| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya |
৭. লক্খণসুত্তং
7. Lakkhaṇasuttaṃ
দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণানি
Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni
১৯৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে। তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি। ‘‘ভদ্দন্তে’’তি 1 তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং। ভগৰা এতদৰোচ –
198. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhaddante’’ti 2 te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
১৯৯. ‘‘দ্ৰত্তিংসিমানি, ভিক্খৰে, মহাপুরিসস্স মহাপুরিসলক্খণানি, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুরিসস্স দ্ৰেৰ গতিযো ভৰন্তি অনঞ্ঞা। সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী ধম্মিকো ধম্মরাজা চাতুরন্তো ৰিজিতাৰী জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো সত্তরতনসমন্নাগতো। তস্সিমানি সত্ত রতনানি ভৰন্তি; সেয্যথিদং, চক্করতনং হত্থিরতনং অস্সরতনং মণিরতনং ইত্থিরতনং গহপতিরতনং পরিণাযকরতনমেৰ সত্তমং। পরোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৰন্তি সূরা ৰীরঙ্গরূপা পরসেনপ্পমদ্দনা। সো ইমং পথৰিং সাগরপরিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন অভিৰিজিয অজ্ঝাৰসতি। সচে খো পন অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি, অরহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৰিৰট্টচ্ছদো 3।
199. ‘‘Dvattiṃsimāni, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti; seyyathidaṃ, cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado 4.
২০০. ‘‘কতমানি চ তানি, ভিক্খৰে, দ্ৰত্তিংস মহাপুরিসস্স মহাপুরিসলক্খণানি, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুরিসস্স দ্ৰেৰ গতিযো ভৰন্তি অনঞ্ঞা? সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… সচে খো পন অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি, অরহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৰিৰট্টচ্ছদো।
200. ‘‘Katamāni ca tāni, bhikkhave, dvattiṃsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā? Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.
‘‘ইধ, ভিক্খৰে, মহাপুরিসো সুপ্পতিট্ঠিতপাদো হোতি। যম্পি, ভিক্খৰে, মহাপুরিসো সুপ্পতিট্ঠিতপাদো হোতি, ইদম্পি, ভিক্খৰে, মহাপুরিসস্স মহাপুরিসলক্খণং ভৰতি।
‘‘Idha, bhikkhave, mahāpuriso suppatiṭṭhitapādo hoti. Yampi, bhikkhave, mahāpuriso suppatiṭṭhitapādo hoti, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, মহাপুরিসস্স হেট্ঠাপাদতলেসু চক্কানি জাতানি হোন্তি সহস্সারানি সনেমিকানি সনাভিকানি সব্বাকারপরিপূরানি 5। যম্পি , ভিক্খৰে, মহাপুরিসস্স হেট্ঠাপাদতলেসু চক্কানি জাতানি হোন্তি সহস্সারানি সনেমিকানি সনাভিকানি সব্বাকারপরিপূরানি, ইদম্পি, ভিক্খৰে, মহাপুরিসস্স মহাপুরিসলক্খণং ভৰতি।