| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[৫৪৫] ৮. মহানারদকস্সপজাতকৰণ্ণনা
[545] 8. Mahānāradakassapajātakavaṇṇanā
অহু রাজা ৰিদেহানন্তি ইদং সত্থা লট্ঠিৰনুয্যানে ৰিহরন্তো উরুৰেলকস্সপদমনং আরব্ভ কথেসি। যদা হি সত্থা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো উরুৰেলকস্সপাদযো জটিলে দমেত্ৰা মগধরাজস্স পটিস্সৰং লোচেতুং পুরাণজটিলসহস্সপরিৰুতো লট্ঠিৰনুয্যানং অগমাসি। তদা দ্ৰাদসনহুতায পরিসায সদ্ধিং আগন্ত্ৰা দসবলং ৰন্দিত্ৰা নিসিন্নস্স মগধরঞ্ঞো পরিসন্তরে ব্রাহ্মণগহপতিকানং ৰিতক্কো উপ্পজ্জি ‘‘কিং নু খো উরুৰেলকস্সপো মহাসমণে ব্রহ্মচরিযং চরতি, উদাহু মহাসমণো উরুৰেলকস্সপে’’তি। অথ খো ভগৰা তেসং দ্ৰাদসনহুতানং চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায ‘‘কস্সপস্স মম সন্তিকে পব্বজিতভাৰং জানাপেস্সামী’’তি ইমং গাথমাহ –
Ahurājā videhānanti idaṃ satthā laṭṭhivanuyyāne viharanto uruvelakassapadamanaṃ ārabbha kathesi. Yadā hi satthā pavattitavaradhammacakko uruvelakassapādayo jaṭile dametvā magadharājassa paṭissavaṃ locetuṃ purāṇajaṭilasahassaparivuto laṭṭhivanuyyānaṃ agamāsi. Tadā dvādasanahutāya parisāya saddhiṃ āgantvā dasabalaṃ vanditvā nisinnassa magadharañño parisantare brāhmaṇagahapatikānaṃ vitakko uppajji ‘‘kiṃ nu kho uruvelakassapo mahāsamaṇe brahmacariyaṃ carati, udāhu mahāsamaṇo uruvelakassape’’ti. Atha kho bhagavā tesaṃ dvādasanahutānaṃ cetasā cetoparivitakkamaññāya ‘‘kassapassa mama santike pabbajitabhāvaṃ jānāpessāmī’’ti imaṃ gāthamāha –
‘‘কিমেৰ দিস্ৰা উরুৰেলৰাসি, পহাসি অগ্গিং কিসকোৰদানো।
‘‘Kimeva disvā uruvelavāsi, pahāsi aggiṃ kisakovadāno;
পুচ্ছামি তং কস্সপ এতমত্থং, কথং পহীনং তৰ অগ্গিহুত্ত’’ন্তি॥ (মহাৰ॰ ৫৫)।
Pucchāmi taṃ kassapa etamatthaṃ, kathaṃ pahīnaṃ tava aggihutta’’nti. (mahāva. 55);
থেরোপি ভগৰতো অধিপ্পাযং ৰিদিত্ৰা –
Theropi bhagavato adhippāyaṃ viditvā –
‘‘রূপে চ সদ্দে চ অথো রসে চ, কামিত্থিযো চাভিৰদন্তি যঞ্ঞা।
‘‘Rūpe ca sadde ca atho rase ca, kāmitthiyo cābhivadanti yaññā;
এতং মলন্তি উপধীসু ঞত্ৰা, তস্মা ন যিট্ঠে ন হুতে অরঞ্জি’’ন্তি॥ (মহাৰ॰ ৫৫)। –
Etaṃ malanti upadhīsu ñatvā, tasmā na yiṭṭhe na hute arañji’’nti. (mahāva. 55); –
ইমং গাথং ৰত্ৰা অত্তনো সাৰকভাৰং পকাসনত্থং তথাগতস্স পাদপিট্ঠে সীসং ঠপেত্ৰা ‘‘সত্থা মে, ভন্তে, ভগৰা, সাৰকোহমস্মী’’তি ৰত্ৰা একতালং দ্ৰিতালং তিতালন্তি যাৰ সত্ততালপ্পমাণং সত্তক্খত্তুং ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা ওরুয্হ তথাগতং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি। তং পাটিহারিযং দিস্ৰা মহাজনো ‘‘অহো মহানুভাৰো বুদ্ধো, এৰং থামগতদিট্ঠিকো নাম অত্তানং ‘অরহা’তি মঞ্ঞমানো উরুৰেলকস্সপোপি দিট্ঠিজালং ভিন্দিত্ৰা তথাগতেন দমিতো’’তি সত্থু গুণকথঞ্ঞেৰ কথেসি। তং সুত্ৰা সত্থা ‘‘অনচ্ছরিযং ইদানি সব্বঞ্ঞুতপ্পত্তেন মযা ইমস্স দমনং, স্ৰাহং পুব্বে সরাগকালেপি নারদো নাম ব্রহ্মা হুত্ৰা ইমস্স দিট্ঠিজালং ভিন্দিত্ৰা ইমং নিব্বিসেৰনমকাসি’’ন্তি ৰত্ৰা তায পরিসায যাচিতো অতীতং আহরি।
Imaṃ gāthaṃ vatvā attano sāvakabhāvaṃ pakāsanatthaṃ tathāgatassa pādapiṭṭhe sīsaṃ ṭhapetvā ‘‘satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmī’’ti vatvā ekatālaṃ dvitālaṃ titālanti yāva sattatālappamāṇaṃ sattakkhattuṃ vehāsaṃ abbhuggantvā oruyha tathāgataṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā mahājano ‘‘aho mahānubhāvo buddho, evaṃ thāmagatadiṭṭhiko nāma attānaṃ ‘arahā’ti maññamāno uruvelakassapopi diṭṭhijālaṃ bhinditvā tathāgatena damito’’ti satthu guṇakathaññeva kathesi. Taṃ sutvā satthā ‘‘anacchariyaṃ idāni sabbaññutappattena mayā imassa damanaṃ, svāhaṃ pubbe sarāgakālepi nārado nāma brahmā hutvā imassa diṭṭhijālaṃ bhinditvā imaṃ nibbisevanamakāsi’’nti vatvā tāya parisāya yācito atītaṃ āhari.
অতীতে ৰিদেহরট্ঠে মিথিলাযং অঙ্গতি নাম রাজা রজ্জং কারেসি ধম্মিকো ধম্মরাজা। তস্স রুচা নাম ধীতা অহোসি অভিরূপা দস্সনীযা পাসাদিকা কপ্পসতসহস্সং পত্থিতপত্থনা মহাপুঞ্ঞা অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তা। সেসা পনস্স সোল়সসহস্সা ইত্থিযো ৰঞ্ঝা অহেসুং। তস্স সা ধীতা পিযা অহোসি মনাপা। সো তস্সা নানাপুপ্ফপূরে পঞ্চৰীসতিপুপ্ফসমুগ্গে অনগ্ঘানি সুখুমানি ৰত্থানি চ ‘‘ইমেহি অত্তানং অলঙ্করোতূ’’তি দেৰসিকং পহিণি। খাদনীযভোজনীযস্স পন পমাণং নত্থি। অন্ৰড্ঢমাসং ‘‘দানং দেতূ’’তি সহস্সং সহস্সং পেসেসি। তস্স খো পন ৰিজযো চ সুনামো চ অলাতো চাতি তযো অমচ্চা অহেসুং। সো কোমুদিযা চাতুমাসিনিযা ছণে পৰত্তমানে দেৰনগরং ৰিয নগরে চ অন্তেপুরে চ অলঙ্কতে সুন্হাতো সুৰিলিত্তো সব্বালঙ্কারপ্পটিমণ্ডিতো ভুত্তসাযমাসো ৰিৰটসীহপঞ্জরে মহাতলে অমচ্চগণপরিৰুতো ৰিসুদ্ধং গগনতলং অভিলঙ্ঘমানং চন্দমণ্ডলং দিস্ৰা ‘‘রমণীযা ৰত ভো দোসিনা রত্তি, কায নু খো অজ্জ রতিযা অভিরমেয্যামা’’তি অমচ্চে পুচ্ছি। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –
Atīte videharaṭṭhe mithilāyaṃ aṅgati nāma rājā rajjaṃ kāresi dhammiko dhammarājā. Tassa rucā nāma dhītā ahosi abhirūpā dassanīyā pāsādikā kappasatasahassaṃ patthitapatthanā mahāpuññā aggamahesiyā kucchismiṃ nibbattā. Sesā panassa soḷasasahassā itthiyo vañjhā ahesuṃ. Tassa sā dhītā piyā ahosi manāpā. So tassā nānāpupphapūre pañcavīsatipupphasamugge anagghāni sukhumāni vatthāni ca ‘‘imehi attānaṃ alaṅkarotū’’ti devasikaṃ pahiṇi. Khādanīyabhojanīyassa pana pamāṇaṃ natthi. Anvaḍḍhamāsaṃ ‘‘dānaṃ detū’’ti sahassaṃ sahassaṃ pesesi. Tassa kho pana vijayo ca sunāmo ca alāto cāti tayo amaccā ahesuṃ. So komudiyā cātumāsiniyā chaṇe pavattamāne devanagaraṃ viya nagare ca antepure ca alaṅkate sunhāto suvilitto sabbālaṅkārappaṭimaṇḍito bhuttasāyamāso vivaṭasīhapañjare mahātale amaccagaṇaparivuto visuddhaṃ gaganatalaṃ abhilaṅghamānaṃ candamaṇḍalaṃ disvā ‘‘ramaṇīyā vata bho dosinā ratti, kāya nu kho ajja ratiyā abhirameyyāmā’’ti amacce pucchi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
১১৫৩.
1153.
‘‘অহু রাজা ৰিদেহানং, অঙ্গতি নাম খত্তিযো।
‘‘Ahu rājā videhānaṃ, aṅgati nāma khattiyo;
পহূতযোগ্গো ধনিমা, অনন্তবলপোরিসো॥
Pahūtayoggo dhanimā, anantabalaporiso.
১১৫৪.
1154.
‘‘সো চ পন্নরসিং রত্তিং, পুরিমযামে অনাগতে।
‘‘So ca pannarasiṃ rattiṃ, purimayāme anāgate;
চাতুমাসা কোমুদিযা, অমচ্চে সন্নিপাতযি॥
Cātumāsā komudiyā, amacce sannipātayi.
১১৫৫.
1155.
‘‘পণ্ডিতে সুতসম্পন্নে, ম্হিতপুব্বে ৰিচক্খণে।
‘‘Paṇḍite sutasampanne, mhitapubbe vicakkhaṇe;
ৰিজযঞ্চ সুনামঞ্চ, সেনাপতিং অলাতকং॥
Vijayañca sunāmañca, senāpatiṃ alātakaṃ.
১১৫৬.
1156.
‘‘তমনুপুচ্ছি ৰেদেহো, পচ্চেকং ব্রূথ সং রুচিং।
‘‘Tamanupucchi vedeho, paccekaṃ brūtha saṃ ruciṃ;
চাতুমাসা কোমুদজ্জ, জুণ্হং ব্যপহতং তমং।
Cātumāsā komudajja, juṇhaṃ byapahataṃ tamaṃ;
কাযজ্জ রতিযা রত্তিং, ৰিহরেমু ইমং উতু’’ন্তি॥
Kāyajja ratiyā rattiṃ, viharemu imaṃ utu’’nti.
তত্থ পহূতযোগ্গোতি বহুকেন হত্থিযোগ্গাদিনা সমন্নাগতো। অনন্তবলপোরিসোতি অনন্তবলকাযো। অনাগতেতি পরিযোসানং অপ্পত্তে, অনতিক্কন্তেতি অত্থো। চাতুমাসাতি চতুন্নং ৰস্সিকমাসানং পচ্ছিমদিৰসভূতায রত্তিযা। কোমুদিযাতি ফুল্লকুমুদায। ম্হিতপুব্বেতি পঠমং সিতং কত্ৰা পচ্ছা কথনসীলে। তমনুপুচ্ছীতি তং তেসু অমচ্চেসু একেকং অমচ্চং অনুপুচ্ছি। পচ্চেকং ব্রূথ সং রুচিন্তি সব্বেপি তুম্হে অত্তনো অত্তনো অজ্ঝাসযানুরূপং রুচিং পচ্চেকং ময্হং কথেথ। কোমুদজ্জাতি কোমুদী অজ্জ। জুণ্হন্তি জুণ্হায নিস্সযভূতং চন্দমণ্ডলং অব্ভুগ্গচ্ছতি। ব্যপহতং তমন্তি তেন সব্বং অন্ধকারং ৰিহতং। উতুন্তি অজ্জ রত্তিং ইমং এৰরূপং উতুং কাযরতিযা ৰিহরেয্যামাতি।
Tattha pahūtayoggoti bahukena hatthiyoggādinā samannāgato. Anantabalaporisoti anantabalakāyo. Anāgateti pariyosānaṃ appatte, anatikkanteti attho. Cātumāsāti catunnaṃ vassikamāsānaṃ pacchimadivasabhūtāya rattiyā. Komudiyāti phullakumudāya. Mhitapubbeti paṭhamaṃ sitaṃ katvā pacchā kathanasīle. Tamanupucchīti taṃ tesu amaccesu ekekaṃ amaccaṃ anupucchi. Paccekaṃ brūtha saṃ rucinti sabbepi tumhe attano attano ajjhāsayānurūpaṃ ruciṃ paccekaṃ mayhaṃ kathetha. Komudajjāti komudī ajja. Juṇhanti juṇhāya nissayabhūtaṃ candamaṇḍalaṃ abbhuggacchati. Byapahataṃ tamanti tena sabbaṃ andhakāraṃ vihataṃ. Utunti ajja rattiṃ imaṃ evarūpaṃ utuṃ kāyaratiyā vihareyyāmāti.
ইতি রাজা অমচ্চে পুচ্ছি। তেন তে পুচ্ছিতা অত্তনো অত্তনো অজ্ঝাসযানুরূপং কথং কথযিংসু। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –
Iti rājā amacce pucchi. Tena te pucchitā attano attano ajjhāsayānurūpaṃ kathaṃ kathayiṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
১১৫৭.
1157.
‘‘ততো সেনাপতি রঞ্ঞো, অলাতো এতদব্রৰি।
‘‘Tato senāpati rañño, alāto etadabravi;
‘হট্ঠং যোগ্গং বলং সব্বং, সেনং সন্নাহযামসে॥
‘Haṭṭhaṃ yoggaṃ balaṃ sabbaṃ, senaṃ sannāhayāmase.
১১৫৮.
1158.
‘নিয্যাম দেৰ যুদ্ধায, অনন্তবলপোরিসা।
‘Niyyāma deva yuddhāya, anantabalaporisā;
যে তে ৰসং ন আযন্তি, ৰসং উপনযামসে।
Ye te vasaṃ na āyanti, vasaṃ upanayāmase;
এসা ময্হং সকা দিট্ঠি, অজিতং ওজিনামসে’॥
Esā mayhaṃ sakā diṭṭhi, ajitaṃ ojināmase’.
১১৫৯.
1159.
অলাতস্স ৰচো সুত্ৰা, সুনামো এতদব্রৰি।
Alātassa vaco sutvā, sunāmo etadabravi;
‘সব্বে তুয্হং মহারাজ, অমিত্তা ৰসমাগতা॥
‘Sabbe tuyhaṃ mahārāja, amittā vasamāgatā.
১১৬০.
1160.
‘নিক্খিত্তসত্থা পচ্চত্থা, নিৰাতমনুৰত্তরে।
‘Nikkhittasatthā paccatthā, nivātamanuvattare;
উত্তমো উস্সৰো অজ্জ, ন যুদ্ধং মম রুচ্চতি॥
Uttamo ussavo ajja, na yuddhaṃ mama ruccati.
১১৬১.
1161.
‘অন্নপানঞ্চ খজ্জঞ্চ, খিপ্পং অভিহরন্তু তে।
‘Annapānañca khajjañca, khippaṃ abhiharantu te;
রমস্সু দেৰ কামেহি, নচ্চগীতে সুৰাদিতে’॥
Ramassu deva kāmehi, naccagīte suvādite’.
১১৬২.
1162.
সুনামস্স ৰচো সুত্ৰা, ৰিজযো এতদব্রৰি।
Sunāmassa vaco sutvā, vijayo etadabravi;
‘সব্বে কামা মহারাজ, নিচ্চং তৰ মুপট্ঠিতা॥
‘Sabbe kāmā mahārāja, niccaṃ tava mupaṭṭhitā.
১১৬৩.
1163.
‘ন হেতে দুল্লভা দেৰ, তৰ কামেহি মোদিতুং।
‘Na hete dullabhā deva, tava kāmehi modituṃ;
সদাপি কামা সুলভা, নেতং চিত্তমতং মম॥
Sadāpi kāmā sulabhā, netaṃ cittamataṃ mama.
১১৬৪.
1164.
‘সমণং ব্রাহ্মণং ৰাপি, উপাসেমু বহুস্সুতং।
‘Samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vāpi, upāsemu bahussutaṃ;
যো নজ্জ ৰিনযে কঙ্খং, অত্থধম্মৰিদূ ইসে’॥
Yo najja vinaye kaṅkhaṃ, atthadhammavidū ise’.
১১৬৫.
1165.
ৰিজযস্স ৰচো সুত্ৰা, রাজা অঙ্গতি মব্রৰি।
Vijayassa vaco sutvā, rājā aṅgati mabravi;
‘যথা ৰিজযো ভণতি, ময্হম্পেতংৰ রুচ্চতি।
‘Yathā vijayo bhaṇati, mayhampetaṃva ruccati;
১১৬৬.
1166.
‘সমণং ব্রাহ্মণং ৰাপি, উপাসেমু বহুস্সুতং।
‘Samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vāpi, upāsemu bahussutaṃ;
যো নজ্জ ৰিনযে কঙ্খং, অত্থধম্মৰিদূ ইসে॥
Yo najja vinaye kaṅkhaṃ, atthadhammavidū ise.
১১৬৭.
1167.
‘সব্বেৰ সন্তা করোথ মতিং, কং উপাসেমু পণ্ডিতং।
‘Sabbeva santā karotha matiṃ, kaṃ upāsemu paṇḍitaṃ;
যো নজ্জ ৰিনযে কঙ্খং, অত্থধম্মৰিদূ ইসে’॥
Yo najja vinaye kaṅkhaṃ, atthadhammavidū ise’.
১১৬৮.
1168.
ৰেদেহস্স ৰচো সুত্ৰা, অলাতো এতদব্রৰি।
Vedehassa vaco sutvā, alāto etadabravi;
‘অত্থাযং মিগদাযস্মিং, অচেলো ধীরসম্মতো॥
‘Atthāyaṃ migadāyasmiṃ, acelo dhīrasammato.
১১৬৯.
1169.
‘গুণো কস্সপগোত্তাযং, সুতো চিত্রকথী গণী।
‘Guṇo kassapagottāyaṃ, suto citrakathī gaṇī;
তং দেৰ পযিরুপাসেমু, সো নো কঙ্খং ৰিনেস্সতি’॥
Taṃ deva payirupāsemu, so no kaṅkhaṃ vinessati’.
১১৭০.
1170.
‘‘অলাতস্স ৰচো সুত্ৰা, রাজা চোদেসি সারথিং।
‘‘Alātassa vaco sutvā, rājā codesi sārathiṃ;
মিগদাযং গমিস্সাম, যুত্তং যানং ইধা নযা’’তি॥
Migadāyaṃ gamissāma, yuttaṃ yānaṃ idhā nayā’’ti.
তত্থ হট্ঠন্তি তুট্ঠপহট্ঠং। ওজিনামসেতি যং নো অজিতং, তং জিনাম। এসো মম অজ্ঝাসযোতি। রাজা তস্স কথং নেৰ পটিক্কোসি, নাভিনন্দি। এতদব্রৰীতি রাজানং অলাতস্স ৰচনং অনভিনন্দন্তং অপ্পটিক্কোসন্তং দিস্ৰা ‘‘নাযং যুদ্ধজ্ঝাসযো, অহমস্স চিত্তং গণ্হন্তো কামগুণাভিরতিং ৰণ্ণযিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা এতং ‘‘সব্বে তুয্হ’’ন্তিআদিৰচনং অব্রৰি।
Tattha haṭṭhanti tuṭṭhapahaṭṭhaṃ. Ojināmaseti yaṃ no ajitaṃ, taṃ jināma. Eso mama ajjhāsayoti. Rājā tassa kathaṃ neva paṭikkosi, nābhinandi. Etadabravīti rājānaṃ alātassa vacanaṃ anabhinandantaṃ appaṭikkosantaṃ disvā ‘‘nāyaṃ yuddhajjhāsayo, ahamassa cittaṃ gaṇhanto kāmaguṇābhiratiṃ vaṇṇayissāmī’’ti cintetvā etaṃ ‘‘sabbe tuyha’’ntiādivacanaṃ abravi.
ৰিজযো এতদব্রৰীতি রাজা সুনামস্সপি ৰচনং নাভিনন্দি, ন পটিক্কোসি। ততো ৰিজযো ‘‘অযং রাজা ইমেসং দ্ৰিন্নম্পি ৰচনং সুত্ৰা তুণ্হীযেৰ ঠিতো, পণ্ডিতা নাম ধম্মস্সৰনসোণ্ডা হোন্তি, ধম্মস্সৰনমস্স ৰণ্ণযিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা এতং ‘‘সব্বে কামা’’তিআদিৰচনং অব্রৰি। তত্থ তৰ মুপট্ঠিতাতি তৰ উপট্ঠিতা। মোদিতুন্তি তৰ কামেহি মোদিতুং অভিরমিতুং ইচ্ছায সতি ন হি এতে কামা দুল্লভা। নেতং চিত্তমতং মমাতি এতং তৰ কামেহি অভিরমণং মম চিত্তমতং ন হোতি, ন মে এত্থ চিত্তং পক্খন্দতি। যো নজ্জাতি যো নো অজ্জ। অত্থধম্মৰিদূতি পাল়িঅত্থঞ্চেৰ পাল়িধম্মঞ্চ জানন্তো। ইসেতি ইসি এসিতগুণো।
Vijayoetadabravīti rājā sunāmassapi vacanaṃ nābhinandi, na paṭikkosi. Tato vijayo ‘‘ayaṃ rājā imesaṃ dvinnampi vacanaṃ sutvā tuṇhīyeva ṭhito, paṇḍitā nāma dhammassavanasoṇḍā honti, dhammassavanamassa vaṇṇayissāmī’’ti cintetvā etaṃ ‘‘sabbe kāmā’’tiādivacanaṃ abravi. Tattha tavamupaṭṭhitāti tava upaṭṭhitā. Moditunti tava kāmehi modituṃ abhiramituṃ icchāya sati na hi ete kāmā dullabhā. Netaṃ cittamataṃ mamāti etaṃ tava kāmehi abhiramaṇaṃ mama cittamataṃ na hoti, na me ettha cittaṃ pakkhandati. Yo najjāti yo no ajja. Atthadhammavidūti pāḷiatthañceva pāḷidhammañca jānanto. Iseti isi esitaguṇo.
অঙ্গতি মব্রৰীতি অঙ্গতি অব্রৰি। ময্হম্পেতংৰ রুচ্চতীতি ময্হম্পি এতঞ্ঞেৰ রুচ্চতি। সব্বেৰ সন্তাতি সব্বেৰ তুম্হে ইধ ৰিজ্জমানা মতিং করোথ চিন্তেথ। অলাতো এতদব্রৰীতি রঞ্ঞো কথং সুত্ৰা অলাতো ‘‘অযং মম কুলূপকো গুণো নাম আজীৰকো রাজুয্যানে ৰসতি, তং পসংসিত্ৰা রাজকুলূপকং করিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা এতং ‘‘অত্থায’’ন্তিআদিৰচনং অব্রৰি। তত্থ ধীরসম্মতোতি পণ্ডিতোতি সম্মতো। কস্সপগোত্তাযন্তি কস্সপগোত্তো অযং। সুতোতি বহুস্সুতো। গণীতি গণসত্থা। চোদেসীতি আণাপেসি।
Aṅgati mabravīti aṅgati abravi. Mayhampetaṃva ruccatīti mayhampi etaññeva ruccati. Sabbeva santāti sabbeva tumhe idha vijjamānā matiṃ karotha cintetha. Alāto etadabravīti rañño kathaṃ sutvā alāto ‘‘ayaṃ mama kulūpako guṇo nāma ājīvako rājuyyāne vasati, taṃ pasaṃsitvā rājakulūpakaṃ karissāmī’’ti cintetvā etaṃ ‘‘atthāya’’ntiādivacanaṃ abravi. Tattha dhīrasammatoti paṇḍitoti sammato. Kassapagottāyanti kassapagotto ayaṃ. Sutoti bahussuto. Gaṇīti gaṇasatthā. Codesīti āṇāpesi.
রঞ্ঞো তং কথং সুত্ৰা সারথিনো তথা করিংসু। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –
Rañño taṃ kathaṃ sutvā sārathino tathā kariṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
১১৭১.
1171.
‘‘তস্স যানং অযোজেসুং, দন্তং রূপিযপক্খরং।
‘‘Tassa yānaṃ ayojesuṃ, dantaṃ rūpiyapakkharaṃ;
সুক্কমট্ঠপরিৰারং, পণ্ডরং দোসিনা মুখং॥
Sukkamaṭṭhaparivāraṃ, paṇḍaraṃ dosinā mukhaṃ.
১১৭২.
1172.
‘‘তত্রাসুং কুমুদাযুত্তা, চত্তারো সিন্ধৰা হযা।
‘‘Tatrāsuṃ kumudāyuttā, cattāro sindhavā hayā;
অনিলূপমসমুপ্পাতা, সুদন্তা সোণ্ণমালিনো॥
Anilūpamasamuppātā, sudantā soṇṇamālino.
১১৭৩.
1173.
‘‘সেতচ্ছত্তং সেতরথো, সেতস্সা সেতবীজনী।
‘‘Setacchattaṃ setaratho, setassā setabījanī;
ৰেদেহো সহমচ্চেহি, নিয্যং চন্দোৰ সোভতি॥
Vedeho sahamaccehi, niyyaṃ candova sobhati.
১১৭৪.
1174.
‘‘তমনুযাযিংসু বহৰো, ইন্দিখগ্গধরা বলী।
‘‘Tamanuyāyiṃsu bahavo, indikhaggadharā balī;
অস্সপিট্ঠিগতা ৰীরা, নরা নরৰরাধিপং॥
Assapiṭṭhigatā vīrā, narā naravarādhipaṃ.
১১৭৫.
1175.
‘‘সো মুহুত্তংৰ যাযিত্ৰা, যানা ওরুয্হ খত্তিযো।
‘‘So muhuttaṃva yāyitvā, yānā oruyha khattiyo;
ৰেদেহো সহমচ্চেহি, পত্তী গুণমুপাগমি॥
Vedeho sahamaccehi, pattī guṇamupāgami.
১১৭৬.
1176.
‘‘যেপি তত্থ তদা আসুং, ব্রাহ্মণিব্ভা সমাগতা।
‘‘Yepi tattha tadā āsuṃ, brāhmaṇibbhā samāgatā;
ন তে অপনযী রাজা, অকতং ভূমিমাগতে’’তি॥
Na te apanayī rājā, akataṃ bhūmimāgate’’ti.
তত্থ তস্স যানন্তি তস্স রঞ্ঞো রথং যোজযিংসু। দন্তন্তি দন্তমযং। রূপিযপক্খরন্তি রজতমযউপক্খরং। সুক্কমট্ঠপরিৰারন্তি পরিসুদ্ধাফরুসপরিৰারং। দোসিনা মুখন্তি ৰিগতদোসায রত্তিযা মুখং ৰিয, চন্দসদিসন্তি অত্থো। তত্রাসুন্তি তত্র অহেসুং। কুমুদাতি কুমুদৰণ্ণা। সিন্ধৰাতি সিন্ধৰজাতিকা। অনিলূপমসমুপ্পাতাতি ৰাতসদিসৰেগা। সেতচ্ছত্তন্তি তস্মিং রথে সমুস্সাপিতং ছত্তম্পি সেতং অহোসি। সেতরথোতি সোপি রথো সেতোযেৰ। সেতস্সাতি অস্সাপি সেতা। সেতবীজনীতি বীজনীপি সেতা। নিয্যন্তি তেন রথেন নিগ্গচ্ছন্তো অমচ্চগণপরিৰুতো ৰেদেহরাজা চন্দো ৰিয সোভতি।
Tattha tassa yānanti tassa rañño rathaṃ yojayiṃsu. Dantanti dantamayaṃ. Rūpiyapakkharanti rajatamayaupakkharaṃ. Sukkamaṭṭhaparivāranti parisuddhāpharusaparivāraṃ. Dosinā mukhanti vigatadosāya rattiyā mukhaṃ viya, candasadisanti attho. Tatrāsunti tatra ahesuṃ. Kumudāti kumudavaṇṇā. Sindhavāti sindhavajātikā. Anilūpamasamuppātāti vātasadisavegā. Setacchattanti tasmiṃ rathe samussāpitaṃ chattampi setaṃ ahosi. Setarathoti sopi ratho setoyeva. Setassāti assāpi setā. Setabījanīti bījanīpi setā. Niyyanti tena rathena niggacchanto amaccagaṇaparivuto vedeharājā cando viya sobhati.
নরৰরাধিপন্তি নরৰরানং অধিপতিং রাজাধিরাজানং। সো মুহুত্তংৰ যাযিত্ৰাতি সো রাজা মুহুত্তেনেৰ উয্যানং গন্ত্ৰা। পত্তী গুণমুপাগমীতি পত্তিকোৰ গুণং আজীৰকং উপাগমি। যেপি তত্থ তদা আসুন্তি যেপি তস্মিং উয্যানে তদা পুরেতরং গন্ত্ৰা তং আজীৰকং পযিরুপাসমানা নিসিন্না অহেসুং। ন তে অপনযীতি অম্হাকমেৰ দোসো, যে মযং পচ্ছা অগমিম্হা, তুম্হে মা চিন্তযিত্থাতি তে ব্রাহ্মণে চ ইব্ভে চ রঞ্ঞোযেৰ অত্থায অকতং অকতোকাসং ভূমিং সমাগতে ন উস্সারণং কারেত্ৰা অপনযীতি।
Naravarādhipanti naravarānaṃ adhipatiṃ rājādhirājānaṃ. So muhuttaṃva yāyitvāti so rājā muhutteneva uyyānaṃ gantvā. Pattī guṇamupāgamīti pattikova guṇaṃ ājīvakaṃ upāgami. Yepi tattha tadā āsunti yepi tasmiṃ uyyāne tadā puretaraṃ gantvā taṃ ājīvakaṃ payirupāsamānā nisinnā ahesuṃ. Na te apanayīti amhākameva doso, ye mayaṃ pacchā agamimhā, tumhe mā cintayitthāti te brāhmaṇe ca ibbhe ca raññoyeva atthāya akataṃ akatokāsaṃ bhūmiṃ samāgate na ussāraṇaṃ kāretvā apanayīti.
