacci bhikkhu piṇḍapātena na kilamantosi, senāsanasappāyañca ahosī’’ti pucchi. So tamatthaṃ ārocesi. Satthā ‘‘tassa senāsanaṃ sappāya’’nti ñatvā ‘‘bhikkhu samaṇena nāma senāsanasappāye sati loluppacāraṃ pahāya kiñcideva yathāladdhaṃ paribhuñjitvā santuṭṭhena samaṇadhammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Porāṇakapaṇḍitā tiracchānayoniyaṃ nibbattitvā attano nivāsasukkharukkhe cuṇṇaṃ khādantāpi loluppacāraṃ pahāya santuṭṭhā mittadhammaṃ abhinditvā aññattha na gamiṃsu, tvaṃ pana kasmā ‘piṇḍapāto paritto lūkho’ti sappāyasenāsanaṃ pariccajī’’ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.
অতীতে হিমৰন্তে গঙ্গাতীরে একস্মিং উদুম্বরৰনে অনেকসতসহস্সা সুকা ৰসিংসু। তত্র একো সুৰরাজা অত্তনো নিৰাসরুক্খস্স ফলেসু খীণেসু যদেৰ অৰসিট্ঠং হোতি অঙ্কুরো ৰা পত্তং ৰা তচো ৰা পপটিকা ৰা, তং খাদিত্ৰা গঙ্গায পানীযং পিৰিত্ৰা পরমপ্পিচ্ছসন্তুট্ঠো হুত্ৰা অঞ্ঞত্থ ন গচ্ছতি। তস্স অপ্পিচ্ছসন্তুট্ঠভাৰগুণেন সক্কস্স ভৰনং কম্পি। সক্কো আৰজ্জমানো তং দিস্ৰা তস্স ৰীমংসনত্থং অত্তনো আনুভাৰেন তং রুক্খং সুক্খাপেসি। রুক্খো খাণুকমত্তো হুত্ৰা ছিদ্দাৰছিদ্দো ৰাতে পহরন্তে আকোটিযমানো ৰিয অট্ঠাসি। তস্স ছিদ্দেহি চুণ্ণানি নিক্খমন্তি। সুৰরাজা তানি চুণ্ণানি খাদিত্ৰা গঙ্গায পানীযং পিৰিত্ৰা অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৰা ৰাতাতপং অগণেত্ৰা উদুম্বরখাণুকে নিসীদি। সক্কো তস্স পরমপ্পিচ্ছভাৰং ঞত্ৰা ‘‘মিত্তধম্মগুণং কথাপেত্ৰা ৰরমস্স দত্ৰা উদুম্বরং অমতফলং করিত্ৰা আগমিস্সামী’’তি একো হংসরাজা হুত্ৰা সুজং অসুরকঞ্ঞং পুরতো কত্ৰা তং উদুম্বরৰনং গন্ত্ৰা অৰিদূরে একরুক্খস্স সাখায নিসীদিত্ৰা তেন সদ্ধিং কথং সমুট্ঠাপেন্তো পঠমং গাথমাহ –
Atīte himavante gaṅgātīre ekasmiṃ udumbaravane anekasatasahassā sukā vasiṃsu. Tatra eko suvarājā attano nivāsarukkhassa phalesu khīṇesu yadeva avasiṭṭhaṃ hoti aṅkuro vā pattaṃ vā taco vā papaṭikā vā, taṃ khāditvā gaṅgāya pānīyaṃ pivitvā paramappicchasantuṭṭho hutvā aññattha na gacchati. Tassa appicchasantuṭṭhabhāvaguṇena sakkassa bhavanaṃ kampi. Sakko āvajjamāno taṃ disvā tassa vīmaṃsanatthaṃ attano ānubhāvena taṃ rukkhaṃ sukkhāpesi. Rukkho khāṇukamatto hutvā chiddāvachiddo vāte paharante ākoṭiyamāno viya aṭṭhāsi. Tassa chiddehi cuṇṇāni nikkhamanti. Suvarājā tāni cuṇṇāni khāditvā gaṅgāya pānīyaṃ pivitvā aññattha agantvā vātātapaṃ agaṇetvā udumbarakhāṇuke nisīdi. Sakko tassa paramappicchabhāvaṃ ñatvā ‘‘mittadhammaguṇaṃ kathāpetvā varamassa datvā udumbaraṃ amataphalaṃ karitvā āgamissāmī’’ti eko haṃsarājā hutvā sujaṃ asurakaññaṃ purato katvā taṃ udumbaravanaṃ gantvā avidūre ekarukkhassa sākhāya nisīditvā tena saddhiṃ kathaṃ samuṭṭhāpento paṭhamaṃ gāthamāha –
২০.