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, mahāpurisassa heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni 6. Yampi , bhikkhave, mahāpurisassa heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, মহাপুরিসো আযতপণ্হি হোতি…পে॰… দীঘঙ্গুলি হোতি… মুদুতলুনহত্থপাদো হোতি… জালহত্থপাদো হোতি… উস্সঙ্খপাদো হোতি… এণিজঙ্ঘো হোতি… ঠিতকোৰ অনোনমন্তো উভোহি পাণিতলেহি জণ্ণুকানি পরিমসতি পরিমজ্জতি… কোসোহিতৰত্থগুয্হো হোতি… সুৰণ্ণৰণ্ণো হোতি কঞ্চনসন্নিভত্তচো… সুখুমচ্ছৰি হোতি, সুখুমত্তা ছৰিযা রজোজল্লং কাযে ন উপলিম্পতি… একেকলোমো হোতি, একেকানি লোমানি লোমকূপেসু জাতানি… উদ্ধগ্গলোমো হোতি, উদ্ধগ্গানি লোমানি জাতানি নীলানি অঞ্জনৰণ্ণানি কুণ্ডলাৰট্টানি 7 দক্খিণাৰট্টকজাতানি 8 … ব্রহ্মুজুগত্তো হোতি… সত্তুস্সদো হোতি… সীহপুব্বদ্ধকাযো হোতি… চিতন্তরংসো 9 হোতি… নিগ্রোধপরিমণ্ডলো হোতি, যাৰতক্ৰস্স কাযো তাৰতক্ৰস্স ব্যামো যাৰতক্ৰস্স ব্যামো তাৰতক্ৰস্স কাযো… সমৰট্টক্খন্ধো হোতি… রসগ্গসগ্গী হোতি… সীহহনু হোতি… চত্তালীসদন্তো হোতি … সমদন্তো হোতি… অৰিরল়দন্তো হোতি… সুসুক্কদাঠো হোতি… পহূতজিৰ্হো হোতি… ব্রহ্মস্সরো হোতি করৰীকভাণী… অভিনীলনেত্তো হোতি… গোপখুমো হোতি… উণ্ণা ভমুকন্তরে জাতা হোতি, ওদাতা মুদুতূলসন্নিভা। যম্পি, ভিক্খৰে, মহাপুরিসস্স উণ্ণা ভমুকন্তরে জাতা হোতি, ওদাতা মুদুতূলসন্নিভা, ইদম্পি, ভিক্খৰে, মহাপুরিসস্স মহাপুরিসলক্খণং ভৰতি।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, mahāpuriso āyatapaṇhi hoti…pe… dīghaṅguli hoti… mudutalunahatthapādo hoti… jālahatthapādo hoti… ussaṅkhapādo hoti… eṇijaṅgho hoti… ṭhitakova anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati… kosohitavatthaguyho hoti… suvaṇṇavaṇṇo hoti kañcanasannibhattaco… sukhumacchavi hoti, sukhumattā chaviyā rajojallaṃ kāye na upalimpati… ekekalomo hoti, ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni… uddhaggalomo hoti, uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni 10 dakkhiṇāvaṭṭakajātāni 11 … brahmujugatto hoti… sattussado hoti… sīhapubbaddhakāyo hoti… citantaraṃso 12 hoti… nigrodhaparimaṇḍalo hoti, yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa byāmo yāvatakvassa byāmo tāvatakvassa kāyo… samavaṭṭakkhandho hoti… rasaggasaggī hoti… sīhahanu hoti… cattālīsadanto hoti … samadanto hoti… aviraḷadanto hoti… susukkadāṭho hoti… pahūtajivho hoti… brahmassaro hoti karavīkabhāṇī… abhinīlanetto hoti… gopakhumo hoti… uṇṇā bhamukantare jātā hoti, odātā mudutūlasannibhā. Yampi, bhikkhave, mahāpurisassa uṇṇā bhamukantare jātā hoti, odātā mudutūlasannibhā, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, মহাপুরিসো উণ্হীসসীসো হোতি। যম্পি, ভিক্খৰে, মহাপুরিসো উণ্হীসসীসো হোতি, ইদম্পি, ভিক্খৰে, মহাপুরিসস্স মহাপুরিসলক্খণং ভৰতি।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, mahāpuriso uṇhīsasīso hoti. Yampi, bhikkhave, mahāpuriso uṇhīsasīso hoti, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
‘‘ইমানি খো তানি, ভিক্খৰে, দ্ৰত্তিংস মহাপুরিসস্স মহাপুরিসলক্খণানি, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুরিসস্স দ্ৰেৰ গতিযো ভৰন্তি অনঞ্ঞা। সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… সচে খো পন অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি, অরহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৰিৰট্টচ্ছদো।
‘‘Imāni kho tāni, bhikkhave, dvattiṃsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.