তায পন ওমিস্সকপরিসায পরিৰুতোৰ একমন্তং নিসীদিত্ৰা পটিসন্থারমকাসি। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –
Tāya pana omissakaparisāya parivutova ekamantaṃ nisīditvā paṭisanthāramakāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
১১৭৭.
1177.
‘‘ততো সো মুদুকা ভিসিযা, মুদুচিত্তকসন্থতে।
‘‘Tato so mudukā bhisiyā, muducittakasanthate;
মুদুপচ্চত্থতে রাজা, একমন্তং উপাৰিসি॥
Mudupaccatthate rājā, ekamantaṃ upāvisi.
১১৭৮.
1178.
‘‘নিসজ্জ রাজা সম্মোদি, কথং সারণিযং ততো।
‘‘Nisajja rājā sammodi, kathaṃ sāraṇiyaṃ tato;
‘কচ্চি যাপনিযং ভন্তে, ৰাতানমৰিযগ্গতা॥
‘Kacci yāpaniyaṃ bhante, vātānamaviyaggatā.
১১৭৯.
1179.
‘কচ্চি অকসিরা ৰুত্তি, লভসি পিণ্ডযাপনং।
‘Kacci akasirā vutti, labhasi piṇḍayāpanaṃ;
অপ্পাবাধো চসি কচ্চি, চক্খুং ন পরিহাযতি’॥
Appābādho casi kacci, cakkhuṃ na parihāyati’.
১১৮০.
1180.
তং গুণো পটিসম্মোদি, ৰেদেহং ৰিনযে রতং।
Taṃ guṇo paṭisammodi, vedehaṃ vinaye rataṃ;
‘যাপনীযং মহারাজ, সব্বমেতং তদূভযং॥
‘Yāpanīyaṃ mahārāja, sabbametaṃ tadūbhayaṃ.
১১৮১.
1181.
‘কচ্চি তুয্হম্পি ৰেদেহ, পচ্চন্তা ন বলীযরে।
‘Kacci tuyhampi vedeha, paccantā na balīyare;
কচ্চি অরোগং যোগ্গং তে, কচ্চি ৰহতি ৰাহনং।
Kacci arogaṃ yoggaṃ te, kacci vahati vāhanaṃ;
কচ্চি তে ব্যাধযো নত্থি, সরীরস্সুপতাপিযা’॥
Kacci te byādhayo natthi, sarīrassupatāpiyā’.
১১৮২.
1182.
‘‘পটিসম্মোদিতো রাজা, ততো পুচ্ছি অনন্তরা।
‘‘Paṭisammodito rājā, tato pucchi anantarā;
অত্থং ধম্মঞ্চ ঞাযঞ্চ, ধম্মকামো রথেসভো॥
Atthaṃ dhammañca ñāyañca, dhammakāmo rathesabho.
১১৮৩.
1183.
‘কথং ধম্মং চরে মচ্চো, মাতাপিতূসু কস্সপ।
‘Kathaṃ dhammaṃ care macco, mātāpitūsu kassapa;
কথং চরে আচরিযে, পুত্তদারে কথং চরে॥
Kathaṃ care ācariye, puttadāre kathaṃ care.
১১৮৪.
1184.
‘কথং চরেয্য ৰুড্ঢেসু, কথং সমণব্রাহ্মণে।
‘Kathaṃ careyya vuḍḍhesu, kathaṃ samaṇabrāhmaṇe;
কথঞ্চ বলকাযস্মিং, কথং জনপদে চরে॥
Kathañca balakāyasmiṃ, kathaṃ janapade care.
১১৮৫.
1185.
‘কথং ধম্মং চরিত্ৰান, মচ্চা গচ্ছন্তি সুগ্গতিং।
‘Kathaṃ dhammaṃ caritvāna, maccā gacchanti suggatiṃ;
কথঞ্চেকে অধম্মট্ঠা, পতন্তি নিরযং অথো’’’তি॥
Kathañceke adhammaṭṭhā, patanti nirayaṃ atho’’’ti.
তত্থ মুদুকা ভিসিযাতি মুদুকায সুখসম্ফস্সায ভিসিযা। মুদুচিত্তকসন্থতেতি সুখসম্ফস্সে চিত্তত্থরণে। মুদুপচ্চত্থতেতি মুদুনা পচ্চত্থরণেন পচ্চত্থতে। সম্মোদীতি আজীৰকেন সদ্ধিং সম্মোদনীযং কথং কথেসি। ততোতি ততো নিসজ্জনতো অনন্তরমেৰ সারণীযং কথং কথেসীতি অত্থো। তত্থ কচ্চি যাপনিযন্তি কচ্চি তে, ভন্তে, সরীরং পচ্চযেহি যাপেতুং সক্কা। ৰাতানমৰিযগ্গতাতি কচ্চি তে সরীরে ধাতুযো সমপ্পৰত্তা, ৰাতানং ব্যগ্গতা নত্থি, তত্থ তত্থ ৰগ্গৰগ্গা হুত্ৰা ৰাতা ন বাধযন্তীতি অত্থো।
Tattha mudukā bhisiyāti mudukāya sukhasamphassāya bhisiyā. Muducittakasanthateti sukhasamphasse cittattharaṇe. Mudupaccatthateti mudunā paccattharaṇena paccatthate. Sammodīti ājīvakena saddhiṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kathesi. Tatoti tato nisajjanato anantarameva sāraṇīyaṃ kathaṃ kathesīti attho. Tattha kacci yāpaniyanti kacci te, bhante, sarīraṃ paccayehi yāpetuṃ sakkā. Vātānamaviyaggatāti kacci te sarīre dhātuyo samappavattā, vātānaṃ byaggatā natthi, tattha tattha vaggavaggā hutvā vātā na bādhayantīti attho.
অকসিরাতি নিদ্দুক্খা। ৰুত্তীতি জীৰিতৰুত্তি। অপ্পাবাধোতি ইরিযাপথভঞ্জকেনাবাধেন ৰিরহিতো । চক্খুন্তি কচ্চি তে চক্খুআদীনি ইন্দ্রিযানি ন পরিহাযন্তীতি পুচ্ছতি। পটিসম্মোদীতি সম্মোদনীযকথায পটিকথেসি। তত্থ সব্বমেতন্তি যং তযা ৰুত্তং ৰাতানমৰিযগ্গতাদি, তং সব্বং তথেৰ। তদুভযন্তি যম্পি তযা ‘‘অপ্পাবাধো চসি কচ্চি, চক্খুং ন পরিহাযতী’’তি ৰুত্তং, তম্পি উভযং তথেৰ।
Akasirāti niddukkhā. Vuttīti jīvitavutti. Appābādhoti iriyāpathabhañjakenābādhena virahito . Cakkhunti kacci te cakkhuādīni indriyāni na parihāyantīti pucchati. Paṭisammodīti sammodanīyakathāya paṭikathesi. Tattha sabbametanti yaṃ tayā vuttaṃ vātānamaviyaggatādi, taṃ sabbaṃ tatheva. Tadubhayanti yampi tayā ‘‘appābādho casi kacci, cakkhuṃ na parihāyatī’’ti vuttaṃ, tampi ubhayaṃ tatheva.
ন বলীযরেতি নাভিভৰন্তি ন কুপ্পন্তি। অনন্তরাতি পটিসন্থারতো অনন্তরা পঞ্হং পুচ্ছি। তত্থ অত্থং ধম্মঞ্চ ঞাযঞ্চাতি পাল়িঅত্থঞ্চ পাল়িঞ্চ কারণযুত্তিঞ্চ । সো হি ‘‘কথং ধম্মং চরে’’তি পুচ্ছন্তো মাতাপিতুআদীসু পটিপত্তিদীপকং পাল়িঞ্চ পাল়িঅত্থঞ্চ কারণযুত্তিঞ্চ মে কথেথাতি ইমং অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চ ঞাযঞ্চ পুচ্ছতি। তত্থ কথঞ্চেকে অধম্মট্ঠাতি একচ্চে অধম্মে ঠিতা কথং নিরযঞ্চেৰ অথো সেসঅপাযে চ পতন্তীতি সব্বঞ্ঞুবুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধবুদ্ধসাৰকমহাবোধিসত্তেসু পুরিমস্স পুরিমস্স অলাভেন পচ্ছিমং পচ্ছিমং পুচ্ছিতব্বকং মহেসক্খপঞ্হং রাজা কিঞ্চি অজানন্তং নগ্গভোগ্গং নিস্সিরিকং অন্ধবালং আজীৰকং পুচ্ছি।
Na balīyareti nābhibhavanti na kuppanti. Anantarāti paṭisanthārato anantarā pañhaṃ pucchi. Tattha atthaṃ dhammañca ñāyañcāti pāḷiatthañca pāḷiñca kāraṇayuttiñca . So hi ‘‘kathaṃ dhammaṃ care’’ti pucchanto mātāpituādīsu paṭipattidīpakaṃ pāḷiñca pāḷiatthañca kāraṇayuttiñca me kathethāti imaṃ atthañca dhammañca ñāyañca pucchati. Tattha kathañceke adhammaṭṭhāti ekacce adhamme ṭhitā kathaṃ nirayañceva atho sesaapāye ca patantīti sabbaññubuddhapaccekabuddhabuddhasāvakamahābodhisattesu purimassa purimassa alābhena pacchimaṃ pacchimaṃ pucchitabbakaṃ mahesakkhapañhaṃ rājā kiñci ajānantaṃ naggabhoggaṃ nissirikaṃ andhabālaṃ ājīvakaṃ pucchi.
সোপি এৰং পুচ্ছিতো পুচ্ছানুরূপং ব্যাকরণং অদিস্ৰা চরন্তং গোণং দণ্ডেন পহরন্তো ৰিয ভত্তপাতিযং কচৰরং খিপন্তো ৰিয চ ‘‘সুণ, মহারাজা’’তি ওকাসং কারেত্ৰা অত্তনো মিচ্ছাৰাদং পট্ঠপেসি। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –
Sopi evaṃ pucchito pucchānurūpaṃ byākaraṇaṃ adisvā carantaṃ goṇaṃ daṇḍena paharanto viya bhattapātiyaṃ kacavaraṃ khipanto viya ca ‘‘suṇa, mahārājā’’ti okāsaṃ kāretvā attano micchāvādaṃ paṭṭhapesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
১১৮৬.
1186.
‘‘ৰেদেহস্স ৰচো সুত্ৰা, কস্সপো এতদব্রৰি।
‘‘Vedehassa vaco sutvā, kassapo etadabravi;
‘সুণোহি মে মহারাজ, সচ্চং অৰিতথং পদং॥
‘Suṇohi me mahārāja, saccaṃ avitathaṃ padaṃ.
১১৮৭.
1187.
‘নত্থি ধম্মচরিতস্স, ফলং কল্যাণপাপকং।
‘Natthi dhammacaritassa, phalaṃ kalyāṇapāpakaṃ;
নত্থি দেৰ পরো লোকো, কো ততো হি ইধাগতো॥
Natthi deva paro loko, ko tato hi idhāgato.
১১৮৮.
1188.
‘নত্থি দেৰ পিতরো ৰা, কুতো মাতা কুতো পিতা।
‘Natthi deva pitaro vā, kuto mātā kuto pitā;
নত্থি আচরিযো নাম, অদন্তং কো দমেস্সতি॥
Natthi ācariyo nāma, adantaṃ ko damessati.
১১৮৯.
1189.
‘সমতুল্যানি ভূতানি, নত্থি জেট্ঠাপচাযিকা।
‘Samatulyāni bhūtāni, natthi jeṭṭhāpacāyikā;
নত্থি বলং ৰীরিযং ৰা, কুতো উট্ঠানপোরিসং।
Natthi balaṃ vīriyaṃ vā, kuto uṭṭhānaporisaṃ;
নিযতানি হি ভূতানি, যথা গোটৰিসো তথা॥
Niyatāni hi bhūtāni, yathā goṭaviso tathā.
১১৯০.
1190.
‘লদ্ধেয্যং লভতে মচ্চো, তত্থ দানফলং কুতো।
‘Laddheyyaṃ labhate macco, tattha dānaphalaṃ kuto;
নত্থি দানফলং দেৰ, অৰসো দেৰৰীরিযো॥
Natthi dānaphalaṃ deva, avaso devavīriyo.
১১৯১.
1191.
‘বালেহি দানং পঞ্ঞত্তং, পণ্ডিতেহি পটিচ্ছিতং।
‘Bālehi dānaṃ paññattaṃ, paṇḍitehi paṭicchitaṃ;
অৰসা দেন্তি ধীরানং, বালা পণ্ডিতমানিনো’’’তি॥
Avasā denti dhīrānaṃ, bālā paṇḍitamānino’’’ti.
তত্থ ইধাগতোতি ততো পরলোকতো ইধাগতো নাম নত্থি। নত্থি দেৰ পিতরো ৰাতি দেৰ, অয্যকপেয্যকাদযো ৰা নত্থি, তেসু অসন্তেসু কুতো মাতা কুতো পিতা। যথা গোটৰিসো তথাতি গোটৰিসো ৰুচ্চতি পচ্ছাবন্ধো, যথা নাৰায পচ্ছাবন্ধো নাৰমেৰ অনুগচ্ছতি, তথা ইমে সত্তা নিযতমেৰ অনুগচ্ছন্তীতি ৰদতি। অৰসো দেৰৰীরিযোতি এৰং দানফলে অসতি যো কোচি বালো দানং দেতি, সো অৰসো অৰীরিযো ন অত্তনো ৰসেন বলেন দেতি, দানফলং পন অত্থীতি সঞ্ঞায অঞ্ঞেসং অন্ধবালানং সদ্দহিত্ৰা দেতীতি দীপেতি। বালেহি দানং পঞ্ঞত্তন্তি ‘‘দানং দাতব্ব’’ন্তি অন্ধবালেহি পঞ্ঞত্তং অনুঞ্ঞাতং, তং দানং বালাযেৰ দেন্তি, পণ্ডিতা পটিগ্গণ্হন্তি।
Tattha idhāgatoti tato paralokato idhāgato nāma natthi. Natthi deva pitaro vāti deva, ayyakapeyyakādayo vā natthi, tesu asantesu kuto mātā kuto pitā. Yathā goṭavisotathāti goṭaviso vuccati pacchābandho, yathā nāvāya pacchābandho nāvameva anugacchati, tathā ime sattā niyatameva anugacchantīti vadati. Avaso devavīriyoti evaṃ dānaphale asati yo koci bālo dānaṃ deti, so avaso avīriyo na attano vasena balena deti, dānaphalaṃ pana atthīti saññāya aññesaṃ andhabālānaṃ saddahitvā detīti dīpeti. Bālehi dānaṃ paññattanti ‘‘dānaṃ dātabba’’nti andhabālehi paññattaṃ anuññātaṃ, taṃ dānaṃ bālāyeva denti, paṇḍitā paṭiggaṇhanti.
এৰং দানস্স নিপ্ফলতং ৰণ্ণেত্ৰা ইদানি পাপস্স নিপ্ফলভাৰং ৰণ্ণেতুং আহ –
Evaṃ dānassa nipphalataṃ vaṇṇetvā idāni pāpassa nipphalabhāvaṃ vaṇṇetuṃ āha –
১১৯২.
1192.
‘‘সত্তিমে সস্সতা কাযা, অচ্ছেজ্জা অৰিকোপিনো।
‘‘Sattime sassatā kāyā, acchejjā avikopino;
তেজো পথৰী আপো চ, ৰাযো সুখং দুখঞ্চিমে।
Tejo pathavī āpo ca, vāyo sukhaṃ dukhañcime;
জীৰে চ সত্তিমে কাযা, যেসং ছেত্তা ন ৰিজ্জতি॥
Jīve ca sattime kāyā, yesaṃ chettā na vijjati.
১১৯৩.
1193.
‘‘নত্থি হন্তা ৰ ছেত্তা ৰা, হঞ্ঞে যেৰাপি কোচি নং।
‘‘Natthi hantā va chettā vā, haññe yevāpi koci naṃ;
অন্তরেনেৰ কাযানং, সত্থানি ৰীতিৰত্তরে॥
Antareneva kāyānaṃ, satthāni vītivattare.
১১৯৪.
1194.
‘‘যো চাপি সিরমাদায, পরেসং নিসিতাসিনা।
‘‘Yo cāpi siramādāya, paresaṃ nisitāsinā;
ন সো ছিন্দতি তে কাযে, তত্থ পাপফলং কুতো॥
Na so chindati te kāye, tattha pāpaphalaṃ kuto.
১১৯৫.
1195.
‘‘চুল্লাসীতিমহাকপ্পে, সব্বে সুজ্ঝন্তি সংসরং।
‘‘Cullāsītimahākappe, sabbe sujjhanti saṃsaraṃ;
অনাগতে তম্হি কালে, সঞ্ঞতোপি ন সুজ্ঝতি॥
Anāgate tamhi kāle, saññatopi na sujjhati.
১১৯৬.
1196.
‘‘চরিত্ৰাপি বহুং ভদ্রং, নেৰ সুজ্ঝন্তিনাগতে।
‘‘Caritvāpi bahuṃ bhadraṃ, neva sujjhantināgate;
পাপঞ্চেপি বহুং কত্ৰা, তং খণং নাতিৰত্তরে॥
Pāpañcepi bahuṃ katvā, taṃ khaṇaṃ nātivattare.
১১৯৭.
1197.
‘‘অনুপুব্বেন নো সুদ্ধি, কপ্পানং চুল্লসীতিযা।
‘‘Anupubbena no suddhi, kappānaṃ cullasītiyā;
নিযতিং নাতিৰত্তাম, ৰেলন্তমিৰ সাগরো’’তি॥
Niyatiṃ nātivattāma, velantamiva sāgaro’’ti.
তত্থ কাযাতি সমূহা। অৰিকোপিনোতি ৰিকোপেতুং ন সক্কা। জীৰেতি জীৰো। ‘‘জীৰো’’তিপি পাঠো, অযমেৰ অত্থো। সত্তিমে কাযাতি ইমে সত্ত কাযা। হঞ্ঞে যেৰাপি কোচি নন্তি যো হঞ্ঞেয্য, সোপি নত্থেৰ। ৰীতিৰত্তরেতি ইমেসং সত্তন্নং কাযানং অন্তরেযেৰ চরন্তি , ছিন্দিতুং ন সক্কোন্তি। সিরমাদাযাতি পরেসং সীসং গহেত্ৰা। নিসিতাসিনাতি নিসিতেন অসিনা ছিন্দতি, ন সো ছিন্দতীতি সোপি তে কাযে ন ছিন্দতি, পথৰী পথৰিমেৰ উপেতি, আপাদযো আপাদিকে, সুখদুক্খজীৰা আকাসং পক্খন্দন্তীতি দস্সেতি।
Tattha kāyāti samūhā. Avikopinoti vikopetuṃ na sakkā. Jīveti jīvo. ‘‘Jīvo’’tipi pāṭho, ayameva attho. Sattime kāyāti ime satta kāyā. Haññe yevāpi koci nanti yo haññeyya, sopi nattheva. Vītivattareti imesaṃ sattannaṃ kāyānaṃ antareyeva caranti , chindituṃ na sakkonti. Siramādāyāti paresaṃ sīsaṃ gahetvā. Nisitāsināti nisitena asinā chindati, na so chindatīti sopi te kāye na chindati, pathavī pathavimeva upeti, āpādayo āpādike, sukhadukkhajīvā ākāsaṃ pakkhandantīti dasseti.
সংসরন্তি মহারাজ, ইমে সত্তা ইমং পথৰিং একমংসখলং কত্ৰাপি এত্তকে কপ্পে সংসরন্তা সুজ্ঝন্তি। অঞ্ঞত্র হি সংসারা সত্তে সোধেতুং সমত্থো নাম নত্থি, সব্বে সংসারেনেৰ সুজ্ঝন্তি। অনাগতে তম্হি কালেতি যথাৰুত্তে পন এতস্মিং কালে অনাগতে অপ্পত্তে অন্তরা সঞ্ঞতোপি পরিসুদ্ধসীলোপি ন সুজ্ঝতি। তং খণন্তি তং ৰুত্তপ্পকারং কালং। অনুপুব্বেন নো সুদ্ধীতি অম্হাকং ৰাদে অনুপুব্বেন সুদ্ধি, সব্বেসং অম্হাকং অনুপুব্বেন সুদ্ধি ভৰিস্সতীতি অত্থো। ইতি সো উচ্ছেদৰাদো অত্তনো থামেন সকৰাদং নিপ্পদেসতো কথেসীতি।
Saṃsaranti mahārāja, ime sattā imaṃ pathaviṃ ekamaṃsakhalaṃ katvāpi ettake kappe saṃsarantā sujjhanti. Aññatra hi saṃsārā satte sodhetuṃ samattho nāma natthi, sabbe saṃsāreneva sujjhanti. Anāgate tamhi kāleti yathāvutte pana etasmiṃ kāle anāgate appatte antarā saññatopi parisuddhasīlopi na sujjhati. Taṃkhaṇanti taṃ vuttappakāraṃ kālaṃ. Anupubbena no suddhīti amhākaṃ vāde anupubbena suddhi, sabbesaṃ amhākaṃ anupubbena suddhi bhavissatīti attho. Iti so ucchedavādo attano thāmena sakavādaṃ nippadesato kathesīti.
১১৯৮.
1198.
‘‘কস্সপস্স ৰচো সুত্ৰা, অলাতো এতদব্রৰি।
‘‘Kassapassa vaco sutvā, alāto etadabravi;
‘‘যথা ভদন্তো ভণতি, ময্হম্পেতংৰ রুচ্চতি॥
‘‘Yathā bhadanto bhaṇati, mayhampetaṃva ruccati.
১১৯৯.
1199.
‘অহম্পি পুরিমং জাতিং, সরে সংসরিতত্তনো।
‘Ahampi purimaṃ jātiṃ, sare saṃsaritattano;
পিঙ্গলো নামহং আসিং, লুদ্দো গোঘাতকো পুরে॥
Piṅgalo nāmahaṃ āsiṃ, luddo goghātako pure.
১২০০.
1200.
‘বারাণসিযং ফীতাযং, বহুং পাপং মযা কতং।
‘Bārāṇasiyaṃ phītāyaṃ, bahuṃ pāpaṃ mayā kataṃ;
বহূ মযা হতা পাণা, মহিংসা সূকরা অজা॥
Bahū mayā hatā pāṇā, mahiṃsā sūkarā ajā.
১২০১.
1201.
‘ততো চুতো ইধ জাতো, ইদ্ধে সেনাপতীকুলে।
‘Tato cuto idha jāto, iddhe senāpatīkule;
নত্থি নূন ফলং পাপং, যোহং ন নিরযং গতো’’’তি॥
Natthi nūna phalaṃ pāpaṃ, yohaṃ na nirayaṃ gato’’’ti.
তত্থ অলাতো এতদব্রৰীতি সো কির কস্সপদসবলস্স চেতিযে অনোজপুপ্ফদামেন পূজং কত্ৰা মরণসমযে অঞ্ঞেন কম্মেন যথানুভাৰং খিত্তো সংসারে সংসরন্তো একস্স পাপকম্মস্স নিস্সন্দেন গোঘাতককুলে নিব্বত্তিত্ৰা বহুং পাপমকাসি। অথস্স মরণকালে ভস্মপটিচ্ছন্নো ৰিয অগ্গি এত্তকং কালং ঠিতং তং পুঞ্ঞকম্মং ওকাসমকাসি। সো তস্সানুভাৰেন ইধ নিব্বত্তিত্ৰা তং ৰিভূতিং পত্তো, জাতিং সরন্তো পন অতীতানন্তরতো পরং পরিসরিতুং অসক্কোন্তো ‘‘গোঘাতককম্মং কত্ৰা ইধ নিব্বত্তোস্মী’’তি সঞ্ঞায তস্স ৰাদং উপত্থম্ভেন্তো ইদং ‘‘যথা ভদন্তো ভণতী’’তিআদিৰচনং অব্রৰি। তত্থ সরে সংসরিতত্তনোতি অত্তনো সংসরিতং সরামি। সেনাপতীকুলেতি সেনাপতিকুলম্হি।
Tattha alāto etadabravīti so kira kassapadasabalassa cetiye anojapupphadāmena pūjaṃ katvā maraṇasamaye aññena kammena yathānubhāvaṃ khitto saṃsāre saṃsaranto ekassa pāpakammassa nissandena goghātakakule nibbattitvā bahuṃ pāpamakāsi. Athassa maraṇakāle bhasmapaṭicchanno viya aggi ettakaṃ kālaṃ ṭhitaṃ taṃ puññakammaṃ okāsamakāsi. So tassānubhāvena idha nibbattitvā taṃ vibhūtiṃ patto, jātiṃ saranto pana atītānantarato paraṃ parisarituṃ asakkonto ‘‘goghātakakammaṃ katvā idha nibbattosmī’’ti saññāya tassa vādaṃ upatthambhento idaṃ ‘‘yathā bhadanto bhaṇatī’’tiādivacanaṃ abravi. Tattha sare saṃsaritattanoti attano saṃsaritaṃ sarāmi. Senāpatīkuleti senāpatikulamhi.
১২০২.
1202.
‘‘অথেত্থ বীজকো নাম, দাসো আসি পটচ্চরী।
‘‘Athettha bījako nāma, dāso āsi paṭaccarī;
উপোসথং উপৰসন্তো, গুণসন্তিকুপাগমি॥
Uposathaṃ upavasanto, guṇasantikupāgami.
১২০৩.
1203.
‘‘কস্সপস্স ৰচো সুত্ৰা, অলাতস্স চ ভাসিতং।
‘‘Kassapassa vaco sutvā, alātassa ca bhāsitaṃ;
পস্সসন্তো মুহুং উণ্হং, রুদং অস্সূনি ৰত্তযী’’তি॥
Passasanto muhuṃ uṇhaṃ, rudaṃ assūni vattayī’’ti.
তত্থ অথেত্থাতি অথ এত্থ এতিস্সং মিথিলাযং। পটচ্চরীতি দলিদ্দো কপণো অহোসি। গুণসন্তিকুপাগমীতি গুণস্স সন্তিকং কিঞ্চিদেৰ কারণং সোস্সামীতি উপগতোতি ৰেদিতব্বো।
Tattha athetthāti atha ettha etissaṃ mithilāyaṃ. Paṭaccarīti daliddo kapaṇo ahosi. Guṇasantikupāgamīti guṇassa santikaṃ kiñcideva kāraṇaṃ sossāmīti upagatoti veditabbo.
১২০৪.
1204.
‘‘তমনুপুচ্ছি ৰেদেহো, ‘কিমত্থং সম্ম রোদসি।
‘‘Tamanupucchi vedeho, ‘kimatthaṃ samma rodasi;
কিং তে সুতং ৰা দিট্ঠং ৰা, কিং মং ৰেদেসি ৰেদন’’’ন্তি॥
Kiṃ te sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā, kiṃ maṃ vedesi vedana’’’nti.
তত্থ কিং মং ৰেদেসি ৰেদনন্তি কিং নাম ত্ৰং কাযিকং ৰা চেতসিকং ৰা ৰেদনং পত্তোযং, এৰং রোদন্তো মং ৰেদেসি জানাপেসি, উত্তানমেৰ নং কত্ৰা ময্হং আচিক্খাহীতি।
Tattha kiṃ maṃ vedesi vedananti kiṃ nāma tvaṃ kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā vedanaṃ pattoyaṃ, evaṃ rodanto maṃ vedesi jānāpesi, uttānameva naṃ katvā mayhaṃ ācikkhāhīti.
১২০৫.
1205.
‘‘ৰেদেহস্স ৰচো সুত্ৰা, বীজকো এতদব্রৰি।
‘‘Vedehassa vaco sutvā, bījako etadabravi;
‘নত্থি মে ৰেদনা দুক্খা, মহারাজ সুণোহি মে॥
‘Natthi me vedanā dukkhā, mahārāja suṇohi me.
১২০৬.
1206.
‘অহম্পি পুরিমং জাতিং, সরামি সুখমত্তনো।
‘Ahampi purimaṃ jātiṃ, sarāmi sukhamattano;
সাকেতাহং পুরে আসিং, ভাৰসেট্ঠি গুণে রতো॥
Sāketāhaṃ pure āsiṃ, bhāvaseṭṭhi guṇe rato.
১২০৭.
1207.
‘সম্মতো ব্রাহ্মণিব্ভানং, সংৰিভাগরতো সুচি।
‘Sammato brāhmaṇibbhānaṃ, saṃvibhāgarato suci;
ন চাপি পাপকং কম্মং, সরামি কতমত্তনো॥
Na cāpi pāpakaṃ kammaṃ, sarāmi katamattano.
১২০৮.
1208.
‘ততো চুতাহং ৰেদেহ, ইধ জাতো দুরিত্থিযা।
‘Tato cutāhaṃ vedeha, idha jāto duritthiyā;
গব্ভম্হি কুম্ভদাসিযা, যতো জাতো সুদুগ্গতো॥
Gabbhamhi kumbhadāsiyā, yato jāto suduggato.
১২০৯.
1209.
‘এৰম্পি দুগ্গতো সন্তো, সমচরিযং অধিট্ঠিতো।
‘Evampi duggato santo, samacariyaṃ adhiṭṭhito;
উপড্ঢভাগং ভত্তস্স, দদামি যো মে ইচ্ছতি॥
Upaḍḍhabhāgaṃ bhattassa, dadāmi yo me icchati.
১২১০.
1210.
‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, সদা উপৰসামহং।
‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, sadā upavasāmahaṃ;
ন চাপি ভূতে হিংসামি, থেয্যং চাপি ৰিৰজ্জযিং॥
Na cāpi bhūte hiṃsāmi, theyyaṃ cāpi vivajjayiṃ.
১২১১.
1211.
‘সব্বমেৰ হি নূনেতং, সুচিণ্ণং ভৰতি নিপ্ফলং।
‘Sabbameva hi nūnetaṃ, suciṇṇaṃ bhavati nipphalaṃ;
নিরত্থং মঞ্ঞিদং সীলং, অলাতো ভাসতী যথা॥
Niratthaṃ maññidaṃ sīlaṃ, alāto bhāsatī yathā.
১২১২.
1212.
‘কলিমেৰ নূন গণ্হামি, অসিপ্পো ধুত্তকো যথা।
‘Kalimeva nūna gaṇhāmi, asippo dhuttako yathā;
কটং অলাতো গণ্হাতি, কিতৰোসিক্খিতো যথা॥
Kaṭaṃ alāto gaṇhāti, kitavosikkhito yathā.
১২১৩.
1213.
‘দ্ৰারং নপ্পটিপস্সামি, যেন গচ্ছামি সুগ্গতিং।
‘Dvāraṃ nappaṭipassāmi, yena gacchāmi suggatiṃ;
তস্মা রাজ পরোদামি, সুত্ৰা কস্সপভাসিত’’’ন্তি॥
Tasmā rāja parodāmi, sutvā kassapabhāsita’’’nti.
