| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā) |
৭. মহাসমযসুত্তৰণ্ণনা
7. Mahāsamayasuttavaṇṇanā
নিদানৰণ্ণনা
Nidānavaṇṇanā
৩৩১. উদানন্তি রঞ্ঞা ওক্কাকেন জাতিসম্ভেদপরিহারনিমিত্তং পৰত্তিতং উদানং পটিচ্চ। একোপি জনপদো রুল়্হিসদ্দেন ‘‘সক্কা’’তি ৰুচ্চতীতি এত্থ যং ৰত্তব্বং, তং মহানিদানৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং। অরোপিতেতি কেনচি অরোপিতে।
331.Udānanti raññā okkākena jātisambhedaparihāranimittaṃ pavattitaṃ udānaṃ paṭicca. Ekopi janapado ruḷhisaddena ‘‘sakkā’’ti vuccatīti ettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ mahānidānavaṇṇanāyaṃ vuttanayena veditabbaṃ. Aropiteti kenaci aropite.
আৰরণেনাতি সেতুনা। বন্ধাপেত্ৰাতি পংসুপলাসপাসাণমত্তিকাখণ্ডাদীহি আল়িং থিরং কারাপেত্ৰা।
Āvaraṇenāti setunā. Bandhāpetvāti paṃsupalāsapāsāṇamattikākhaṇḍādīhi āḷiṃ thiraṃ kārāpetvā.
‘‘জাতিং ঘট্টেত্ৰা কলহং ৰড্ঢযিংসূ’’তি সঙ্খেপেন ৰুত্তমত্থং পাকটতরং কাতুং ‘‘কোলিযকম্মকরা ৰদন্তী’’তিআদি ৰুত্তং।
‘‘Jātiṃ ghaṭṭetvā kalahaṃ vaḍḍhayiṃsū’’ti saṅkhepena vuttamatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘koliyakammakarā vadantī’’tiādi vuttaṃ.
তীণি জাতকানীতি ফন্দনজাতকপথৰীউন্দ্রিযজাতকলটুকিকজাতকানি দ্ৰে জাতকানীতি রুক্খধম্ম ৰট্টকজাতকানি।
Tīṇi jātakānīti phandanajātakapathavīundriyajātakalaṭukikajātakāni dve jātakānīti rukkhadhamma vaṭṭakajātakāni.
তেনাতি ভগৰতা। কলহকারণভাৰোতি কলহকারণস্স অত্থিভাৰো।
Tenāti bhagavatā. Kalahakāraṇabhāvoti kalahakāraṇassa atthibhāvo.
অট্ঠানেতি অকারণে। ৰেরং কত্ৰাতি ৰিরোধং উপ্পাদেত্ৰা। ‘‘কুঠারিহত্থো পুরিসো’’তিআদিনা ফন্দনজাতকং কথেসি। ‘‘দুদ্দুভাযতি ভদ্দন্তে’’তিআদিনা পথৰীউন্দ্রিযজাতকং কথেসি। ‘‘ৰন্দামি তং কুঞ্জরা’’তিআদিনা লটুকিকজাতকং কথেসি।
Aṭṭhāneti akāraṇe. Veraṃ katvāti virodhaṃ uppādetvā. ‘‘Kuṭhārihattho puriso’’tiādinā phandanajātakaṃ kathesi. ‘‘Duddubhāyati bhaddante’’tiādinā pathavīundriyajātakaṃ kathesi. ‘‘Vandāmi taṃ kuñjarā’’tiādinā laṭukikajātakaṃ kathesi.
‘‘সাধূ সম্বহুলা ঞাতী; অপি রুক্খা অরঞ্ঞজা।
‘‘Sādhū sambahulā ñātī; api rukkhā araññajā;
ৰাতো ৰহতি একট্ঠং, ব্রহন্তম্পি ৰনপ্পতি’’ন্তি॥ –
Vāto vahati ekaṭṭhaṃ, brahantampi vanappati’’nti. –
আদিনা রুক্খধম্মজাতকং কথেসি।
Ādinā rukkhadhammajātakaṃ kathesi.
‘‘সম্মোদমানা গচ্ছন্তি, জালং আদায পক্খিনো।
‘‘Sammodamānā gacchanti, jālaṃ ādāya pakkhino;
যদা তে ৰিৰদিস্সন্তি, তদা এহিন্তি মে ৰস’’ন্তি॥ –
Yadā te vivadissanti, tadā ehinti me vasa’’nti. –
আদিনা ৰট্টকজাতকং কথেসি।
Ādinā vaṭṭakajātakaṃ kathesi.
‘‘অত্তদণ্ডা ভযং জাতং, জনং পস্সথ মেধগং।
‘‘Attadaṇḍā bhayaṃ jātaṃ, janaṃ passatha medhagaṃ;
সংৰেগং কিত্তযিস্সামি, যথা সংৰিজিতং মযা’’তি॥ (সু॰ নি॰ ১.৯৪১)।
Saṃvegaṃ kittayissāmi, yathā saṃvijitaṃ mayā’’ti. (su. ni. 1.941);
আদিনা অত্তদণ্ডসুত্তং কথেসি।
Ādinā attadaṇḍasuttaṃ kathesi.
তংতংপলোভনকিরিযা কাযৰাচাহি পরক্কমন্তিযো ‘‘উক্কণ্ঠন্তূ’’তি সাসনং পেসেন্তি।
Taṃtaṃpalobhanakiriyā kāyavācāhi parakkamantiyo ‘‘ukkaṇṭhantū’’ti sāsanaṃ pesenti.
কুণালদহেতি কুণালদহতীরে পতিট্ঠায। পুচ্ছিতপুচ্ছিতং কথেসি (জা॰ ২.কুণালজাতক) ‘‘অনুক্কমেন কুণালসকুণরাজস্স পুচ্ছনপ্পসঙ্গেন কুণালজাতকং কথেস্সামী’’তি। অনভিরতিং ৰিনোদেসি ইত্থীনং দোসদস্সনমুখেন কামানং আদীনৰোকারসংকিলেসৰিভাৰনেন।
Kuṇāladaheti kuṇāladahatīre patiṭṭhāya. Pucchitapucchitaṃ kathesi (jā. 2.kuṇālajātaka) ‘‘anukkamena kuṇālasakuṇarājassa pucchanappasaṅgena kuṇālajātakaṃ kathessāmī’’ti. Anabhiratiṃ vinodesi itthīnaṃ dosadassanamukhena kāmānaṃ ādīnavokārasaṃkilesavibhāvanena.
কোসজ্জং ৰিধমিত্ৰা পুরিসথামপরিব্রূহনেন ‘‘উত্তমপুরিসসদিসেহি নো ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি উপ্পন্নচিত্তা।
Kosajjaṃ vidhamitvā purisathāmaparibrūhanena ‘‘uttamapurisasadisehi no bhavituṃ vaṭṭatī’’ti uppannacittā.
অৰিস্সট্ঠকম্মন্তাতি অরতিৰিনোদনতো পট্ঠায অৰিস্সট্ঠসমণকম্মন্তা, অপরিচত্তকম্মট্ঠানাতি অত্থো। নিসীদিতুং ৰট্টতীতি ভগৰা চিন্তেসীতি যোজনা।
Avissaṭṭhakammantāti arativinodanato paṭṭhāya avissaṭṭhasamaṇakammantā, aparicattakammaṭṭhānāti attho. Nisīdituṃ vaṭṭatīti bhagavā cintesīti yojanā.
পদুমিনিযন্তি পদুমস্সরে। ৰিকসিংসু গুণগণৰিবোধেন। ‘‘অযং ইমস্স…পে॰… ন কথেসী’’তি ইমিনা সব্বেপি তে ভিক্খূ তাৰদেৰ পটিপাটিযা আগতত্তা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স লজ্জমানা অত্তনা পটিৰিদ্ধৰিসেসং ভগৰতো নারোচেসুন্তি দস্সেতি। ‘‘খীণাসৰান’’ন্তিআদিনা তত্থ কারণমাহ।
Paduminiyanti padumassare. Vikasiṃsu guṇagaṇavibodhena. ‘‘Ayaṃ imassa…pe… na kathesī’’ti iminā sabbepi te bhikkhū tāvadeva paṭipāṭiyā āgatattā aññamaññassa lajjamānā attanā paṭividdhavisesaṃ bhagavato nārocesunti dasseti. ‘‘Khīṇāsavāna’’ntiādinā tattha kāraṇamāha.
ওসীদমত্তেতি ভগৰতো সন্তিকং উপগতমত্তে। অরিযমণ্ডলেতি অরিযসমূহে। পাচীনযুগন্ধরপরিক্খেপতোতি যুগন্ধরপব্বতস্স পাচীনপরিক্খেপতো, ন বাহিরকেহি উচ্চমানউদযপব্বততো। রামণেয্যকদস্সনত্থন্তি বুদ্ধুপ্পাদপটিমণ্ডিতত্তা ৰিসেসতো রমণীযস্স লোকস্স রমণীযভাৰদস্সনত্থং। উল্লঙ্ঘিত্ৰাতি উট্ঠহিত্ৰা। এৰরূপে খণে লযে মুহুত্তেতি যথাৰুত্তে চন্দমণ্ডলস্স উট্ঠিতক্খণে উট্ঠিতৰেলাযং উট্ঠিতমুহুত্তেতি উপরূপরি কালস্স ৰড্ঢিতভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তং।
Osīdamatteti bhagavato santikaṃ upagatamatte. Ariyamaṇḍaleti ariyasamūhe. Pācīnayugandharaparikkhepatoti yugandharapabbatassa pācīnaparikkhepato, na bāhirakehi uccamānaudayapabbatato. Rāmaṇeyyakadassanatthanti buddhuppādapaṭimaṇḍitattā visesato ramaṇīyassa lokassa ramaṇīyabhāvadassanatthaṃ. Ullaṅghitvāti uṭṭhahitvā. Evarūpe khaṇe laye muhutteti yathāvutte candamaṇḍalassa uṭṭhitakkhaṇe uṭṭhitavelāyaṃ uṭṭhitamuhutteti uparūpari kālassa vaḍḍhitabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ.