‘‘ইমানি খো, ভিক্খৰে, দ্ৰত্তিংস মহাপুরিসস্স মহাপুরিসলক্খণানি বাহিরকাপি ইসযো ধারেন্তি, নো চ খো তে জানন্তি – ‘ইমস্স কম্মস্স কটত্তা ইদং লক্খণং পটিলভতী’তি।
‘‘Imāni kho, bhikkhave, dvattiṃsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni bāhirakāpi isayo dhārenti, no ca kho te jānanti – ‘imassa kammassa kaṭattā idaṃ lakkhaṇaṃ paṭilabhatī’ti.
(১) সুপ্পতিট্ঠিতপাদতালক্খণং
(1) Suppatiṭṭhitapādatālakkhaṇaṃ
২০১. ‘‘যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো দল়্হসমাদানো অহোসি কুসলেসু ধম্মেসু, অৰত্থিতসমাদানো কাযসুচরিতে ৰচীসুচরিতে মনোসুচরিতে দানসংৰিভাগে সীলসমাদানে উপোসথুপৰাসে মত্তেয্যতায পেত্তেয্যতায সামঞ্ঞতায ব্রহ্মঞ্ঞতায কুলে জেট্ঠাপচাযিতায অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেসু চ অধিকুসলেসু ধম্মেসু । সো তস্স কম্মস্স কটত্তা উপচিতত্তা উস্সন্নত্তা ৰিপুলত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি। সো তত্থ অঞ্ঞে দেৰে দসহি ঠানেহি অধিগ্গণ্হাতি দিব্বেন আযুনা দিব্বেন ৰণ্ণেন দিব্বেন সুখেন দিব্বেন যসেন দিব্বেন আধিপতেয্যেন দিব্বেহি রূপেহি দিব্বেহি সদ্দেহি দিব্বেহি গন্ধেহি দিব্বেহি রসেহি দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহি। সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুরিসলক্খণং পটিলভতি। সুপ্পতিট্ঠিতপাদো হোতি। সমং পাদং ভূমিযং নিক্খিপতি, সমং উদ্ধরতি, সমং সব্বাৰন্তেহি পাদতলেহি ভূমিং ফুসতি।
201. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno daḷhasamādāno ahosi kusalesu dhammesu, avatthitasamādāno kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṃvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kule jeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu ca adhikusalesu dhammesu . So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhiggaṇhāti dibbena āyunā dibbena vaṇṇena dibbena sukhena dibbena yasena dibbena ādhipateyyena dibbehi rūpehi dibbehi saddehi dibbehi gandhehi dibbehi rasehi dibbehi phoṭṭhabbehi. So tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Suppatiṭṭhitapādo hoti. Samaṃ pādaṃ bhūmiyaṃ nikkhipati, samaṃ uddharati, samaṃ sabbāvantehi pādatalehi bhūmiṃ phusati.
২০২. ‘‘সো তেন লক্খণেন সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী ধম্মিকো ধম্মরাজা চাতুরন্তো ৰিজিতাৰী জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো সত্তরতনসমন্নাগতো। তস্সিমানি সত্ত রতনানি ভৰন্তি; সেয্যথিদং, চক্করতনং হত্থিরতনং অস্সরতনং মণিরতনং ইত্থিরতনং গহপতিরতনং পরিণাযকরতনমেৰ সত্তমং। পরোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৰন্তি সূরা ৰীরঙ্গরূপা পরসেনপ্পমদ্দনা। সো ইমং পথৰিং সাগরপরিযন্তং অখিলমনিমিত্তমকণ্টকং ইদ্ধং ফীতং খেমং সিৰং নিরব্বুদং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন অভিৰিজিয অজ্ঝাৰসতি । রাজা সমানো কিং লভতি? অক্খম্ভিযো 13 হোতি কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন। রাজা সমানো ইদং লভতি। ‘‘সচে খো পন অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি, অরহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৰিৰট্টচ্ছদো। বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? অক্খম্ভিযো হোতি অব্ভন্তরেহি ৰা বাহিরেহি ৰা পচ্চত্থিকেহি পচ্চামিত্তেহি রাগেন ৰা দোসেন ৰা মোহেন ৰা সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা কেনচি ৰা লোকস্মিং। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
202. ‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti; seyyathidaṃ, cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ akhilamanimittamakaṇṭakaṃ iddhaṃ phītaṃ khemaṃ sivaṃ nirabbudaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati . Rājā samāno kiṃ labhati? Akkhambhiyo 14 hoti kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena. Rājā samāno idaṃ labhati. ‘‘Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Buddho samāno kiṃ labhati? Akkhambhiyo hoti abbhantarehi vā bāhirehi vā paccatthikehi paccāmittehi rāgena vā dosena vā mohena vā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২০৩. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
203. Tatthetaṃ vuccati –
‘‘সচ্চে চ ধম্মে চ দমে চ সংযমে,
‘‘Sacce ca dhamme ca dame ca saṃyame,
সোচেয্যসীলালযুপোসথেসু চ।
Soceyyasīlālayuposathesu ca;
দানে অহিংসায অসাহসে রতো,
Dāne ahiṃsāya asāhase rato,
ততো চৰিত্ৰা পুনরাগতো ইধ,
Tato cavitvā punarāgato idha,
সমেহি পাদেহি ফুসী ৰসুন্ধরং॥
Samehi pādehi phusī vasundharaṃ.