20.
‘‘দুমো যদা হোতি ফলূপপন্নো, ভুঞ্জন্তি নং ৰিহঙ্গমা সম্পতন্তা।
‘‘Dumo yadā hoti phalūpapanno, bhuñjanti naṃ vihaṅgamā sampatantā;
খীণন্তি ঞত্ৰান দুমং ফলচ্চযে, দিসোদিসং যন্তি ততো ৰিহঙ্গমা’’তি॥
Khīṇanti ñatvāna dumaṃ phalaccaye, disodisaṃ yanti tato vihaṅgamā’’ti.
তস্সত্থো – সুৰরাজ, রুক্খো নাম যদা ফলসম্পন্নো হোতি, তদা তং সাখতো সাখং সম্পতন্তাৰ ৰিহঙ্গমা ভুঞ্জন্তি, তং পন খীণং ঞত্ৰা ফলানং অচ্চযেন ততো রুক্খতো দিসোদিসং ৰিহঙ্গমা গচ্ছন্তীতি।
Tassattho – suvarāja, rukkho nāma yadā phalasampanno hoti, tadā taṃ sākhato sākhaṃ sampatantāva vihaṅgamā bhuñjanti, taṃ pana khīṇaṃ ñatvā phalānaṃ accayena tato rukkhato disodisaṃ vihaṅgamā gacchantīti.
এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ততো নং উয্যোজেতুং দুতিযং গাথমাহ –
Evañca pana vatvā tato naṃ uyyojetuṃ dutiyaṃ gāthamāha –
২১.
21.
‘‘চর চারিকং লোহিততুণ্ড মা মরি, কিং ত্ৰং সুৰ সুক্খদুমম্হি ঝাযসি।
‘‘Cara cārikaṃ lohitatuṇḍa mā mari, kiṃ tvaṃ suva sukkhadumamhi jhāyasi;
তদিঙ্ঘ মং ব্রূহি ৰসন্তসন্নিভ, কস্মা সুৰ সুক্খদুমং ন রিঞ্চসী’’তি॥
Tadiṅgha maṃ brūhi vasantasannibha, kasmā suva sukkhadumaṃ na riñcasī’’ti.
তত্থ ঝাযসীতি কিংকারণা সুক্খখাণুমত্থকে ঝাযন্তো পজ্ঝাযন্তো তিট্ঠসি। ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো। ৰসন্তসন্নিভাতি ৰসন্তকালে ৰনসণ্ডো সুৰগণসমোকিণ্ণো ৰিয নীলোভাসো হোতি, তেন তং ‘‘ৰসন্তসন্নিভা’’তি আলপতি। ন রিঞ্চসীতি ন ছড্ডেসি।
Tattha jhāyasīti kiṃkāraṇā sukkhakhāṇumatthake jhāyanto pajjhāyanto tiṭṭhasi. Iṅghāti codanatthe nipāto. Vasantasannibhāti vasantakāle vanasaṇḍo suvagaṇasamokiṇṇo viya nīlobhāso hoti, tena taṃ ‘‘vasantasannibhā’’ti ālapati. Na riñcasīti na chaḍḍesi.