তথা তেসং ভিক্খূনং জাতিআদিৰসেন ভগৰতো অনুরূপপরিৰারিতং দস্সেন্তো ‘‘তত্থা’’তি আদিমাহ।
Tathā tesaṃ bhikkhūnaṃ jātiādivasena bhagavato anurūpaparivāritaṃ dassento ‘‘tatthā’’ti ādimāha.
সমাপন্নদেৰতাতি আসন্নট্ঠানে ঝানসমাপত্তি সমাপন্নদেৰতা। চলিংসূতি উট্ঠহিংসু। কোসমত্তং ঠানং সদ্দন্তরং। জম্বুদীপে কির আদিতো তেসট্ঠিমত্তানি নগরসহস্সানি উপ্পন্নানি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তং সন্ধাযাহ ‘‘তিক্খত্তুং তেসট্ঠিযা নগরসহস্সেসূ’’তি। তে পন সম্পিণ্ডেত্ৰা সতসহস্সতো পরং অসীতিসহস্সানি, নৰসহস্সানি চ হোন্তি। নৰনৰুতিযা দোণমুখসতসহস্সেসূতি নৰসতসহস্সাধিকেসু নৰুতিসতসহস্সেসু দোণমুখেসু। দোণমুখন্তি চ মহানগরস্স আযুপ্পত্তিট্ঠানভূতং পাদনগরং ৰুচ্চতি। ছন্নৰুতিযা পট্টনকোটিসতসহস্সেসূতি ছকোটিঅধিকনৰুতিকোটিসতসহস্সপট্টনেসু। তম্বপণ্ণিদীপাদীসু ছপণ্ণাসায রতনাকরেসু। এৰং পন নগরদোণিমুখপট্টনরতনাকরাদিৰিভাগেন কথনং তংতংঅধিৰত্থায ৰসন্তীনং দেৰতানং বহুভাৰদস্সনত্থং। যদি দসসহস্সচক্কৰাল়েসু দেৰতা সন্নিপতিতা, অথ কস্মা পাল়িযং ‘‘দসহি চ লোকধাতূহী’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘দসসহস্স…পে॰… অধিপ্পেতা’’তি, তেন সহস্সিলোকধাতু ইধ ‘‘একা লোকধাতূ’’তি ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বং।
Samāpannadevatāti āsannaṭṭhāne jhānasamāpatti samāpannadevatā. Caliṃsūti uṭṭhahiṃsu. Kosamattaṃ ṭhānaṃ saddantaraṃ. Jambudīpe kira ādito tesaṭṭhimattāni nagarasahassāni uppannāni, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, taṃ sandhāyāha ‘‘tikkhattuṃ tesaṭṭhiyā nagarasahassesū’’ti. Te pana sampiṇḍetvā satasahassato paraṃ asītisahassāni, navasahassāni ca honti. Navanavutiyā doṇamukhasatasahassesūti navasatasahassādhikesu navutisatasahassesu doṇamukhesu. Doṇamukhanti ca mahānagarassa āyuppattiṭṭhānabhūtaṃ pādanagaraṃ vuccati. Channavutiyā paṭṭanakoṭisatasahassesūti chakoṭiadhikanavutikoṭisatasahassapaṭṭanesu. Tambapaṇṇidīpādīsu chapaṇṇāsāya ratanākaresu. Evaṃ pana nagaradoṇimukhapaṭṭanaratanākarādivibhāgena kathanaṃ taṃtaṃadhivatthāya vasantīnaṃ devatānaṃ bahubhāvadassanatthaṃ. Yadi dasasahassacakkavāḷesu devatā sannipatitā, atha kasmā pāḷiyaṃ ‘‘dasahi ca lokadhātūhī’’ti vuttanti āha ‘‘dasasahassa…pe… adhippetā’’ti, tena sahassilokadhātu idha ‘‘ekā lokadhātū’’ti vuttāti veditabbaṃ.
লোহপাসাদেতি আদিতো কতে লোহপাসাদে। ব্রহ্মলোকেতি হেট্ঠিমে ব্রহ্মলোকে। যদি তা দেৰতা এৰং নিরন্তরা, পচ্ছা আগতানং ওকাসো এৰ ন ভৰেয্যাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘যথা খো পনা’’তিআদি। সুদ্ধাৰাসকাযং উপপন্না সুদ্ধাৰাসকাযিকা, তাসং পন যস্মা সুদ্ধাৰাসভূমি নিৰাসট্ঠানং, তস্মা ৰুত্তং ‘‘সুদ্ধাৰাসৰাসীন’’ন্তি। আৰাসাতি আৰাসনট্ঠানভূতা , দেৰতা পন ওরম্ভাগিযানং, ইতরেসঞ্চ সংযোজনানং সমুচ্ছিন্দনেন সুদ্ধো আৰাসো এতেসন্তি সুদ্ধাৰাসা।
Lohapāsādeti ādito kate lohapāsāde. Brahmaloketi heṭṭhime brahmaloke. Yadi tā devatā evaṃ nirantarā, pacchā āgatānaṃ okāso eva na bhaveyyāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘yathā kho panā’’tiādi. Suddhāvāsakāyaṃ upapannā suddhāvāsakāyikā, tāsaṃ pana yasmā suddhāvāsabhūmi nivāsaṭṭhānaṃ, tasmā vuttaṃ ‘‘suddhāvāsavāsīna’’nti. Āvāsāti āvāsanaṭṭhānabhūtā , devatā pana orambhāgiyānaṃ, itaresañca saṃyojanānaṃ samucchindanena suddho āvāso etesanti suddhāvāsā.
৩৩২. পুরত্থিমচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং ওতরি অঞ্ঞত্থ ওকাসং অলভমানো। এৰং সেসাপি। বুদ্ধানং অভিমুখমগ্গো বুদ্ধৰীথি। যাৰ চক্কৰাল়া ওত্থরিতুং ওৰরিতুং ন সক্কা। পহটবুদ্ধৰীথিযাৰাতি বুদ্ধানং সন্তিকং উপসঙ্কমন্তেহি তেহি দেৰব্রহ্মেহি ৰল়ঞ্জিতৰীথিযাৰ। সমিতি সঙ্গতি সন্নিপাতো সমযো, মহন্তো সমযো মহাসমযোতি আহ ‘‘মহাসমূহো’’তি । পৰদ্ধং ৰনং পৰনন্তি আহ ‘‘ৰনসণ্ডো’’তি। দেৰঘটাতি দেৰসমূহা।
332.Puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari aññattha okāsaṃ alabhamāno. Evaṃ sesāpi. Buddhānaṃ abhimukhamaggo buddhavīthi. Yāva cakkavāḷā ottharituṃ ovarituṃ na sakkā. Pahaṭabuddhavīthiyāvāti buddhānaṃ santikaṃ upasaṅkamantehi tehi devabrahmehi vaḷañjitavīthiyāva. Samiti saṅgati sannipāto samayo, mahanto samayo mahāsamayoti āha ‘‘mahāsamūho’’ti . Pavaddhaṃ vanaṃ pavananti āha ‘‘vanasaṇḍo’’ti. Devaghaṭāti devasamūhā.
সমাদহংসূতি সমাদহিতং লোকুত্তরসমাধিনা সুট্ঠু অপ্পিতং অকংসু, যথাসমাহিতং পন সমাধিনা যোজিতং নাম হোতীতি ৰুত্তং ‘‘সমাধিনা যোজেসু’’ন্তি। সব্বেসং গোমুত্তৰঙ্কাদীনং দূরসমূহনিতত্তা সব্বে…পে॰… অকরিংসু। নযতি অস্সে এতেহীতি নেত্তানি, যোত্তানি। অৰীথিপটিপন্নানং অস্সানং ৰীথিপটিপাদনং রস্মিগ্গহণেন পহোতীতি ‘‘সব্বযোত্তানি গহেত্ৰা অচোদেন্তো’’তি ৰত্ৰা তং পন অচোদনং অৰারণং এৰাতি আহ ‘‘অচোদেন্তো অৰারেন্তো’’তি।
Samādahaṃsūti samādahitaṃ lokuttarasamādhinā suṭṭhu appitaṃ akaṃsu, yathāsamāhitaṃ pana samādhinā yojitaṃ nāma hotīti vuttaṃ ‘‘samādhinā yojesu’’nti. Sabbesaṃ gomuttavaṅkādīnaṃ dūrasamūhanitattā sabbe…pe… akariṃsu. Nayati asse etehīti nettāni, yottāni. Avīthipaṭipannānaṃ assānaṃ vīthipaṭipādanaṃ rasmiggahaṇena pahotīti ‘‘sabbayottāni gahetvā acodento’’ti vatvā taṃ pana acodanaṃ avāraṇaṃ evāti āha ‘‘acodento avārento’’ti.
যথা খীলং ভিত্তিযং ৰা ভূমিযং ৰা আকোটিতং দুন্নীহরণং, যথা চ পলিঘং নগরপ্পৰেসনিৰারণং, যথা চ ইন্দখীলং গম্ভীরনেমি সুনিখাতং দুন্নীহরণং, এৰং রাগাদযো সত্তসন্তানতো দুন্নীহরণা, নিব্বাননগরপ্পৰেসনিৰারণা চাতি তে ‘‘খীলং, পলিঘং, ইন্দখীল’’ন্তি চ ৰুত্তা। তণ্হাএজায অভাৰেন অনেজা পরমসন্তুট্ঠভাৰেন চাতুদ্দিসত্তা অপ্পটিহতচারিকং চরন্তি।
Yathā khīlaṃ bhittiyaṃ vā bhūmiyaṃ vā ākoṭitaṃ dunnīharaṇaṃ, yathā ca palighaṃ nagarappavesanivāraṇaṃ, yathā ca indakhīlaṃ gambhīranemi sunikhātaṃ dunnīharaṇaṃ, evaṃ rāgādayo sattasantānato dunnīharaṇā, nibbānanagarappavesanivāraṇā cāti te ‘‘khīlaṃ, palighaṃ, indakhīla’’nti ca vuttā. Taṇhāejāya abhāvena anejā paramasantuṭṭhabhāvena cātuddisattā appaṭihatacārikaṃ caranti.