‘‘ব্যাকংসু ৰেয্যঞ্জনিকা সমাগতা,
‘‘Byākaṃsu veyyañjanikā samāgatā,
সমপ্পতিট্ঠস্স ন হোতি খম্ভনা।
Samappatiṭṭhassa na hoti khambhanā;
তং লক্খণং ভৰতি তদত্থজোতকং॥
Taṃ lakkhaṇaṃ bhavati tadatthajotakaṃ.
‘‘অক্খম্ভিযো হোতি অগারমাৰসং,
‘‘Akkhambhiyo hoti agāramāvasaṃ,
পরাভিভূ সত্তুভি নপ্পমদ্দনো।
Parābhibhū sattubhi nappamaddano;
মনুস্সভূতেনিধ হোতি কেনচি,
Manussabhūtenidha hoti kenaci,
অক্খম্ভিযো তস্স ফলেন কম্মুনো॥
Akkhambhiyo tassa phalena kammuno.
‘‘সচে চ পব্বজ্জমুপেতি তাদিসো,
‘‘Sace ca pabbajjamupeti tādiso,
নেক্খম্মছন্দাভিরতো ৰিচক্খণো।
Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;
অগ্গো ন সো গচ্ছতি জাতু খম্ভনং,
Aggo na so gacchati jātu khambhanaṃ,
নরুত্তমো এস হি তস্স ধম্মতা’’তি॥
Naruttamo esa hi tassa dhammatā’’ti.
(২) পাদতলচক্কলক্খণং
(2) Pādatalacakkalakkhaṇaṃ
২০৪. ‘‘যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো বহুজনস্স সুখাৰহো অহোসি, উব্বেগউত্তাসভযং অপনুদিতা, ধম্মিকঞ্চ রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিধাতা, সপরিৰারঞ্চ দানং অদাসি। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা উপচিতত্তা উস্সন্নত্তা ৰিপুলত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুরিসলক্খণং পটিলভতি। হেট্ঠাপাদতলেসু চক্কানি জাতানি হোন্তি সহস্সারানি সনেমিকানি সনাভিকানি সব্বাকারপরিপূরানি সুৰিভত্তন্তরানি।
204. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno bahujanassa sukhāvaho ahosi, ubbegauttāsabhayaṃ apanuditā, dhammikañca rakkhāvaraṇaguttiṃ saṃvidhātā, saparivārañca dānaṃ adāsi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni suvibhattantarāni.