তত্থ ভাৰসেট্ঠীতি এৰংনামকো অসীতিকোটিৰিভৰো সেট্ঠি। গুণে রতোতি গুণম্হি রতো। সম্মতোতি সম্ভাৰিতো সংৰণ্ণিতো। সুচীতি সুচিকম্মো। ইধ জাতো দুরিত্থিযাতি ইমস্মিং মিথিলনগরে দলিদ্দিযা কপণায কুম্ভদাসিযা কুচ্ছিম্হি জাতোস্মীতি। সো কির পুব্বে কস্সপবুদ্ধকালে অরঞ্ঞে নট্ঠং বলিবদ্দং গৰেসমানো একেন মগ্গমূল়্হেন ভিক্খুনা মগ্গং পুট্ঠো তুণ্হী হুত্ৰা পুন তেন পুচ্ছিতো কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘সমণ, দাসা নাম মুখরা হোন্তি, দাসেন তযা ভৰিতব্বং, অতিমুখরোসী’’তি আহ। তং কম্মং তদা ৰিপাকং অদত্ৰা ভস্মচ্ছন্নো ৰিয পাৰকো ঠিতং। মরণসমযে অঞ্ঞং কম্মং উপট্ঠাসি। সো যথাকম্মং সংসারে সংসরন্তো একস্স কুসলকম্মস্স বলেন সাকেতে ৰুত্তপ্পকারো সেট্ঠি হুত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি অকাসি। তং পনস্স কম্মং পথৰিযং নিহিতনিধি ৰিয ঠিতং ওকাসং লভিত্ৰা ৰিপাকং দস্সতি। যং পন তেন তং ভিক্খুং অক্কোসন্তেন কতং পাপকম্মং, তমস্স তস্মিং অত্তভাৰে ৰিপাকং অদাসি। সো অজানন্তো ‘‘ইতরস্স কল্যাণকম্মস্স বলেন কুম্ভদাসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তোস্মী’’তি সঞ্ঞায এৰমাহ। যতো জাতো সুদুগ্গতোতি সোহং জাতকালতো পট্ঠায অতিদুগ্গতোতি দীপেতি।
Tattha bhāvaseṭṭhīti evaṃnāmako asītikoṭivibhavo seṭṭhi. Guṇe ratoti guṇamhi rato. Sammatoti sambhāvito saṃvaṇṇito. Sucīti sucikammo. Idha jāto duritthiyāti imasmiṃ mithilanagare daliddiyā kapaṇāya kumbhadāsiyā kucchimhi jātosmīti. So kira pubbe kassapabuddhakāle araññe naṭṭhaṃ balibaddaṃ gavesamāno ekena maggamūḷhena bhikkhunā maggaṃ puṭṭho tuṇhī hutvā puna tena pucchito kujjhitvā ‘‘samaṇa, dāsā nāma mukharā honti, dāsena tayā bhavitabbaṃ, atimukharosī’’ti āha. Taṃ kammaṃ tadā vipākaṃ adatvā bhasmacchanno viya pāvako ṭhitaṃ. Maraṇasamaye aññaṃ kammaṃ upaṭṭhāsi. So yathākammaṃ saṃsāre saṃsaranto ekassa kusalakammassa balena sākete vuttappakāro seṭṭhi hutvā dānādīni puññāni akāsi. Taṃ panassa kammaṃ pathaviyaṃ nihitanidhi viya ṭhitaṃ okāsaṃ labhitvā vipākaṃ dassati. Yaṃ pana tena taṃ bhikkhuṃ akkosantena kataṃ pāpakammaṃ, tamassa tasmiṃ attabhāve vipākaṃ adāsi. So ajānanto ‘‘itarassa kalyāṇakammassa balena kumbhadāsiyā kucchimhi nibbattosmī’’ti saññāya evamāha. Yato jāto suduggatoti sohaṃ jātakālato paṭṭhāya atiduggatoti dīpeti.
সমচরিযমধিট্ঠিতোতি সমচরিযাযমেৰ পতিট্ঠিতোম্হি। নূনেতন্তি একংসেন এতং। মঞ্ঞিদং সীলন্তি দেৰ, ইদং সীলং নাম নিরত্থকং মঞ্ঞে। অলাতোতি যথা অযং অলাতসেনাপতি ‘‘মযা পুরিমভৰে বহুং পাণাতিপাতকম্মং কত্ৰা সেনাপতিট্ঠানং লদ্ধ’’ন্তি ভাসতি, তেন কারণেনাহং নিরত্থকং সীলন্তি মঞ্ঞামি। কলিমেৰাতি যথা অসিপ্পো অসিক্খিতো অক্খধুত্তো পরাজযগ্গাহং গণ্হাতি, তথা নূন গণ্হামি, পুরিমভৰে অত্তনো সাপতেয্যং নাসেত্ৰা ইদানি দুক্খং অনুভৰামি। কস্সপভাসিতন্তি কস্সপগোত্তস্স অচেলকস্স ভাসিতং সুত্ৰাতি ৰদতি।
Samacariyamadhiṭṭhitoti samacariyāyameva patiṭṭhitomhi. Nūnetanti ekaṃsena etaṃ. Maññidaṃ sīlanti deva, idaṃ sīlaṃ nāma niratthakaṃ maññe. Alātoti yathā ayaṃ alātasenāpati ‘‘mayā purimabhave bahuṃ pāṇātipātakammaṃ katvā senāpatiṭṭhānaṃ laddha’’nti bhāsati, tena kāraṇenāhaṃ niratthakaṃ sīlanti maññāmi. Kalimevāti yathā asippo asikkhito akkhadhutto parājayaggāhaṃ gaṇhāti, tathā nūna gaṇhāmi, purimabhave attano sāpateyyaṃ nāsetvā idāni dukkhaṃ anubhavāmi. Kassapabhāsitanti kassapagottassa acelakassa bhāsitaṃ sutvāti vadati.
১২১৪.
1214.
‘‘বীজকস্স ৰচো সুত্ৰা, রাজা অঙ্গতি মব্রৰি।
‘‘Bījakassa vaco sutvā, rājā aṅgati mabravi;
‘নত্থি দ্ৰারং সুগতিযা, নিযতিং কঙ্খ বীজক॥
‘Natthi dvāraṃ sugatiyā, niyatiṃ kaṅkha bījaka.
১২১৫.
1215.
‘সুখং ৰা যদি ৰা দুক্খং, নিযতিযা কির লব্ভতি।
‘Sukhaṃ vā yadi vā dukkhaṃ, niyatiyā kira labbhati;
সংসারসুদ্ধি সব্বেসং, মা তুরিত্থো অনাগতে॥
Saṃsārasuddhi sabbesaṃ, mā turittho anāgate.
১২১৬.
1216.
‘অহম্পি পুব্বে কল্যাণো, ব্রাহ্মণিব্ভেসু ব্যাৰটো।
‘Ahampi pubbe kalyāṇo, brāhmaṇibbhesu byāvaṭo;
ৰোহারমনুসাসন্তো, রতিহীনো তদন্তরা’’’তি॥
Vohāramanusāsanto, ratihīno tadantarā’’’ti.
তত্থ অঙ্গতি মব্রৰীতি পঠমমেৰ ইতরেসং দ্ৰিন্নং, পচ্ছা বীজকস্সাতি তিণ্ণং ৰচনং সুত্ৰা দল়্হং মিচ্ছাদিট্ঠিং গহেত্ৰা এতং ‘‘নত্থি দ্ৰার’’ন্তিআদিৰচনমব্রৰি। নিযতিং কঙ্খাতি সম্ম বীজক, নিযতিমেৰ ওলোকেহি। চুল্লাসীতিমহাকপ্পপ্পমাণো কালোযেৰ হি সত্তে সোধেতি, ত্ৰং অতিতুরিতোতি অধিপ্পাযেনেৰমাহ। অনাগতেতি তস্মিং কালে অসম্পত্তে অন্তরাৰ দেৰলোকং গচ্ছামীতি মা তুরিত্থো। ব্যাৰটোতি ব্রাহ্মণেসু চ গহপতিকেসু চ তেসংযেৰ কাযৰেয্যাৰচ্চদানাদিকম্মকরণেন ব্যাৰটো অহোসিং। ৰোহারন্তি ৰিনিচ্ছযট্ঠানে নিসীদিত্ৰা রাজকিচ্চং ৰোহারং অনুসাসন্তোৰ। রতিহীনো তদন্তরাতি এত্তকং কালং কামগুণরতিযা পরিহীনোতি।
Tattha aṅgati mabravīti paṭhamameva itaresaṃ dvinnaṃ, pacchā bījakassāti tiṇṇaṃ vacanaṃ sutvā daḷhaṃ micchādiṭṭhiṃ gahetvā etaṃ ‘‘natthi dvāra’’ntiādivacanamabravi. Niyatiṃ kaṅkhāti samma bījaka, niyatimeva olokehi. Cullāsītimahākappappamāṇo kāloyeva hi satte sodheti, tvaṃ atituritoti adhippāyenevamāha. Anāgateti tasmiṃ kāle asampatte antarāva devalokaṃ gacchāmīti mā turittho. Byāvaṭoti brāhmaṇesu ca gahapatikesu ca tesaṃyeva kāyaveyyāvaccadānādikammakaraṇena byāvaṭo ahosiṃ. Vohāranti vinicchayaṭṭhāne nisīditvā rājakiccaṃ vohāraṃ anusāsantova. Ratihīno tadantarāti ettakaṃ kālaṃ kāmaguṇaratiyā parihīnoti.
এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ‘‘ভন্তে কস্সপ, মযং এত্তকং কালং পমজ্জিম্হা, ইদানি পন অম্হেহি আচরিযো লদ্ধো, ইতো পট্ঠায কামরতিমেৰ অনুভৰিস্সাম, তুম্হাকং সন্তিকে ইতো উত্তরি ধম্মস্সৰনম্পি নো পপঞ্চো ভৰিস্সতি, তিট্ঠথ তুম্হে, মযং গমিস্সামা’’তি আপুচ্ছন্তো আহ –
Evañca pana vatvā ‘‘bhante kassapa, mayaṃ ettakaṃ kālaṃ pamajjimhā, idāni pana amhehi ācariyo laddho, ito paṭṭhāya kāmaratimeva anubhavissāma, tumhākaṃ santike ito uttari dhammassavanampi no papañco bhavissati, tiṭṭhatha tumhe, mayaṃ gamissāmā’’ti āpucchanto āha –
১২১৭.
1217.
‘‘পুনপি ভন্তে দক্খেমু, সঙ্গতি চে ভৰিস্সতী’’তি॥
‘‘Punapi bhante dakkhemu, saṅgati ce bhavissatī’’ti.
তত্থ সঙ্গতি চেতি একস্মিং ঠানে চে নো সমাগমো ভৰিস্সতি,নো চে, অসতি পুঞ্ঞফলে কিং তযা দিট্ঠেনাতি।
Tattha saṅgati ceti ekasmiṃ ṭhāne ce no samāgamo bhavissati,no ce, asati puññaphale kiṃ tayā diṭṭhenāti.
‘‘ইদং ৰত্ৰান ৰেদেহো, পচ্চগা সনিৰেসন’’ন্তি।
‘‘Idaṃ vatvāna vedeho, paccagā sanivesana’’nti;
তত্থ সনিৰেসনন্তি ভিক্খৰে, ইদং ৰচনং ৰেদেহরাজা ৰত্ৰা রথং অভিরুয্হ অত্তনো নিৰেসনং চন্দকপাসাদতলমেৰ পটিগতো।
Tattha sanivesananti bhikkhave, idaṃ vacanaṃ vedeharājā vatvā rathaṃ abhiruyha attano nivesanaṃ candakapāsādatalameva paṭigato.
রাজা পঠমং গুণসন্তিকং গন্ত্ৰা তং ৰন্দিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছি। আগচ্ছন্তো পন অৰন্দিত্ৰাৰ আগতো। গুণো অত্তনো অগুণতায ৰন্দনম্পি নালত্থ, পিণ্ডাদিকং সক্কারং কিমেৰ লচ্ছতি। রাজাপি তং রত্তিং ৰীতিনামেত্ৰা পুনদিৰসে অমচ্চে সন্নিপাতেত্ৰা ‘‘কামগুণে মে উপট্ঠাপেথ, অহং ইতো পট্ঠায কামগুণসুখমেৰ অনুভৰিস্সামি, ন মে অঞ্ঞানি কিচ্চানি আরোচেতব্বানি, ৰিনিচ্ছযকিচ্চং অসুকো চ অসুকো চ করোতূ’’তি ৰত্ৰা কামরতিমত্তো অহোসি। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –
Rājā paṭhamaṃ guṇasantikaṃ gantvā taṃ vanditvā pañhaṃ pucchi. Āgacchanto pana avanditvāva āgato. Guṇo attano aguṇatāya vandanampi nālattha, piṇḍādikaṃ sakkāraṃ kimeva lacchati. Rājāpi taṃ rattiṃ vītināmetvā punadivase amacce sannipātetvā ‘‘kāmaguṇe me upaṭṭhāpetha, ahaṃ ito paṭṭhāya kāmaguṇasukhameva anubhavissāmi, na me aññāni kiccāni ārocetabbāni, vinicchayakiccaṃ asuko ca asuko ca karotū’’ti vatvā kāmaratimatto ahosi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
১২১৮.
1218.
‘‘ততো রত্যা ৰিৰসানে, উপট্ঠানম্হি অঙ্গতি।
‘‘Tato ratyā vivasāne, upaṭṭhānamhi aṅgati;
অমচ্চে সন্নিপাতেত্ৰা, ইদং ৰচনমব্রৰি॥
Amacce sannipātetvā, idaṃ vacanamabravi.
১২১৯.
1219.
‘চন্দকে মে ৰিমানস্মিং, সদা কামে ৰিধেন্তু মে।
‘Candake me vimānasmiṃ, sadā kāme vidhentu me;
মা উপগচ্ছুং অত্থেসু, গুয্হপ্পকাসিযেসু চ॥
Mā upagacchuṃ atthesu, guyhappakāsiyesu ca.
১২২০.
1220.
‘ৰিজযো চ সুনামো চ, সেনাপতি অলাতকো।
‘Vijayo ca sunāmo ca, senāpati alātako;
এতে অত্থে নিসীদন্তু, ৰোহারকুসলা তযো’॥
Ete atthe nisīdantu, vohārakusalā tayo’.
১২২১.
1221.
‘‘ইদং ৰত্ৰান ৰেদেহো, কামেৰ বহুমঞ্ঞথ।
‘‘Idaṃ vatvāna vedeho, kāmeva bahumaññatha;
ন চাপি ব্রাহ্মণিব্ভেসু, অত্থে কিস্মিঞ্চি ব্যাৰটো’’তি॥
Na cāpi brāhmaṇibbhesu, atthe kismiñci byāvaṭo’’ti.
তত্থ উপট্ঠানম্হীতি অত্তনো উপট্ঠানট্ঠানে। চন্দকে মেতি মম সন্তকে চন্দকপাসাদে। ৰিধেন্তু মেতি নিচ্চং ময্হং কামে সংৰিদহন্তু উপট্ঠপেন্তু। গুয্হপ্পকাসিযেসূতি গুয্হেসুপি পকাসিযেসুপি অত্থেসু উপ্পন্নেসু মং কেচি মা উপগচ্ছুং। অত্থেতি অত্থকরণে ৰিনিচ্ছযট্ঠানে। নিসীদন্তূতি মযা কত্তব্বকিচ্চস্স করণত্থং সেসঅমচ্চেহি সদ্ধিং নিসীদন্তূতি।
Tattha upaṭṭhānamhīti attano upaṭṭhānaṭṭhāne. Candake meti mama santake candakapāsāde. Vidhentu meti niccaṃ mayhaṃ kāme saṃvidahantu upaṭṭhapentu. Guyhappakāsiyesūti guyhesupi pakāsiyesupi atthesu uppannesu maṃ keci mā upagacchuṃ. Attheti atthakaraṇe vinicchayaṭṭhāne. Nisīdantūti mayā kattabbakiccassa karaṇatthaṃ sesaamaccehi saddhiṃ nisīdantūti.
১২২২.
1222.
‘‘ততো দ্ৰেসত্তরত্তস্স, ৰেদেহস্সত্রজা পিযা।
‘‘Tato dvesattarattassa, vedehassatrajā piyā;
রাজধীতা রুচা নাম, ধাতিমাতরমব্রৰি॥
Rājadhītā rucā nāma, dhātimātaramabravi.
১২২৩.
1223.
‘‘অলঙ্করোথ মং খিপ্পং, সখিযো চালঙ্করোন্তু মে।
‘‘Alaṅkarotha maṃ khippaṃ, sakhiyo cālaṅkarontu me;
সুৰে পন্নরসো দিব্যো, গচ্ছং ইস্সরসন্তিকে॥
Suve pannaraso dibyo, gacchaṃ issarasantike.
১২২৪.
1224.
‘‘তস্সা মাল্যং অভিহরিংসু, চন্দনঞ্চ মহারহং।
‘‘Tassā mālyaṃ abhihariṃsu, candanañca mahārahaṃ;
মণিসঙ্খমুত্তারতনং, নানারত্তে চ অম্বরে॥
Maṇisaṅkhamuttāratanaṃ, nānāratte ca ambare.
১২২৫.
1225.
‘‘তঞ্চ সোণ্ণমযে পীঠে, নিসিন্নং বহুকিত্থিযো।
‘‘Tañca soṇṇamaye pīṭhe, nisinnaṃ bahukitthiyo;
পরিকিরিয অসোভিংসু, রুচং রুচিরৰণ্ণিনি’’ন্তি॥
Parikiriya asobhiṃsu, rucaṃ ruciravaṇṇini’’nti.
তত্থ ততোতি ততো রঞ্ঞো কামপঙ্কে লগ্গিতদিৰসতো পট্ঠায। দ্ৰেসত্তরত্তস্সাতি চুদ্দসমে দিৰসে। ধাতিমাতরমব্রৰীতি পিতু সন্তিকং গন্তুকামা হুত্ৰা ধাতিমাতরমাহ। সা কির চাতুদ্দসে চাতুদ্দসে পঞ্চসতকুমারিকাহি পরিৰুতা ধাতিগণং আদায মহন্তেন সিরিৰিলাসেন অত্তনো সত্তভূমিকা রতিৰড্ঢনপাসাদা ওরুয্হ পিতু দস্সনত্থং চন্দকপাসাদং গচ্ছতি। অথ নং পিতা দিস্ৰা তুট্ঠমানসো হুত্ৰা মহাসক্কারং কারেত্ৰা উয্যোজেন্তো ‘‘অম্ম, দানং দেহী’’তি সহস্সং দত্ৰা উয্যোজেতি। সা অত্তনো নিৰেসনং আগন্ত্ৰা পুনদিৰসে উপোসথিকা হুত্ৰা কপণদ্ধিকৰণিব্বকযাচকানং মহাদানং দেতি। রঞ্ঞা কিরস্সা একো জনপদোপি দিন্নো। ততো আযেন সব্বকিচ্চানি করোতি। তদা পন ‘‘রঞ্ঞা কির গুণং আজীৰকং নিস্সায মিচ্ছাদস্সনং গহিত’’ন্তি সকলনগরে এককোলাহলং অহোসি। তং পৰত্তিং রুচায ধাতিযো সুত্ৰা রাজধীতায আরোচযিংসু ‘‘অয্যে, পিতরা কির তে আজীৰকস্স কথং সুত্ৰা মিচ্ছাদস্সনং গহিতং, সো কির চতূসু নগরদ্ৰারেসু দানসালাযো ৰিদ্ধংসাপেত্ৰা পরপরিগ্গহিতা ইত্থিযো চ কুমারিকাযো চ পসয্হকারেন গণ্হিতুং আণাপেতি, রজ্জং ন ৰিচারেতি, কামমত্তোযেৰ কির জাতো’’তি। সা তং কথং সুত্ৰা অনত্তমনা হুত্ৰা ‘‘কথঞ্হি নাম মে তাতো অপগতসুক্কধম্মং নিল্লজ্জং নগ্গভোগ্গং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছিস্সতি, ননু ধম্মিকসমণব্রাহ্মণে কম্মৰাদিনো উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছিতব্বো সিযা, ঠপেত্ৰা খো পন মং অঞ্ঞো ময্হং পিতরং মিচ্ছাদস্সনা অপনেত্ৰা সম্মাদস্সনে পতিট্ঠাপেতুং সমত্থো নাম নত্থি। অহঞ্হি অতীতা সত্ত, অনাগতা সত্তাতি চুদ্দস জাতিযো অনুস্সরামি, তস্মা পুব্বে মযা কতং পাপকম্মং কথেত্ৰা পাপকম্মস্স ফলং দস্সেন্তী মম পিতরং মিচ্ছাদস্সনা মোচেস্সামি। সচে পন অজ্জেৰ গমিস্সামি, অথ মং পিতা ‘অম্ম, ত্ৰং পুব্বে অড্ঢমাসে আগচ্ছসি, অজ্জ কস্মা এৰং লহু আগতাসী’তি ৰক্খতি। তত্র সচে অহং ‘তুম্হেহি কির মিচ্ছাদস্সনং গহিত’ন্তি সুত্ৰা ‘আগতম্হী’তি ৰক্খামি, ন মে ৰচনং গরুং কত্ৰা গণ্হিস্সতি, তস্মা অজ্জ অগন্ত্ৰা ইতো চুদ্দসমে দিৰসে কাল়পক্খেযেৰ কিঞ্চি অজানন্তী ৰিয পুব্বে গমনাকারেন্তেৰ গন্ত্ৰা আগমনকালে দানৰত্তত্থায সহস্সং যাচিস্সামি, তদা মে পিতা দিট্ঠিযা গহিতভাৰং কথেস্সতি। অথ নং অহং অত্তনো বলেন মিচ্ছাদিট্ঠিং ছড্ডাপেস্সামী’’তি চিন্তেসি। তস্মা চুদ্দসমে দিৰসে পিতু সন্তিকং গন্তুকামা হুত্ৰা এৰমাহ।
Tattha tatoti tato rañño kāmapaṅke laggitadivasato paṭṭhāya. Dvesattarattassāti cuddasame divase. Dhātimātaramabravīti pitu santikaṃ gantukāmā hutvā dhātimātaramāha. Sā kira cātuddase cātuddase pañcasatakumārikāhi parivutā dhātigaṇaṃ ādāya mahantena sirivilāsena attano sattabhūmikā rativaḍḍhanapāsādā oruyha pitu dassanatthaṃ candakapāsādaṃ gacchati. Atha naṃ pitā disvā tuṭṭhamānaso hutvā mahāsakkāraṃ kāretvā uyyojento ‘‘amma, dānaṃ dehī’’ti sahassaṃ datvā uyyojeti. Sā attano nivesanaṃ āgantvā punadivase uposathikā hutvā kapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṃ mahādānaṃ deti. Raññā kirassā eko janapadopi dinno. Tato āyena sabbakiccāni karoti. Tadā pana ‘‘raññā kira guṇaṃ ājīvakaṃ nissāya micchādassanaṃ gahita’’nti sakalanagare ekakolāhalaṃ ahosi. Taṃ pavattiṃ rucāya dhātiyo sutvā rājadhītāya ārocayiṃsu ‘‘ayye, pitarā kira te ājīvakassa kathaṃ sutvā micchādassanaṃ gahitaṃ, so kira catūsu nagaradvāresu dānasālāyo viddhaṃsāpetvā parapariggahitā itthiyo ca kumārikāyo ca pasayhakārena gaṇhituṃ āṇāpeti, rajjaṃ na vicāreti, kāmamattoyeva kira jāto’’ti. Sā taṃ kathaṃ sutvā anattamanā hutvā ‘‘kathañhi nāma me tāto apagatasukkadhammaṃ nillajjaṃ naggabhoggaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchissati, nanu dhammikasamaṇabrāhmaṇe kammavādino upasaṅkamitvā pucchitabbo siyā, ṭhapetvā kho pana maṃ añño mayhaṃ pitaraṃ micchādassanā apanetvā sammādassane patiṭṭhāpetuṃ samattho nāma natthi. Ahañhi atītā satta, anāgatā sattāti cuddasa jātiyo anussarāmi, tasmā pubbe mayā kataṃ pāpakammaṃ kathetvā pāpakammassa phalaṃ dassentī mama pitaraṃ micchādassanā mocessāmi. Sace pana ajjeva gamissāmi, atha maṃ pitā ‘amma, tvaṃ pubbe aḍḍhamāse āgacchasi, ajja kasmā evaṃ lahu āgatāsī’ti vakkhati. Tatra sace ahaṃ ‘tumhehi kira micchādassanaṃ gahita’nti sutvā ‘āgatamhī’ti vakkhāmi, na me vacanaṃ garuṃ katvā gaṇhissati, tasmā ajja agantvā ito cuddasame divase kāḷapakkheyeva kiñci ajānantī viya pubbe gamanākārenteva gantvā āgamanakāle dānavattatthāya sahassaṃ yācissāmi, tadā me pitā diṭṭhiyā gahitabhāvaṃ kathessati. Atha naṃ ahaṃ attano balena micchādiṭṭhiṃ chaḍḍāpessāmī’’ti cintesi. Tasmā cuddasame divase pitu santikaṃ gantukāmā hutvā evamāha.
তত্থ সখিযো চাতি সহাযিকাযোপি মে পঞ্চসতা কুমারিকাযো একাযেকং অসদিসং কত্ৰা নানালঙ্কারেহি নানাৰণ্ণেহি পুপ্ফগন্ধৰিলেপনেহি অলঙ্করোন্তূতি। দিব্যোতি দিব্বসদিসো, দেৰতাসন্নিপাতপটিমণ্ডিতোতিপি দিব্বো। গচ্ছন্তি মম দানৰত্তং আহরাপেতুং ৰিদেহিস্সরস্স পিতু সন্তিকং গমিস্সামীতি। অভিহরিংসূতি সোল়সহি গন্ধোদকঘটেহি ন্হাপেত্ৰা মণ্ডনত্থায অভিহরিংসু। পরিকিরিযাতি পরিৰারেত্ৰা। অসোভিংসূতি সুজং পরিৰারেত্ৰা ঠিতা দেৰকঞ্ঞা ৰিয তং দিৰসং অতিৰিয অসোভিংসূতি।
Tattha sakhiyo cāti sahāyikāyopi me pañcasatā kumārikāyo ekāyekaṃ asadisaṃ katvā nānālaṅkārehi nānāvaṇṇehi pupphagandhavilepanehi alaṅkarontūti. Dibyoti dibbasadiso, devatāsannipātapaṭimaṇḍitotipi dibbo. Gacchanti mama dānavattaṃ āharāpetuṃ videhissarassa pitu santikaṃ gamissāmīti. Abhihariṃsūti soḷasahi gandhodakaghaṭehi nhāpetvā maṇḍanatthāya abhihariṃsu. Parikiriyāti parivāretvā. Asobhiṃsūti sujaṃ parivāretvā ṭhitā devakaññā viya taṃ divasaṃ ativiya asobhiṃsūti.
১২২৬.
1226.
‘‘সা চ সখিমজ্ঝগতা, সব্বাভরণভূসিতা।
‘‘Sā ca sakhimajjhagatā, sabbābharaṇabhūsitā;
সতেরতা অব্ভমিৰ, চন্দকং পাৰিসী রুচা॥
Sateratā abbhamiva, candakaṃ pāvisī rucā.
১২২৭.
1227.
‘‘উপসঙ্কমিত্ৰা ৰেদেহং, ৰন্দিত্ৰা ৰিনযে রতং।
‘‘Upasaṅkamitvā vedehaṃ, vanditvā vinaye rataṃ;
সুৰণ্ণখচিতে পীঠে, একমন্তং উপাৰিসী’’তি॥
Suvaṇṇakhacite pīṭhe, ekamantaṃ upāvisī’’ti.
তত্থ উপাৰিসীতি পিতু ৰসনট্ঠানং চন্দকপাসাদং পাৰিসি। সুৰণ্ণখচিতেতি সত্তরতনখচিতে সুৰণ্ণমযে পীঠে।
Tattha upāvisīti pitu vasanaṭṭhānaṃ candakapāsādaṃ pāvisi. Suvaṇṇakhaciteti sattaratanakhacite suvaṇṇamaye pīṭhe.
১২২৮.
1228.
‘‘তঞ্চ দিস্ৰান ৰেদেহো, অচ্ছরানংৰ সঙ্গমং।
‘‘Tañca disvāna vedeho, accharānaṃva saṅgamaṃ;
রুচং সখিমজ্ঝগতং, ইদং ৰচনমব্রৰি॥
Rucaṃ sakhimajjhagataṃ, idaṃ vacanamabravi.
১২২৯.
1229.
‘‘‘কচ্চি রমসি পাসাদে, অন্তোপোক্খরণিং পতি।
‘‘‘Kacci ramasi pāsāde, antopokkharaṇiṃ pati;
কচ্চি বহুৰিধং খজ্জং, সদা অভিহরন্তি তে॥
Kacci bahuvidhaṃ khajjaṃ, sadā abhiharanti te.
১২৩০.
1230.
‘কচ্চি বহুৰিধং মাল্যং, ওচিনিত্ৰা কুমারিযো।
‘Kacci bahuvidhaṃ mālyaṃ, ocinitvā kumāriyo;
ঘরকে করোথ পচ্চেকং, খিড্ডারতিরতা মুহুং॥
Gharake karotha paccekaṃ, khiḍḍāratiratā muhuṃ.
১২৩১.
1231.
‘কেন ৰা ৰিকলং তুয্হং, কিং খিপ্পং আহরন্তি তে।
‘Kena vā vikalaṃ tuyhaṃ, kiṃ khippaṃ āharanti te;
মনো করস্সু কুড্ডমুখী, অপি চন্দসমম্হিপী’’’তি॥
Mano karassu kuḍḍamukhī, api candasamamhipī’’’ti.