অথ নং সুৰরাজা ‘‘অহং হংস অত্তনো কতঞ্ঞুকতৰেদিতায ইমং রুক্খং ন জহামী’’তি ৰত্ৰা দ্ৰে গাথা অভাসি –
Atha naṃ suvarājā ‘‘ahaṃ haṃsa attano kataññukataveditāya imaṃ rukkhaṃ na jahāmī’’ti vatvā dve gāthā abhāsi –
২২.
22.
‘‘যে ৰে সখীনং সখারো ভৰন্তি, পাণচ্চযে দুক্খসুখেসু হংস।
‘‘Ye ve sakhīnaṃ sakhāro bhavanti, pāṇaccaye dukkhasukhesu haṃsa;
খীণং অখীণম্পি ন তং জহন্তি, সন্তো সতং ধম্মমনুস্সরন্তা॥
Khīṇaṃ akhīṇampi na taṃ jahanti, santo sataṃ dhammamanussarantā.
২৩.
23.
‘‘সোহং সতং অঞ্ঞতরোস্মি হংস, ঞাতী চ মে হোতি সখা চ রুক্খো।
‘‘Sohaṃ sataṃ aññatarosmi haṃsa, ñātī ca me hoti sakhā ca rukkho;
তং নুস্সহে জীৰিকত্থো পহাতুং, খীণন্তি ঞত্ৰান ন হেস ধম্মো’’তি॥
Taṃ nussahe jīvikattho pahātuṃ, khīṇanti ñatvāna na hesa dhammo’’ti.
তত্থ যে ৰে সখীনং সখারো ভৰন্তীতি যে সহাযানং সহাযা হোন্তি। খীণং অখীণম্পীতি পণ্ডিতা নাম অত্তনো সহাযং ভোগপরিক্খযেন খীণম্পি অখীণম্পি ন জহন্তি। সতং ধম্মমনুস্সরন্তাতি পণ্ডিতানং পৰেণিং অনুস্সরমানা। ঞাতী চ মেতি হংসরাজ, অযং রুক্খো সম্পিযাযনত্থেন ময্হং ঞাতি চ সমাচিণ্ণচরণতায সখা চ। জীৰিকত্থোতি তমহং জীৰিকায অত্থিকো হুত্ৰা পহাতুং ন সক্কোমি।
Tattha ye ve sakhīnaṃ sakhāro bhavantīti ye sahāyānaṃ sahāyā honti. Khīṇaṃ akhīṇampīti paṇḍitā nāma attano sahāyaṃ bhogaparikkhayena khīṇampi akhīṇampi na jahanti. Sataṃ dhammamanussarantāti paṇḍitānaṃ paveṇiṃ anussaramānā. Ñātī ca meti haṃsarāja, ayaṃ rukkho sampiyāyanatthena mayhaṃ ñāti ca samāciṇṇacaraṇatāya sakhā ca. Jīvikatthoti tamahaṃ jīvikāya atthiko hutvā pahātuṃ na sakkomi.
সক্কো তস্স ৰচনং সুত্ৰা তুট্ঠো পসংসিত্ৰা ৰরং দাতুকামো দ্ৰে গাথা অভাসি –
Sakko tassa vacanaṃ sutvā tuṭṭho pasaṃsitvā varaṃ dātukāmo dve gāthā abhāsi –
২৪.
24.
‘‘সাধু সক্খি কতং হোতি, মেত্তি সংসতি সন্থৰো।
‘‘Sādhu sakkhi kataṃ hoti, metti saṃsati santhavo;
সচেতং ধম্মং রোচেসি, পাসংসোসি ৰিজানতং॥
Sacetaṃ dhammaṃ rocesi, pāsaṃsosi vijānataṃ.
২৫.
25.
‘‘সো তে সুৰ ৰরং দম্মি, পত্তযান ৰিহঙ্গম।
‘‘So te suva varaṃ dammi, pattayāna vihaṅgama;
ৰরং ৰরস্সু ৰক্কঙ্গ, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছসী’’তি॥
Varaṃ varassu vakkaṅga, yaṃ kiñci manasicchasī’’ti.