‘‘সো তেন লক্খণেন সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? মহাপরিৰারো হোতি; মহাস্স হোন্তি পরিৰারা ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমজানপদা গণকমহামত্তা অনীকট্ঠা দোৰারিকা অমচ্চা পারিসজ্জা রাজানো ভোগিযা কুমারা। রাজা সমানো ইদং লভতি। সচে খো পন অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি, অরহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৰিৰট্টচ্ছদো। বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? মহাপরিৰারো হোতি; মহাস্স হোন্তি পরিৰারা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো দেৰা মনুস্সা অসুরা নাগা গন্ধব্বা। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Mahāparivāro hoti; mahāssa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Buddho samāno kiṃ labhati? Mahāparivāro hoti; mahāssa honti parivārā bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২০৫. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
205. Tatthetaṃ vuccati –
‘‘পুরে পুরত্থা পুরিমাসু জাতিসু,
‘‘Pure puratthā purimāsu jātisu,
মনুস্সভূতো বহুনং সুখাৰহো।
Manussabhūto bahunaṃ sukhāvaho;
উব্ভেগউত্তাসভযাপনূদনো,
Ubbhegauttāsabhayāpanūdano,
গুত্তীসু রক্খাৰরণেসু উস্সুকো॥
Guttīsu rakkhāvaraṇesu ussuko.
‘‘সো তেন কম্মেন দিৰং সমক্কমি,
‘‘So tena kammena divaṃ samakkami,
সুখঞ্চ খিড্ডারতিযো চ অন্ৰভি।
Sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi;
ততো চৰিত্ৰা পুনরাগতো ইধ,
Tato cavitvā punarāgato idha,
চক্কানি পাদেসু দুৰেসু ৰিন্দতি॥
Cakkāni pādesu duvesu vindati.
‘‘সমন্তনেমীনি সহস্সরানি চ,
‘‘Samantanemīni sahassarāni ca,
ব্যাকংসু ৰেয্যঞ্জনিকা সমাগতা।
Byākaṃsu veyyañjanikā samāgatā;
দিস্ৰা কুমারং সতপুঞ্ঞলক্খণং,
Disvā kumāraṃ satapuññalakkhaṇaṃ,
পরিৰারৰা হেস্সতি সত্তুমদ্দনো॥
Parivāravā hessati sattumaddano.
তথা হী চক্কানি সমন্তনেমিনি,
Tathā hī cakkāni samantanemini,
সচে ন পব্বজ্জমুপেতি তাদিসো।
Sace na pabbajjamupeti tādiso;
ৰত্তেতি চক্কং পথৰিং পসাসতি,
Vatteti cakkaṃ pathaviṃ pasāsati,
‘‘মহাযসং সংপরিৰারযন্তি নং,
‘‘Mahāyasaṃ saṃparivārayanti naṃ,
সচে চ পব্বজ্জমুপেতি তাদিসো।
Sace ca pabbajjamupeti tādiso;
নেক্খম্মছন্দাভিরতো ৰিচক্খণো,
Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo,
‘‘গন্ধব্বনাগা ৰিহগা চতুপ্পদা,
‘‘Gandhabbanāgā vihagā catuppadā,
অনুত্তরং দেৰমনুস্সপূজিতং।
Anuttaraṃ devamanussapūjitaṃ;
মহাযসং সংপরিৰারযন্তি ন’’ন্তি॥
Mahāyasaṃ saṃparivārayanti na’’nti.
(৩-৫) আযতপণ্হিতাদিতিলক্খণং
(3-5) Āyatapaṇhitāditilakkhaṇaṃ
২০৬. ‘‘যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো অহোসি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহাসি। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা উপচিতত্তা উস্সন্নত্তা ৰিপুলত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমানি তীণি মহাপুরিসলক্খণানি পটিলভতি। আযতপণ্হি চ হোতি, দীঘঙ্গুলি চ ব্রহ্মুজুগত্তো চ।
206. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato ahosi nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī vihāsi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni tīṇi mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Āyatapaṇhi ca hoti, dīghaṅguli ca brahmujugatto ca.