তত্থ সঙ্গমন্তি অচ্ছরানং সঙ্গমং ৰিয সমাগমং দিস্ৰা। পাসাদেতি অম্ম মযা তুয্হং ৰেজযন্তসদিসো রতিৰড্ঢনপাসাদো কারিতো, কচ্চি তত্থ রমসি। অন্তোপোক্খরণিং পতীতি অন্তোৰত্থুস্মিঞ্ঞেৰ তে মযা নন্দাপোক্খরণীপটিভাগাপোক্খরণী কারিতা, কচ্চি তং পোক্খরণিং পটিচ্চ উদককীল়ং কীল়ন্তী রমসি। মাল্যন্তি অম্ম, অহং তুয্হং দেৰসিকং পঞ্চৰীসতি পুপ্ফসমুগ্গে পহিণামি, কচ্চি তুম্হে সব্বাপি কুমারিকাযো তং মাল্যং ওচিনিত্ৰা গন্থিত্ৰা অভিণ্হং খিড্ডারতিরতা হুত্ৰা পচ্চেকং ঘরকে করোথ, ‘‘ইদং সুন্দরং, ইদং সুন্দরতর’’ন্তি পাটিযেক্কং সারম্ভেন ৰাযপুপ্ফঘরকানি পুপ্ফগব্ভে চ পুপ্ফাসনপুপ্ফসযনানি চ কচ্চি করোথাতি পুচ্ছতি।
Tattha saṅgamanti accharānaṃ saṅgamaṃ viya samāgamaṃ disvā. Pāsādeti amma mayā tuyhaṃ vejayantasadiso rativaḍḍhanapāsādo kārito, kacci tattha ramasi. Antopokkharaṇiṃ patīti antovatthusmiññeva te mayā nandāpokkharaṇīpaṭibhāgāpokkharaṇī kāritā, kacci taṃ pokkharaṇiṃ paṭicca udakakīḷaṃ kīḷantī ramasi. Mālyanti amma, ahaṃ tuyhaṃ devasikaṃ pañcavīsati pupphasamugge pahiṇāmi, kacci tumhe sabbāpi kumārikāyo taṃ mālyaṃ ocinitvā ganthitvā abhiṇhaṃ khiḍḍāratiratā hutvā paccekaṃ gharake karotha, ‘‘idaṃ sundaraṃ, idaṃ sundaratara’’nti pāṭiyekkaṃ sārambhena vāyapupphagharakāni pupphagabbhe ca pupphāsanapupphasayanāni ca kacci karothāti pucchati.
ৰিকলন্তি ৰেকল্লং। মনো করস্সূতি চিত্তং উপ্পাদেহি। কুড্ডমুখীতি সাসপকক্কেহি পসাদিতমুখতায তং এৰমাহ। ইত্থিযো হি মুখৰণ্ণং পসাদেন্তিযো দুট্ঠলোহিতমুখদূসিতপীল়কাহরণত্থং পঠমং সাসপকক্কেন মুখং ৰিলিম্পন্তি, ততো লোহিতস্স সমকরণত্থং মত্তিকাকক্কেন, ততো ছৰিপসাদনত্থং তিলকক্কেন। চন্দসমম্হিপীতি চন্দতো দুল্লভতরো নাম নত্থি, তাদিসেপি রুচিং কত্ৰা মমাচিক্খ, সম্পাদেস্সামি তেতি।
Vikalanti vekallaṃ. Mano karassūti cittaṃ uppādehi. Kuḍḍamukhīti sāsapakakkehi pasāditamukhatāya taṃ evamāha. Itthiyo hi mukhavaṇṇaṃ pasādentiyo duṭṭhalohitamukhadūsitapīḷakāharaṇatthaṃ paṭhamaṃ sāsapakakkena mukhaṃ vilimpanti, tato lohitassa samakaraṇatthaṃ mattikākakkena, tato chavipasādanatthaṃ tilakakkena. Candasamamhipīti candato dullabhataro nāma natthi, tādisepi ruciṃ katvā mamācikkha, sampādessāmi teti.
১২৩২.
1232.
‘‘ৰেদেহস্স ৰচো সুত্ৰা, রুচা পিতর মব্রৰি।
‘‘Vedehassa vaco sutvā, rucā pitara mabravi;
‘সব্বমেতং মহারাজ, লব্ভতিস্সরসন্তিকে॥
‘Sabbametaṃ mahārāja, labbhatissarasantike.
১২৩৩.
1233.
‘সুৰে পন্নরসো দিব্যো, সহস্সং আহরন্তু মে।
‘Suve pannaraso dibyo, sahassaṃ āharantu me;
যথাদিন্নঞ্চ দস্সামি, দানং সব্বৰণীস্ৰহ’’’ন্তি॥
Yathādinnañca dassāmi, dānaṃ sabbavaṇīsvaha’’’nti.
তত্থ সব্বৰণীস্ৰহন্তি সব্বৰণিব্বকেসু অহং দস্সামি।
Tattha sabbavaṇīsvahanti sabbavaṇibbakesu ahaṃ dassāmi.
১২৩৪.
1234.
‘‘রুচায ৰচনং সুত্ৰা, রাজা অঙ্গতি মব্রৰি।
‘‘Rucāya vacanaṃ sutvā, rājā aṅgati mabravi;
‘বহুং ৰিনাসিতং ৰিত্তং, নিরত্থং অফলং তযা॥
‘Bahuṃ vināsitaṃ vittaṃ, niratthaṃ aphalaṃ tayā.
১২৩৫.
1235.
‘উপোসথে ৰসং নিচ্চং, অন্নপানং ন ভুঞ্জসি।
‘Uposathe vasaṃ niccaṃ, annapānaṃ na bhuñjasi;
নিযতেতং অভুত্তব্বং, নত্থি পুঞ্ঞং অভুঞ্জতো’’’তি॥
Niyatetaṃ abhuttabbaṃ, natthi puññaṃ abhuñjato’’’ti.
তত্থ অঙ্গতি মব্রৰীতি ভিক্খৰে, সো অঙ্গতিরাজা পুব্বে অযাচিতোপি ‘‘অম্ম, দানং দেহী’’তি সহস্সং দত্ৰা তং দিৰসং যাচিতোপি মিচ্ছাদস্সনস্স গহিতত্তা অদত্ৰা ইদং ‘‘বহুং ৰিনাসিত’’ন্তিআদিৰচনং অব্রৰি। নিযতেতং অভুত্তব্বন্তি এতং নিযতিৰসেন তযা অভুঞ্জিতব্বং ভৰিস্সতি, ভুঞ্জন্তানম্পি অভুঞ্জন্তানম্পি পুঞ্ঞং নত্থি। সব্বে হি চুল্লাসীতিমহাকপ্পে অতিক্কমিত্ৰাৰ সুজ্ঝন্তি।
Tattha aṅgati mabravīti bhikkhave, so aṅgatirājā pubbe ayācitopi ‘‘amma, dānaṃ dehī’’ti sahassaṃ datvā taṃ divasaṃ yācitopi micchādassanassa gahitattā adatvā idaṃ ‘‘bahuṃ vināsita’’ntiādivacanaṃ abravi. Niyatetaṃ abhuttabbanti etaṃ niyativasena tayā abhuñjitabbaṃ bhavissati, bhuñjantānampi abhuñjantānampi puññaṃ natthi. Sabbe hi cullāsītimahākappe atikkamitvāva sujjhanti.
১২৩৬.
1236.
‘‘বীজকোপি হি সুত্ৰান, তদা কস্সপভাসিতং।
‘‘Bījakopi hi sutvāna, tadā kassapabhāsitaṃ;
‘পস্সসন্তো মুহুং উণ্হং, রুদং অস্সূনি ৰত্তযি॥
‘Passasanto muhuṃ uṇhaṃ, rudaṃ assūni vattayi.
১২৩৭.
1237.
‘যাৰ রুচে জীৰমানা, মা ভত্তমপনামযি।
‘Yāva ruce jīvamānā, mā bhattamapanāmayi;
নত্থি ভদ্দে পরো লোকো, কিং নিরত্থং ৰিহঞ্ঞসী’’’তি॥
Natthi bhadde paro loko, kiṃ niratthaṃ vihaññasī’’’ti.
তত্থ বীজকোপীতি বীজকোপি পুব্বে কল্যাণকম্মং কত্ৰা তস্স নিস্সন্দেন দাসিকুচ্ছিযং নিব্বত্তোতি বীজকৰত্থুম্পিস্সা উদাহরণত্থং আহরি। নত্থি ভদ্দেতি ভদ্দে, গুণাচরিযো এৰমাহ ‘‘নত্থি অযং লোকো, নত্থি পরো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না’’তি। পরলোকে হি সতি ইধলোকোপি নাম ভৰেয্য, সোযেৰ চ নত্থি। মাতাপিতূসু সন্তেসু পুত্তধীতরো নাম ভৰেয্যূউং, তেযেৰ চ নত্থি। ধম্মে সতি ধম্মিকসমণব্রাহ্মণা ভৰেয্যূং, তেযেৰ চ নত্থি। কিং দানং দেন্তী সীলং রক্খন্তী নিরত্থং ৰিহঞ্ঞসীতি।
Tattha bījakopīti bījakopi pubbe kalyāṇakammaṃ katvā tassa nissandena dāsikucchiyaṃ nibbattoti bījakavatthumpissā udāharaṇatthaṃ āhari. Natthi bhaddeti bhadde, guṇācariyo evamāha ‘‘natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā’’ti. Paraloke hi sati idhalokopi nāma bhaveyya, soyeva ca natthi. Mātāpitūsu santesu puttadhītaro nāma bhaveyyūuṃ, teyeva ca natthi. Dhamme sati dhammikasamaṇabrāhmaṇā bhaveyyūṃ, teyeva ca natthi. Kiṃ dānaṃ dentī sīlaṃ rakkhantī niratthaṃ vihaññasīti.
১২৩৮.
1238.
‘‘ৰেদেহস্স ৰচো সুত্ৰা, রুচা রুচিরৰণ্ণিনী।
‘‘Vedehassa vaco sutvā, rucā ruciravaṇṇinī;
জানং পুব্বাপরং ধম্মং, পিতরং এতদব্রৰি॥
Jānaṃ pubbāparaṃ dhammaṃ, pitaraṃ etadabravi.
১২৩৯.
1239.
‘সুতমেৰ পুরে আসি, সক্খি দিট্ঠমিদং মযা।
‘Sutameva pure āsi, sakkhi diṭṭhamidaṃ mayā;
বালূপসেৰী যো হোতি, বালোৰ সমপজ্জথ॥
Bālūpasevī yo hoti, bālova samapajjatha.
১২৪০.
1240.
‘মূল়্হো হি মূল়্হমাগম্ম, ভিয্যো মোহং নিগচ্ছতি।
‘Mūḷho hi mūḷhamāgamma, bhiyyo mohaṃ nigacchati;
পতিরূপং অলাতেন, বীজকেন চ মুয্হিতু’’’ন্তি॥
Patirūpaṃ alātena, bījakena ca muyhitu’’’nti.
তত্থ পুব্বাপরং ধম্মন্তি ভিক্খৰে, পিতু ৰচনং সুত্ৰা রুচা রাজধীতা অতীতে সত্তজাতিৰসেন পুব্বধম্মং, অনাগতে সত্তজাতিৰসেন অনাগতধম্মঞ্চ জানন্তী পিতরং মিচ্ছাদিট্ঠিতো মোচেতুকামা এতং ‘‘সুতমেৰা’’তিআদিমাহ। তত্থ সমপজ্জথাতি যো পুগ্গলো বালূপসেৰী হোতি, সো বালোৰ সমপজ্জতীতি এতং মযা পুব্বে সুতমেৰ, অজ্জ পন পচ্চক্খতো দিট্ঠং। মূল়্হোতি মগ্গমূল়্হং আগম্ম মগ্গমূল়্হো ৰিয দিট্ঠিমূল়্হং আগম্ম দিট্ঠিমূল়্হোপি উত্তরি মোহং নিগচ্ছতি, মূল়্হতরো হোতি। অলাতেনাতি দেৰ, তুম্হেহি জাতিগোত্তকুলপদেসইস্সরিযপুঞ্ঞপঞ্ঞাহীনেন অলাতসেনাপতিনা অচ্চন্তহীনেন দুপ্পঞ্ঞেন বীজকদাসেন চ গামদারকসদিসং অহিরিকং বালং গুণং আজীৰকং আগম্ম মুয্হিতুং পতিরূপং অনুচ্ছৰিকং। কিং তে ন মুয্হিস্সন্তীতি?
Tattha pubbāparaṃ dhammanti bhikkhave, pitu vacanaṃ sutvā rucā rājadhītā atīte sattajātivasena pubbadhammaṃ, anāgate sattajātivasena anāgatadhammañca jānantī pitaraṃ micchādiṭṭhito mocetukāmā etaṃ ‘‘sutamevā’’tiādimāha. Tattha samapajjathāti yo puggalo bālūpasevī hoti, so bālova samapajjatīti etaṃ mayā pubbe sutameva, ajja pana paccakkhato diṭṭhaṃ. Mūḷhoti maggamūḷhaṃ āgamma maggamūḷho viya diṭṭhimūḷhaṃ āgamma diṭṭhimūḷhopi uttari mohaṃ nigacchati, mūḷhataro hoti. Alātenāti deva, tumhehi jātigottakulapadesaissariyapuññapaññāhīnena alātasenāpatinā accantahīnena duppaññena bījakadāsena ca gāmadārakasadisaṃ ahirikaṃ bālaṃ guṇaṃ ājīvakaṃ āgamma muyhituṃ patirūpaṃ anucchavikaṃ. Kiṃ te na muyhissantīti?
এৰং তে উভোপি গরহিত্ৰা দিট্ঠিতো মোচেতুকামতায পিতরং ৰণ্ণেন্তী আহ –
Evaṃ te ubhopi garahitvā diṭṭhito mocetukāmatāya pitaraṃ vaṇṇentī āha –
১২৪১.
1241.
‘‘ত্ৰঞ্চ দেৰাসি সপ্পঞ্ঞো, ধীরো অত্থস্স কোৰিদো।
‘‘Tvañca devāsi sappañño, dhīro atthassa kovido;
কথং বালেভি সদিসং, হীনদিট্ঠিং উপাগমি॥
Kathaṃ bālebhi sadisaṃ, hīnadiṭṭhiṃ upāgami.
১২৪২.
1242.
‘‘সচেপি সংসারপথেন সুজ্ঝতি, নিরত্থিযা পব্বজ্জা গুণস্স।
‘‘Sacepi saṃsārapathena sujjhati, niratthiyā pabbajjā guṇassa;
কীটোৰ অগ্গিং জলিতং অপাপতং, উপপজ্জতি মোহমূল়্হো নগ্গভাৰং॥
Kīṭova aggiṃ jalitaṃ apāpataṃ, upapajjati mohamūḷho naggabhāvaṃ.
১২৪৩.
1243.
‘‘সংসারসুদ্ধীতি পুরে নিৰিট্ঠা, কম্মং ৰিদূসেন্তি বহূ অজানং।
‘‘Saṃsārasuddhīti pure niviṭṭhā, kammaṃ vidūsenti bahū ajānaṃ;
পুব্বে কলী দুগ্গহিতোৰনত্থা, দুম্মোচযা বলিসা অম্বুজোৰা’’তি॥
Pubbe kalī duggahitovanatthā, dummocayā balisā ambujovā’’ti.
তত্থ সপ্পঞ্ঞোতি যসৰযপুঞ্ঞতিত্থাৰাসযোনিসোমনসিকারসাকচ্ছাৰসেন লদ্ধায পঞ্ঞায সপ্পঞ্ঞো, তেনেৰ কারণেন ধীরো, ধীরতায অত্থানত্থস্স কারণাকারণস্স কোৰিদো। বালেভি সদিসন্তি যথা তে বালা উপগতা, তথা কথং ত্ৰং হীনদিট্ঠিং উপগতো। অপাপতন্তি অপি আপতং, পতন্তোতি অত্থো। ইদং ৰুত্তং হোতি – তাত, সংসারেন সুদ্ধীতি লদ্ধিযা সতি যথা পটঙ্গকীটো রত্তিভাগে জলিতং অগ্গিং দিস্ৰা তপ্পচ্চযং দুক্খং অজানিত্ৰা মোহেন তত্থ পতন্তো মহাদুক্খং আপজ্জতি, তথা গুণোপি পঞ্চ কামগুণে পহায মোহমূল়্হো নিরস্সাদং নগ্গভাৰং উপপজ্জতি।
Tattha sappaññoti yasavayapuññatitthāvāsayonisomanasikārasākacchāvasena laddhāya paññāya sappañño, teneva kāraṇena dhīro, dhīratāya atthānatthassa kāraṇākāraṇassa kovido. Bālebhi sadisanti yathā te bālā upagatā, tathā kathaṃ tvaṃ hīnadiṭṭhiṃ upagato. Apāpatanti api āpataṃ, patantoti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – tāta, saṃsārena suddhīti laddhiyā sati yathā paṭaṅgakīṭo rattibhāge jalitaṃ aggiṃ disvā tappaccayaṃ dukkhaṃ ajānitvā mohena tattha patanto mahādukkhaṃ āpajjati, tathā guṇopi pañca kāmaguṇe pahāya mohamūḷho nirassādaṃ naggabhāvaṃ upapajjati.
পুরে নিৰিট্ঠাতি তাত, সংসারেন সুদ্ধীতি কস্সচি ৰচনং অসুত্ৰা পঠমমেৰ নিৰিট্ঠো নত্থি, সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলন্তি গহিতত্তা বহূ জনা অজানন্তা কম্মং ৰিদূসেন্তা কম্মফলম্পি ৰিদূসেন্তিযেৰ, এৰং তেসং পুব্বে গহিতো কলি পরাজযগাহো দুগ্গহিতোৰ হোতীতি অত্থো। দুম্মোচযা বলিসা অম্বুজোৰাতি তে পন এৰং অজানন্তা মিচ্ছাদস্সনেন অনত্থং গহেত্ৰা ঠিতা বালা যথা নাম বলিসং গিলিত্ৰা ঠিতো মচ্ছো বলিসা দুম্মোচযো হোতি, এৰং তম্হা অনত্থা দুম্মোচযা হোন্তি।
Pure niviṭṭhāti tāta, saṃsārena suddhīti kassaci vacanaṃ asutvā paṭhamameva niviṭṭho natthi, sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalanti gahitattā bahū janā ajānantā kammaṃ vidūsentā kammaphalampi vidūsentiyeva, evaṃ tesaṃ pubbe gahito kali parājayagāho duggahitova hotīti attho. Dummocayā balisā ambujovāti te pana evaṃ ajānantā micchādassanena anatthaṃ gahetvā ṭhitā bālā yathā nāma balisaṃ gilitvā ṭhito maccho balisā dummocayo hoti, evaṃ tamhā anatthā dummocayā honti.
উত্তরিপি উদাহরণং আহরন্তী আহ –
Uttaripi udāharaṇaṃ āharantī āha –
১২৪৪.
1244.
‘‘উপমং তে করিস্সামি, মহারাজ তৰত্থিযা।
‘‘Upamaṃ te karissāmi, mahārāja tavatthiyā;
উপমায মিধেকচ্চে, অত্থং জানন্তি পণ্ডিতা॥
Upamāya midhekacce, atthaṃ jānanti paṇḍitā.
১২৪৫.
1245.
‘‘ৰাণিজানং যথা নাৰা, অপ্পমাণভরা গরু।
‘‘Vāṇijānaṃ yathā nāvā, appamāṇabharā garu;
অতিভারং সমাদায, অণ্ণৰে অৰসীদতি॥
Atibhāraṃ samādāya, aṇṇave avasīdati.
১২৪৬.
1246.
‘‘এৰমেৰ নরো পাপং, থোকং থোকম্পি আচিনং।
‘‘Evameva naro pāpaṃ, thokaṃ thokampi ācinaṃ;
অতিভারং সমাদায, নিরযে অৰসীদতি॥
Atibhāraṃ samādāya, niraye avasīdati.
১২৪৭.
1247.
‘‘ন তাৰ ভারো পরিপূরো, অলাতস্স মহীপতি।
‘‘Na tāva bhāro paripūro, alātassa mahīpati;
আচিনাতি চ তং পাপং, যেন গচ্ছতি দুগ্গতিং॥
Ācināti ca taṃ pāpaṃ, yena gacchati duggatiṃ.
১২৪৮.
1248.
‘‘পুব্বেৰস্স কতং পুঞ্ঞং, অলাতস্স মহীপতি।
‘‘Pubbevassa kataṃ puññaṃ, alātassa mahīpati;
তস্সেৰ দেৰ নিস্সন্দো, যঞ্চেসো লভতে সুখং॥
Tasseva deva nissando, yañceso labhate sukhaṃ.
১২৪৯.
1249.
‘‘খীযতে চস্স তং পুঞ্ঞং, তথা হি অগুণে রতো।
‘‘Khīyate cassa taṃ puññaṃ, tathā hi aguṇe rato;
উজুমগ্গং অৰহায, কুম্মগ্গমনুধাৰতি॥
Ujumaggaṃ avahāya, kummaggamanudhāvati.
১২৫০.
1250.
‘‘তুলা যথা পগ্গহিতা, ওহিতে তুলমণ্ডলে।
‘‘Tulā yathā paggahitā, ohite tulamaṇḍale;
উন্নমেতি তুলাসীসং, ভারে ওরোপিতে সতি॥
Unnameti tulāsīsaṃ, bhāre oropite sati.
১২৫১.
1251.
‘‘এৰমেৰ নরো পুঞ্ঞং, থোকং থোকম্পি আচিনং।
‘‘Evameva naro puññaṃ, thokaṃ thokampi ācinaṃ;
সগ্গাতিমানো দাসোৰ, বীজকো সাতৰে রতো’’তি॥
Saggātimāno dāsova, bījako sātave rato’’ti.
তত্থ নিরযেতি অট্ঠৰিধে মহানিরযে, সোল়সৰিধে উস্সদনিরযে, লোকন্তরনিরযে চ। ভারোতি তাত, ন তাৰ অলাতস্স অকুসলভারো পূরতি। তস্সেৰাতি তস্স পুব্বে কতস্স পুঞ্ঞস্সেৰ নিস্সন্দো, যং সো অলাতসেনাপতি অজ্জ সুখং লভতি। ন হি তাত, এতং গোঘাতককম্মস্স ফলং। পাপকম্মস্স হি নাম ৰিপাকো ইট্ঠো কন্তো ভৰিস্সতীতি অট্ঠানমেতং। অগুণে রতোতি তথাহেস ইদানি অকুসলকম্মে রতো। উজুমগ্গন্তি দসকুসলকম্মপথমগ্গং। কুম্মগ্গন্তি নিরযগামিঅকুসলমগ্গং।
Tattha nirayeti aṭṭhavidhe mahāniraye, soḷasavidhe ussadaniraye, lokantaraniraye ca. Bhāroti tāta, na tāva alātassa akusalabhāro pūrati. Tassevāti tassa pubbe katassa puññasseva nissando, yaṃ so alātasenāpati ajja sukhaṃ labhati. Na hi tāta, etaṃ goghātakakammassa phalaṃ. Pāpakammassa hi nāma vipāko iṭṭho kanto bhavissatīti aṭṭhānametaṃ. Aguṇe ratoti tathāhesa idāni akusalakamme rato. Ujumagganti dasakusalakammapathamaggaṃ. Kummagganti nirayagāmiakusalamaggaṃ.
ওহিতে তুলমণ্ডলেতি ভণ্ডপটিচ্ছনত্থায তুলমণ্ডলে লগ্গেত্ৰা ঠপিতে। উন্নমেতীতি উদ্ধং উক্খিপতি। আচিনন্তি থোকং থোকম্পি পুঞ্ঞং আচিনন্তো পাপভারং ওতারেত্ৰা নরো কল্যাণকম্মস্স সীসং উক্খিপিত্ৰা দেৰলোকং গচ্ছতি। সগ্গাতিমানোতি সগ্গে অতিমানো সগ্গসম্পাপকে সাতফলে কল্যাণকম্মে অভিরতো। ‘‘সগ্গাধিমানো’’তিপি পাঠো, সগ্গং অধিকারং কত্ৰা ঠিতচিত্তোতি অত্থো। সাতৰে রতোতি এস বীজকদাসো সাতৰে মধুরৰিপাকে কুসলধম্মেযেৰ রতো। সো ইমস্স পাপকম্মস্স খীণকালে, কল্যাণকম্মস্স ফলেন দেৰলোকে নিব্বত্তিস্সতি।
Ohite tulamaṇḍaleti bhaṇḍapaṭicchanatthāya tulamaṇḍale laggetvā ṭhapite. Unnametīti uddhaṃ ukkhipati. Ācinanti thokaṃ thokampi puññaṃ ācinanto pāpabhāraṃ otāretvā naro kalyāṇakammassa sīsaṃ ukkhipitvā devalokaṃ gacchati. Saggātimānoti sagge atimāno saggasampāpake sātaphale kalyāṇakamme abhirato. ‘‘Saggādhimāno’’tipi pāṭho, saggaṃ adhikāraṃ katvā ṭhitacittoti attho. Sātave ratoti esa bījakadāso sātave madhuravipāke kusaladhammeyeva rato. So imassa pāpakammassa khīṇakāle, kalyāṇakammassa phalena devaloke nibbattissati.
যঞ্চেস ইদানি দাসত্তং উপগতো, ন তং কল্যাণকম্মস্স ফলেন। দাসত্তসংৰত্তনিকঞ্হিস্স পুব্বে কতং পাপং ভৰিস্সতীতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বন্তি ইমমত্থং পকাসেন্তী আহ –
Yañcesa idāni dāsattaṃ upagato, na taṃ kalyāṇakammassa phalena. Dāsattasaṃvattanikañhissa pubbe kataṃ pāpaṃ bhavissatīti niṭṭhamettha gantabbanti imamatthaṃ pakāsentī āha –
১২৫২.
1252.
‘‘যমজ্জ বীজকো দাসো, দুক্খং পস্সতি অত্তনি।
‘‘Yamajja bījako dāso, dukkhaṃ passati attani;
পুব্বেৰস্স কতং পাপং, তমেসো পটিসেৰতি॥
Pubbevassa kataṃ pāpaṃ, tameso paṭisevati.
১২৫৩.
1253.
‘‘খীযতে চস্স তং পাপং, তথা হি ৰিনযে রতো।
‘‘Khīyate cassa taṃ pāpaṃ, tathā hi vinaye rato;
কস্সপঞ্চ সমাপজ্জ, মা হেৰুপ্পথমাগমা’’তি॥
Kassapañca samāpajja, mā hevuppathamāgamā’’ti.
তত্থ মা হেৰুপ্পথমাগমাতি তাত, ত্ৰং ইমং নগ্গং কস্সপাজীৰকং উপগন্ত্ৰা মা হেৰ নিরযগামিং উপ্পথং অগমা, মা পাপমকাসীতি পিতরং ওৰদতি।
Tattha mā hevuppathamāgamāti tāta, tvaṃ imaṃ naggaṃ kassapājīvakaṃ upagantvā mā heva nirayagāmiṃ uppathaṃ agamā, mā pāpamakāsīti pitaraṃ ovadati.
ইদানিস্স পাপূপসেৰনায দোসং কল্যাণমিত্তূপসেৰনায চ গুণং দস্সেন্তী আহ –
Idānissa pāpūpasevanāya dosaṃ kalyāṇamittūpasevanāya ca guṇaṃ dassentī āha –
১২৫৪.
1254.
‘‘যং যঞ্হি রাজ ভজতি, সন্তং ৰা যদি ৰা অসং।
‘‘Yaṃ yañhi rāja bhajati, santaṃ vā yadi vā asaṃ;
সীলৰন্তং ৰিসীলং ৰা, ৰসং তস্সেৰ গচ্ছতি॥
Sīlavantaṃ visīlaṃ vā, vasaṃ tasseva gacchati.
১২৫৫.
1255.
‘‘যাদিসং কুরুতে মিত্তং, যাদিসং চূপসেৰতি।
‘‘Yādisaṃ kurute mittaṃ, yādisaṃ cūpasevati;
সোপি তাদিসকো হোতি, সহৰাসো হি তাদিসো॥
Sopi tādisako hoti, sahavāso hi tādiso.
১২৫৬.
1256.
‘‘সেৰমানো সেৰমানং, সম্ফুট্ঠো সম্ফুসং পরং।
‘‘Sevamāno sevamānaṃ, samphuṭṭho samphusaṃ paraṃ;
সরো দিদ্ধো কলাপংৰ, অলিত্তমুপলিম্পতি।
Saro diddho kalāpaṃva, alittamupalimpati;
উপলেপভযা ধীরো, নেৰ পাপসখা সিযা॥
Upalepabhayā dhīro, neva pāpasakhā siyā.
১২৫৭.
1257.
‘‘পূতিমচ্ছং কুসগ্গেন, যো নরো উপনয্হতি।
‘‘Pūtimacchaṃ kusaggena, yo naro upanayhati;
কুসাপি পূতি ৰাযন্তি, এৰং বালূপসেৰনা॥
Kusāpi pūti vāyanti, evaṃ bālūpasevanā.
১২৫৮.
1258.
‘‘তগরঞ্চ পলাসেন, যো নরো উপনয্হতি।
‘‘Tagarañca palāsena, yo naro upanayhati;
পত্তাপি সুরভি ৰাযন্তি, এৰং ধীরূপসেৰনা॥
Pattāpi surabhi vāyanti, evaṃ dhīrūpasevanā.
১২৫৯.
1259.
‘‘তস্মা পত্তপুটস্সেৰ, ঞত্ৰা সম্পাকমত্তনো
‘‘Tasmā pattapuṭasseva, ñatvā sampākamattano
অসন্তে নোপসেৰেয্য, সন্তে সেৰেয্য পণ্ডিতো।
Asante nopaseveyya, sante seveyya paṇḍito;
অসন্তো নিরযং নেন্তি, সন্তো পাপেন্তি সুগ্গতি’’ন্তি॥
Asanto nirayaṃ nenti, santo pāpenti suggati’’nti.
তত্থ সন্তং ৰাতি সপ্পুরিসং ৰা। যদি ৰা অসন্তি অসপ্পুরিসং ৰা। সরো দিদ্ধো কলাপংৰাতি মহারাজ, যথা নাম হলাহলৰিসলিত্তো সরো সরকলাপে খিত্তো সব্বং তং ৰিসেন অলিত্তম্পি সরকলাপং লিম্পতি, ৰিসদিদ্ধমেৰ করোতি, এৰমেৰ পাপমিত্তো পাপং সেৰমানো অত্তানং সেৰমানং পরং, তেন সম্ফুট্ঠো তং সম্ফুসং অলিত্তং পাপেন পুরিসং অত্তনা একজ্ঝাসযং করোন্তো উপলিম্পতি। পূতি ৰাযন্তীতি তস্স তে কুসাপি দুগ্গন্ধা ৰাযন্তি। তগরঞ্চাতি তগরঞ্চ অঞ্ঞঞ্চ গন্ধসম্পন্নং গন্ধজাতং। এৰন্তি এৰরূপা ধীরূপসেৰনা। ধীরো হি অত্তানং সেৰমানং ধীরমেৰ করোতি।
Tattha santaṃ vāti sappurisaṃ vā. Yadi vā asanti asappurisaṃ vā. Saro diddho kalāpaṃvāti mahārāja, yathā nāma halāhalavisalitto saro sarakalāpe khitto sabbaṃ taṃ visena alittampi sarakalāpaṃ limpati, visadiddhameva karoti, evameva pāpamitto pāpaṃ sevamāno attānaṃ sevamānaṃ paraṃ, tena samphuṭṭho taṃ samphusaṃ alittaṃ pāpena purisaṃ attanā ekajjhāsayaṃ karonto upalimpati. Pūti vāyantīti tassa te kusāpi duggandhā vāyanti. Tagarañcāti tagarañca aññañca gandhasampannaṃ gandhajātaṃ. Evanti evarūpā dhīrūpasevanā. Dhīro hi attānaṃ sevamānaṃ dhīrameva karoti.