গতাসেতি গতা এৰ, ন পন গমিস্সন্তি পরিনিট্ঠিতসরণগমনত্তাতি । লোকুত্তরসরণগমনং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘নিব্বেমতিকসরণগমনেন গতা’’তি। তে হি নিযমেন অপাযভূমিং ন গমিস্সন্তি, দেৰকাযঞ্চ পরিপূরেস্সন্তি। যে পন লোকিযেন সরণগমনেন বুদ্ধং সরণং গতাসে, ন তে গমিস্সন্তি অপাযভূমিং, সতি চ পচ্চযন্তরসমৰাযে পহায মানুসং দেহং, দেৰকাযং পরিপূরেস্সন্তীতি অযমেত্থ অত্থো।
Gatāseti gatā eva, na pana gamissanti pariniṭṭhitasaraṇagamanattāti . Lokuttarasaraṇagamanaṃ adhippetanti āha ‘‘nibbematikasaraṇagamanena gatā’’ti. Te hi niyamena apāyabhūmiṃ na gamissanti, devakāyañca paripūressanti. Ye pana lokiyena saraṇagamanena buddhaṃ saraṇaṃ gatāse, na te gamissanti apāyabhūmiṃ, sati ca paccayantarasamavāye pahāya mānusaṃ dehaṃ, devakāyaṃ paripūressantīti ayamettha attho.
দেৰতাসন্নিপাতৰণ্ণনা
Devatāsannipātavaṇṇanā
৩৩৩. এতেসন্তি দেৰতাসন্নিপাতানং। ইদানীতি ইমস্মিং কালে। বুদ্ধানন্তি অঞ্ঞেসং বুদ্ধানং অভাৰা। চিত্তকল্লতা চিত্তমদ্দৰং।
333.Etesanti devatāsannipātānaṃ. Idānīti imasmiṃ kāle. Buddhānanti aññesaṃ buddhānaṃ abhāvā. Cittakallatā cittamaddavaṃ.
কিং পন ভগৰতাৰ মহন্তে দেৰতাসমাগমে তেসং নামগোত্তং কথেতুং সক্কাতি? আম সক্কাতি দস্সেতুং ‘‘বুদ্ধা নাম মহন্তা’’তিআদি ৰুত্তং। তত্থ দিট্ঠন্তি রূপাযতনমাহ, সুতন্তি সদ্দাযতনং, মুতন্তি সম্পত্তগ্গাহিইন্দ্রিযৰিসযং গন্ধরসফোট্ঠব্বাযতনং, ৰিঞ্ঞাতন্তি ৰুত্তাৰসেসং সব্বং ঞেয্যং, পত্তন্তি পরিযেসিত্ৰা, অপরিযেসিত্ৰা ৰা সম্পত্তং, পরিযেসিতন্তি পত্তং, অপ্পত্তং ৰা পরিযিট্ঠং। অনুৰিচরিতং মনসাতি কেৰলং মনসা আলোচিতং। কত্থচি নীলাদিৰসেন ৰিভত্তরূপারম্মণেতি অভিধম্মে (ধ॰ স॰ ৬১৫) ‘‘নীলং পীতক’’ন্তিআদিনা ৰিভত্তে যত্থ কত্থচি রূপারম্মণে কিঞ্চি রূপারম্মণং ৰা ন অত্থীতি যোজনা। ভেরিসদ্দাদিৰসেনাতি এত্থাপি এসেৰ নযো। যন্তি যং আরম্মণং। এতেসন্তি বুদ্ধানং।
Kiṃ pana bhagavatāva mahante devatāsamāgame tesaṃ nāmagottaṃ kathetuṃ sakkāti? Āma sakkāti dassetuṃ ‘‘buddhā nāma mahantā’’tiādi vuttaṃ. Tattha diṭṭhanti rūpāyatanamāha, sutanti saddāyatanaṃ, mutanti sampattaggāhiindriyavisayaṃ gandharasaphoṭṭhabbāyatanaṃ, viññātanti vuttāvasesaṃ sabbaṃ ñeyyaṃ, pattanti pariyesitvā, apariyesitvā vā sampattaṃ, pariyesitanti pattaṃ, appattaṃ vā pariyiṭṭhaṃ. Anuvicaritaṃ manasāti kevalaṃ manasā ālocitaṃ. Katthaci nīlādivasena vibhattarūpārammaṇeti abhidhamme (dha. sa. 615) ‘‘nīlaṃ pītaka’’ntiādinā vibhatte yattha katthaci rūpārammaṇe kiñci rūpārammaṇaṃ vā na atthīti yojanā. Bherisaddādivasenāti etthāpi eseva nayo. Yanti yaṃ ārammaṇaṃ. Etesanti buddhānaṃ.
ইদানি যথাৰুত্তমত্থং পাল়িযা সমত্থেতুং ‘‘যথাহা’’তিআদি ৰুত্তং। তদা জাননকিরিযায অপরিযোসিতভাৰদস্সনত্থং ‘‘জানামী’’তি ৰত্ৰা যস্মা যং কিঞ্চি নেয্যং নাম, সব্বং তং ভগৰতা অঞ্ঞাতং নাম নত্থি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘তমহং অব্ভঞ্ঞাসি’’ন্তি।
Idāni yathāvuttamatthaṃ pāḷiyā samatthetuṃ ‘‘yathāhā’’tiādi vuttaṃ. Tadā jānanakiriyāya apariyositabhāvadassanatthaṃ ‘‘jānāmī’’ti vatvā yasmā yaṃ kiñci neyyaṃ nāma, sabbaṃ taṃ bhagavatā aññātaṃ nāma natthi, tasmā vuttaṃ ‘‘tamahaṃ abbhaññāsi’’nti.
ন ওলোকেন্তি পযোজনাভাৰতো। ৰিপরীতা ‘‘ন কম্মাৰরণেন সমন্নাগতা’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তা। ‘‘যস্স মঙ্গলা সমূহতা’’তি (সু॰ নি॰ ৩৬২) আরভিত্ৰা ‘‘রাগং ৰিনযেথ মানুসেসু দিব্বেসু কামেসু চা’’তিআদিনা (সু॰ নি॰ ৩৬৩) চ রাগনিগ্গহকথাবাহুল্লতো সম্মাপরিব্বাজনীযসুত্তং রাগচরিতানং সপ্পাযং, ‘‘পিযমপ্পিযভূতা কলহ ৰিৰাদা পরিদেৰসোকা সহমচ্ছরা চা’’তিআদিনা (সু॰ নি॰ ৮৬৯; মহানি॰ ৯৮) কলহাদযো যতো দোসতো সমুট্ঠহন্তি, সো চ দোসো যতো পিযভাৰতো, সো চ পিযভাৰো যতো ছন্দতো সমুট্ঠহন্তি, ইতি ফলতো, কারণপরম্পরতো চ দোসে আদীনৰৰিভাৰনবাহুল্লতো কলহৰিৰাদসুত্তং (সু॰ নি॰ ৮৬৯; মহানি॰ ৯৮) দোসচরিতানং সপ্পাযং –
Na olokenti payojanābhāvato. Viparītā ‘‘na kammāvaraṇena samannāgatā’’tiādinā nayena vuttā. ‘‘Yassa maṅgalā samūhatā’’ti (su. ni. 362) ārabhitvā ‘‘rāgaṃ vinayetha mānusesu dibbesu kāmesu cā’’tiādinā (su. ni. 363) ca rāganiggahakathābāhullato sammāparibbājanīyasuttaṃ rāgacaritānaṃ sappāyaṃ, ‘‘piyamappiyabhūtā kalaha vivādā paridevasokā sahamaccharā cā’’tiādinā (su. ni. 869; mahāni. 98) kalahādayo yato dosato samuṭṭhahanti, so ca doso yato piyabhāvato, so ca piyabhāvo yato chandato samuṭṭhahanti, iti phalato, kāraṇaparamparato ca dose ādīnavavibhāvanabāhullato kalahavivādasuttaṃ (su. ni. 869; mahāni. 98) dosacaritānaṃ sappāyaṃ –
‘‘অপ্পঞ্হি এতং ন অলং সমায,
‘‘Appañhi etaṃ na alaṃ samāya,
দুৰে ৰিৰাদস্স ফলানি ব্রূমি।
Duve vivādassa phalāni brūmi;
এতম্পি দিস্ৰা ন ৰিৰাদযেথ,
Etampi disvā na vivādayetha,
খেমাভিপস্সং অৰিৰাদভূমি’’ন্তি॥ (সু॰ নি॰ ৯০২; মহানি॰ ১৩১) –
Khemābhipassaṃ avivādabhūmi’’nti. (su. ni. 902; mahāni. 131) –
আদিনা নযেন সম্মোহৰিধমনতো, পঞ্ঞাপরিব্রূহনতো চ মহাব্যূহসুত্তং মোহচরিতানং সপ্পাযং –
Ādinā nayena sammohavidhamanato, paññāparibrūhanato ca mahābyūhasuttaṃ mohacaritānaṃ sappāyaṃ –
‘‘পরস্স চে ধম্মং অনানুজানং,
‘‘Parassa ce dhammaṃ anānujānaṃ,
বালো, মগো হোতি নিহীনপঞ্ঞো।
Bālo, mago hoti nihīnapañño;
সব্বেৰ বালা সুনিহীনপঞ্ঞা,
Sabbeva bālā sunihīnapaññā,
সব্বেৰিমে দিট্ঠিপরিব্বসানা’’তি॥ (সু॰ নি॰ ৮৮৬; মহানি॰ ১১৫) –
Sabbevime diṭṭhiparibbasānā’’ti. (su. ni. 886; mahāni. 115) –
আদিনা নযেন সন্দিট্ঠিপরামাসিতাপনযনমুখেন সৰিসযেসু দিট্ঠিগ্গহণেসু ৰিসটৰিতক্কৰিচ্ছিন্দনৰসেন পৰত্তত্তা চূল়ব্যূহসুত্তং ৰিতক্কচরিতানং সপ্পাযং –