তত্থ সাধূতি সম্পহংসনং। সক্খি কতং হোতি, মেত্তি সংসতি সন্থৰোতি সখিভাৰো চ মেত্তি চ পরিসমজ্ঝে সন্থৰো চাতি তযা মিত্তং কতং সাধু হোতি লদ্ধকং ভদ্দকমেৰ। সচেতং ধম্মন্তি সচে এতং মিত্তধম্মং। ৰিজানতন্তি এৰং সন্তে ৰিঞ্ঞূনং পসংসিতব্বযুত্তকোসীতি অত্থো। সো তেতি সো অহং তুয্হং। ৰরস্সূতি ইচ্ছস্সু। যং কিঞ্চি মনসিচ্ছসীতি যং কিঞ্চি মনসা ইচ্ছসি, সব্বং তং ৰরং দদামি তেতি।
Tattha sādhūti sampahaṃsanaṃ. Sakkhi kataṃ hoti, metti saṃsati santhavoti sakhibhāvo ca metti ca parisamajjhe santhavo cāti tayā mittaṃ kataṃ sādhu hoti laddhakaṃ bhaddakameva. Sacetaṃ dhammanti sace etaṃ mittadhammaṃ. Vijānatanti evaṃ sante viññūnaṃ pasaṃsitabbayuttakosīti attho. So teti so ahaṃ tuyhaṃ. Varassūti icchassu. Yaṃ kiñci manasicchasīti yaṃ kiñci manasā icchasi, sabbaṃ taṃ varaṃ dadāmi teti.
তং সুত্ৰা সুৰরাজা ৰরং গণ্হন্তো সত্তমং গাথমাহ –
Taṃ sutvā suvarājā varaṃ gaṇhanto sattamaṃ gāthamāha –
২৬.
26.
‘‘ৰরঞ্চ মে হংস ভৰং দদেয্য, অযঞ্চ রুক্খো পুনরাযুং লভেথ।
‘‘Varañca me haṃsa bhavaṃ dadeyya, ayañca rukkho punarāyuṃ labhetha;
সো সাখৰা ফলিমা সংৰিরূল়্হো, মধুত্থিকো তিট্ঠতু সোভমানো’’তি॥
So sākhavā phalimā saṃvirūḷho, madhutthiko tiṭṭhatu sobhamāno’’ti.
তত্থ সাখৰাতি সাখসম্পন্নো। ফলিমাতি ফলেন উপেতো। সংৰিরূল়্হোতি সমন্ততো ৰিরূল়্হপত্তো তরুণপত্তসম্পন্নো হুত্ৰা। মধুত্থিকোতি সংৰিজ্জমানমধুরফলেসু পক্খিত্তমধু ৰিয মধুরফলো হুত্ৰাতি অত্থো।
Tattha sākhavāti sākhasampanno. Phalimāti phalena upeto. Saṃvirūḷhoti samantato virūḷhapatto taruṇapattasampanno hutvā. Madhutthikoti saṃvijjamānamadhuraphalesu pakkhittamadhu viya madhuraphalo hutvāti attho.
অথস্স সক্কো ৰরং দদমানো অট্ঠমং গাথমাহ –
Athassa sakko varaṃ dadamāno aṭṭhamaṃ gāthamāha –
২৭.
27.
‘‘তং পস্স সম্ম ফলিমং উল়ারং, সহাৰ তে হোতু উদুম্বরেন।
‘‘Taṃ passa samma phalimaṃ uḷāraṃ, sahāva te hotu udumbarena;
সো সাখৰা ফলিমা সংৰিরূল়্হো, মধুত্থিকো তিট্ঠতু সোভমানো’’তি॥
So sākhavā phalimā saṃvirūḷho, madhutthiko tiṭṭhatu sobhamāno’’ti.
তত্থ সহাৰ তে হোতু উদুম্বরেনাতি তৰ উদুম্বরেন সদ্ধিং সহ একতোৰ ৰাসো হোতু।
Tattha sahāva te hotu udumbarenāti tava udumbarena saddhiṃ saha ekatova vāso hotu.
এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা সক্কো তং অত্তভাৰং ৰিজহিত্ৰা অত্তনো চ সুজায চ আনুভাৰং দস্সেত্ৰা গঙ্গাতো হত্থেন উদকং গহেত্ৰা উদুম্বরখাণুকং পহরি। তাৰদেৰ সাখাৰিটপসচ্ছন্নো মধুরফলো রুক্খো উট্ঠহিত্ৰা মুণ্ডমণিপব্বতো ৰিয ৰিলাসসম্পন্নো অট্ঠাসি। সুৰরাজা তং দিস্ৰা সোমনস্সপ্পত্তো সক্কস্স থুতিং করোন্তো নৰমং গাথমাহ –
Evañca pana vatvā sakko taṃ attabhāvaṃ vijahitvā attano ca sujāya ca ānubhāvaṃ dassetvā gaṅgāto hatthena udakaṃ gahetvā udumbarakhāṇukaṃ pahari. Tāvadeva sākhāviṭapasacchanno madhuraphalo rukkho uṭṭhahitvā muṇḍamaṇipabbato viya vilāsasampanno aṭṭhāsi. Suvarājā taṃ disvā somanassappatto sakkassa thutiṃ karonto navamaṃ gāthamāha –
২৮.
28.
‘‘এৰং সক্ক সুখী হোহি, সহ সব্বেহি ঞাতিভি।
‘‘Evaṃ sakka sukhī hohi, saha sabbehi ñātibhi;
যথাহমজ্জ সুখিতো, দিস্ৰান সফলং দুম’’ন্তি॥
Yathāhamajja sukhito, disvāna saphalaṃ duma’’nti.
সক্কোপি তস্স ৰরং দত্ৰা উদুম্বরং অমতফলং কত্ৰা সদ্ধিং সুজায অত্তনো ঠানমেৰ গতো। তমত্থং দীপযমানা ওসানে অভিসম্বুদ্ধগাথা ঠপিতা –
Sakkopi tassa varaṃ datvā udumbaraṃ amataphalaṃ katvā saddhiṃ sujāya attano ṭhānameva gato. Tamatthaṃ dīpayamānā osāne abhisambuddhagāthā ṭhapitā –
২৯.
29.
‘‘সুৰস্স চ ৰরং দত্ৰা, কত্ৰান সফলং দুমং।
‘‘Suvassa ca varaṃ datvā, katvāna saphalaṃ dumaṃ;
পক্কামি সহ ভরিযায, দেৰানং নন্দনং ৰন’’ন্তি॥
Pakkāmi saha bhariyāya, devānaṃ nandanaṃ vana’’nti.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘এৰং ভিক্খু পোরাণকপণ্ডিতা তিরচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তাপি অলোলুপ্পচারা অহেসুং। ত্ৰং পন কস্মা এৰরূপে সাসনে পব্বজিত্ৰা লোলুপ্পচারং চরসি, গচ্ছ তত্থেৰ ৰসাহী’’তি কম্মট্ঠানমস্স কথেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি। সো ভিক্খু তত্থ গন্ত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেন্তো অরহত্তং পাপুণি। তদা সক্কো অনুরুদ্ধো অহোসি, সুৰরাজা পন অহমেৰ অহোসিন্তি।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ bhikkhu porāṇakapaṇḍitā tiracchānayoniyaṃ nibbattāpi aloluppacārā ahesuṃ. Tvaṃ pana kasmā evarūpe sāsane pabbajitvā loluppacāraṃ carasi, gaccha tattheva vasāhī’’ti kammaṭṭhānamassa kathetvā jātakaṃ samodhānesi. So bhikkhu tattha gantvā vipassanaṃ vaḍḍhento arahattaṃ pāpuṇi. Tadā sakko anuruddho ahosi, suvarājā pana ahameva ahosinti.
মহাসুৰজাতকৰণ্ণনা ততিযা।
Mahāsuvajātakavaṇṇanā tatiyā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৪২৯. মহাসুৰজাতকং • 429. Mahāsuvajātakaṃ