তস্মা পত্তপুটস্সেৰাতি যস্মা তগরাদিপলিৰেঠমানানি পণ্ণানিপি সুগন্ধানি হোন্তি, তস্মা পলাসপত্তপুটস্সেৰ পণ্ডিতূপসেৰনেন অহম্পি পণ্ডিতো ভৰিস্সামীতি এৰং। ঞত্ৰা সম্পাকমত্তনোতি অত্তনো পরিপাকং পণ্ডিতভাৰং পরিমাণং ঞত্ৰা অসন্তে পহায পণ্ডিতে সন্তে সেৰেয্য। ‘‘নিরযং নেন্তী’’তি এত্থ দেৰদত্তাদীহি নিরযং, ‘‘পাপেন্তি সুগ্গতি’’ন্তি এত্থ সারিপুত্তত্থেরাদীহি সুগতিং নীতানং ৰসেন উদাহরণানি আহরিতব্বানি।
Tasmāpattapuṭassevāti yasmā tagarādipaliveṭhamānāni paṇṇānipi sugandhāni honti, tasmā palāsapattapuṭasseva paṇḍitūpasevanena ahampi paṇḍito bhavissāmīti evaṃ. Ñatvā sampākamattanoti attano paripākaṃ paṇḍitabhāvaṃ parimāṇaṃ ñatvā asante pahāya paṇḍite sante seveyya. ‘‘Nirayaṃ nentī’’ti ettha devadattādīhi nirayaṃ, ‘‘pāpenti suggati’’nti ettha sāriputtattherādīhi sugatiṃ nītānaṃ vasena udāharaṇāni āharitabbāni.
এৰং রাজধীতা ছহি গাথাহি পিতু ধম্মং কথেত্ৰা ইদানি অতীতে অত্তনা অনুভূতং দুক্খং দস্সেন্তী আহ –
Evaṃ rājadhītā chahi gāthāhi pitu dhammaṃ kathetvā idāni atīte attanā anubhūtaṃ dukkhaṃ dassentī āha –
১২৬০.
1260.
‘‘অহম্পি জাতিযো সত্ত, সরে সংসরিতত্তনো।
‘‘Ahampi jātiyo satta, sare saṃsaritattano;
অনাগতাপি সত্তেৰ, যা গমিস্সং ইতো চুতা॥
Anāgatāpi satteva, yā gamissaṃ ito cutā.
১২৬১.
1261.
‘‘যা মে সা সত্তমী জাতি, অহু পুব্বে জনাধিপ।
‘‘Yā me sā sattamī jāti, ahu pubbe janādhipa;
কম্মারপুত্তো মগধেসু, অহুং রাজগহে পুরে॥
Kammāraputto magadhesu, ahuṃ rājagahe pure.
১২৬২.
1262.
‘‘পাপং সহাযমাগম্ম, বহুং পাপং কতং মযা।
‘‘Pāpaṃ sahāyamāgamma, bahuṃ pāpaṃ kataṃ mayā;
পরদারস্স হেঠেন্তো, চরিম্হা অমরা ৰিয॥
Paradārassa heṭhento, carimhā amarā viya.
১২৬৩.
1263.
‘‘তং কম্মং নিহিতং অট্ঠা, ভস্মচ্ছন্নোৰ পাৰকো।
‘‘Taṃ kammaṃ nihitaṃ aṭṭhā, bhasmacchannova pāvako;
অথ অঞ্ঞেহি কম্মেহি, অজাযিং ৰংসভূমিযং॥
Atha aññehi kammehi, ajāyiṃ vaṃsabhūmiyaṃ.
১২৬৪.
1264.
‘‘কোসম্বিযং সেট্ঠিকুলে, ইদ্ধে ফীতে মহদ্ধনে।
‘‘Kosambiyaṃ seṭṭhikule, iddhe phīte mahaddhane;
একপুত্তো মহারাজ, নিচ্চং সক্কতপূজিতো॥
Ekaputto mahārāja, niccaṃ sakkatapūjito.
১২৬৫.
1265.
‘‘তত্থ মিত্তং অসেৰিস্সং, সহাযং সাতৰে রতং।
‘‘Tattha mittaṃ asevissaṃ, sahāyaṃ sātave rataṃ;
পণ্ডিতং সুতসম্পন্নং, সো মং অত্থে নিৰেসযি॥
Paṇḍitaṃ sutasampannaṃ, so maṃ atthe nivesayi.
১২৬৬.
1266.
‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, বহুং রত্তিং উপাৰসিং।
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, bahuṃ rattiṃ upāvasiṃ;
তং কম্মং নিহিতং অট্ঠা, নিধীৰ উদকন্তিকে॥
Taṃ kammaṃ nihitaṃ aṭṭhā, nidhīva udakantike.
১২৬৭.
1267.
‘‘অথ পাপান কম্মানং, যমেতং মগধে কতং।
‘‘Atha pāpāna kammānaṃ, yametaṃ magadhe kataṃ;
ফলং পরিযাগ মং পচ্ছা, ভুত্ৰা দুট্ঠৰিসং যথা॥
Phalaṃ pariyāga maṃ pacchā, bhutvā duṭṭhavisaṃ yathā.
১২৬৮.
1268.
‘‘ততো চুতাহং ৰেদেহ, রোরুৰে নিরযে চিরং।
‘‘Tato cutāhaṃ vedeha, roruve niraye ciraṃ;
সকম্মুনা অপচ্চিস্সং, তং সরং ন সুখং লভে॥
Sakammunā apaccissaṃ, taṃ saraṃ na sukhaṃ labhe.
১২৬৯.
1269.
‘‘বহুৰস্সগণে তত্থ, খেপযিত্ৰা বহুং দুখং।
‘‘Bahuvassagaṇe tattha, khepayitvā bahuṃ dukhaṃ;
ভিন্নাগতে অহুং রাজ, ছগলো উদ্ধতপ্ফলো’’তি॥
Bhinnāgate ahuṃ rāja, chagalo uddhatapphalo’’ti.
তত্থ সত্তাতি মহারাজ, ইধলোকপরলোকা নাম সুকতদুক্কটানঞ্চ ফলং নাম অত্থি। ন হি সংসারো সত্তে সোধেতুং সক্কোতি, সকম্মুনা এৰ সত্তা সুজ্ঝন্তি। অলাতসেনাপতি চ বীজকদাসো চ একমেৰ জাতিং অনুস্সরন্তি। ন কেৰলং এতেৰ জাতিং সরন্তি, অহম্পি অতীতে সত্ত জাতিযো অত্তনো সংসরিতং সরামি, অনাগতেপি ইতো গন্তব্বা সত্তেৰ জানামি। যা মে সাতি যা সা মম অতীতে সত্তমী জাতি আসি। কম্মারপুত্তোতি তায জাতিযা অহং মগধেসু রাজগহনগরে সুৰণ্ণকারপুত্তো অহোসিং।
Tattha sattāti mahārāja, idhalokaparalokā nāma sukatadukkaṭānañca phalaṃ nāma atthi. Na hi saṃsāro satte sodhetuṃ sakkoti, sakammunā eva sattā sujjhanti. Alātasenāpati ca bījakadāso ca ekameva jātiṃ anussaranti. Na kevalaṃ eteva jātiṃ saranti, ahampi atīte satta jātiyo attano saṃsaritaṃ sarāmi, anāgatepi ito gantabbā satteva jānāmi. Yā me sāti yā sā mama atīte sattamī jāti āsi. Kammāraputtoti tāya jātiyā ahaṃ magadhesu rājagahanagare suvaṇṇakāraputto ahosiṃ.
পরদারস্স হেঠেন্তোতি পরদারং হেঠেন্তা পরেসং রক্খিতগোপিতে ৰরভণ্ডে অপরজ্ঝন্তা। অট্ঠাতি তং তদা মযা কতং পাপকম্মং ওকাসং অলভিত্ৰা ওকাসে সতি ৰিপাকদাযকং হুত্ৰা ভস্মপটিচ্ছন্নো অগ্গি ৰিয নিহিতং অট্ঠাসি। ৰংসভূমিযন্তি ৰংসরট্ঠে। একপুত্তোতি অসীতিকোটিৰিভৰে সেট্ঠিকুলে অহং একপুত্তকোৰ অহোসিং। সাতৰে রতন্তি কল্যাণকম্মে অভিরতং। সো মন্তি সো সহাযকো মং অত্থে কুসলকম্মে পতিট্ঠাপেসি।
Paradārassaheṭhentoti paradāraṃ heṭhentā paresaṃ rakkhitagopite varabhaṇḍe aparajjhantā. Aṭṭhāti taṃ tadā mayā kataṃ pāpakammaṃ okāsaṃ alabhitvā okāse sati vipākadāyakaṃ hutvā bhasmapaṭicchanno aggi viya nihitaṃ aṭṭhāsi. Vaṃsabhūmiyanti vaṃsaraṭṭhe. Ekaputtoti asītikoṭivibhave seṭṭhikule ahaṃ ekaputtakova ahosiṃ. Sātave ratanti kalyāṇakamme abhirataṃ. So manti so sahāyako maṃ atthe kusalakamme patiṭṭhāpesi.
তং কম্মন্তি তম্পি মে কতং কল্যাণকম্মং তদা ওকাসং অলভিত্ৰা ওকাসে সতি ৰিপাকদাযকং হুত্ৰা উদকন্তিকে নিধি ৰিয নিহিতং অট্ঠাসি। যমেতন্তি অথ মম সন্তকেসু পাপকম্মেসু যং এতং মযা মগধেসু পরদারিককম্মং কতং, তস্স ফলং পচ্ছা মং পরিযাগং উপগতন্তি অত্থো। যথা কিং? ভুত্ৰা দুট্ঠৰিসং যথা, যথা সৰিসং ভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা ঠিতস্স তং দুট্ঠং কক্খল়ং হলাহলং ৰিসং কুপ্পতি, তথা মং পরিযাগতন্তি অত্থো। ততোতি ততো কোসম্বিযং সেট্ঠিকুলতো। তং সরন্তি তং তস্মিং নিরযে অনুভূতদুক্খং সরন্তী চিত্তসুখং নাম ন লভামি, ভযমেৰ মে উপ্পজ্জতি। ভিন্নাগতেতি ভিন্নাগতে নাম রট্ঠে। উদ্ধতপ্ফলোতি উদ্ধতবীজো।
Taṃ kammanti tampi me kataṃ kalyāṇakammaṃ tadā okāsaṃ alabhitvā okāse sati vipākadāyakaṃ hutvā udakantike nidhi viya nihitaṃ aṭṭhāsi. Yametanti atha mama santakesu pāpakammesu yaṃ etaṃ mayā magadhesu paradārikakammaṃ kataṃ, tassa phalaṃ pacchā maṃ pariyāgaṃ upagatanti attho. Yathā kiṃ? Bhutvā duṭṭhavisaṃ yathā, yathā savisaṃ bhojanaṃ bhuñjitvā ṭhitassa taṃ duṭṭhaṃ kakkhaḷaṃ halāhalaṃ visaṃ kuppati, tathā maṃ pariyāgatanti attho. Tatoti tato kosambiyaṃ seṭṭhikulato. Taṃ saranti taṃ tasmiṃ niraye anubhūtadukkhaṃ sarantī cittasukhaṃ nāma na labhāmi, bhayameva me uppajjati. Bhinnāgateti bhinnāgate nāma raṭṭhe. Uddhatapphaloti uddhatabījo.
সো পন ছগলকো বলসম্পন্নো অহোসি। পিট্ঠিযং অভিরুয্হপি নং ৰাহযিংসু, যানকেপি যোজযিংসু। ইমমত্থং পকাসেন্তী আহ –
So pana chagalako balasampanno ahosi. Piṭṭhiyaṃ abhiruyhapi naṃ vāhayiṃsu, yānakepi yojayiṃsu. Imamatthaṃ pakāsentī āha –
১২৭০.
1270.
‘‘সাতপুত্তা মযা ৰূল়্হা, পিট্ঠিযা চ রথেন চ।
‘‘Sātaputtā mayā vūḷhā, piṭṭhiyā ca rathena ca;
তস্স কম্মস্স নিস্সন্দো, পরদারগমনস্স মে’’তি॥
Tassa kammassa nissando, paradāragamanassa me’’ti.
তত্থ সাতপুত্তাতি অমচ্চপুত্তা। তস্স কম্মস্সাতি দেৰ, রোরুৰে মহানিরযে পচ্চনঞ্চ ছগলককালে বীজুপ্পাটনঞ্চ পিট্ঠিৰাহনযানকযোজনানি চ সব্বোপেস তস্স নিস্সন্দো পরদারগমনস্স মেতি।
Tattha sātaputtāti amaccaputtā. Tassa kammassāti deva, roruve mahāniraye paccanañca chagalakakāle bījuppāṭanañca piṭṭhivāhanayānakayojanāni ca sabbopesa tassa nissando paradāragamanassa meti.
ততো পন চৰিত্ৰা অরঞ্ঞে কপিযোনিযং পটিসন্ধিং গণ্হি। অথ নং জাতদিৰসে যূথপতিনো দস্সেসুং। সো ‘‘আনেথ মে, পুত্ত’’ন্তি দল়্হং গহেত্ৰা তস্স ৰিরৰন্তস্স দন্তেহি ফলানি উপ্পাটেসি। তমত্থং পকাসেন্তী আহ –
Tato pana cavitvā araññe kapiyoniyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. Atha naṃ jātadivase yūthapatino dassesuṃ. So ‘‘ānetha me, putta’’nti daḷhaṃ gahetvā tassa viravantassa dantehi phalāni uppāṭesi. Tamatthaṃ pakāsentī āha –
১২৭১.
1271.
‘‘ততো চুতাহং ৰেদেহ, কপি আসিং ব্রহাৰনে।
‘‘Tato cutāhaṃ vedeha, kapi āsiṃ brahāvane;
নিলুঞ্চিতফলোযেৰ, যূথপেন পগব্ভিনা।
Niluñcitaphaloyeva, yūthapena pagabbhinā;
তস্স কম্মস্স নিস্সন্দো, পরদারগমনস্স মে’’তি॥
Tassa kammassa nissando, paradāragamanassa me’’ti.
তত্থ নিলুঞ্চিতফলোযেৰাতি তত্রপাহং পগব্ভেন যূথপতিনা লুঞ্চিত্ৰা উপ্পাটিতফলোযেৰ অহোসিন্তি অত্থো।
Tattha niluñcitaphaloyevāti tatrapāhaṃ pagabbhena yūthapatinā luñcitvā uppāṭitaphaloyeva ahosinti attho.
অথ অপরাপি জাতিযো দস্সেন্তী আহ –
Atha aparāpi jātiyo dassentī āha –
১২৭২.
1272.
‘‘ততো চুতাহং ৰেদেহ, দস্সনেসু পসূ অহুং।
‘‘Tato cutāhaṃ vedeha, dassanesu pasū ahuṃ;
নিলুঞ্চিতো জৰো ভদ্রো, যোগ্গং ৰূল়্হং চিরং মযা।
Niluñcito javo bhadro, yoggaṃ vūḷhaṃ ciraṃ mayā;
তস্স কম্মস্স নিস্সন্দো, পরদারগমনস্স মে॥
Tassa kammassa nissando, paradāragamanassa me.
১২৭৩.
1273.
‘‘ততো চুতাহং ৰেদেহ, ৰজ্জীসু কুলমাগমা।
‘‘Tato cutāhaṃ vedeha, vajjīsu kulamāgamā;
নেৰিত্থী ন পুমা আসিং, মনুস্সত্তে সুদুল্লভে।
Nevitthī na pumā āsiṃ, manussatte sudullabhe;
তস্স কম্মস্স নিস্সন্দো, পরদারগমনস্স মে॥
Tassa kammassa nissando, paradāragamanassa me.
১২৭৪.
1274.
‘‘ততো চুতাহং ৰেদেহ, অজাযিং নন্দনে ৰনে।
‘‘Tato cutāhaṃ vedeha, ajāyiṃ nandane vane;
ভৰনে তাৰতিংসাহং, অচ্ছরা কামৰণ্ণিনী॥
Bhavane tāvatiṃsāhaṃ, accharā kāmavaṇṇinī.
১২৭৫.
1275.
‘‘ৰিচিত্রৰত্থাভরণা, আমুত্তমণিকুণ্ডলা।
‘‘Vicitravatthābharaṇā, āmuttamaṇikuṇḍalā;
কুসলা নচ্চগীতস্স, সক্কস্স পরিচারিকা॥
Kusalā naccagītassa, sakkassa paricārikā.
১২৭৬.
1276.
‘‘তত্থ ঠিতাহং ৰেদেহ, সরামি জাতিযো ইমা।
‘‘Tattha ṭhitāhaṃ vedeha, sarāmi jātiyo imā;
অনাগতাপি সত্তেৰ, যা গমিস্সং ইতো চুতা॥
Anāgatāpi satteva, yā gamissaṃ ito cutā.
১২৭৭.
1277.
‘‘পরিযাগতং তং কুসলং, যং মে কোসম্বিযং কতং।
‘‘Pariyāgataṃ taṃ kusalaṃ, yaṃ me kosambiyaṃ kataṃ;
দেৰে চেৰ মনুস্সে চ, সন্ধাৰিস্সং ইতো চুতা॥
Deve ceva manusse ca, sandhāvissaṃ ito cutā.
১২৭৮.
1278.
‘‘সত্ত জচ্চো মহারাজ, নিচ্চং সক্কতপূজিতা।
‘‘Satta jacco mahārāja, niccaṃ sakkatapūjitā;
থীভাৰাপি ন মুচ্চিস্সং, ছট্ঠা নিগতিযো ইমা॥
Thībhāvāpi na muccissaṃ, chaṭṭhā nigatiyo imā.
১২৭৯.
1279.
‘‘সত্তমী চ গতি দেৰ, দেৰপুত্তো মহিদ্ধিকো।
‘‘Sattamī ca gati deva, devaputto mahiddhiko;
পুমা দেৰো ভৰিস্সামি, দেৰকাযস্মিমুত্তমো॥
Pumā devo bhavissāmi, devakāyasmimuttamo.
১২৮০.
1280.
‘‘অজ্জাপি সন্তানমযং, মালং গন্থেন্তি নন্দনে।
‘‘Ajjāpi santānamayaṃ, mālaṃ ganthenti nandane;
দেৰপুত্তো জৰো নাম, যো মে মালং পটিচ্ছতি॥
Devaputto javo nāma, yo me mālaṃ paṭicchati.
১২৮১.
1281.
‘‘মুহুত্তো ৰিয সো দিব্যো, ইধ ৰস্সানি সোল়স।
‘‘Muhutto viya so dibyo, idha vassāni soḷasa;
রত্তিন্দিৰো চ সো দিব্যো, মানুসিং সরদোসতং॥
Rattindivo ca so dibyo, mānusiṃ saradosataṃ.
১২৮২.
1282.
‘‘ইতি কম্মানি অন্ৰেন্তি, অসঙ্খেয্যাপি জাতিযো।
‘‘Iti kammāni anventi, asaṅkheyyāpi jātiyo;
কল্যাণং যদি ৰা পাপং, ন হি কম্মং ৰিনস্সতী’’তি॥
Kalyāṇaṃ yadi vā pāpaṃ, na hi kammaṃ vinassatī’’ti.
তত্থ দস্সনেসূতি দস্সনরট্ঠেসু। পসূতি গোণো অহোসিং। নিলুঞ্চিতোতি ৰচ্ছকালেযেৰ মং এৰং মনাপো ভৰিস্সতীতি নিব্বীজকমকংসু। সোহং নিলুঞ্চিতো উদ্ধতবীজো জৰো ভদ্রো অহোসিং। ৰজ্জীসু কুলমাগমাতি গোযোনিতো চৰিত্ৰা ৰজ্জিরট্ঠে একস্মিং মহাভোগকুলে নিব্বত্তিন্তি দস্সেতি। নেৰিত্থী ন পুমাতি নপুংসকত্তং সন্ধায আহ। ভৰনে তাৰতিংসাহন্তি তাৰতিংসভৰনে অহং।
Tattha dassanesūti dassanaraṭṭhesu. Pasūti goṇo ahosiṃ. Niluñcitoti vacchakāleyeva maṃ evaṃ manāpo bhavissatīti nibbījakamakaṃsu. Sohaṃ niluñcito uddhatabījo javo bhadro ahosiṃ. Vajjīsu kulamāgamāti goyonito cavitvā vajjiraṭṭhe ekasmiṃ mahābhogakule nibbattinti dasseti. Nevitthī na pumāti napuṃsakattaṃ sandhāya āha. Bhavane tāvatiṃsāhanti tāvatiṃsabhavane ahaṃ.
তত্থ ঠিতাহং, ৰেদেহ, সরামি জাতিযো ইমাতি সা কির তস্মিং দেৰলোকে ঠিতা ‘‘অহং এৰরূপং দেৰলোকং আগচ্ছন্তী কুতো নু খো আগতা’’তি ওলোকেন্তী ৰজ্জিরট্ঠে মহাভোগকুলে নপুংসকত্তভাৰতো চৰিত্ৰা তত্থ নিব্বত্তভাৰং পস্সি। ততো ‘‘কেন নু খো কম্মেন এৰরূপে রমণীযে ঠানে নিব্বত্তাম্হী’’তি ওলোকেন্তী কোসম্বিযং সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তিত্ৰা কতং দানাদিকুসলং দিস্ৰা ‘‘এতস্স ফলেন নিব্বত্তাম্হী’’তি ঞত্ৰা ‘‘অনন্তরাতীতে নপুংসকত্তভাৰে নিব্বত্তমানা কুতো আগতাম্হী’’তি ওলোকেন্তী দস্সনরট্ঠেসু গোযোনিযং মহাদুক্খস্স অনুভূতভাৰং অঞ্ঞাসি। ততো অনন্তরং জাতিং অনুস্সরমানা ৰানরযোনিযং উদ্ধতফলভাৰং অদ্দস। ততো অনন্তরং অনুস্সরন্তী ভিন্নাগতে ছগলকযোনিযং উদ্ধতবীজভাৰং অনুস্সরি। ততো পরং অনুস্সরমানা রোরুৰে নিব্বত্তভাৰং অনুস্সরি।
Tattha ṭhitāhaṃ, vedeha, sarāmi jātiyo imāti sā kira tasmiṃ devaloke ṭhitā ‘‘ahaṃ evarūpaṃ devalokaṃ āgacchantī kuto nu kho āgatā’’ti olokentī vajjiraṭṭhe mahābhogakule napuṃsakattabhāvato cavitvā tattha nibbattabhāvaṃ passi. Tato ‘‘kena nu kho kammena evarūpe ramaṇīye ṭhāne nibbattāmhī’’ti olokentī kosambiyaṃ seṭṭhikule nibbattitvā kataṃ dānādikusalaṃ disvā ‘‘etassa phalena nibbattāmhī’’ti ñatvā ‘‘anantarātīte napuṃsakattabhāve nibbattamānā kuto āgatāmhī’’ti olokentī dassanaraṭṭhesu goyoniyaṃ mahādukkhassa anubhūtabhāvaṃ aññāsi. Tato anantaraṃ jātiṃ anussaramānā vānarayoniyaṃ uddhataphalabhāvaṃ addasa. Tato anantaraṃ anussarantī bhinnāgate chagalakayoniyaṃ uddhatabījabhāvaṃ anussari. Tato paraṃ anussaramānā roruve nibbattabhāvaṃ anussari.
অথস্সা নিরযে তিরচ্ছানযোনিযঞ্চ অনুভূতং দুক্খং অনুস্সরন্তিযা ভযং উপ্পজ্জি। ততো ‘‘কেন নু খো কম্মেন এৰরূপং দুক্খং অনুভূতং মযা’’তি ছট্ঠং জাতিং ওলোকেন্তী তায জাতিযা কোসম্বিনগরে কতং কল্যাণকম্মং দিস্ৰা সত্তমং ওলোকেন্তী মগধরট্ঠে পাপসহাযং নিস্সায কতং পরদারিককম্মং দিস্ৰা ‘‘এতস্স ফলেন মে তং মহাদুক্খং অনুভূত’’ন্তি অঞ্ঞাসি। অথ ‘‘ইতো চৰিত্ৰা অনাগতে কুহিং নিব্বত্তিস্সামী’’তি ওলোকেন্তী ‘‘যাৰতাযুকং ঠত্ৰা পুন সক্কস্সেৰ পরিচারিকা হুত্ৰা নিব্বত্তিস্সামী’’তি অঞ্ঞাসি। এৰং পুনপ্পুনং ওলোকযমানা ‘‘ততিযেপি অত্তভাৰে সক্কস্সেৰ পরিচারিকা হুত্ৰা নিব্বত্তিস্সামি, তথা চতুত্থে, পঞ্চমে পন তস্মিংযেৰ দেৰলোকে জৰনদেৰপুত্তস্স অগ্গমহেসী হুত্ৰা নিব্বত্তিস্সামী’’তি ঞত্ৰা ততো অনন্তরং ওলোকেন্তী ‘‘ছট্ঠে অত্তভাৰে ইতো তাৰতিংসভৰনতো চৰিত্ৰা অঙ্গতিরঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিস্সামি, ‘রুচা’তি মে নামং ভৰিস্সতী’’তি ঞত্ৰা ‘‘ততো অনন্তরা কুহিং নিব্বত্তিস্সামী’’তি ওলোকেন্তী ‘‘সত্তমায জাতিযা ততো চৰিত্ৰা তাৰতিংসভৰনে মহিদ্ধিকো দেৰপুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তিস্সামি, ইত্থিভাৰতো মুচ্চিস্সামী’’তি অঞ্ঞাসি। তস্মা –
Athassā niraye tiracchānayoniyañca anubhūtaṃ dukkhaṃ anussarantiyā bhayaṃ uppajji. Tato ‘‘kena nu kho kammena evarūpaṃ dukkhaṃ anubhūtaṃ mayā’’ti chaṭṭhaṃ jātiṃ olokentī tāya jātiyā kosambinagare kataṃ kalyāṇakammaṃ disvā sattamaṃ olokentī magadharaṭṭhe pāpasahāyaṃ nissāya kataṃ paradārikakammaṃ disvā ‘‘etassa phalena me taṃ mahādukkhaṃ anubhūta’’nti aññāsi. Atha ‘‘ito cavitvā anāgate kuhiṃ nibbattissāmī’’ti olokentī ‘‘yāvatāyukaṃ ṭhatvā puna sakkasseva paricārikā hutvā nibbattissāmī’’ti aññāsi. Evaṃ punappunaṃ olokayamānā ‘‘tatiyepi attabhāve sakkasseva paricārikā hutvā nibbattissāmi, tathā catutthe, pañcame pana tasmiṃyeva devaloke javanadevaputtassa aggamahesī hutvā nibbattissāmī’’ti ñatvā tato anantaraṃ olokentī ‘‘chaṭṭhe attabhāve ito tāvatiṃsabhavanato cavitvā aṅgatirañño aggamahesiyā kucchimhi nibbattissāmi, ‘rucā’ti me nāmaṃ bhavissatī’’ti ñatvā ‘‘tato anantarā kuhiṃ nibbattissāmī’’ti olokentī ‘‘sattamāya jātiyā tato cavitvā tāvatiṃsabhavane mahiddhiko devaputto hutvā nibbattissāmi, itthibhāvato muccissāmī’’ti aññāsi. Tasmā –
‘‘তত্থ ঠিতাহং ৰেদেহ, সরামি সত্ত জাতিযো।
‘‘Tattha ṭhitāhaṃ vedeha, sarāmi satta jātiyo;
অনাগতাপি সত্তেৰ, যা গমিস্সং ইতো চুতা’’তি॥ – আদিমাহ।
Anāgatāpi satteva, yā gamissaṃ ito cutā’’ti. – ādimāha;
তত্থ পরিযাগতন্তি পরিযাযেন অত্তনো ৰারেন আগতং। সত্ত জচ্চোতি ৰজ্জিরট্ঠে নপুংসকজাতিযা সদ্ধিং দেৰলোকে পঞ্চ, অযঞ্চ ছট্ঠাতি সত্ত জাতিযোতি ৰুচ্চন্তি। এতা সত্ত জাতিযো নিচ্চং সক্কতপূজিতা অহোসিন্তি দস্সেতি। ছট্ঠা নিগতিযোতি দেৰলোকে পন পঞ্চ, অযঞ্চ একাতি ইমা ছ গতিযো ইত্থিভাৰান মুচ্চিস্সন্তি ৰদতি। সত্তমী চাতি ইতো চৰিত্ৰা অনন্তরং। সন্তানমযন্তি একতোৰণ্টকাদিৰসেন কতসন্তানং। গন্থেন্তীতি যথা সন্তানমযা হোন্তি, এৰং অজ্জপি মম পরিচারিকা নন্দনৰনে মালং গন্থেন্তিযেৰ। যো মে মালং পটিচ্ছতীতি মহারাজ, অনন্তরজাতিযং মম সামিকো জৰো নাম দেৰপুত্তো যো রুক্খতো পতিতপতিতং মালং পটিচ্ছতি।
Tattha pariyāgatanti pariyāyena attano vārena āgataṃ. Satta jaccoti vajjiraṭṭhe napuṃsakajātiyā saddhiṃ devaloke pañca, ayañca chaṭṭhāti satta jātiyoti vuccanti. Etā satta jātiyo niccaṃ sakkatapūjitā ahosinti dasseti. Chaṭṭhā nigatiyoti devaloke pana pañca, ayañca ekāti imā cha gatiyo itthibhāvāna muccissanti vadati. Sattamī cāti ito cavitvā anantaraṃ. Santānamayanti ekatovaṇṭakādivasena katasantānaṃ. Ganthentīti yathā santānamayā honti, evaṃ ajjapi mama paricārikā nandanavane mālaṃ ganthentiyeva. Yo me mālaṃ paṭicchatīti mahārāja, anantarajātiyaṃ mama sāmiko javo nāma devaputto yo rukkhato patitapatitaṃ mālaṃ paṭicchati.
সোল়সাতি মহারাজ, মম জাতিযা ইমানি সোল়স ৰস্সানি, এত্তকো পন কালো দেৰানং একো মুহুত্তো, তেন তা মম চুতভাৰম্পি অজানন্তা মমত্থায মালং গন্থেন্তিযেৰ। মানুসিন্তি মনুস্সানং ৰস্সগণনং আগম্ম এস সরদোসতং ৰস্সসতং হোতি, এৰং দীঘাযুকা দেৰা । ইমিনা পন কারণেন পরলোকস্স চ কল্যাণপাপকানঞ্চ কম্মানং অত্থিতং জানাহি, দেৰাতি।
Soḷasāti mahārāja, mama jātiyā imāni soḷasa vassāni, ettako pana kālo devānaṃ eko muhutto, tena tā mama cutabhāvampi ajānantā mamatthāya mālaṃ ganthentiyeva. Mānusinti manussānaṃ vassagaṇanaṃ āgamma esa saradosataṃ vassasataṃ hoti, evaṃ dīghāyukā devā . Iminā pana kāraṇena paralokassa ca kalyāṇapāpakānañca kammānaṃ atthitaṃ jānāhi, devāti.