Ādinā nayena sandiṭṭhiparāmāsitāpanayanamukhena savisayesu diṭṭhiggahaṇesu visaṭavitakkavicchindanavasena pavattattā cūḷabyūhasuttaṃ vitakkacaritānaṃ sappāyaṃ –
‘‘মূলং পপঞ্চসঙ্খায (ইতি ভগৰা),
‘‘Mūlaṃ papañcasaṅkhāya (iti bhagavā),
মন্তা অস্মীতি সব্বং উপরুন্ধে।
Mantā asmīti sabbaṃ uparundhe;
যা কাচি তণ্হা অজ্ঝত্তং,
Yā kāci taṇhā ajjhattaṃ,
তাসং ৰিনযা সদা সতো সিক্খে’’তি॥ (সু॰ নি॰ ৯২২; মহানি॰ ১৫১) –
Tāsaṃ vinayā sadā sato sikkhe’’ti. (su. ni. 922; mahāni. 151) –
পপঞ্চসঙ্খায মূলং অৰিজ্জাদিকিলেসজাতং অস্মীতি পৰত্তমানঞ্চাতি সব্বং মন্তা পঞ্ঞায উপরুন্ধেয্য। যা কাচি অজ্ঝত্তং রূপতণ্হাদিভেদা তণ্হা উপ্পজ্জেয্য, তাসং ৰিনযা ৰূপসমায সদা সতো উপট্ঠিতস্সতি হুত্ৰা সিক্খেয্যাতি এৰমাদি উপদেসস্স সদ্ধোৰ ভাজনং। তস্স হি সো অত্থাৰহোতি তুৰট্টকসুত্তং সদ্ধাচরিতানং সপ্পাযং –
Papañcasaṅkhāya mūlaṃ avijjādikilesajātaṃ asmīti pavattamānañcāti sabbaṃ mantā paññāya uparundheyya. Yā kāci ajjhattaṃ rūpataṇhādibhedā taṇhā uppajjeyya, tāsaṃ vinayā vūpasamāya sadā sato upaṭṭhitassati hutvā sikkheyyāti evamādi upadesassa saddhova bhājanaṃ. Tassa hi so atthāvahoti tuvaṭṭakasuttaṃ saddhācaritānaṃ sappāyaṃ –
‘‘ৰীততণ্হো পুরা ভেদা (ইতি ভগৰা),
‘‘Vītataṇho purā bhedā (iti bhagavā),
পুব্বমন্তমনিস্সিতো।
Pubbamantamanissito;
ৰেমজ্ঝে নুপসঙ্খেয্যো,
Vemajjhe nupasaṅkheyyo,
তস্স নত্থি পুরক্খত’’ন্তি॥ (সু॰ নি॰ ৮৫৫; মহানি॰ ৮৪) –
Tassa natthi purakkhata’’nti. (su. ni. 855; mahāni. 84) –
যো সরীরভেদতো পুব্বেৰ পহীনতণ্হো, ততো এৰ অতীতদ্ধসঞ্ঞিতং পুরিমকোট্ঠাসং তণ্হানিস্সযেন অনিস্সিতো, ৰেমজ্ঝে পচ্চুপ্পন্নেপি অদ্ধনি ‘‘রত্তো’’তিআদিনা উপসঙ্খাতব্বো, তস্স অরহতো তণ্হাদিট্ঠিপুরক্খারানং অভাৰা অনাগতে অদ্ধনি কিঞ্চি পুরক্খতং নত্থীতি আদিনা এৰং গম্ভীরকথাবাহুল্লতো পূরাভেদসুত্তং (সু॰ নি॰ ৮৫৫; মহানি॰ ৮৪) বুদ্ধিচরিতানং সপ্পাযন্তি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘অথ নেসং সপ্পাযং …পে॰… ৰৰত্থপেত্ৰা’’তি। মনসাকাসীতি এৰং চরিযায ৰসেন মনসি কত্ৰা পুন তং সদিসং অত্তনো দেসনানিক্খেপযোগ্যতাৰসেন মনসি অকাসি। অত্তজ্ঝাসযেন নু খো জানেয্যাতি পরজ্ঝাসযাদিং অনপেক্খিত্ৰা ময্হংযেৰ অজ্ঝাসযেন আরদ্ধ দেসনং জানেয্য নু খো। পরজ্ঝাসযেনাতি সন্নিপতিতায পরিসায কস্সচি অজ্ঝাসযেন। অট্ঠুপ্পত্তিকেনাতি ইধ সমুট্ঠিতঅট্ঠুপ্পত্তিযা। পুচ্ছাৰসেনাতি কস্সচি পুচ্ছন্তস্স পুচ্ছাৰসেন। আরদ্ধদেসনং জানেয্যাতি। ‘‘সচে পচ্চেকবুদ্ধো ভৰেয্যা’’তি ইদং ইমেসং সুত্তানং দেসনায পুচ্ছা পচ্চেকবুদ্ধানং ভারিযা, অৰিসযা চাতি দস্সনত্থং ৰুত্তং। তেনাহ ‘‘সোপি ন সক্কুণেয্যা’’তি।
Yo sarīrabhedato pubbeva pahīnataṇho, tato eva atītaddhasaññitaṃ purimakoṭṭhāsaṃ taṇhānissayena anissito, vemajjhe paccuppannepi addhani ‘‘ratto’’tiādinā upasaṅkhātabbo, tassa arahato taṇhādiṭṭhipurakkhārānaṃ abhāvā anāgate addhani kiñci purakkhataṃ natthīti ādinā evaṃ gambhīrakathābāhullato pūrābhedasuttaṃ (su. ni. 855; mahāni. 84) buddhicaritānaṃ sappāyanti katvā vuttaṃ ‘‘atha nesaṃ sappāyaṃ …pe… vavatthapetvā’’ti. Manasākāsīti evaṃ cariyāya vasena manasi katvā puna taṃ sadisaṃ attano desanānikkhepayogyatāvasena manasi akāsi. Attajjhāsayena nu kho jāneyyāti parajjhāsayādiṃ anapekkhitvā mayhaṃyeva ajjhāsayena āraddha desanaṃ jāneyya nu kho. Parajjhāsayenāti sannipatitāya parisāya kassaci ajjhāsayena. Aṭṭhuppattikenāti idha samuṭṭhitaaṭṭhuppattiyā. Pucchāvasenāti kassaci pucchantassa pucchāvasena. Āraddhadesanaṃ jāneyyāti. ‘‘Sace paccekabuddho bhaveyyā’’ti idaṃ imesaṃ suttānaṃ desanāya pucchā paccekabuddhānaṃ bhāriyā, avisayā cāti dassanatthaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘sopi na sakkuṇeyyā’’ti.
এত্থ চ যস্মা ন অনুমতিপুচ্ছা, কথেতুকম্যতাপুচ্ছা ৰা যুত্তা, অথ খো দিট্ঠসংসন্দনপুচ্ছাসদিসী ৰা ৰিমতিচ্ছেদনপুচ্ছাসদিসী ৰা পুচ্ছা যুত্তা, তাৰ পুগ্গলজ্ঝাসযৰসেন পৰত্তিতা নাম হোন্তি, ন যথাধম্মৰসেন, তত্থ যদি ভগৰা তথা সযমেৰ পুচ্ছিত্ৰা সযমেৰ ৰিস্সজ্জেয্য, সুণন্তীনং দেৰতানং সম্মোহো ভৰেয্য ‘‘কিং নামেতং ভগৰা পঠমং এৰমাহ, পুনপি এৰমাহা’’তি, অন্ধকারং পৰিট্ঠা ৰিয হোন্তি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘এৰং পেতা দেৰতা ন সক্খিস্সন্তি পটিৰিজ্ঝিতু’’ন্তি। যথাধম্মদেসনাযং পন কথেতুকম্যতাৰসেন পুচ্ছনেন সম্মোহো হোতীতি। সূরিযো উগ্গতোতি আহ দেৰসঙ্ঘো আসন্নতরভাৰেন ওভাসস্স ৰিপুলউল়ারভাৰতো। একিস্সা লোকধাতুযাতি সুত্তে (দী॰ নি॰ ৩.১৬১; ম॰ নি॰ ৩.১২৯; অ॰ নি॰ ১.২৭৭; ৰিভ॰ ৮০৯; নেত্তি॰ ৫৭; মি॰ প॰ ৫.১.১) আগতনযেন সব্বত্থেৰ পন অপুব্বং অচরিমং দ্ৰে বুদ্ধা ন হোন্তেৰ। তেনেৰাহ – ‘‘অনন্তাসু…পে॰… অদ্দসা’’তি।
Ettha ca yasmā na anumatipucchā, kathetukamyatāpucchā vā yuttā, atha kho diṭṭhasaṃsandanapucchāsadisī vā vimaticchedanapucchāsadisī vā pucchā yuttā, tāva puggalajjhāsayavasena pavattitā nāma honti, na yathādhammavasena, tattha yadi bhagavā tathā sayameva pucchitvā sayameva vissajjeyya, suṇantīnaṃ devatānaṃ sammoho bhaveyya ‘‘kiṃ nāmetaṃ bhagavā paṭhamaṃ evamāha, punapi evamāhā’’ti, andhakāraṃ paviṭṭhā viya honti, tasmā vuttaṃ ‘‘evaṃ petā devatā na sakkhissanti paṭivijjhitu’’nti. Yathādhammadesanāyaṃ pana kathetukamyatāvasena pucchanena sammoho hotīti. Sūriyo uggatoti āha devasaṅgho āsannatarabhāvena obhāsassa vipulauḷārabhāvato. Ekissā lokadhātuyāti sutte (dī. ni. 3.161; ma. ni. 3.129; a. ni. 1.277; vibha. 809; netti. 57; mi. pa. 5.1.1) āgatanayena sabbattheva pana apubbaṃ acarimaṃ dve buddhā na honteva. Tenevāha – ‘‘anantāsu…pe… addasā’’ti.