অন্ৰেন্তীতি যথা মং অনুবন্ধিংসু, এৰং অনুবন্ধন্তি। ন হি কম্মং ৰিনস্সতীতি দিট্ঠধম্মৰেদনীযং তস্মিংযেৰ অত্তভাৰে, উপপজ্জৰেদনীযং অনন্তরভৰে ৰিপাকং দেতি, অপরাপরিযৰেদনীযং পন ৰিপাকং অদত্ৰা ন নস্সতি। তং সন্ধায ‘‘ন হি কম্মং ৰিনস্সতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘দেৰ, অহং পরদারিককম্মস্স নিস্সন্দেন নিরযে চ তিরচ্ছানযোনিযঞ্চ মহন্তং দুক্খং অনুভৰিং। সচে পন তুম্হেপি ইদানি গুণস্স কথং গহেত্ৰা এৰং করিস্সথ, মযা অনুভূতসদিসমেৰ দুক্খং অনুভৰিস্সথ, তস্মা এৰং মা করিত্থা’’তি আহ।
Anventīti yathā maṃ anubandhiṃsu, evaṃ anubandhanti. Na hi kammaṃ vinassatīti diṭṭhadhammavedanīyaṃ tasmiṃyeva attabhāve, upapajjavedanīyaṃ anantarabhave vipākaṃ deti, aparāpariyavedanīyaṃ pana vipākaṃ adatvā na nassati. Taṃ sandhāya ‘‘na hi kammaṃ vinassatī’’ti vatvā ‘‘deva, ahaṃ paradārikakammassa nissandena niraye ca tiracchānayoniyañca mahantaṃ dukkhaṃ anubhaviṃ. Sace pana tumhepi idāni guṇassa kathaṃ gahetvā evaṃ karissatha, mayā anubhūtasadisameva dukkhaṃ anubhavissatha, tasmā evaṃ mā karitthā’’ti āha.
অথস্স উত্তরি ধম্মং দেসেন্তী আহ –
Athassa uttari dhammaṃ desentī āha –
১২৮৩.
1283.
‘‘যো ইচ্ছে পুরিসো হোতুং, জাতিং জাতিং পুনপ্পুনং।
‘‘Yo icche puriso hotuṃ, jātiṃ jātiṃ punappunaṃ;
পরদারং ৰিৰজ্জেয্য, ধোতপাদোৰ কদ্দমং॥
Paradāraṃ vivajjeyya, dhotapādova kaddamaṃ.
১২৮৪.
1284.
‘‘যা ইচ্ছে পুরিসো হোতুং, জাতিং জাতিং পুনপ্পুনং।
‘‘Yā icche puriso hotuṃ, jātiṃ jātiṃ punappunaṃ;
সামিকং অপচাযেয্য, ইন্দংৰ পরিচারিকা॥
Sāmikaṃ apacāyeyya, indaṃva paricārikā.
১২৮৫.
1285.
‘‘যো ইচ্ছে দিব্যভোগঞ্চ, দিব্বমাযুং যসং সুখং।
‘‘Yo icche dibyabhogañca, dibbamāyuṃ yasaṃ sukhaṃ;
পাপানি পরিৰজ্জেত্ৰা, তিৰিধং ধম্মমাচরে॥
Pāpāni parivajjetvā, tividhaṃ dhammamācare.
১২৮৬.
1286.
‘‘কাযেন ৰাচা মনসা, অপ্পমত্তো ৰিচক্খণো।
‘‘Kāyena vācā manasā, appamatto vicakkhaṇo;
অত্তনো হোতি অত্থায, ইত্থী ৰা যদি ৰা পুমা॥
Attano hoti atthāya, itthī vā yadi vā pumā.
১২৮৭.
1287.
‘‘যে কেচিমে মানুজা জীৰলোকে, যসস্সিনো সব্বসমন্তভোগা।
‘‘Ye kecime mānujā jīvaloke, yasassino sabbasamantabhogā;
অসংসযং তেহি পুরে সুচিণ্ণং, কম্মস্সকাসে পুথু সব্বসত্তা॥
Asaṃsayaṃ tehi pure suciṇṇaṃ, kammassakāse puthu sabbasattā.
১২৮৮.
1288.
‘‘ইঙ্ঘানুচিন্তেসি সযম্পি দেৰ, কুতোনিদানা তে ইমা জনিন্দ।
‘‘Iṅghānucintesi sayampi deva, kutonidānā te imā janinda;
যা তে ইমা অচ্ছরাসন্নিকাসা, অলঙ্কতা কঞ্চনজালছন্না’’তি॥
Yā te imā accharāsannikāsā, alaṅkatā kañcanajālachannā’’ti.
তত্থ হোতুন্তি ভৰিতুং। সব্বসমন্তভোগাতি পরিপুণ্ণসব্বভোগা। সুচিণ্ণন্তি সুট্ঠু চিণ্ণং কল্যাণকম্মং কতং। কম্মস্সকাসেতি কম্মস্সকা অত্তনা কতকম্মস্সেৰ ৰিপাকপটিসংৰেদিনো। ন হি মাতাপিতূহি কতং কম্মং পুত্তধীতানং ৰিপাকং দেতি, ন তাহি পুত্তধীতাহি কতং কম্মং মাতাপিতূনং ৰিপাকং দেতি। সেসেহি কতং সেসানং কিমেৰ দস্সতি? ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো। অনুচিন্তেসীতি পুনপ্পুনং চিন্তেয্যাসি। যা তে ইমাতি যা ইমা সোল়সসহস্সা ইত্থিযো তং উপট্ঠহন্তি, ইমা তে কুতোনিদানা, কিং নিপজ্জিত্ৰা নিদ্দাযন্তেন লদ্ধা, উদাহু পন্থদূসনসন্ধিচ্ছেদাদীনি পাপানি কত্ৰা, অদু কল্যাণকম্মং নিস্সায লদ্ধাতি ইদং তাৰ অত্তনাপি চিন্তেয্যাসি, দেৰাতি।
Tattha hotunti bhavituṃ. Sabbasamantabhogāti paripuṇṇasabbabhogā. Suciṇṇanti suṭṭhu ciṇṇaṃ kalyāṇakammaṃ kataṃ. Kammassakāseti kammassakā attanā katakammasseva vipākapaṭisaṃvedino. Na hi mātāpitūhi kataṃ kammaṃ puttadhītānaṃ vipākaṃ deti, na tāhi puttadhītāhi kataṃ kammaṃ mātāpitūnaṃ vipākaṃ deti. Sesehi kataṃ sesānaṃ kimeva dassati? Iṅghāti codanatthe nipāto. Anucintesīti punappunaṃ cinteyyāsi. Yā te imāti yā imā soḷasasahassā itthiyo taṃ upaṭṭhahanti, imā te kutonidānā, kiṃ nipajjitvā niddāyantena laddhā, udāhu panthadūsanasandhicchedādīni pāpāni katvā, adu kalyāṇakammaṃ nissāya laddhāti idaṃ tāva attanāpi cinteyyāsi, devāti.
এৰং সা পিতরং অনুসাসি। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –
Evaṃ sā pitaraṃ anusāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
১২৮৯.
1289.
‘‘ইচ্চেৰং পিতরং কঞ্ঞা, রুচা তোসেসি অঙ্গতিং।
‘‘Iccevaṃ pitaraṃ kaññā, rucā tosesi aṅgatiṃ;
মূল়্হস্স মগ্গমাচিক্খি, ধম্মমক্খাসি সুব্বতা’’তি॥
Mūḷhassa maggamācikkhi, dhammamakkhāsi subbatā’’ti.
তত্থ ইচ্চেৰন্তি ভিক্খৰে, ইতি ইমেহি এৰরূপেহি মধুরেহি ৰচনেহি রুচাকঞ্ঞা পিতরং তোসেসি, মূল়্হস্স মগ্গং ৰিয তস্স সুগতিমগ্গং আচিক্খি, নানানযেহি সুচরিতধম্মং অক্খাসি। ধম্মং কথেন্তীযেৰ সা সুব্বতা সুন্দরৰতা অত্তনো অতীতজাতিযোপি কথেসি।
Tattha iccevanti bhikkhave, iti imehi evarūpehi madhurehi vacanehi rucākaññā pitaraṃ tosesi, mūḷhassa maggaṃ viya tassa sugatimaggaṃ ācikkhi, nānānayehi sucaritadhammaṃ akkhāsi. Dhammaṃ kathentīyeva sā subbatā sundaravatā attano atītajātiyopi kathesi.
এৰং পুব্বণ্হতো পট্ঠায সব্বরত্তিং পিতু ধম্মং দেসেত্ৰা ‘‘মা, দেৰ, নগ্গস্স মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স ৰচনং গণ্হি, ‘অত্থি অযং লোকো, অত্থি পরলোকো , অত্থি সুকটদুক্কটকম্মানং ফল’ন্তি ৰদন্তস্স মাদিসস্স কল্যাণমিত্তস্স ৰচনং গণ্হ, মা অতিত্থেন পক্খন্দী’’তি আহ। এৰং সন্তেপি পিতরং মিচ্ছাদস্সনা মোচেতুং নাসক্খি। সো হি কেৰলং তস্সা মধুরৰচনং সুত্ৰা তুস্সি। মাতাপিতরো হি পিযপুত্তানং ৰচনং পিযাযন্তি, ন পন তং মিচ্ছাদস্সনং ৰিস্সজ্জেসি। নগরেপি ‘‘রুচা কির রাজধীতা পিতু ধম্মং দেসেত্ৰা মিচ্ছাদস্সনং ৰিস্সজ্জাপেসী’’তি এককোলাহলং অহোসি। ‘‘পণ্ডিতা রাজধীতা অজ্জ পিতরং মিচ্ছাদস্সনা মোচেত্ৰা নগরৰাসীনং সোত্থিভাৰং করিস্সতী’’তি মহাজনো তুস্সি। সা পিতরং বোধেতুং অসক্কোন্তী ৰীরিযং অৰিস্সজ্জেত্ৰাৰ ‘‘যেন কেনচি উপাযেন পিতু সোত্থিভাৰং করিস্সামী’’তি সিরস্মিং অঞ্জলিং পতিট্ঠপেত্ৰা দসদিসা নমস্সিত্ৰা ‘‘ইমস্মিং লোকে লোকসন্ধারকা ধম্মিকসমণব্রাহ্মণা নাম লোকপালদেৰতা নাম মহাব্রহ্মানো নাম অত্থি, তে ইধাগন্ত্ৰা অত্তনো বলেন মম পিতরং মিচ্ছাদস্সনং ৰিস্সজ্জাপেন্তু , এতস্স গুণে অসতিপি মম গুণেন মম সীলেন মম সচ্চেন ইধাগন্ত্ৰা ইমং মিচ্ছাদস্সনং ৰিস্সজ্জাপেত্ৰা সকললোকস্স সোত্থিং করোন্তূ’’তি অধিট্ঠহিত্ৰা নমস্সি।
Evaṃ pubbaṇhato paṭṭhāya sabbarattiṃ pitu dhammaṃ desetvā ‘‘mā, deva, naggassa micchādiṭṭhikassa vacanaṃ gaṇhi, ‘atthi ayaṃ loko, atthi paraloko , atthi sukaṭadukkaṭakammānaṃ phala’nti vadantassa mādisassa kalyāṇamittassa vacanaṃ gaṇha, mā atitthena pakkhandī’’ti āha. Evaṃ santepi pitaraṃ micchādassanā mocetuṃ nāsakkhi. So hi kevalaṃ tassā madhuravacanaṃ sutvā tussi. Mātāpitaro hi piyaputtānaṃ vacanaṃ piyāyanti, na pana taṃ micchādassanaṃ vissajjesi. Nagarepi ‘‘rucā kira rājadhītā pitu dhammaṃ desetvā micchādassanaṃ vissajjāpesī’’ti ekakolāhalaṃ ahosi. ‘‘Paṇḍitā rājadhītā ajja pitaraṃ micchādassanā mocetvā nagaravāsīnaṃ sotthibhāvaṃ karissatī’’ti mahājano tussi. Sā pitaraṃ bodhetuṃ asakkontī vīriyaṃ avissajjetvāva ‘‘yena kenaci upāyena pitu sotthibhāvaṃ karissāmī’’ti sirasmiṃ añjaliṃ patiṭṭhapetvā dasadisā namassitvā ‘‘imasmiṃ loke lokasandhārakā dhammikasamaṇabrāhmaṇā nāma lokapāladevatā nāma mahābrahmāno nāma atthi, te idhāgantvā attano balena mama pitaraṃ micchādassanaṃ vissajjāpentu , etassa guṇe asatipi mama guṇena mama sīlena mama saccena idhāgantvā imaṃ micchādassanaṃ vissajjāpetvā sakalalokassa sotthiṃ karontū’’ti adhiṭṭhahitvā namassi.
তদা বোধিসত্তো নারদো নাম মহাব্রহ্মা অহোসি। বোধিসত্তা চ নাম অত্তনো মেত্তাভাৰনায অনুদ্দযায মহন্তভাৰেন সুপ্পটিপন্নদুপ্পটিপন্নে সত্তে দস্সনত্থং কালানুকালং লোকং ওলোকেন্তি। সো তং দিৰসং লোকং ওলোকেন্তো তং রাজধীতরং পিতু মিচ্ছাদিট্ঠিমোচনত্থং লোকসন্ধারকদেৰতাযো নমস্সমানং দিস্ৰা, ‘‘ঠপেত্ৰা মং অঞ্ঞো এতং রাজানং মিচ্ছাদস্সনং ৰিস্সজ্জাপেতুং সমত্থো নাম নত্থি, অজ্জ মযা রাজধীতু সঙ্গহং, রঞ্ঞো চ সপরিজনস্স সোত্থিভাৰং কত্ৰা আগন্তুং ৰট্টতি, কেন নু খো ৰেসেন গমিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘মনুস্সানং পব্বজিতা পিযা চেৰ গরুনো চ আদেয্যৰচনা চ, তস্মা পব্বজিতৰেসেন গমিস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা পাসাদিকং সুৰণ্ণৰণ্ণং মনুস্সত্তভাৰং মাপেত্ৰা মনুঞ্ঞং জটামণ্ডলং বন্ধিত্ৰা জটন্তরে কঞ্চনসূচিং ওদহিত্ৰা অন্তো রত্তপটং উপরি রত্তৰাকচীরং নিৰাসেত্ৰা পারুপিত্ৰা সুৰণ্ণতারাখচিতং রজতমযং অজিনচম্মং একংসে কত্ৰা মুত্তাসিক্কায পক্খিত্তং সুৰণ্ণমযং ভিক্খাভাজনং আদায তীসু ঠানেসু ওনতং সুৰণ্ণকাজং খন্ধে কত্ৰা মুত্তাসিক্কায এৰ পৰাল়কমণ্ডলুং আদায ইমিনা ইসিৰেসেন গগনতলে চন্দো ৰিয ৰিরোচমানো আকাসেন আগন্ত্ৰা অলঙ্কতচন্দকপাসাদমহাতলং পৰিসিত্ৰা রঞ্ঞো পুরতো আকাসে অট্ঠাসি। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –
Tadā bodhisatto nārado nāma mahābrahmā ahosi. Bodhisattā ca nāma attano mettābhāvanāya anuddayāya mahantabhāvena suppaṭipannaduppaṭipanne satte dassanatthaṃ kālānukālaṃ lokaṃ olokenti. So taṃ divasaṃ lokaṃ olokento taṃ rājadhītaraṃ pitu micchādiṭṭhimocanatthaṃ lokasandhārakadevatāyo namassamānaṃ disvā, ‘‘ṭhapetvā maṃ añño etaṃ rājānaṃ micchādassanaṃ vissajjāpetuṃ samattho nāma natthi, ajja mayā rājadhītu saṅgahaṃ, rañño ca saparijanassa sotthibhāvaṃ katvā āgantuṃ vaṭṭati, kena nu kho vesena gamissāmī’’ti cintetvā ‘‘manussānaṃ pabbajitā piyā ceva garuno ca ādeyyavacanā ca, tasmā pabbajitavesena gamissāmī’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā pāsādikaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ manussattabhāvaṃ māpetvā manuññaṃ jaṭāmaṇḍalaṃ bandhitvā jaṭantare kañcanasūciṃ odahitvā anto rattapaṭaṃ upari rattavākacīraṃ nivāsetvā pārupitvā suvaṇṇatārākhacitaṃ rajatamayaṃ ajinacammaṃ ekaṃse katvā muttāsikkāya pakkhittaṃ suvaṇṇamayaṃ bhikkhābhājanaṃ ādāya tīsu ṭhānesu onataṃ suvaṇṇakājaṃ khandhe katvā muttāsikkāya eva pavāḷakamaṇḍaluṃ ādāya iminā isivesena gaganatale cando viya virocamāno ākāsena āgantvā alaṅkatacandakapāsādamahātalaṃ pavisitvā rañño purato ākāse aṭṭhāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
১২৯০.
1290.
‘‘অথাগমা ব্রহ্মলোকা, নারদো মানুসিং পজং।
‘‘Athāgamā brahmalokā, nārado mānusiṃ pajaṃ;
জম্বুদীপং অৰেক্খন্তো, অদ্দা রাজানমঙ্গতিং॥
Jambudīpaṃ avekkhanto, addā rājānamaṅgatiṃ.
১২৯১.
1291.
‘‘ততো পতিট্ঠা পাসাদে, ৰেদেহস্স পুরত্থতো।
‘‘Tato patiṭṭhā pāsāde, vedehassa puratthato;
তঞ্চ দিস্ৰানানুপ্পত্তং, রুচা ইসিমৰন্দথা’’তি॥
Tañca disvānānuppattaṃ, rucā isimavandathā’’ti.
তত্থ অদ্দাতি ব্রহ্মলোকে ঠিতোৰ জম্বুদীপং অৰেক্খন্তো গুণাজীৰকস্স সন্তিকে গহিতমিচ্ছাদস্সনং রাজানং অঙ্গতিং অদ্দস, তস্মা আগতোতি অত্থো। ততো পতিট্ঠাতি ততো সো ব্রহ্মা তস্স রঞ্ঞো অমচ্চগণপরিৰুতস্স নিসিন্নস্স পুরতো তস্মিং পাসাদে অপদে পদং দস্সেন্তো আকাসে পতিট্ঠহি। অনুপ্পত্তন্তি আগতং। ইসিন্তি ইসিৰেসেন আগতত্তা সত্থা ‘‘ইসি’’ন্তি আহ। অৰন্দথাতি ‘‘মমানুগ্গহেন মম পিতরি কারুঞ্ঞং কত্ৰা একো দেৰরাজা আগতো ভৰিস্সতী’’তি হট্ঠপহট্ঠা ৰাতাভিহটা সুৰণ্ণকদলী ৰিয ওনমিত্ৰা নারদব্রহ্মানং অৰন্দি।
Tattha addāti brahmaloke ṭhitova jambudīpaṃ avekkhanto guṇājīvakassa santike gahitamicchādassanaṃ rājānaṃ aṅgatiṃ addasa, tasmā āgatoti attho. Tato patiṭṭhāti tato so brahmā tassa rañño amaccagaṇaparivutassa nisinnassa purato tasmiṃ pāsāde apade padaṃ dassento ākāse patiṭṭhahi. Anuppattanti āgataṃ. Isinti isivesena āgatattā satthā ‘‘isi’’nti āha. Avandathāti ‘‘mamānuggahena mama pitari kāruññaṃ katvā eko devarājā āgato bhavissatī’’ti haṭṭhapahaṭṭhā vātābhihaṭā suvaṇṇakadalī viya onamitvā nāradabrahmānaṃ avandi.
রাজাপি তং দিস্ৰাৰ ব্রহ্মতেজেন তজ্জিতো অত্তনো আসনে সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তো আসনা ওরুয্হ ভূমিযং ঠত্ৰা আগতট্ঠানঞ্চ নামগোত্তঞ্চ পুচ্ছি। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –
Rājāpi taṃ disvāva brahmatejena tajjito attano āsane saṇṭhātuṃ asakkonto āsanā oruyha bhūmiyaṃ ṭhatvā āgataṭṭhānañca nāmagottañca pucchi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
১২৯২.
1292.
‘‘অথাসনম্হা ওরুয্হ, রাজা ব্যথিতমানসো।
‘‘Athāsanamhā oruyha, rājā byathitamānaso;
নারদং পরিপুচ্ছন্তো, ইদং ৰচনমব্রৰি॥
Nāradaṃ paripucchanto, idaṃ vacanamabravi.
১২৯৩.
1293.
‘কুতো নু আগচ্ছসি দেৰৰণ্ণি, ওভাসযং সব্বদিসা চন্দিমাৰ।
‘Kuto nu āgacchasi devavaṇṇi, obhāsayaṃ sabbadisā candimāva;
অক্খাহি মে পুচ্ছিতো নামগোত্তং, কথং তং জানন্তি মনুস্সলোকে’’’তি॥
Akkhāhi me pucchito nāmagottaṃ, kathaṃ taṃ jānanti manussaloke’’’ti.
তত্থ ব্যথিতমানসোতি ভীতচিত্তো। কুতো নূতি কচ্চি নু খো ৰিজ্জাধরো ভৰেয্যাতি মঞ্ঞমানো অৰন্দিত্ৰাৰ এৰং পুচ্ছি।
Tattha byathitamānasoti bhītacitto. Kuto nūti kacci nu kho vijjādharo bhaveyyāti maññamāno avanditvāva evaṃ pucchi.
অথ সো ‘‘অযং রাজা ‘পরলোকো নত্থী’তি মঞ্ঞতি, পরলোকমেৰস্স তাৰ আচিক্খিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা গাথমাহ –
Atha so ‘‘ayaṃ rājā ‘paraloko natthī’ti maññati, paralokamevassa tāva ācikkhissāmī’’ti cintetvā gāthamāha –
১২৯৪.
1294.
‘‘অহঞ্হি দেৰতো ইদানি এমি, ওভাসযং সব্বদিসা চন্দিমাৰ।
‘‘Ahañhi devato idāni emi, obhāsayaṃ sabbadisā candimāva;
অক্খামি তে পুচ্ছিতো নামগোত্তং, জানন্তি মং নারদো কস্সপো চা’’তি॥
Akkhāmi te pucchito nāmagottaṃ, jānanti maṃ nārado kassapo cā’’ti.
তত্থ দেৰতোতি দেৰলোকতো। নারদো কস্সপো চাতি মং নামেন নারদো, গোত্তেন কস্সপোতি জানন্তি।
Tattha devatoti devalokato. Nārado kassapo cāti maṃ nāmena nārado, gottena kassapoti jānanti.
অথ রাজা ‘‘ইমং পচ্ছাপি পরলোকং পুচ্ছিস্সামি, ইদ্ধিযা লদ্ধকারণং তাৰ পুচ্ছিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা গাথমাহ –
Atha rājā ‘‘imaṃ pacchāpi paralokaṃ pucchissāmi, iddhiyā laddhakāraṇaṃ tāva pucchissāmī’’ti cintetvā gāthamāha –
১২৯৫.
1295.
‘‘অচ্ছেররূপং তৰ যাদিসঞ্চ, ৰেহাযসং গচ্ছসি তিট্ঠসী চ।
‘‘Accherarūpaṃ tava yādisañca, vehāyasaṃ gacchasi tiṭṭhasī ca;
পুচ্ছামি তং নারদ এতমত্থং, অথ কেন ৰণ্ণেন তৰাযমিদ্ধী’’তি॥
Pucchāmi taṃ nārada etamatthaṃ, atha kena vaṇṇena tavāyamiddhī’’ti.
তত্থ যাদিসঞ্চাতি যাদিসঞ্চ তৰ সণ্ঠানং, যঞ্চ ত্ৰং আকাসে গচ্ছসি তিট্ঠসি চ, ইদং অচ্ছরিযজাতং।
Tattha yādisañcāti yādisañca tava saṇṭhānaṃ, yañca tvaṃ ākāse gacchasi tiṭṭhasi ca, idaṃ acchariyajātaṃ.
নারদো আহ –
Nārado āha –
১২৯৬.
1296.
‘‘সচ্চঞ্চ ধম্মো চ দমো চ চাগো, গুণা মমেতে পকতা পুরাণা।
‘‘Saccañca dhammo ca damo ca cāgo, guṇā mamete pakatā purāṇā;
তেহেৰ ধম্মেহি সুসেৰিতেহি, মনোজলো যেন কামং গতোস্মী’’তি॥
Teheva dhammehi susevitehi, manojalo yena kāmaṃ gatosmī’’ti.
তত্থ সচ্চন্তি মুসাৰাদৰিরহিতং ৰচীসচ্চং। ধম্মোতি তিৰিধসুচরিতধম্মো চেৰ কসিণপরিকম্মঝানধম্মো চ। দমোতি ইন্দ্রিযদমনং। চাগোতি কিলেসপরিচ্চাগো চ দেয্যধম্মপরিচ্চাগো চ। মমেতে গুণাতি মম এতে গুণসম্পযুত্তা গুণসহগতা। পকতা পুরাণাতি মযা পুরিমভৰে কতাতি দস্সেতি। ‘‘তেহেৰ ধম্মেহি সুসেৰিতেহী’’তি তে সব্বে গুণে সুসেৰিতে পরিচারিতে দস্সেতি। মনোজৰোতি ইদ্ধিযা কারণেন পটিলদ্ধো। যেন কামং গতোস্মীতি যেন দেৰট্ঠানে চ মনুস্সট্ঠানে চ গন্তুং ইচ্ছনং, তেন গতোস্মীতি অত্থো।
Tattha saccanti musāvādavirahitaṃ vacīsaccaṃ. Dhammoti tividhasucaritadhammo ceva kasiṇaparikammajhānadhammo ca. Damoti indriyadamanaṃ. Cāgoti kilesapariccāgo ca deyyadhammapariccāgo ca. Mamete guṇāti mama ete guṇasampayuttā guṇasahagatā. Pakatā purāṇāti mayā purimabhave katāti dasseti. ‘‘Teheva dhammehi susevitehī’’ti te sabbe guṇe susevite paricārite dasseti. Manojavoti iddhiyā kāraṇena paṭiladdho. Yena kāmaṃ gatosmīti yena devaṭṭhāne ca manussaṭṭhāne ca gantuṃ icchanaṃ, tena gatosmīti attho.
রাজা এৰং তস্মিং কথেন্তেপি মিচ্ছাদস্সনস্স গহিতত্তা পরলোকং অসদ্দহন্তো ‘‘অত্থি নু খো পুঞ্ঞৰিপাকো’’তি ৰত্ৰা গাথমাহ –
Rājā evaṃ tasmiṃ kathentepi micchādassanassa gahitattā paralokaṃ asaddahanto ‘‘atthi nu kho puññavipāko’’ti vatvā gāthamāha –
১২৯৭.
1297.
‘‘অচ্ছেরমাচিক্খসি পুঞ্ঞসিদ্ধিং, সচে হি এতেহি যথা ৰদেসি।
‘‘Accheramācikkhasi puññasiddhiṃ, sace hi etehi yathā vadesi;
পুচ্ছামি তং নারদ এতমত্থং, পুট্ঠো চ মে সাধু ৰিযাকরোহী’’তি॥
Pucchāmi taṃ nārada etamatthaṃ, puṭṭho ca me sādhu viyākarohī’’ti.
তত্থ পুঞ্ঞসিদ্ধিন্তি পুঞ্ঞানং সিদ্ধিং ফলদাযকত্তং আচিক্খন্তো অচ্ছরিযং আচিক্খসি।
Tattha puññasiddhinti puññānaṃ siddhiṃ phaladāyakattaṃ ācikkhanto acchariyaṃ ācikkhasi.
নারদো আহ –
Nārado āha –
১২৯৮.
1298.
‘‘পুচ্ছস্সু মং রাজ তৰেস অত্থো, যং সংসযং কুরুসে ভূমিপাল।
‘‘Pucchassu maṃ rāja tavesa attho, yaṃ saṃsayaṃ kuruse bhūmipāla;
অহং তং নিস্সংসযতং গমেমি, নযেহি ঞাযেহি চ হেতুভী চা’’তি॥
Ahaṃ taṃ nissaṃsayataṃ gamemi, nayehi ñāyehi ca hetubhī cā’’ti.
তত্থ তৰেস অত্থোতি পুচ্ছিতব্বকো নাম তৰ এস অত্থো। যং সংসযন্তি যং কিস্মিঞ্চিদেৰ অত্থে সংসযং করোসি, তং মং পুচ্ছ। নিস্সংসযতন্তি অহং তং নিস্সংসযভাৰং গমেমি। নযেহীতি কারণৰচনেহি। ঞাযেহীতি ঞাণেহি। হেতুভীতি পচ্চযেহি, পটিঞ্ঞামত্তেনেৰ অৰত্ৰা ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা কারণৰচনেন চ তেসং ধম্মানং সমুট্ঠাপকপচ্চযেহি চ তং নিস্সংসযং করিস্সামীতি অত্থো।
Tattha tavesa atthoti pucchitabbako nāma tava esa attho. Yaṃ saṃsayanti yaṃ kismiñcideva atthe saṃsayaṃ karosi, taṃ maṃ puccha. Nissaṃsayatanti ahaṃ taṃ nissaṃsayabhāvaṃ gamemi. Nayehīti kāraṇavacanehi. Ñāyehīti ñāṇehi. Hetubhīti paccayehi, paṭiññāmatteneva avatvā ñāṇena paricchinditvā kāraṇavacanena ca tesaṃ dhammānaṃ samuṭṭhāpakapaccayehi ca taṃ nissaṃsayaṃ karissāmīti attho.
রাজা আহ –
Rājā āha –
১২৯৯.
1299.
‘‘পুচ্ছামি তং নারদ এতমত্থং, পুট্ঠো চ মে নারদ মা মুসা ভণি।
‘‘Pucchāmi taṃ nārada etamatthaṃ, puṭṭho ca me nārada mā musā bhaṇi;
অত্থি নু দেৰা পিতরো নু অত্থি, লোকো পরো অত্থি জনো যমাহূ’’তি॥
Atthi nu devā pitaro nu atthi, loko paro atthi jano yamāhū’’ti.
তত্থ জনো যমাহূতি যং জনো এৰমাহ – ‘‘অত্থি দেৰা, অত্থি পিতরো, অত্থি পরো লোকো’’তি, তং সব্বং অত্থি নু খোতি পুচ্ছতি।
Tattha jano yamāhūti yaṃ jano evamāha – ‘‘atthi devā, atthi pitaro, atthi paro loko’’ti, taṃ sabbaṃ atthi nu khoti pucchati.
নারদো আহ –
Nārado āha –
১৩০০.
1300.
‘‘অত্থেৰ দেৰা পিতরো চ অত্থি, লোকো পরো অত্থি জনো যমাহু।
‘‘Attheva devā pitaro ca atthi, loko paro atthi jano yamāhu;
কামেসু গিদ্ধা চ নরা পমূল়্হা, লোকং পরং ন ৰিদূ মোহযুত্তা’’তি॥
Kāmesu giddhā ca narā pamūḷhā, lokaṃ paraṃ na vidū mohayuttā’’ti.
তত্থ অত্থেৰ দেৰাতি মহারাজ, দেৰা চ পিতরো চ অত্থি, যম্পি জনো পরলোকমাহ, সোপি অত্থেৰ। ন ৰিদূতি কামগিদ্ধা পন মোহমূল়্হা জনা পরলোকং ন ৰিদন্তি ন জানন্তীতি।
Tattha attheva devāti mahārāja, devā ca pitaro ca atthi, yampi jano paralokamāha, sopi attheva. Na vidūti kāmagiddhā pana mohamūḷhā janā paralokaṃ na vidanti na jānantīti.
তং সুত্ৰা রাজা পরিহাসং করোন্তো এৰমাহ –
Taṃ sutvā rājā parihāsaṃ karonto evamāha –
১৩০১.
1301.
‘‘অত্থীতি চে নারদ সদ্দহাসি, নিৰেসনং পরলোকে মতানং।
‘‘Atthīti ce nārada saddahāsi, nivesanaṃ paraloke matānaṃ;
ইধেৰ মে পঞ্চ সতানি দেহি, দস্সামি তে পরলোকে সহস্স’’ন্তি॥
Idheva me pañca satāni dehi, dassāmi te paraloke sahassa’’nti.
তত্থ নিৰেসনন্তি নিৰাসট্ঠানং। পঞ্চ সতানীতি পঞ্চ কহাপণসতানি।
Tattha nivesananti nivāsaṭṭhānaṃ. Pañca satānīti pañca kahāpaṇasatāni.
অথ নং মহাসত্তো পরিসমজ্ঝেযেৰ গরহন্তো আহ –
Atha naṃ mahāsatto parisamajjheyeva garahanto āha –
১৩০২.
1302.
‘‘দজ্জেমু খো পঞ্চ সতানি ভোতো, জঞ্ঞামু চে সীলৰন্তং ৰদঞ্ঞুং।
‘‘Dajjemu kho pañca satāni bhoto, jaññāmu ce sīlavantaṃ vadaññuṃ;
লুদ্দং তং ভোন্তং নিরযে ৰসন্তং, কো চোদযে পরলোকে সহস্সং॥
Luddaṃ taṃ bhontaṃ niraye vasantaṃ, ko codaye paraloke sahassaṃ.
১৩০৩.
1303.
‘‘ইধেৰ যো হোতি অধম্মসীলো, পাপাচারো অলসো লুদ্দকম্মো।
‘‘Idheva yo hoti adhammasīlo, pāpācāro alaso luddakammo;
ন পণ্ডিতা তস্মিং ইণং দদন্তি, ন হি আগমো হোতি তথাৰিধম্হা॥
Na paṇḍitā tasmiṃ iṇaṃ dadanti, na hi āgamo hoti tathāvidhamhā.
১৩০৪.
1304.
‘‘দক্খঞ্চ পোসং মনুজা ৰিদিত্ৰা, উট্ঠানকং সীলৰন্তং ৰদঞ্ঞুং।
‘‘Dakkhañca posaṃ manujā viditvā, uṭṭhānakaṃ sīlavantaṃ vadaññuṃ;
সযমেৰ ভোগেহি নিমন্তযন্তি, কম্মং করিত্ৰা পুন মাহরেসী’’তি॥
Sayameva bhogehi nimantayanti, kammaṃ karitvā puna māharesī’’ti.
তত্থ জঞ্ঞামু চেতি যদি মযং ভৰন্তং ‘‘সীলৰা এস ৰদঞ্ঞূ, ধম্মিকসমণব্রাহ্মণানং ইমস্মিং কালে ইমিনা নামত্থোতি জানিত্ৰা তস্স তস্স কিচ্চস্স কারকো ৰদঞ্ঞূ’’তি জানেয্যাম। অথ তে ৰড্ঢিযা পঞ্চ সতানি দদেয্যাম, ত্ৰং পন লুদ্দো সাহসিকো মিচ্ছাদস্সনং গহেত্ৰা দানসালং ৰিদ্ধংসেত্ৰা পরদারেসু অপরজ্ঝসি, ইতো চুতো নিরযে উপ্পজ্জিস্সসি, এৰং লুদ্দং তং নিরযে ৰসন্তং ভোন্তং তত্থ গন্ত্ৰা কো ‘‘সহস্সং মে দেহী’’তি চোদেস্সতি। তথাৰিধম্হাতি তাদিসা পুরিসা দিন্নস্স ইণস্স পুন আগমো নাম ন হোতি। দক্খন্তি ধনুপ্পাদনকুসলং। পুন মাহরেসীতি অত্তনো কম্মং করিত্ৰা ধনং উপ্পাদেত্ৰা পুন অম্হাকং সন্তকং আহরেয্যাসি, মা নিক্কম্মো ৰসীতি সযমেৰ ভোগেহি নিমন্তযন্তীতি।
Tattha jaññāmu ceti yadi mayaṃ bhavantaṃ ‘‘sīlavā esa vadaññū, dhammikasamaṇabrāhmaṇānaṃ imasmiṃ kāle iminā nāmatthoti jānitvā tassa tassa kiccassa kārako vadaññū’’ti jāneyyāma. Atha te vaḍḍhiyā pañca satāni dadeyyāma, tvaṃ pana luddo sāhasiko micchādassanaṃ gahetvā dānasālaṃ viddhaṃsetvā paradāresu aparajjhasi, ito cuto niraye uppajjissasi, evaṃ luddaṃ taṃ niraye vasantaṃ bhontaṃ tattha gantvā ko ‘‘sahassaṃ me dehī’’ti codessati. Tathāvidhamhāti tādisā purisā dinnassa iṇassa puna āgamo nāma na hoti. Dakkhanti dhanuppādanakusalaṃ. Puna māharesīti attano kammaṃ karitvā dhanaṃ uppādetvā puna amhākaṃ santakaṃ āhareyyāsi, mā nikkammo vasīti sayameva bhogehi nimantayantīti.
ইতি রাজা তেন নিগ্গয্হমানো অপ্পটিভানো অহোসি। মহাজনো হট্ঠতুট্ঠো হুত্ৰা ‘‘মহিদ্ধিকো দেৰোপি অজ্জ রাজানং মিচ্ছাদস্সনং ৰিস্সজ্জাপেস্সতী’’তি সকলনগরং এককোলাহলং অহোসি। মহাসত্তস্সানুভাৰেন তদা সত্তযোজনিকায মিথিলায তস্স ধম্মদেসনং অস্সুণন্তো নাম নাহোসি। অথ মহাসত্তো ‘‘অযং রাজা অতিৰিয দল়্হং মিচ্ছাদস্সনং গণ্হি, নিরযভযেন নং সন্তজ্জেত্ৰা মিচ্ছাদিট্ঠিং ৰিস্সজ্জাপেত্ৰা পুন দেৰলোকেন অস্সাসেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘মহারাজ, সচে দিট্ঠিং ন ৰিস্সজ্জেস্সসি, এৰং অনন্তদুক্খং নিরযং গমিস্সসী’’তি ৰত্ৰা নিরযকথং পট্ঠপেসি –
Iti rājā tena niggayhamāno appaṭibhāno ahosi. Mahājano haṭṭhatuṭṭho hutvā ‘‘mahiddhiko devopi ajja rājānaṃ micchādassanaṃ vissajjāpessatī’’ti sakalanagaraṃ ekakolāhalaṃ ahosi. Mahāsattassānubhāvena tadā sattayojanikāya mithilāya tassa dhammadesanaṃ assuṇanto nāma nāhosi. Atha mahāsatto ‘‘ayaṃ rājā ativiya daḷhaṃ micchādassanaṃ gaṇhi, nirayabhayena naṃ santajjetvā micchādiṭṭhiṃ vissajjāpetvā puna devalokena assāsessāmī’’ti cintetvā ‘‘mahārāja, sace diṭṭhiṃ na vissajjessasi, evaṃ anantadukkhaṃ nirayaṃ gamissasī’’ti vatvā nirayakathaṃ paṭṭhapesi –
১৩০৫.
1305.
‘‘ইতো চুতো দক্খসি তত্থ রাজ, কাকোলসঙ্ঘেহি ৰিকস্সমানং।
‘‘Ito cuto dakkhasi tattha rāja, kākolasaṅghehi vikassamānaṃ;
তং খজ্জমানং নিরযে ৰসন্তং, কাকেহি গিজ্ঝেহি চ সেনকেহি।
Taṃ khajjamānaṃ niraye vasantaṃ, kākehi gijjhehi ca senakehi;
সঞ্ছিন্নগত্তং রুহিরং সৰন্তং, কো চোদযে পরলোকে সহস্স’’ন্তি॥
Sañchinnagattaṃ ruhiraṃ savantaṃ, ko codaye paraloke sahassa’’nti.
তত্থ কাকোলসঙ্ঘেহীতি লোহতুণ্ডেহি কাকসঙ্ঘেহি। ৰিকস্সমানন্তি অত্তানং আকড্ঢিযমানং তত্থ নিরযে পস্সিস্সসি। তন্তি তং ভৰন্তং।
Tattha kākolasaṅghehīti lohatuṇḍehi kākasaṅghehi. Vikassamānanti attānaṃ ākaḍḍhiyamānaṃ tattha niraye passissasi. Tanti taṃ bhavantaṃ.
তং পন কাকোলনিরযং ৰণ্ণেত্ৰা ‘‘সচেপি এত্থ ন নিব্বত্তিস্সসি, লোকন্তরনিরযে নিব্বত্তিস্সসী’’তি ৰত্ৰা তং নিরযং দস্সেতুং গাথমাহ –
Taṃ pana kākolanirayaṃ vaṇṇetvā ‘‘sacepi ettha na nibbattissasi, lokantaraniraye nibbattissasī’’ti vatvā taṃ nirayaṃ dassetuṃ gāthamāha –
১৩০৬.
1306.
‘‘অন্ধংতমং তত্থ ন চন্দসূরিযা, নিরযো সদা তুমুলো ঘোররূপো।
‘‘Andhaṃtamaṃ tattha na candasūriyā, nirayo sadā tumulo ghorarūpo;
সা নেৰ রত্তী ন দিৰা পঞ্ঞাযতি, তথাৰিধে কো ৰিচরে ধনত্থিকো’’তি॥
Sā neva rattī na divā paññāyati, tathāvidhe ko vicare dhanatthiko’’ti.
তত্থ অন্ধং তমন্তি মহারাজ, যম্হি লোকন্তরনিরযে মিচ্ছাদিট্ঠিকা নিব্বত্তন্তি, তত্থ চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পত্তিনিৰারণং অন্ধতমং। সদা তুমুলোতি সো নিরযো নিচ্চং বহলন্ধকারো। ঘোররূপোতি ভীসনকজাতিকো। সা নেৰ রত্তীতি যা ইধ রত্তি দিৰা চ, সা নেৰ তত্থ পঞ্ঞাযতি। কো ৰিচরেতি কো উদ্ধারং সোধেন্তো ৰিচরিস্সতি।
Tattha andhaṃ tamanti mahārāja, yamhi lokantaraniraye micchādiṭṭhikā nibbattanti, tattha cakkhuviññāṇassa uppattinivāraṇaṃ andhatamaṃ. Sadā tumuloti so nirayo niccaṃ bahalandhakāro. Ghorarūpoti bhīsanakajātiko. Sā neva rattīti yā idha ratti divā ca, sā neva tattha paññāyati. Ko vicareti ko uddhāraṃ sodhento vicarissati.
তম্পিস্স লোকন্তরনিরযং ৰিত্থারেন ৰণ্ণেত্ৰা ‘‘মহারাজ, মিচ্ছাদিট্ঠিং অৰিস্সজ্জেন্তো ন কেৰলং এতদেৰ, অঞ্ঞম্পি দুক্খং অনুভৰিস্সসী’’তি দস্সেন্তো গাথমাহ –
Tampissa lokantaranirayaṃ vitthārena vaṇṇetvā ‘‘mahārāja, micchādiṭṭhiṃ avissajjento na kevalaṃ etadeva, aññampi dukkhaṃ anubhavissasī’’ti dassento gāthamāha –
১৩০৭.
1307.
‘‘সবলো চ সামো চ দুৰে সুৰানা, পৰদ্ধকাযা বলিনো মহন্তা।
‘‘Sabalo ca sāmo ca duve suvānā, pavaddhakāyā balino mahantā;
খাদন্তি দন্তেহি অযোমযেহি, ইতো পণুন্নং পরলোকপত্ত’’ন্তি॥
Khādanti dantehi ayomayehi, ito paṇunnaṃ paralokapatta’’nti.
তত্থ ইতো পণুন্নন্তি ইমম্হা মনুস্সলোকা চুতং। পরতো নিরযেসুপি এসেৰ নযো। তস্মা সব্বানি তানি নিরযট্ঠানানি নিরযপালানং উপক্কমেহি সদ্ধিং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰিত্থারেত্ৰা তাসং তাসং গাথানং অনুত্তানানি পদানি ৰণ্ণেতব্বানি।
Tattha ito paṇunnanti imamhā manussalokā cutaṃ. Parato nirayesupi eseva nayo. Tasmā sabbāni tāni nirayaṭṭhānāni nirayapālānaṃ upakkamehi saddhiṃ heṭṭhā vuttanayeneva vitthāretvā tāsaṃ tāsaṃ gāthānaṃ anuttānāni padāni vaṇṇetabbāni.
১৩০৮.
1308.
‘‘তং খজ্জমানং নিরযে ৰসন্তং, লুদ্দেহি ৰাল়েহি অঘম্মিগেহি চ।
‘‘Taṃ khajjamānaṃ niraye vasantaṃ, luddehi vāḷehi aghammigehi ca;
সঞ্ছিন্নগত্তং রুহিরং সৰন্তং, কো চোদযে পরলোকে সহস্স’’ন্তি॥
Sañchinnagattaṃ ruhiraṃ savantaṃ, ko codaye paraloke sahassa’’nti.
তত্থ লুদ্দেহীতি দারুণেহি। ৰাল়েহীতি দুট্ঠেহি। অঘম্মিগেহীতি অঘাৰহেহি মিগেহি, দুক্খাৰহেহি সুনখেহীতি অত্থো।
Tattha luddehīti dāruṇehi. Vāḷehīti duṭṭhehi. Aghammigehīti aghāvahehi migehi, dukkhāvahehi sunakhehīti attho.
১৩০৯.
1309.
‘‘উসূহি সত্তীহি চ সুনিসিতাহি, হনন্তি ৰিজ্ঝন্তি চ পচ্চমিত্তা।
‘‘Usūhi sattīhi ca sunisitāhi, hananti vijjhanti ca paccamittā;
কাল়ূপকাল়া নিরযম্হি ঘোরে, পুব্বে নরং দুক্কটকম্মকারি’’ন্তি॥
Kāḷūpakāḷā nirayamhi ghore, pubbe naraṃ dukkaṭakammakāri’’nti.
তত্থ হনন্তি ৰিজ্ঝন্তি চাতি জলিতায অযপথৰিযং পাতেত্ৰা সকলসরীরং ছিদ্দাৰছিদ্দং করোন্তা পহরন্তি চেৰ ৰিজ্ঝন্তি চ। কাল়ূপকাল়াতি এৰংনামকা নিরযপালা। নিরযম্হীতি তস্মিং তেসঞ্ঞেৰ ৰসেন কাল়ূপকাল়সঙ্খাতে নিরযে। দুক্কটকম্মকারিন্তি মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন দুক্কটানং কম্মানং কারকং।
Tattha hananti vijjhanti cāti jalitāya ayapathaviyaṃ pātetvā sakalasarīraṃ chiddāvachiddaṃ karontā paharanti ceva vijjhanti ca. Kāḷūpakāḷāti evaṃnāmakā nirayapālā. Nirayamhīti tasmiṃ tesaññeva vasena kāḷūpakāḷasaṅkhāte niraye. Dukkaṭakammakārinti micchādiṭṭhivasena dukkaṭānaṃ kammānaṃ kārakaṃ.
১৩১০.
1310.
‘‘তং হঞ্ঞমানং নিরযে ৰজন্তং, কুচ্ছিস্মিং পস্সস্মিং ৰিপ্ফালিতূদরং।
‘‘Taṃ haññamānaṃ niraye vajantaṃ, kucchismiṃ passasmiṃ vipphālitūdaraṃ;
সঞ্ছিন্নগত্তং রুহিরং সৰন্তং, কো চোদযে পরলোকে সহস্স’’ন্তি॥
Sañchinnagattaṃ ruhiraṃ savantaṃ, ko codaye paraloke sahassa’’nti.
তত্থ তন্তি তং ভৰন্তং তত্থ নিরযে তথা হঞ্ঞমানং। ৰজন্তন্তি ইতো চিতো চ ধাৰন্তং। কুচ্ছিস্মিন্তি কুচ্ছিযঞ্চ পস্সে চ হঞ্ঞমানং ৰিজ্ঝিযমানন্তি অত্থো।
Tattha tanti taṃ bhavantaṃ tattha niraye tathā haññamānaṃ. Vajantanti ito cito ca dhāvantaṃ. Kucchisminti kucchiyañca passe ca haññamānaṃ vijjhiyamānanti attho.
১৩১১.
1311.
‘‘সত্তী উসূ তোমরভিণ্ডিৰালা, ৰিৰিধাৰুধা ৰস্সন্তি তত্থ দেৰা।
‘‘Sattī usū tomarabhiṇḍivālā, vividhāvudhā vassanti tattha devā;
পতন্তি অঙ্গারমিৰচ্চিমন্তো, সিলাসনী ৰস্সতি লুদ্দকম্মেতি॥
Patanti aṅgāramivaccimanto, silāsanī vassati luddakammeti.
তত্থ অঙ্গারমিৰচ্চিমন্তোতি জলিতঅঙ্গারা ৰিয অচ্চিমন্তা আৰুধৰিসেসা পতন্তি। সিলাসনীতি জলিতসিলাসনি। ৰস্সতি লুদ্দকম্মেতি যথা নাম দেৰে ৰস্সন্তে অসনি পততি, এৰমেৰ আকাসে সমুট্ঠায চিচ্চিটাযমানং জলিতসিলাৰস্সং তেসং লুদ্দকম্মানং উপরি পততি।
Tattha aṅgāramivaccimantoti jalitaaṅgārā viya accimantā āvudhavisesā patanti. Silāsanīti jalitasilāsani. Vassati luddakammeti yathā nāma deve vassante asani patati, evameva ākāse samuṭṭhāya cicciṭāyamānaṃ jalitasilāvassaṃ tesaṃ luddakammānaṃ upari patati.
১৩১২.
1312.
‘‘উণ্হো চ ৰাতো নিরযম্হি দুস্সহো, ন তম্হি সুখং লব্ভতি ইত্তরম্পি।
‘‘Uṇho ca vāto nirayamhi dussaho, na tamhi sukhaṃ labbhati ittarampi;
তং তং ৰিধাৰন্তমলেনমাতুরং, কো চোদযে পরলোকে সহস্স’’ন্তি॥
Taṃ taṃ vidhāvantamalenamāturaṃ, ko codaye paraloke sahassa’’nti.
তত্থ ইত্তরম্পীতি পরিত্তকম্পি। ৰিধাৰন্তন্তি ৰিৰিধা ধাৰন্তং।
Tattha ittarampīti parittakampi. Vidhāvantanti vividhā dhāvantaṃ.
১৩১৩.
1313.
‘‘সন্ধাৰমানম্পি রথেসু যুত্তং, সজোতিভূতং পথৰিং কমন্তং।
‘‘Sandhāvamānampi rathesu yuttaṃ, sajotibhūtaṃ pathaviṃ kamantaṃ;
পতোদলট্ঠীহি সুচোদযন্তং, কো চোদযে পরলোকে সহস্স’’ন্তি॥
Patodalaṭṭhīhi sucodayantaṃ, ko codaye paraloke sahassa’’nti.
তত্থ রথেসু যুত্তন্তি ৰারেন ৰারং তেসু জলিতলোহরথেসু যুত্তং। কমন্তন্তি অক্কমমানং। সুচোদযন্তন্তি সুট্ঠু চোদযন্তং।
Tattha rathesu yuttanti vārena vāraṃ tesu jalitaloharathesu yuttaṃ. Kamantanti akkamamānaṃ. Sucodayantanti suṭṭhu codayantaṃ.
১৩১৪.
1314.
‘‘তমারুহন্তং খুরসঞ্চিতং গিরিং, ৰিভিংসনং পজ্জলিতং ভযানকং।
‘‘Tamāruhantaṃ khurasañcitaṃ giriṃ, vibhiṃsanaṃ pajjalitaṃ bhayānakaṃ;
সঞ্ছিন্নগত্তং রুহিরং সৰন্তং, কো চোদযে পরলোকে সহস্স’’ন্তি॥
Sañchinnagattaṃ ruhiraṃ savantaṃ, ko codaye paraloke sahassa’’nti.
তত্থ তমারুহন্তন্তি তং ভৰন্তং জলিতাৰুধপহারে অসহিত্ৰা জলিতখুরেহি সঞ্চিতং জলিতলোহপব্বতং আরুহন্তং।
Tattha tamāruhantanti taṃ bhavantaṃ jalitāvudhapahāre asahitvā jalitakhurehi sañcitaṃ jalitalohapabbataṃ āruhantaṃ.
১৩১৫.
1315.
‘‘তমারুহন্তং পব্বতসন্নিকাসং, অঙ্গাররাসিং জলিতং ভযানকং।
‘‘Tamāruhantaṃ pabbatasannikāsaṃ, aṅgārarāsiṃ jalitaṃ bhayānakaṃ;
সুদড্ঢগত্তং কপণং রুদন্তং, কো চোদযে পরলোকে সহস্স’’ন্তি॥
Sudaḍḍhagattaṃ kapaṇaṃ rudantaṃ, ko codaye paraloke sahassa’’nti.
তত্থ সুদড্ঢগত্তন্তি সুট্ঠু দড্ঢসরীরং।
Tattha sudaḍḍhagattanti suṭṭhu daḍḍhasarīraṃ.
১৩১৬.
1316.
‘‘অব্ভকূটসমা উচ্চা, কণ্টকনিচিতা দুমা।
‘‘Abbhakūṭasamā uccā, kaṇṭakanicitā dumā;
অযোমযেহি তিক্খেহি, নরলোহিতপাযিভী’’তি॥
Ayomayehi tikkhehi, naralohitapāyibhī’’ti.
তত্থ কণ্টকনিচিতাতি জলিতকণ্টকেহি চিতা। ‘‘অযোমযেহী’’তি ইদং যেহি কণ্টকেহি আচিতা, তে দস্সেতুং ৰুত্তং।
Tattha kaṇṭakanicitāti jalitakaṇṭakehi citā. ‘‘Ayomayehī’’ti idaṃ yehi kaṇṭakehi ācitā, te dassetuṃ vuttaṃ.
১৩১৭.
1317.
‘‘তমারুহন্তি নারিযো, নরা চ পরদারগূ।
‘‘Tamāruhanti nāriyo, narā ca paradāragū;
চোদিতা সত্তিহত্থেহি, যমনিদ্দেসকারিভী’’তি॥
Coditā sattihatthehi, yamaniddesakāribhī’’ti.
তত্থ তমারুহন্তীতি তং এৰরূপং সিম্বলিরুক্খং আরুহন্তি। যমনিদ্দেসকারিভীতি যমস্স ৰচনকরেহি, নিরযপালেহীতি অত্থো।
Tattha tamāruhantīti taṃ evarūpaṃ simbalirukkhaṃ āruhanti. Yamaniddesakāribhīti yamassa vacanakarehi, nirayapālehīti attho.
১৩১৮.
1318.
‘‘তমারুহন্তং নিরযং, সিম্বলিং রুহিরমক্খিতং।
‘‘Tamāruhantaṃ nirayaṃ, simbaliṃ ruhiramakkhitaṃ;
ৰিদড্ঢকাযং ৰিতচং, আতুরং গাল়্হৰেদনং॥
Vidaḍḍhakāyaṃ vitacaṃ, āturaṃ gāḷhavedanaṃ.
১৩১৯.
1319.
‘‘পস্সসন্তং মুহুং উণ্হং, পুব্বকম্মাপরাধিকং।
‘‘Passasantaṃ muhuṃ uṇhaṃ, pubbakammāparādhikaṃ;
দুমগ্গে ৰিতচং গত্তং, কো তং যাচেয্য তং ধন’’ন্তি॥
Dumagge vitacaṃ gattaṃ, ko taṃ yāceyya taṃ dhana’’nti.
তত্থ ৰিদড্ঢকাযন্তি ৰিহিংসিতকাযং। ৰিতচন্তি চম্মমংসানং ছিদ্দাৰছিদ্দং ছিন্নতায কোৰিল়ারপুপ্ফং ৰিয কিংসুকপুপ্ফং ৰিয চ।
Tattha vidaḍḍhakāyanti vihiṃsitakāyaṃ. Vitacanti cammamaṃsānaṃ chiddāvachiddaṃ chinnatāya koviḷārapupphaṃ viya kiṃsukapupphaṃ viya ca.
১৩২০.
1320.
‘‘অব্ভকূটসমা উচ্চা, অসিপত্তাচিতা দুমা।
‘‘Abbhakūṭasamā uccā, asipattācitā dumā;
অযোমযেহি তিক্খেহি, নরলোহিতপাযিভী’’তি॥
Ayomayehi tikkhehi, naralohitapāyibhī’’ti.
তত্থ অসিপত্তাচিতাতি অসিমযেহি পত্তেহি চিতা।
Tattha asipattācitāti asimayehi pattehi citā.
১৩২১.
1321.
‘‘তমারুহন্তং অসিপত্তপাদপং, অসীহি তিক্খেহি চ ছিজ্জমানং।
‘‘Tamāruhantaṃ asipattapādapaṃ, asīhi tikkhehi ca chijjamānaṃ;
সঞ্ছিন্নগত্তং রুহিরং সৰন্তং, কো চোদযে পরলোকে সহস্স’’ন্তি॥
Sañchinnagattaṃ ruhiraṃ savantaṃ, ko codaye paraloke sahassa’’nti.
তত্থ তমারুহন্তন্তি তং ভৰন্তং নিরযপালানং আৰুধপহারে অসহিত্ৰা আরুহন্তং।
Tattha tamāruhantanti taṃ bhavantaṃ nirayapālānaṃ āvudhapahāre asahitvā āruhantaṃ.
১৩২২.
1322.
‘‘ততো নিক্খন্তমত্তং তং, অসিপত্তাচিতা দুমা।
‘‘Tato nikkhantamattaṃ taṃ, asipattācitā dumā;
সম্পতিতং ৰেতরণিং, কো তং যাচেয্য তং ধন’’ন্তি॥
Sampatitaṃ vetaraṇiṃ, ko taṃ yāceyya taṃ dhana’’nti.
তত্থ সম্পতিতন্তি পতিতং।
Tattha sampatitanti patitaṃ.
১৩২৩.
1323.
‘‘খরা খারোদিকা তত্তা, দুগ্গা ৰেতরণী নদী।
‘‘Kharā khārodikā tattā, duggā vetaraṇī nadī;
অযোপোক্খরসঞ্ছন্না, তিক্খা পত্তেহি সন্দতি’’॥
Ayopokkharasañchannā, tikkhā pattehi sandati’’.
তত্থ খরাতি ফরুসা। অযোপোক্খরসঞ্ছন্নাতি অযোমযেহি তিখিণপরিযন্তেহি পোক্খরপত্তেহি সঞ্ছন্না। পত্তেহীতি তেহি পত্তেহি সা নদী তিক্খা হুত্ৰা সন্দতি।
Tattha kharāti pharusā. Ayopokkharasañchannāti ayomayehi tikhiṇapariyantehi pokkharapattehi sañchannā. Pattehīti tehi pattehi sā nadī tikkhā hutvā sandati.
১৩২৪.
1324.
‘‘তত্থ সঞ্ছিন্নগত্তং তং, ৰুয্হন্তং রুহিরমক্খিতং।
‘‘Tattha sañchinnagattaṃ taṃ, vuyhantaṃ ruhiramakkhitaṃ;
ৰেতরঞ্ঞে অনালম্বে, কো তং যাচেয্য তং ধন’’ন্তি॥
Vetaraññe anālambe, ko taṃ yāceyya taṃ dhana’’nti.
তত্থ ৰেতরঞ্ঞেতি ৰেতরণীউদকে।
Tattha vetaraññeti vetaraṇīudake.
ইমং পন মহাসত্তস্স নিরযকথং সুত্ৰা রাজা সংৰিগ্গহদযো মহাসত্তঞ্ঞেৰ তাণগৰেসী হুত্ৰা আহ –
Imaṃ pana mahāsattassa nirayakathaṃ sutvā rājā saṃviggahadayo mahāsattaññeva tāṇagavesī hutvā āha –
১৩২৫.
1325.
‘‘ৰেধামি রুক্খো ৰিয ছিজ্জমানো, দিসং ন জানামি পমূল়্হসঞ্ঞো।
‘‘Vedhāmi rukkho viya chijjamāno, disaṃ na jānāmi pamūḷhasañño;
ভযানুতপ্পামি মহা চ মে ভযা, সুত্ৰান কথা তৰ ভাসিতা ইসে॥
Bhayānutappāmi mahā ca me bhayā, sutvāna kathā tava bhāsitā ise.
১৩২৬.
1326.
‘‘আদিত্তে ৰারিমজ্ঝংৰ, দীপংৰোঘে মহণ্ণৰে।
‘‘Āditte vārimajjhaṃva, dīpaṃvoghe mahaṇṇave;
অন্ধকারেৰ পজ্জোতো, ত্ৰং নোসি সরণং ইসে॥
Andhakāreva pajjoto, tvaṃ nosi saraṇaṃ ise.
১৩২৭.
1327.
‘‘অত্থঞ্চ ধম্মং অনুসাস মং ইসে, অতীতমদ্ধা অপরাধিতং মযা।
‘‘Atthañca dhammaṃ anusāsa maṃ ise, atītamaddhā aparādhitaṃ mayā;
আচিক্খ মে নারদ সুদ্ধিমগ্গং, যথা অহং নো নিরযং পতেয্য’’ন্তি॥
Ācikkha me nārada suddhimaggaṃ, yathā ahaṃ no nirayaṃ pateyya’’nti.