গাথাযং পুচ্ছামীতি নিম্মিতবুদ্ধো ভগৰন্তং পুচ্ছিতুং ওকাসং কারাপেসি। মুনিন্তি বুদ্ধমুনিং । পহূতপঞ্ঞন্তি মহাপঞ্ঞং। তিণ্ণন্তি চতুরোঘতিণ্ণং। পারঙ্গতন্তি নিব্বানপ্পত্তং, সব্বস্স ৰা ঞেয্যস্স পারং পরিযন্তং গতং। পরিনিব্বুতং সউপাদিসেসনিব্বানৰসেন। ঠিতত্তন্তি অৰট্ঠিতচিত্তং লোকধম্মেহি অকম্পনেয্যতায। নিক্খম্ম ঘরা পনুজ্জ কামেতি ৰত্থুকামে পনূদিত্ৰা ঘরাৰাসা নিক্খম্ম। কথং ভিক্খু সম্মা সো লোকে পরিব্বজেয্যাতি সো ভিক্খু কথং সম্মা পরিব্বজেয্য গচ্ছেয্য ৰিহরেয্য, অনুপলিত্তো হুত্ৰা লোকং অতিক্কমেয্যাতি অত্থো।
Gāthāyaṃ pucchāmīti nimmitabuddho bhagavantaṃ pucchituṃ okāsaṃ kārāpesi. Muninti buddhamuniṃ . Pahūtapaññanti mahāpaññaṃ. Tiṇṇanti caturoghatiṇṇaṃ. Pāraṅgatanti nibbānappattaṃ, sabbassa vā ñeyyassa pāraṃ pariyantaṃ gataṃ. Parinibbutaṃ saupādisesanibbānavasena. Ṭhitattanti avaṭṭhitacittaṃ lokadhammehi akampaneyyatāya. Nikkhamma gharā panujja kāmeti vatthukāme panūditvā gharāvāsā nikkhamma. Kathaṃ bhikkhu sammā so loke paribbajeyyāti so bhikkhu kathaṃ sammā paribbajeyya gaccheyya vihareyya, anupalitto hutvā lokaṃ atikkameyyāti attho.
৩৩৪. সিলোকং অনুকস্সামীতি এত্থ সিলোকো নাম পাদসমুদযো, ইসীহি ৰুচ্চমানা গাথাতিপি ৰুচ্চতি। পাদোৰ নিযতৰণ্ণানুপুব্বিকানং পদানং সমূহো, তং সিলোকং অনুকস্সামি পৰত্তযিস্সামীতি অত্থোতি আহ ‘‘অক্খর…পে॰… পৰত্তযিস্সামী’’তি। যত্থাতি অধিকরণে ভুম্মং। আমেডিতলোপেনাযং নিদ্দেসোতি আহ ‘‘যেসু যেসু ঠানেসূ’’তি। ভুম্মাতি ভূমিপটিবদ্ধনিৰাসা। তং তং নিস্সিতা তং তং ঠানং নিস্সিতৰন্তো নিস্সায ৰসমানা, তেহি সদ্ধিং সিলোকং অনুকস্সামীতি অধিপ্পাযো। ‘‘যে সিতা গিরিগব্ভর’’ন্তি ইমিনা তেসং ৰিৰেকৰাসং দস্সেতি, ‘‘পহিতত্তা সমাহিতা’’তি ইমিনা ভাৰনাভিযোগং।
334.Silokaṃanukassāmīti ettha siloko nāma pādasamudayo, isīhi vuccamānā gāthātipi vuccati. Pādova niyatavaṇṇānupubbikānaṃ padānaṃ samūho, taṃ silokaṃ anukassāmi pavattayissāmīti atthoti āha ‘‘akkhara…pe… pavattayissāmī’’ti. Yatthāti adhikaraṇe bhummaṃ. Āmeḍitalopenāyaṃ niddesoti āha ‘‘yesu yesu ṭhānesū’’ti. Bhummāti bhūmipaṭibaddhanivāsā. Taṃ taṃ nissitā taṃ taṃ ṭhānaṃ nissitavanto nissāya vasamānā, tehi saddhiṃ silokaṃ anukassāmīti adhippāyo. ‘‘Ye sitā girigabbhara’’nti iminā tesaṃ vivekavāsaṃ dasseti, ‘‘pahitattā samāhitā’’ti iminā bhāvanābhiyogaṃ.
বহুজনা পঞ্চসতসঙ্খ্যত্তা। পটিপক্খাভিভৰনতো, তেজুস্সদতায চ সীহা ৰিয পৰিৰিত্ততায নিলীনা। একত্তন্তি একীভাৰং। ওদাতচিত্তা হুত্ৰা সুদ্ধাতি অরহত্তমগ্গাধিগমেন পরিযোদাতচিত্তা হুত্ৰা সুদ্ধা, ন কেৰলং সরীরসুদ্ধিযাৰ। ৰিপ্পসন্নাতি অরিযমগ্গপ্পসাদেন ৰিসেসতো পসন্না। চিত্তস্স আৰিলভাৰকরানং কিলেসানং অভাৰেন অনাৰিলা।
Bahujanā pañcasatasaṅkhyattā. Paṭipakkhābhibhavanato, tejussadatāya ca sīhā viya pavivittatāya nilīnā. Ekattanti ekībhāvaṃ. Odātacittā hutvā suddhāti arahattamaggādhigamena pariyodātacittā hutvā suddhā, na kevalaṃ sarīrasuddhiyāva. Vippasannāti ariyamaggappasādena visesato pasannā. Cittassa āvilabhāvakarānaṃ kilesānaṃ abhāvena anāvilā.
ভিক্খূ জানিত্ৰাতি ভিন্নকিলেসে ভিক্খূ ‘‘ইমে দিব্বচক্খুনা এতে দেৰকাযে পস্সন্তীতি জানিত্ৰা। সৰনন্তে জাতত্তাতি ধম্মস্সৰনপরিযোসানে অরিযজাতিযা জাতত্তা। ইদং সব্বন্তি ইদং ‘‘ভিয্যো পঞ্চসতে’’তিআদিকং সব্বং।
Bhikkhū jānitvāti bhinnakilese bhikkhū ‘‘ime dibbacakkhunā ete devakāye passantīti jānitvā. Savanante jātattāti dhammassavanapariyosāne ariyajātiyā jātattā. Idaṃ sabbanti idaṃ ‘‘bhiyyo pañcasate’’tiādikaṃ sabbaṃ.
তদত্থায ৰীরিযং করিংসূতি দিব্বচক্খুঞাণাভিনীহারৰসেন ৰীরিযং উস্সাহং অকংসু। তেনাহ ‘‘ন তং তেহী’’তিআদি। সত্তরিন্তি ত-কারস্স র-কারাদেসং কত্ৰা ৰুত্তং, সত্ততিন্তি অত্থো। ‘‘সহস্স’’ন্তি পন অনুৰত্ততি, সত্ততিযোগেন বহুৰচনং। তেনাহ ‘‘একে সহস্সং। একে সত্ততিসহস্সানী’’তি।
Tadatthāya vīriyaṃ kariṃsūti dibbacakkhuñāṇābhinīhāravasena vīriyaṃ ussāhaṃ akaṃsu. Tenāha ‘‘na taṃ tehī’’tiādi. Sattarinti ta-kārassa ra-kārādesaṃ katvā vuttaṃ, sattatinti attho. ‘‘Sahassa’’nti pana anuvattati, sattatiyogena bahuvacanaṃ. Tenāha ‘‘eke sahassaṃ. Eke sattatisahassānī’’ti.
অনন্তন্তি অন্তরহিতং, তং পন অতিৰিয মহন্তং নাম হোতীতি আহ ‘‘ৰিপুল’’ন্তি।
Anantanti antarahitaṃ, taṃ pana ativiya mahantaṃ nāma hotīti āha ‘‘vipula’’nti.
অৰেক্খিত্ৰাতি ঞাণচক্খুনা ৰিসুং ৰিসুং অৰেক্খিত্ৰা ‘‘ৰৰত্থিত্ৰানা’’তিপি পঠন্তি, সো এৰত্থো। তং অৰেক্খনং নিচ্ছযকরণং হোতীতি আহ ‘‘ৰৰত্থপেত্ৰা’’তি। পুব্বে ৰুত্তগাথাসু ততিযগাথায পচ্ছিমদ্ধং, চতুত্থগাথায পুরিমদ্ধঞ্চ সন্ধাযাহ ‘‘পুব্বে ৰুত্তগাথমেৰা’’তি।
Avekkhitvāti ñāṇacakkhunā visuṃ visuṃ avekkhitvā ‘‘vavatthitvānā’’tipi paṭhanti, so evattho. Taṃ avekkhanaṃ nicchayakaraṇaṃ hotīti āha ‘‘vavatthapetvā’’ti. Pubbe vuttagāthāsu tatiyagāthāya pacchimaddhaṃ, catutthagāthāya purimaddhañca sandhāyāha ‘‘pubbe vuttagāthamevā’’ti.