তত্থ ভযানুতপ্পামীতি অত্তনা কতস্স পাপস্স ভযেন অনুতপ্পামি। মহা চ মে ভযাতি মহন্তঞ্চ মে নিরযভযং উপ্পন্নং। দিপংৰোঘেতি দীপংৰ ওঘে। ইদং ৰুত্তং হোতি – আদিত্তে কালে ৰারিমজ্ঝং ৰিয ভিন্ননাৰানং ওঘে অণ্ণৰে পতিট্ঠং অলভমানানং দীপং ৰিয অন্ধকারগতানং পজ্জোতো ৰিয চ ত্ৰং নো ইসে সরণং ভৰ। অতীতমদ্ধা অপরাধিতং মযাতি একংসেন মযা অতীতং কম্মং অপরাধিতং ৰিরাধিতং, কুসলং অতিক্কমিত্ৰা অকুসলমেৰ কতন্তি।
Tattha bhayānutappāmīti attanā katassa pāpassa bhayena anutappāmi. Mahā ca me bhayāti mahantañca me nirayabhayaṃ uppannaṃ. Dipaṃvogheti dīpaṃva oghe. Idaṃ vuttaṃ hoti – āditte kāle vārimajjhaṃ viya bhinnanāvānaṃ oghe aṇṇave patiṭṭhaṃ alabhamānānaṃ dīpaṃ viya andhakāragatānaṃ pajjoto viya ca tvaṃ no ise saraṇaṃ bhava. Atītamaddhā aparādhitaṃ mayāti ekaṃsena mayā atītaṃ kammaṃ aparādhitaṃ virādhitaṃ, kusalaṃ atikkamitvā akusalameva katanti.
অথস্স মহাসত্তো ৰিসুদ্ধিমগ্গং আচিক্খিতুং সম্মাপটিপন্নে পোরাণকরাজানো উদাহরণৰসেন দস্সেন্তো আহ –
Athassa mahāsatto visuddhimaggaṃ ācikkhituṃ sammāpaṭipanne porāṇakarājāno udāharaṇavasena dassento āha –
১৩২৮.
1328.
‘‘যথা অহূ ধতরট্ঠো, ৰেস্সামিত্তো অট্ঠকো যামতগ্গি।
‘‘Yathā ahū dhataraṭṭho, vessāmitto aṭṭhako yāmataggi;
উসিন্দরো চাপি সিৰী চ রাজা, পরিচারকা সমণব্রাহ্মণানং॥
Usindaro cāpi sivī ca rājā, paricārakā samaṇabrāhmaṇānaṃ.
১৩২৯.
1329.
‘‘এতে চঞ্ঞে চ রাজানো, যে সগ্গৰিসযং গতা।
‘‘Ete caññe ca rājāno, ye saggavisayaṃ gatā;
অধম্মং পরিৰজ্জেত্ৰা, ধম্মং চর মহীপতি॥
Adhammaṃ parivajjetvā, dhammaṃ cara mahīpati.
১৩৩০.
1330.
‘‘অন্নহত্থা চ তে ব্যম্হে, ঘোসযন্তু পুরে তৰ।
‘‘Annahatthā ca te byamhe, ghosayantu pure tava;
‘কো ছাতো কো চ তসিতো, কো মালং কো ৰিলেপনং।
‘Ko chāto ko ca tasito, ko mālaṃ ko vilepanaṃ;
নানারত্তানং ৰত্থানং, কো নগ্গো পরিদহিস্সতি॥
Nānārattānaṃ vatthānaṃ, ko naggo paridahissati.
১৩৩১.
1331.
‘কো পন্থে ছত্তমানেতি, পাদুকা চ মুদূ সুভা’।
‘Ko panthe chattamāneti, pādukā ca mudū subhā’;
ইতি সাযঞ্চ পাতো চ, ঘোসযন্তু পুরে তৰ॥
Iti sāyañca pāto ca, ghosayantu pure tava.
১৩৩২.
1332.
‘‘জিণ্ণং পোসং গৰাস্সঞ্চ, মাস্সু যুঞ্জ যথা পুরে।
‘‘Jiṇṇaṃ posaṃ gavāssañca, māssu yuñja yathā pure;
পরিহারঞ্চ দজ্জাসি, অধিকারকতো বলী’’তি॥
Parihārañca dajjāsi, adhikārakato balī’’ti.
তত্থ এতে চাতি যথা এতে চ ধতরট্ঠো ৰেস্সামিত্তো অট্ঠকো যামতগ্গি উসিন্দরো সিৰীতি ছ রাজানো অঞ্ঞে চ ধম্মং চরিত্ৰা সগ্গৰিসযং গতা, এৰং ত্ৰম্পি অধম্মং পরিৰজ্জেত্ৰা ধম্মং চর। কো ছাতোতি মহারাজ, তৰ ব্যম্হে পুরে রাজনিৰেসনে চেৰ নগরে চ অন্নহত্থা পুরিসা ‘‘কো ছাতো, কো তসিতো’’তি তেসং দাতুকামতায ঘোসেন্তু। কো মালন্তি কো মালং ইচ্ছতি, কো ৰিলেপনং ইচ্ছতি, নানারত্তানং ৰত্থানং যং যং ইচ্ছতি, তং তং কো নগ্গো পরিদহিস্সতীতি ঘোসেন্তু। কো পন্থে ছত্তমানেতীতি কো পন্থে ছত্তং ধারযিস্সতি। পাদুকা চাতি উপাহনা চ মুদূ সুভা কো ইচ্ছতি।
Tattha ete cāti yathā ete ca dhataraṭṭho vessāmitto aṭṭhako yāmataggi usindaro sivīti cha rājāno aññe ca dhammaṃ caritvā saggavisayaṃ gatā, evaṃ tvampi adhammaṃ parivajjetvā dhammaṃ cara. Ko chātoti mahārāja, tava byamhe pure rājanivesane ceva nagare ca annahatthā purisā ‘‘ko chāto, ko tasito’’ti tesaṃ dātukāmatāya ghosentu. Ko mālanti ko mālaṃ icchati, ko vilepanaṃ icchati, nānārattānaṃ vatthānaṃ yaṃ yaṃ icchati, taṃ taṃ ko naggo paridahissatīti ghosentu. Ko panthe chattamānetīti ko panthe chattaṃ dhārayissati. Pādukā cāti upāhanā ca mudū subhā ko icchati.
জিণ্ণং পোসন্তি যো তে উপট্ঠাকেসু অমচ্চো ৰা অঞ্ঞো ৰা পুব্বে কতূপকারো জরাজিণ্ণকালে যথা পোরাণকালে কম্মং কাতুং ন সক্কোতি, যেপি তে গৰাস্সাদযো জিণ্ণতায কম্মং কাতুং ন সক্কোন্তি, তেসু একম্পি পুব্বে ৰিয কম্মেসু মা যোজযি। জিণ্ণকালস্মিঞ্হি তে তানি কম্মানি কাতুং ন সক্কোন্তি। পরিহারঞ্চাতি ইধ পরিৰারো ‘‘পরিহারো’’তি ৰুত্তো। ইদং ৰুত্তং হোতি – যো চ তে বলী হুত্ৰা অধিকারকতো পুব্বে কতূপকারো হোতি, তস্স জরাজিণ্ণকালে যথাপোরাণপরিৰারং দদেয্যাসি। অসপ্পুরিসা হি অত্তনো উপকারকানং উপকারং কাতুং সমত্থকালেযেৰ সম্মানং করোন্তি, সমত্থকালে পন ন ওলোকেন্তি। সপ্পুরিসা পন অসমত্থকালেপি তেসং তথেৰ সক্কারং করোন্তি, তস্মা তুৰম্পি এৰং করেয্যাসীতি।
Jiṇṇaṃ posanti yo te upaṭṭhākesu amacco vā añño vā pubbe katūpakāro jarājiṇṇakāle yathā porāṇakāle kammaṃ kātuṃ na sakkoti, yepi te gavāssādayo jiṇṇatāya kammaṃ kātuṃ na sakkonti, tesu ekampi pubbe viya kammesu mā yojayi. Jiṇṇakālasmiñhi te tāni kammāni kātuṃ na sakkonti. Parihārañcāti idha parivāro ‘‘parihāro’’ti vutto. Idaṃ vuttaṃ hoti – yo ca te balī hutvā adhikārakato pubbe katūpakāro hoti, tassa jarājiṇṇakāle yathāporāṇaparivāraṃ dadeyyāsi. Asappurisā hi attano upakārakānaṃ upakāraṃ kātuṃ samatthakāleyeva sammānaṃ karonti, samatthakāle pana na olokenti. Sappurisā pana asamatthakālepi tesaṃ tatheva sakkāraṃ karonti, tasmā tuvampi evaṃ kareyyāsīti.
ইতি মহাসত্তো রঞ্ঞো দানকথঞ্চ সীলকথঞ্চ কথেত্ৰা ইদানি যস্মা অযং রাজা অত্তনো অত্তভাৰে রথেন উপমেত্ৰা ৰণ্ণিযমানে তুস্সিস্সতি, তস্মাস্স সব্বকামদুহরথোপমায ধম্মং দেসেন্তো আহ –
Iti mahāsatto rañño dānakathañca sīlakathañca kathetvā idāni yasmā ayaṃ rājā attano attabhāve rathena upametvā vaṇṇiyamāne tussissati, tasmāssa sabbakāmaduharathopamāya dhammaṃ desento āha –
১৩৩৩.
1333.
‘‘কাযো তে রথসঞ্ঞাতো, মনোসারথিকো লহু।
‘‘Kāyo te rathasaññāto, manosārathiko lahu;
অৰিহিংসাসারিতক্খো, সংৰিভাগপটিচ্ছদো॥
Avihiṃsāsāritakkho, saṃvibhāgapaṭicchado.
১৩৩৪.
1334.
‘‘পাদসঞ্ঞমনেমিযো, হত্থসঞ্ঞমপক্খরো।
‘‘Pādasaññamanemiyo, hatthasaññamapakkharo;
কুচ্ছিসঞ্ঞমনব্ভন্তো, ৰাচাসঞ্ঞমকূজনো॥
Kucchisaññamanabbhanto, vācāsaññamakūjano.
১৩৩৫.
1335.
‘‘সচ্চৰাক্যসমত্তঙ্গো, অপেসুঞ্ঞসুসঞ্ঞতো।
‘‘Saccavākyasamattaṅgo, apesuññasusaññato;
গিরাসখিলনেলঙ্গো, মিতভাণিসিলেসিতো॥
Girāsakhilanelaṅgo, mitabhāṇisilesito.
১৩৩৬.
1336.
‘‘সদ্ধালোভসুসঙ্খারো, নিৰাতঞ্জলিকুব্বরো।
‘‘Saddhālobhasusaṅkhāro, nivātañjalikubbaro;
অথদ্ধতানতীসাকো, সীলসংৰরনন্ধনো॥
Athaddhatānatīsāko, sīlasaṃvaranandhano.
১৩৩৭.
1337.
‘‘অক্কোধনমনুগ্ঘাতী, ধম্মপণ্ডরছত্তকো।
‘‘Akkodhanamanugghātī, dhammapaṇḍarachattako;
বাহুসচ্চমপালম্বো, ঠিতচিত্তমুপাধিযো॥
Bāhusaccamapālambo, ṭhitacittamupādhiyo.
১৩৩৮.
1338.
‘‘কালঞ্ঞুতাচিত্তসারো, ৰেসারজ্জতিদণ্ডকো।
‘‘Kālaññutācittasāro, vesārajjatidaṇḍako;
নিৰাতৰুত্তিযোত্তকো, অনতিমানযুগো লহু॥
Nivātavuttiyottako, anatimānayugo lahu.
১৩৩৯.
1339.
‘‘অলীনচিত্তসন্থারো, ৰুদ্ধিসেৰী রজোহতো।
‘‘Alīnacittasanthāro, vuddhisevī rajohato;
সতিপতোদো ধীরস্স, ধিতি যোগো চ রস্মিযো॥
Satipatodo dhīrassa, dhiti yogo ca rasmiyo.
১৩৪০.
1340.
‘‘মনো দন্তং পথং নেতি, সমদন্তেহি ৰাহিভি।
‘‘Mano dantaṃ pathaṃ neti, samadantehi vāhibhi;
ইচ্ছা লোভো চ কুম্মগ্গো, উজুমগ্গো চ সংযমো॥
Icchā lobho ca kummaggo, ujumaggo ca saṃyamo.
১৩৪১.
1341.
‘‘রূপে সদ্দে রসে গন্ধে, ৰাহনস্স পধাৰতো।
‘‘Rūpe sadde rase gandhe, vāhanassa padhāvato;
পঞ্ঞা আকোটনী রাজ, তত্থ অত্তাৰ সারথি॥
Paññā ākoṭanī rāja, tattha attāva sārathi.
১৩৪২.
1342.
‘‘সচে এতেন যানেন, সমচরিযা দল়্হা ধিতি।
‘‘Sace etena yānena, samacariyā daḷhā dhiti;
সব্বকামদুহো রাজ, ন জাতু নিরযং ৰজে’’তি॥
Sabbakāmaduho rāja, na jātu nirayaṃ vaje’’ti.
তত্থ রথসঞ্ঞাতোতি মহারাজ, তৰ কাযো রথোতি সঞ্ঞাতো হোতু। মনোসারথিকোতি মনসঙ্খাতেন কুসলচিত্তেন সারথিনা সমন্নাগতো। লহূতি ৰিগতথিনমিদ্ধতায সল্লহুকো। অৰিহিংসাসারিতক্খোতি অৰিহিংসামযেন সারিতেন সুট্ঠু পরিনিট্ঠিতেন অক্খেন সমন্নাগতো। সংৰিভাগপটিচ্ছদোতি দানসংৰিভাগমযেন পটিচ্ছদেন সমন্নাগতো। পাদসঞ্ঞমনেমিযোতি পাদসংযমমযায নেমিযা সমন্নাগতো। হত্থসঞ্ঞমপক্খরোতি হত্থসংযমমযেন পক্খরেন সমন্নাগতো। কুচ্ছিসঞ্ঞমনব্ভন্তোতি কুচ্ছিসংযমসঙ্খাতেন মিতভোজনমযেন তেলেন অব্ভন্তো। ‘‘অব্ভঞ্জিতব্বো নাভি হোতূ’’তিপি পাঠো। ৰাচাসঞ্ঞমকূজনোতি ৰাচাসংযমেন অকূজনো।
Tattha rathasaññātoti mahārāja, tava kāyo rathoti saññāto hotu. Manosārathikoti manasaṅkhātena kusalacittena sārathinā samannāgato. Lahūti vigatathinamiddhatāya sallahuko. Avihiṃsāsāritakkhoti avihiṃsāmayena sāritena suṭṭhu pariniṭṭhitena akkhena samannāgato. Saṃvibhāgapaṭicchadoti dānasaṃvibhāgamayena paṭicchadena samannāgato. Pādasaññamanemiyoti pādasaṃyamamayāya nemiyā samannāgato. Hatthasaññamapakkharoti hatthasaṃyamamayena pakkharena samannāgato. Kucchisaññamanabbhantoti kucchisaṃyamasaṅkhātena mitabhojanamayena telena abbhanto. ‘‘Abbhañjitabbo nābhi hotū’’tipi pāṭho. Vācāsaññamakūjanoti vācāsaṃyamena akūjano.
সচ্চৰাক্যসমত্তঙ্গোতি সচ্চৰাক্যেন পরিপুণ্ণঅঙ্গো অখণ্ডরথঙ্গো। অপেসুঞ্ঞসুসঞ্ঞতোতি অপেসুঞ্ঞেন সুট্ঠু সঞ্ঞতো সমুস্সিতো। গিরাসখিলনেলঙ্গোতি সখিলায সণ্হৰাচায নিদ্দোসঙ্গো মট্ঠরথঙ্গো। মিতভাণিসিলেসিতো মিতভাণসঙ্খাতেন সিলেসেন সুট্ঠু সম্বন্ধো। সদ্ধালোভসুসঙ্খারোতি কম্মফলসদ্দহনসদ্ধামযেন চ অলোভমযেন চ সুন্দরেন অলঙ্কারেন সমন্নাগতো। নিৰাতঞ্জলিকুব্বরোতি সীলৰন্তানং নিৰাতমযেন চেৰ অঞ্জলিকম্মমযেন চ কুব্বরেন সমন্নাগতো। অথদ্ধতানতীসাকোতি সখিলসম্মোদভাৰসঙ্খাতায অথদ্ধতায অনতঈসো, থোকনতঈসোতি অত্থো। সীলসংৰরনন্ধনোতি অখণ্ডপঞ্চসীলচক্খুন্দ্রিযাদিসংৰরসঙ্খাতায নন্ধনরজ্জুযা সমন্নাগতো।
Saccavākyasamattaṅgoti saccavākyena paripuṇṇaaṅgo akhaṇḍarathaṅgo. Apesuññasusaññatoti apesuññena suṭṭhu saññato samussito. Girāsakhilanelaṅgoti sakhilāya saṇhavācāya niddosaṅgo maṭṭharathaṅgo. Mitabhāṇisilesito mitabhāṇasaṅkhātena silesena suṭṭhu sambandho. Saddhālobhasusaṅkhāroti kammaphalasaddahanasaddhāmayena ca alobhamayena ca sundarena alaṅkārena samannāgato. Nivātañjalikubbaroti sīlavantānaṃ nivātamayena ceva añjalikammamayena ca kubbarena samannāgato. Athaddhatānatīsākoti sakhilasammodabhāvasaṅkhātāya athaddhatāya anataīso, thokanataīsoti attho. Sīlasaṃvaranandhanoti akhaṇḍapañcasīlacakkhundriyādisaṃvarasaṅkhātāya nandhanarajjuyā samannāgato.
অক্কোধনমনুগ্ঘাতীতি অক্কোধনভাৰসঙ্খাতেন অনুগ্ঘাতেন সমন্নাগতো। ধম্মপণ্ডর-ছত্তকোতি দসকুসলধম্মসঙ্খাতেন পণ্ডরচ্ছত্তেন সমন্নাগতো। বাহুসচ্চমপালম্বোতি অত্থসন্নিস্সিতবহুস্সুতভাৰমযেন অপালম্বেন সমন্নাগতো। ঠিতচিত্তমুপাধিযোতি লোকধম্মেহি অৰিকম্পনভাৰেন সুট্ঠু ঠিতএকগ্গভাৰপ্পত্তচিত্তসঙ্খাতেন উপাধিনা উত্তরত্থরণেন ৰা রাজাসনেন সমন্নাগতো। কালঞ্ঞুতাচিত্তসারোতি ‘‘অযং দানস্স দিন্নকালো, অযং সীলস্স রক্খনকালো’’তি এৰং কালঞ্ঞুতাসঙ্খাতেন কালং জানিত্ৰা কতেন চিত্তেন কুসলসারেন সমন্নাগতো। ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা, মহারাজ, রথস্স নাম আণিং আদিং কত্ৰা দব্বসম্ভারজাতং পরিসুদ্ধং সারমযঞ্চ ইচ্ছিতব্বং, এৰঞ্হি সো রথো অদ্ধানক্খমো হোতি, এৰং তৰপি কাযরথো কালং জানিত্ৰা কতেন চিত্তেন পরিসুদ্ধেন দানাদিকুসলসারেন সমন্নাগতো হোতূতি। ৰেসারজ্জতিদণ্ডকোতি পরিসমজ্ঝে কথেন্তস্সপি ৰিসারদভাৰসঙ্খাতেন তিদণ্ডেন সমন্নাগতো। নিৰাতৰুত্তিযোত্তকোতি ওৰাদে পৰত্তনসঙ্খাতেন মুদুনা ধুরযোত্তেন সমন্নাগতো । মুদুনা হি ধুরযোত্তেন বদ্ধরথং সিন্ধৰা সুখং ৰহন্তি, এৰং তৰ কাযরথোপি পণ্ডিতানং ওৰাদপ্পৰত্তিতায আবদ্ধো সুখং যাতূতি অত্থো। অনতিমানযুগো লহূতি অনতিমানসঙ্খাতেন লহুকেন যুগেন সমন্নাগতো।
Akkodhanamanugghātīti akkodhanabhāvasaṅkhātena anugghātena samannāgato. Dhammapaṇḍara-chattakoti dasakusaladhammasaṅkhātena paṇḍaracchattena samannāgato. Bāhusaccamapālamboti atthasannissitabahussutabhāvamayena apālambena samannāgato. Ṭhitacittamupādhiyoti lokadhammehi avikampanabhāvena suṭṭhu ṭhitaekaggabhāvappattacittasaṅkhātena upādhinā uttarattharaṇena vā rājāsanena samannāgato. Kālaññutācittasāroti ‘‘ayaṃ dānassa dinnakālo, ayaṃ sīlassa rakkhanakālo’’ti evaṃ kālaññutāsaṅkhātena kālaṃ jānitvā katena cittena kusalasārena samannāgato. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā, mahārāja, rathassa nāma āṇiṃ ādiṃ katvā dabbasambhārajātaṃ parisuddhaṃ sāramayañca icchitabbaṃ, evañhi so ratho addhānakkhamo hoti, evaṃ tavapi kāyaratho kālaṃ jānitvā katena cittena parisuddhena dānādikusalasārena samannāgato hotūti. Vesārajjatidaṇḍakoti parisamajjhe kathentassapi visāradabhāvasaṅkhātena tidaṇḍena samannāgato. Nivātavuttiyottakoti ovāde pavattanasaṅkhātena mudunā dhurayottena samannāgato . Mudunā hi dhurayottena baddharathaṃ sindhavā sukhaṃ vahanti, evaṃ tava kāyarathopi paṇḍitānaṃ ovādappavattitāya ābaddho sukhaṃ yātūti attho. Anatimānayugo lahūti anatimānasaṅkhātena lahukena yugena samannāgato.
অলীনচিত্তসন্থারোতি যথা রথো নাম দন্তমযেন উল়ারেন সন্থারেন সোভতি, এৰং তৰ কাযরথোপি দানাদিনা অলীনঅসঙ্কুটিতচিত্তসন্থারো হোতু। ৰুদ্ধিসেৰী রজোহতোতি যথা রথো নাম ৰিসমেন রজুট্ঠানমগ্গেন গচ্ছন্তো রজোকিণ্ণো ন সোভতি, সমেন ৰিরজেন মগ্গেন গচ্ছন্তো সোভতি, এৰং তৰ কাযরথোপি পঞ্ঞাৰুদ্ধিসেৰিতায সমতলং উজুমগ্গং পটিপজ্জিত্ৰা হতরজো হোতু। সতিপতোদো ধীরস্সাতি পণ্ডিতস্স তৰ তস্মিং কাযরথে সুপতিট্ঠিতসতিপতোদো হোতু। ধিতি যোগো চ রস্মিযোতি অব্বোচ্ছিন্নৰীরিযসঙ্খাতা ধিতি চ হিতপ্পটিপত্তিযং যুঞ্জনভাৰসঙ্খাতো যোগো চ তৰ তস্মিং কাযরথে ৰট্টিতা থিরা রস্মিযো হোন্তু। মনো দন্তং পথং নেতি, সমদন্তেহি ৰাহিভীতি যথা রথো নাম ৰিসমদন্তেহি সিন্ধৰেহি উপ্পথং যাতি, সমদন্তেহি সমসিক্খিতেহি যুত্তো উজুপথমেৰ অন্ৰেতি, এৰং মনোপি দন্তং নিব্বিসেৰনং কুম্মগ্গং পহায উজুমগ্গং গণ্হাতি। তস্মা সুদন্তং আচারসম্পন্নং চিত্তং তৰ কাযরথস্স সিন্ধৰকিচ্চং সাধেতু। ইচ্ছালোভো চাতি অপ্পত্তেসু ৰত্থূসু ইচ্ছা, পত্তেসু লোভোতি অযং ইচ্ছা চ লোভো চ কুম্মগ্গো নাম। কুটিলো অনুজুমগ্গো অপাযমেৰ নেতি। দসকুসলকম্মপথৰসেন পন অট্ঠঙ্গিকমগ্গৰসেন ৰা পৰত্তো সীলসংযমো উজুমগ্গো নাম। সো তৰ কাযরথস্স মগ্গো হোতু।
Alīnacittasanthāroti yathā ratho nāma dantamayena uḷārena santhārena sobhati, evaṃ tava kāyarathopi dānādinā alīnaasaṅkuṭitacittasanthāro hotu. Vuddhisevī rajohatoti yathā ratho nāma visamena rajuṭṭhānamaggena gacchanto rajokiṇṇo na sobhati, samena virajena maggena gacchanto sobhati, evaṃ tava kāyarathopi paññāvuddhisevitāya samatalaṃ ujumaggaṃ paṭipajjitvā hatarajo hotu. Satipatodo dhīrassāti paṇḍitassa tava tasmiṃ kāyarathe supatiṭṭhitasatipatodo hotu. Dhiti yogo ca rasmiyoti abbocchinnavīriyasaṅkhātā dhiti ca hitappaṭipattiyaṃ yuñjanabhāvasaṅkhāto yogo ca tava tasmiṃ kāyarathe vaṭṭitā thirā rasmiyo hontu. Mano dantaṃ pathaṃ neti, samadantehi vāhibhīti yathā ratho nāma visamadantehi sindhavehi uppathaṃ yāti, samadantehi samasikkhitehi yutto ujupathameva anveti, evaṃ manopi dantaṃ nibbisevanaṃ kummaggaṃ pahāya ujumaggaṃ gaṇhāti. Tasmā sudantaṃ ācārasampannaṃ cittaṃ tava kāyarathassa sindhavakiccaṃ sādhetu. Icchālobho cāti appattesu vatthūsu icchā, pattesu lobhoti ayaṃ icchā ca lobho ca kummaggo nāma. Kuṭilo anujumaggo apāyameva neti. Dasakusalakammapathavasena pana aṭṭhaṅgikamaggavasena vā pavatto sīlasaṃyamo ujumaggo nāma. So tava kāyarathassa maggo hotu.
রূপেতি এতেসু মনাপিযেসু রূপাদীসু কামগুণেসু নিমিত্তং গহেত্ৰা ধাৰন্তস্স তৰ কাযরথস্স উপ্পথং পটিপন্নস্স রাজরথস্স সিন্ধৰে আকোটেত্ৰা নিৰারণপতোদযট্ঠি ৰিয পঞ্ঞা আকোটনী হোতু। সা হি তং উপ্পথগমনতো নিৰারেত্ৰা উজুং সুচরিতমগ্গং আরোপেস্সতি। তত্থ অত্তাৰ সারথীতি তস্মিং পন তে কাযরথে অঞ্ঞো সারথি নাম নত্থি, তৰ অত্তাৰ সারথি হোতু। সচে এতেন যানেনাতি মহারাজ, যস্সেতং এৰরূপং যানং সচে অত্থি, এতেন যানেন। সমচরিযা দল়্হা ধিতীতি যস্স সমচরিযা চ ধিতি চ দল়্হা হোতি থিরা, সো এতেন যানেন যস্মা এস রথো সব্বকামদুহো রাজ, যথাধিপ্পেতে সব্বকামে দেতি, তস্মা ন জাতু নিরযং ৰজে, একংসেনেতং ধারেহি, এৰরূপেন যানেন নিরযং ন গচ্ছসীতি অত্থো। ইতি খো, মহারাজ, যং মং অৰচ ‘‘আচিক্খ মে, নারদ, সুদ্ধিমগ্গং, যথা অহং নো নিরযে পতেয্য’’ন্তি, অযং তে সো মযা অনেকপরিযাযেন অক্খাতোতি।
Rūpeti etesu manāpiyesu rūpādīsu kāmaguṇesu nimittaṃ gahetvā dhāvantassa tava kāyarathassa uppathaṃ paṭipannassa rājarathassa sindhave ākoṭetvā nivāraṇapatodayaṭṭhi viya paññā ākoṭanī hotu. Sā hi taṃ uppathagamanato nivāretvā ujuṃ sucaritamaggaṃ āropessati. Tattha attāva sārathīti tasmiṃ pana te kāyarathe añño sārathi nāma natthi, tava attāva sārathi hotu. Sace etena yānenāti mahārāja, yassetaṃ evarūpaṃ yānaṃ sace atthi, etena yānena. Samacariyā daḷhā dhitīti yassa samacariyā ca dhiti ca daḷhā hoti thirā, so etena yānena yasmā esa ratho sabbakāmaduho rāja, yathādhippete sabbakāme deti, tasmā na jātu nirayaṃ vaje, ekaṃsenetaṃ dhārehi, evarūpena yānena nirayaṃ na gacchasīti attho. Iti kho, mahārāja, yaṃ maṃ avaca ‘‘ācikkha me, nārada, suddhimaggaṃ, yathā ahaṃ no niraye pateyya’’nti, ayaṃ te so mayā anekapariyāyena akkhātoti.
এৰমস্স ধম্মং দেসেত্ৰা মিচ্ছাদিট্ঠিং জহাপেত্ৰা সীলে পতিট্ঠাপেত্ৰা ‘‘ইতো পট্ঠায পাপমিত্তে পহায কল্যাণমিত্তে উপসঙ্কম, নিচ্চং অপ্পমত্তো হোহী’’তি ওৰাদং দত্ৰা রাজধীতু গুণং ৰণ্ণেত্ৰা রাজপরিসায চ রাজোরোধানঞ্চ ওৰাদং দত্ৰা মহন্তেনানুভাৰেন তেসং পস্সন্তানঞ্ঞেৰ ব্রহ্মলোকং গতো।
Evamassa dhammaṃ desetvā micchādiṭṭhiṃ jahāpetvā sīle patiṭṭhāpetvā ‘‘ito paṭṭhāya pāpamitte pahāya kalyāṇamitte upasaṅkama, niccaṃ appamatto hohī’’ti ovādaṃ datvā rājadhītu guṇaṃ vaṇṇetvā rājaparisāya ca rājorodhānañca ovādaṃ datvā mahantenānubhāvena tesaṃ passantānaññeva brahmalokaṃ gato.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি মযা দিট্ঠিজালং ভিন্দিত্ৰা উরুৰেলকস্সপো দমিতোযেৰা’’তি ৰত্ৰা জাতকং সমোধানেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi mayā diṭṭhijālaṃ bhinditvā uruvelakassapo damitoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānento imā gāthā abhāsi –
১৩৪৩.
1343.
‘‘অলাতো দেৰদত্তোসি, সুনামো আসি ভদ্দজি।
‘‘Alāto devadattosi, sunāmo āsi bhaddaji;
ৰিজযো সারিপুত্তোসি, মোগ্গল্লানোসি বীজকো॥
Vijayo sāriputtosi, moggallānosi bījako.
১৩৪৪.
1344.
‘‘সুনক্খত্তো লিচ্ছৰিপুত্তো, গুণো আসি অচেলকো।
‘‘Sunakkhatto licchaviputto, guṇo āsi acelako;
আনন্দো সা রুচা আসি, যা রাজানং পসাদযি॥
Ānando sā rucā āsi, yā rājānaṃ pasādayi.
১৩৪৫.
1345.
‘‘উরুৰেলকস্সপো রাজা, পাপদিট্ঠি তদা অহু।
‘‘Uruvelakassapo rājā, pāpadiṭṭhi tadā ahu;
মহাব্রহ্মা বোধিসত্তো, এৰং ধারেথ জাতক’’ন্তি॥
Mahābrahmā bodhisatto, evaṃ dhāretha jātaka’’nti.
মহানারদকস্সপজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা।
Mahānāradakassapajātakavaṇṇanā aṭṭhamā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৫৪৫. মহানারদকস্সপজাতকং • 545. Mahānāradakassapajātakaṃ