ৰিজাননম্পি দস্সনং এৰাতি আহ ‘‘পস্সথ ওলোকেথা’’তি। ৰাচাযতপৰত্তিতভাৰতো ‘‘অনুপটিপাটিযাৰ কিত্তযিস্সামী’’তি ৰদতি।
Vijānanampi dassanaṃ evāti āha ‘‘passatha olokethā’’ti. Vācāyatapavattitabhāvato ‘‘anupaṭipāṭiyāva kittayissāmī’’ti vadati.
৩৩৫. সত্ত সহস্সানি সঙ্খাযাতি সত্ত সহস্সা। যক্খাযেৰাতি যক্খজাতিকা এৰ। আনুভাৰসম্পন্নাতি মহেসক্খা। ইদ্ধিমন্তোতি ৰা মহানুভাৰা। জুতিমন্তোতি মহপ্পভা। ৰণ্ণৰন্তোতি অতিক্কন্তৰণ্ণা। যসস্সিনোতি মহাপরিৰারা চেৰ পত্থটকিত্তিসদ্দা চ। সমিতি-সদ্দো সমীপত্থোতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘ভিক্খূনং সন্তিক’’ন্তি।
335. Satta sahassāni saṅkhāyāti satta sahassā. Yakkhāyevāti yakkhajātikā eva. Ānubhāvasampannāti mahesakkhā. Iddhimantoti vā mahānubhāvā. Jutimantoti mahappabhā. Vaṇṇavantoti atikkantavaṇṇā. Yasassinoti mahāparivārā ceva patthaṭakittisaddā ca. Samiti-saddo samīpatthoti adhippāyenāha ‘‘bhikkhūnaṃ santika’’nti.
হেমৰতপব্বতেতি হিমৰতো সমীপে ঠিতপব্বতে।
Hemavatapabbateti himavato samīpe ṭhitapabbate.
এতে সব্বেপীতি এতে সত্তসহস্সা কাপিলৰত্থৰা, ছসহস্সা হেমৰতা, তিসহস্সা সাতাগিরাতি যথাৰুত্তা সব্বেপি সোল়সসহস্সা।
Ete sabbepīti ete sattasahassā kāpilavatthavā, chasahassā hemavatā, tisahassā sātāgirāti yathāvuttā sabbepi soḷasasahassā.
রাজগহনগরেতি রাজগহনগরস্স সমীপে। তন্তি কুম্ভীরং।
Rājagahanagareti rājagahanagarassa samīpe. Tanti kumbhīraṃ.
৩৩৬. কামং পাচীনদিসং পসাসতি, তথাপি চতূসুপি দিসাসু সপরিৰারদীপেসু চতূসুপি মহাদীপেসু গন্ধব্বানং জেট্ঠকো, কথং? সব্বে তে তস্স ৰসে ৰত্তন্তি। কুম্ভণ্ডানং অধিপতীতিআদীসুপি এসেৰ নযো।
336. Kāmaṃ pācīnadisaṃ pasāsati, tathāpi catūsupi disāsu saparivāradīpesu catūsupi mahādīpesu gandhabbānaṃ jeṭṭhako, kathaṃ? Sabbe te tassa vase vattanti.Kumbhaṇḍānaṃ adhipatītiādīsupi eseva nayo.
তস্সাপি ৰিরুল়্হস্স। তাদিসাযেৰাতি ধতরট্ঠস্স পুত্তসদিসা এৰ পুথুত্থতো, নামতো, বলতো, ইদ্ধিআদিৰিসেসতো চ।
Tassāpi viruḷhassa. Tādisāyevāti dhataraṭṭhassa puttasadisā eva puthutthato, nāmato, balato, iddhiādivisesato ca.
সব্বসঙ্গাহিকৰসেনাতি দসসহস্সিলোকধাতুযা পচ্চেকং চত্তারো চত্তারো মহারাজানোতি তেসং সব্বেসং সঙ্গণ্হনৰসেন। তেনাহ ‘‘অযঞ্চেত্থা’’তিআদি।
Sabbasaṅgāhikavasenāti dasasahassilokadhātuyā paccekaṃ cattāro cattāro mahārājānoti tesaṃ sabbesaṃ saṅgaṇhanavasena. Tenāha ‘‘ayañcetthā’’tiādi.
চতুরো দিসাতি চতূসু দিসাসু। চতুরো দিসা জলমানা সমুজ্জলন্তা ওভাসেন্তা। যদি এৰং মহতিযা পরিসায আগতানং কথং কাপিলৰত্থৰে ৰনে ঠিতাতি আহ ‘‘তে পনা’’তিআদি।
Caturo disāti catūsu disāsu. Caturo disā jalamānā samujjalantā obhāsentā. Yadi evaṃ mahatiyā parisāya āgatānaṃ kathaṃ kāpilavatthave vane ṭhitāti āha ‘‘te panā’’tiādi.
৩৩৭. তেসং মহারাজানং দাসাতি যোজনা। মাযায যুত্তা, তস্মা মাযাৰিনো। ৰঞ্চনং এতেসু অত্থি, ৰঞ্চনে ৰা নিযুত্তাতি ৰঞ্চনিকা। কেরাটিযসাঠেয্যেনাতি নিহীনসঠেন কম্মেন। মাযা এতেসং অত্থীতি মাযা, তে চ পরেসং ৰঞ্চনত্থং যেন মাযাকরণেন ‘‘মাযা’’তি ৰুত্তা, তং দস্সেন্তো ‘‘মাযাকারকা’’তি আহ।
337. Tesaṃ mahārājānaṃ dāsāti yojanā. Māyāya yuttā, tasmā māyāvino. Vañcanaṃ etesu atthi, vañcane vā niyuttāti vañcanikā. Kerāṭiyasāṭheyyenāti nihīnasaṭhena kammena. Māyā etesaṃ atthīti māyā, te ca paresaṃ vañcanatthaṃ yena māyākaraṇena ‘‘māyā’’ti vuttā, taṃ dassento ‘‘māyākārakā’’ti āha.
এত্তকা দাসাতি এত্তকা কুটেণ্ডুআদিকা নিঘণ্ডুপরিযোসানা অট্ঠমহারাজানং দাসা।
Ettakā dāsāti ettakā kuṭeṇḍuādikā nighaṇḍupariyosānā aṭṭhamahārājānaṃ dāsā.
দেৰরাজানোতি দেৰা হুত্ৰা তংতংদেৰকাযস্স রাজানো। চিত্তো চ সেনো চ চিত্তসেনো চাতি তযো এতে দেৰপুত্তা পাল়িযং একসেসনযেন ৰুত্তাতি আহ ‘‘চিত্তো চা’’তিআদি।
Devarājānoti devā hutvā taṃtaṃdevakāyassa rājāno. Citto ca seno ca cittaseno cāti tayo ete devaputtā pāḷiyaṃ ekasesanayena vuttāti āha ‘‘citto cā’’tiādi.
ভিক্খুসঙ্ঘো সমিতো সন্নিপতিতো এত্থাতি ভিক্খুসঙ্ঘসমিতি, ইমং ৰনং।
Bhikkhusaṅgho samito sannipatito etthāti bhikkhusaṅghasamiti, imaṃ vanaṃ.
৩৩৮. নাগসদহৰাসিকাতি নাগসদহনিৰাসিনো। তত্থেকো কির নাগরাজা, চিরকালং ৰসতো তস্স পরিসা মহতী পরম্পরাগতা অত্থি, তং সন্ধাযাহ ‘‘তচ্ছকনাগপরিসাযা’’তি।
338.Nāgasadahavāsikāti nāgasadahanivāsino. Tattheko kira nāgarājā, cirakālaṃ vasato tassa parisā mahatī paramparāgatā atthi, taṃ sandhāyāha ‘‘tacchakanāgaparisāyā’’ti.
যমুনৰাসিনোতি যমুনাযং ৰসনকনাগা। নাগৰোহারেনাতি হত্থিনাগৰোহারেন।
Yamunavāsinoti yamunāyaṃ vasanakanāgā. Nāgavohārenāti hatthināgavohārena.
ৰুত্তপ্পকারেতি কম্বলস্সতরে ঠপেত্ৰা ইতরে ৰুত্তপ্পকারনাগা। লোভাভিভূতাতি আহারলোভেন অভিভূতা। দিব্বানুভাৰতাতি দিব্বানুভাৰতো, দিব্বানুভাৰহেতু ৰা দিব্বা। ‘‘চিত্রসুপণ্ণা’’তি নামং ৰিচিত্রসুন্দরপত্তৰন্ততায।
Vuttappakāreti kambalassatare ṭhapetvā itare vuttappakāranāgā. Lobhābhibhūtāti āhāralobhena abhibhūtā. Dibbānubhāvatāti dibbānubhāvato, dibbānubhāvahetu vā dibbā. ‘‘Citrasupaṇṇā’’ti nāmaṃ vicitrasundarapattavantatāya.
উপৰ্হযন্তাতি উপেচ্চ কথেন্তা। কাকোলূকঅহিনকুলাদযো ৰিয অঞ্ঞমঞ্ঞং জাতিসমুদাগতৰেরাপি সমানা মিত্তা ৰিয…পে॰… হট্ঠতুট্ঠচিত্তা অঞ্ঞমঞ্ঞস্মিন্তি অধিপ্পাযো। বুদ্ধংযেৰ তে সরণং গতা ‘‘বুদ্ধানুভাৰেনেৰ মযং অঞ্ঞমঞ্ঞস্মিং মেত্তিং পটিলভিম্হা’’তি।
Upavhayantāti upecca kathentā. Kākolūkaahinakulādayo viya aññamaññaṃ jātisamudāgataverāpi samānā mittā viya…pe… haṭṭhatuṭṭhacittā aññamaññasminti adhippāyo. Buddhaṃyeva te saraṇaṃ gatā ‘‘buddhānubhāveneva mayaṃ aññamaññasmiṃ mettiṃ paṭilabhimhā’’ti.
৩৩৯. ভাতরোতি মেথুনভাতরো। তেনাহ ‘‘সুজায অসুরকঞ্ঞায কারণা’’তি।
339.Bhātaroti methunabhātaro. Tenāha ‘‘sujāya asurakaññāya kāraṇā’’ti.
তেসূতি অসুরেসু। কালকঞ্চাতি এৰং নামা। মহাভিস্মাতি ভিংসনকমহাসরীরা। অভব্বাতি সম্মত্তনিযামং ওক্কমিতুং ন ভব্বা অচ্ছন্দিকত্তা তাদিসস্স ছন্দস্সেৰ অভাৰতো।
Tesūti asuresu. Kālakañcāti evaṃ nāmā. Mahābhismāti bhiṃsanakamahāsarīrā. Abhabbāti sammattaniyāmaṃ okkamituṃ na bhabbā acchandikattā tādisassa chandasseva abhāvato.
বলিনো মহাঅসুরস্স অব্ভতীতত্তা তস্স পুত্তে এৰ কিত্তেন্তো ভগৰা ‘‘সতঞ্চ বলিপুত্তান’’ন্তি আদিমাহ। সো কির সুখুমং অত্তভাৰং মাপেত্ৰা উপগচ্ছি।
Balino mahāasurassa abbhatītattā tassa putte eva kittento bhagavā ‘‘satañca baliputtāna’’nti ādimāha. So kira sukhumaṃ attabhāvaṃ māpetvā upagacchi.
৩৪০. কম্মং কত্ৰাতি পরিকম্মং কত্ৰা। নিব্বত্তাতি উপচারজ্ঝানেন নিব্বত্তা। অপ্পনাঝানেন পন নিব্বত্তা ব্রহ্মানো হোন্তি, তে পরতো ৰক্খতি ‘‘সুব্রহ্মা’’তিআদিনা (দী॰ নি॰ ২.৩৪১), অযঞ্চ কামাৰচরদেৰতা ৰুচ্চতি। তেনেৰাহ – ‘‘মেত্তাকরুণাকাযিকাতি মেত্তাঝানে চ করুণাঝানে চ পরিকম্মং কত্ৰা নিব্বত্তদেৰা’’তি। মেত্তাঝানে করুণাঝানেতি মেত্তাঝাননিমিত্তং করুণাঝাননিমিত্তং, তদত্থন্তি অত্থো।
340.Kammaṃ katvāti parikammaṃ katvā. Nibbattāti upacārajjhānena nibbattā. Appanājhānena pana nibbattā brahmāno honti, te parato vakkhati ‘‘subrahmā’’tiādinā (dī. ni. 2.341), ayañca kāmāvacaradevatā vuccati. Tenevāha – ‘‘mettākaruṇākāyikāti mettājhāne ca karuṇājhāne ca parikammaṃ katvā nibbattadevā’’ti. Mettājhāne karuṇājhāneti mettājhānanimittaṃ karuṇājhānanimittaṃ, tadatthanti attho.
তে আপোদেৰাদযো যথাসকং ৰগ্গৰসেন ঠিতত্তা দসধা ঠিতা। যাৰ করুণাকাযিকা দস দেৰকাযা। নানত্তৰণ্ণাতি নানাসভাৰৰণ্ণৰন্তো।
Te āpodevādayo yathāsakaṃ vaggavasena ṭhitattā dasadhā ṭhitā. Yāva karuṇākāyikā dasa devakāyā.Nānattavaṇṇāti nānāsabhāvavaṇṇavanto.
ৰেণ্ডুদেৰতাতি ৰেণ্ডু নাম দেৰতা, এৰং সহলি দেৰতা। অসমদেৰতা, যমকদেৰতাতি ‘‘দ্ৰে অযনিযো’’তি ৰদন্তি, তপ্পমুখা দ্ৰে দেৰনিকাযাতি। চন্দস্সূপনিসা দেৰা চন্দস্স উপনিস্সযতো ৰত্তমানা তস্স পুরতো চ পচ্ছতো চ পস্সতো চ ধাৰনকদেৰা। তেনাহ ‘‘চন্দনিস্সিতকা দেৰা’’তি। সূরিযস্সূপনিসা, নক্খত্তনিস্সিতাতি এত্থাপি এসেৰ নযো। কেৰলং ৰাতৰাযনহেতৰো দেৰতা ৰাতৰলাহকা। তথা কেৰলং অব্ভপটলসঞ্চরণহেতৰো অব্ভৰলাহকা। উণ্হপ্পৰত্তিহেতৰো উণ্হৰলাহকা। ৰস্সৰলাহকা পন পজ্জুন্নসদিসাতি। তে ইধ ন ৰুত্তা। ৰসুদেৰতা নাম একো দেৰনিকাযো, তেসং পুব্বঙ্গমত্তা ৰাসৰো, সক্কো।
Veṇḍudevatāti veṇḍu nāma devatā, evaṃ sahali devatā. Asamadevatā, yamakadevatāti ‘‘dve ayaniyo’’ti vadanti, tappamukhā dve devanikāyāti. Candassūpanisā devā candassa upanissayato vattamānā tassa purato ca pacchato ca passato ca dhāvanakadevā. Tenāha ‘‘candanissitakā devā’’ti. Sūriyassūpanisā, nakkhattanissitāti etthāpi eseva nayo. Kevalaṃ vātavāyanahetavo devatā vātavalāhakā. Tathā kevalaṃ abbhapaṭalasañcaraṇahetavo abbhavalāhakā. Uṇhappavattihetavo uṇhavalāhakā. Vassavalāhakā pana pajjunnasadisāti. Te idha na vuttā. Vasudevatā nāma eko devanikāyo, tesaṃ pubbaṅgamattā vāsavo, sakko.
দসেতেতি এতে ৰেণ্ডুদেৰতাদযো ৰাসৰপরিযোসানা দস দেৰকাযা।
Daseteti ete veṇḍudevatādayo vāsavapariyosānā dasa devakāyā.
ইমানীতি ‘‘জলমগ্গী’’তি চ ‘‘সিখারিৰা’’তি চ ইমানি তেসং নামানি। কেচি পন ম-কারো পদসন্ধিকরো ‘‘জলা’’তি চ ‘‘অগ্গী’’তি চ ‘‘সিখারিৰা’’তি চ ইমানি তেসং নামানীতি ৰদন্তি। এতেতি তেসু এৰ ‘‘অরিট্ঠকা, রোজা’’তি চ ৰুত্তদেৰেসু একচ্চে,উমাপুপ্ফনিভাসিনো ৰণ্ণতো উমাপুপ্ফসদিসাতি এৰমত্থো গহেতব্বো, অঞ্ঞথা একাদস দেৰকাযা সিযুং।
Imānīti ‘‘jalamaggī’’ti ca ‘‘sikhārivā’’ti ca imāni tesaṃ nāmāni. Keci pana ma-kāro padasandhikaro ‘‘jalā’’ti ca ‘‘aggī’’ti ca ‘‘sikhārivā’’ti ca imāni tesaṃ nāmānīti vadanti. Eteti tesu eva ‘‘ariṭṭhakā, rojā’’ti ca vuttadevesu ekacce,umāpupphanibhāsino vaṇṇato umāpupphasadisāti evamattho gahetabbo, aññathā ekādasa devakāyā siyuṃ.
দসেতেতি এতে দস সহভূদেৰাদযো ৰাসৰনেসিপরিযোসানা দস দেৰকাযা। তেনেৰ নিকাযভেদৰসেন দসধাৰ আগতা।
Daseteti ete dasa sahabhūdevādayo vāsavanesipariyosānā dasa devakāyā. Teneva nikāyabhedavasena dasadhāva āgatā.
‘‘সমানা’’তিআদি তেসং দেৰানং নিকাযসমুদাযগতং নামং। এৰং সেসানম্পি।
‘‘Samānā’’tiādi tesaṃ devānaṃ nikāyasamudāyagataṃ nāmaṃ. Evaṃ sesānampi.
দসেতেতি এতে সমানাদিকা মহাপারগপরিযোসানা দস দেৰকাযা। তেনেৰ নিকাযভেদেন দসধা আগতা।
Daseteti ete samānādikā mahāpāragapariyosānā dasa devakāyā. Teneva nikāyabhedena dasadhā āgatā.
সুক্কাদযো তযো দেৰকাযা। পামোক্খদেৰাতি পমুখা পধানভূতা দেৰা।
Sukkādayo tayo devakāyā. Pāmokkhadevāti pamukhā padhānabhūtā devā.
দিসাতি দিসাসু। দেৰোতি মেঘো। দসেতেতি এতে সুক্কাদযো পজ্জুন্নপরিযোসানা দস দেৰকাযা, তে দেৰনিকাযভেদেন দসধা আগতা।
Disāti disāsu. Devoti megho. Daseteti ete sukkādayo pajjunnapariyosānā dasa devakāyā, te devanikāyabhedena dasadhā āgatā.
দসেতেতি এতে খেমিযাদযো পরনিম্মিতপরিযোসানা দস দেৰকাযা, তে দেৰনিকাযভেদেন দসধাৰ আগতা। তত্থ ‘‘খেমিযা, কট্ঠকাদযো চ পঞ্চাপি সদেৰকাযা তাৰতিংসকাযিকা’’তি ৰদন্তি। নামন্ৰযেনাতি নামানুগমেন ‘‘আপোদেৰতা’’তিআদিনামসভাগেন। তেনেৰাহ ‘‘নামভাগেন নামকোট্ঠাসেনা’’তি। সব্বা দেৰতাতি দসসহস্সিলোকধাতূসু সব্বাপি দেৰতা। নিদ্দিসতি তংতংনামসভাগেন একজ্ঝং কত্ৰা।
Daseteti ete khemiyādayo paranimmitapariyosānā dasa devakāyā, te devanikāyabhedena dasadhāva āgatā. Tattha ‘‘khemiyā, kaṭṭhakādayo ca pañcāpi sadevakāyā tāvatiṃsakāyikā’’ti vadanti. Nāmanvayenāti nāmānugamena ‘‘āpodevatā’’tiādināmasabhāgena. Tenevāha ‘‘nāmabhāgena nāmakoṭṭhāsenā’’ti. Sabbā devatāti dasasahassilokadhātūsu sabbāpi devatā. Niddisati taṃtaṃnāmasabhāgena ekajjhaṃ katvā.
পৰুত্থাতি পৰাসং গতা ৰিয অপেতাতি আহ ‘‘ৰিগতা’’তি। পৰুত্থা ৰা পকারতো ৰুত্থা ৰুসিতা, তেন জাতি ৰুসিতব্বা অস্সাতি পৰুট্ঠজাতি। কাল়কভাৰা সংকিলেসধম্মা, সব্বসো তদভাৰতো কাল়কভাৰাতীতং দসবলং। লঞ্চনাভাৰেন ৰা অসিতাতিগো কাল়কভাৰাতীতায সিরিযা চন্দো, তাদিসং চন্দং ৰিয সিরিযা ৰিরোচমানং।
Pavutthāti pavāsaṃ gatā viya apetāti āha ‘‘vigatā’’ti. Pavutthā vā pakārato vutthā vusitā, tena jāti vusitabbā assāti pavuṭṭhajāti. Kāḷakabhāvā saṃkilesadhammā, sabbaso tadabhāvato kāḷakabhāvātītaṃ dasabalaṃ. Lañcanābhāvena vā asitātigo kāḷakabhāvātītāya siriyā cando, tādisaṃ candaṃ viya siriyā virocamānaṃ.
৩৪১. একো ব্রহ্মাতি সগাথকৰগ্গে (সং॰ নি॰ ১.৯৮) আগতো সুব্রহ্মদেৰপুত্তো। ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তিত্ৰা হেট্ঠিমেসু পতিট্ঠিতা অরিযব্রহ্মানো, ন সুদ্ধাৰাসব্রহ্মানো। তিস্সমহাব্রহ্মা পুথুজ্জনো, যো অপরভাগে মনুস্সেসু নিব্বত্তিত্ৰা মোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরো জাতো।
341.Eko brahmāti sagāthakavagge (saṃ. ni. 1.98) āgato subrahmadevaputto. Brahmaloke nibbattitvā heṭṭhimesu patiṭṭhitā ariyabrahmāno, na suddhāvāsabrahmāno. Tissamahābrahmā puthujjano, yo aparabhāge manussesu nibbattitvā moggaliputtatissatthero jāto.
সহস্সং ব্রহ্মলোকানন্তি ব্রহ্মলোকো এতেসন্তি ব্রহ্মলোকা, ব্রহ্মানো, তেসং ব্রহ্মলোকানং সহস্সং সত্তলোকপরিযাযো চাযং লোকসদ্দোতি আহ ‘‘মহাব্রহ্মানং সহস্সং আগত’’ন্তি। অনন্তরগাথাযং ‘‘আগতা’’তি ৰুত্তপদমেৰ অত্থৰসেন ৰদতি। যত্থাতি যস্মিং ব্রহ্মসহস্সে। অঞ্ঞে ব্রহ্মেতি তদঞ্ঞে ব্রহ্মানো। অভিভৰিত্ৰা তিট্ঠতি ৰণ্ণেন, যসসা আযুনা চ।
Sahassaṃbrahmalokānanti brahmaloko etesanti brahmalokā, brahmāno, tesaṃ brahmalokānaṃ sahassaṃ sattalokapariyāyo cāyaṃ lokasaddoti āha ‘‘mahābrahmānaṃ sahassaṃ āgata’’nti. Anantaragāthāyaṃ ‘‘āgatā’’ti vuttapadameva atthavasena vadati. Yatthāti yasmiṃ brahmasahasse. Aññe brahmeti tadaññe brahmāno. Abhibhavitvā tiṭṭhati vaṇṇena, yasasā āyunā ca.
ইস্সরাতি তেনেৰ ৰসপৰত্তনেন সেসব্রহ্মানং অধিপতিনো।
Issarāti teneva vasapavattanena sesabrahmānaṃ adhipatino.
৩৪২. কাল়কধম্মসমন্নাগতো কাল়কস্স পাপিমস্স মারস্স বালভাৰং পস্সথ, যো অত্তনো অৰিসযে নিরত্থকং পরক্কমিতুং ৰাযমতি।
342. Kāḷakadhammasamannāgato kāḷakassa pāpimassa mārassa bālabhāvaṃ passatha, yo attano avisaye niratthakaṃ parakkamituṃ vāyamati.
ৰীতরাগভাৰাৰহস্স ধম্মস্সৰনস্স অন্তরাযকরণেন অৰীতরাগা রাগেন বদ্ধা এৰ নাম হোন্তীতি ৰুত্তং ‘‘রাগেন বদ্ধং হোতূ’’তি।
Vītarāgabhāvāvahassa dhammassavanassa antarāyakaraṇena avītarāgā rāgena baddhā eva nāma hontīti vuttaṃ ‘‘rāgena baddhaṃ hotū’’ti.
ভযানকং সরঞ্চ কত্ৰাতি ভেরৰং মহন্তং সদ্দং সমুট্ঠপেত্ৰা।
Bhayānakaṃ sarañca katvāti bheravaṃ mahantaṃ saddaṃ samuṭṭhapetvā.
ইদানি তং সদ্দং উপমায দস্সেন্তো ‘‘যথা’’তি আদিমাহ। কঞ্চীতি তস্মিং সমাগমে কঞ্চি দেৰতং, মানুসকং ৰা অত্তনো ৰসে ৰত্তেতুং অসক্কোন্তো অসযংৰসে সযঞ্চ ন অত্তনো ৰসে ঠিতো। তেনাহ ‘‘অসযংৰসী’’তিআদি।
Idāni taṃ saddaṃ upamāya dassento ‘‘yathā’’ti ādimāha. Kañcīti tasmiṃ samāgame kañci devataṃ, mānusakaṃ vā attano vase vattetuṃ asakkonto asayaṃvase sayañca na attano vase ṭhito. Tenāha ‘‘asayaṃvasī’’tiādi.
৩৪৩. ‘‘ৰীতরাগেহী’’তি দেসনাসীসমেতং। সব্বাযপি হি তত্থ সমাগতপরিসায মারসেনা অপক্কন্তাৰ। নেসং লোমম্পি ইঞ্জযুং তেসং লোমমত্তম্পি ন চালেসুং, কুতো অন্তরাযকরণং। ইতি যত্তকা তত্থ ৰিসেসং অধিগচ্ছিংসু, তেসং সব্বেসম্পি অন্তরাযাকরণৰসেন অত্থো ৰিভাৰেতব্বো, ৰীতরাগগ্গহণেন ৰা সরাগৰীতরাগৰিভাৰিনো চ তত্থ সঙ্গহিতাতি ৰেদিতব্বং। মারো ইমং গাথং অভাসি অচ্ছরিযব্ভুতচিত্তজাতো। কথঞ্হি নাম তাৰ ঘোরতরং মহতিং ৰিভিংসকং মযি করোন্তেপি সব্বে পিমে নিব্বিকারা সমাহিতা এৰ। কস্মা? ৰিজিতাৰিনো ইমে উত্তমপুরিসাতি। তেনাহ ‘‘সব্বে’’তিআদি। যাদিসো অরিযানং ধম্মনিস্সিতো পমোদো, ন কদাচি তাদিসো অনরিযানং হোতীতি ‘‘সাসনে ভূতেহি অরিযেহি’’ ইচ্চেতং ৰুত্তং। ৰি-সদ্দেন ৰিনা কেৰলোপি সুত-সদ্দো ৰিখ্যাতত্থৰচনো হোতি ‘‘সুতধম্মস্সা’’তিআদীসু (মহাৰ॰ ৫; উদা॰ ১১) ৰিযাতি আহ ‘‘জনে ৰিস্সুতা’’তি।
343.‘‘Vītarāgehī’’ti desanāsīsametaṃ. Sabbāyapi hi tattha samāgataparisāya mārasenā apakkantāva. Nesaṃ lomampi iñjayuṃ tesaṃ lomamattampi na cālesuṃ, kuto antarāyakaraṇaṃ. Iti yattakā tattha visesaṃ adhigacchiṃsu, tesaṃ sabbesampi antarāyākaraṇavasena attho vibhāvetabbo, vītarāgaggahaṇena vā sarāgavītarāgavibhāvino ca tattha saṅgahitāti veditabbaṃ. Māro imaṃ gāthaṃ abhāsi acchariyabbhutacittajāto. Kathañhi nāma tāva ghorataraṃ mahatiṃ vibhiṃsakaṃ mayi karontepi sabbe pime nibbikārā samāhitā eva. Kasmā? Vijitāvino ime uttamapurisāti. Tenāha ‘‘sabbe’’tiādi. Yādiso ariyānaṃ dhammanissito pamodo, na kadāci tādiso anariyānaṃ hotīti ‘‘sāsane bhūtehi ariyehi’’ iccetaṃ vuttaṃ. Vi-saddena vinā kevalopi suta-saddo vikhyātatthavacano hoti ‘‘sutadhammassā’’tiādīsu (mahāva. 5; udā. 11) viyāti āha ‘‘jane vissutā’’ti.
দূরেতি দূরে পদেসে। দহরস্স অন্তরাযং পরিহরন্তী ‘‘ন সক্কা ভন্তে সকলং কাযং দস্সেতু’’ন্তি অৰোচাতি।
Dūreti dūre padese. Daharassa antarāyaṃ pariharantī ‘‘na sakkā bhante sakalaṃ kāyaṃ dassetu’’nti avocāti.
মহাসমযসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা।
Mahāsamayasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya / ৭. মহাসমযসুত্তং • 7. Mahāsamayasuttaṃ
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ৭. মহাসমযসুত্তৰণ্ণনা • 7. Mahāsamayasuttavaṇṇanā