‘‘সো তেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? দীঘাযুকো হোতি চিরট্ঠিতিকো, দীঘমাযুং পালেতি, ন সক্কা হোতি অন্তরা জীৰিতা ৰোরোপেতুং কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন । রাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? দীঘাযুকো হোতি চিরট্ঠিতিকো, দীঘমাযুং পালেতি, ন সক্কা হোতি অন্তরা জীৰিতা ৰোরোপেতুং পচ্চত্থিকেহি পচ্চামিত্তেহি সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা কেনচি ৰা লোকস্মিং। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Dīghāyuko hoti ciraṭṭhitiko, dīghamāyuṃ pāleti, na sakkā hoti antarā jīvitā voropetuṃ kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena . Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Dīghāyuko hoti ciraṭṭhitiko, dīghamāyuṃ pāleti, na sakkā hoti antarā jīvitā voropetuṃ paccatthikehi paccāmittehi samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২০৭. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
207. Tatthetaṃ vuccati –
পটিৰিরতো পরং মারণাযহোসি।
Paṭivirato paraṃ māraṇāyahosi;
সুকতফলৰিপাকমনুভোসি॥
Sukataphalavipākamanubhosi.
‘‘চৰিয পুনরিধাগতো সমানো,
‘‘Caviya punaridhāgato samāno,
পটিলভতি ইধ তীণি লক্খণানি।
Paṭilabhati idha tīṇi lakkhaṇāni;
ভৰতি ৰিপুলদীঘপাসণ্হিকো,
Bhavati vipuladīghapāsaṇhiko,
ব্রহ্মাৰ সুজু সুভো সুজাতগত্তো॥
Brahmāva suju subho sujātagatto.
‘‘সুভুজো সুসু সুসণ্ঠিতো সুজাতো,
‘‘Subhujo susu susaṇṭhito sujāto,
মুদুতলুনঙ্গুলিযস্স হোন্তি।
Mudutalunaṅguliyassa honti;
দীঘা তীভি পুরিসৰরগ্গলক্খণেহি,
Dīghā tībhi purisavaraggalakkhaṇehi,
‘‘ভৰতি যদি গিহী চিরং যপেতি,
‘‘Bhavati yadi gihī ciraṃ yapeti,
চিরতরং পব্বজতি যদি ততো হি।
Cirataraṃ pabbajati yadi tato hi;
যাপযতি চ ৰসিদ্ধিভাৰনায,
Yāpayati ca vasiddhibhāvanāya,
ইতি দীঘাযুকতায তং নিমিত্ত’’ন্তি॥
Iti dīghāyukatāya taṃ nimitta’’nti.
(৬) সত্তুস্সদতালক্খণং
(6) Sattussadatālakkhaṇaṃ
২০৮. ‘‘যম্পি , ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো দাতা অহোসি পণীতানং রসিতানং খাদনীযানং ভোজনীযানং সাযনীযানং লেহনীযানং পানানং। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুরিসলক্খণং পটিলভতি, সত্তুস্সদো হোতি, সত্তস্স উস্সদা হোন্তি; উভোসু হত্থেসু উস্সদা হোন্তি, উভোসু পাদেসু উস্সদা হোন্তি, উভোসু অংসকূটেসু উস্সদা হোন্তি, খন্ধে উস্সদো হোতি।
208. ‘‘Yampi , bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno dātā ahosi paṇītānaṃ rasitānaṃ khādanīyānaṃ bhojanīyānaṃ sāyanīyānaṃ lehanīyānaṃ pānānaṃ. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati, sattussado hoti, sattassa ussadā honti; ubhosu hatthesu ussadā honti, ubhosu pādesu ussadā honti, ubhosu aṃsakūṭesu ussadā honti, khandhe ussado hoti.
‘‘সো তেন লক্খণেন সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? লাভী হোতি পণীতানং রসিতানং খাদনীযানং ভোজনীযানং সাযনীযানং লেহনীযানং পানানং। রাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? লাভী হোতি পণীতানং রসিতানং খাদনীযানং ভোজনীযানং সাযনীযানং লেহনীযানং পানানং। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Lābhī hoti paṇītānaṃ rasitānaṃ khādanīyānaṃ bhojanīyānaṃ sāyanīyānaṃ lehanīyānaṃ pānānaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Lābhī hoti paṇītānaṃ rasitānaṃ khādanīyānaṃ bhojanīyānaṃ sāyanīyānaṃ lehanīyānaṃ pānānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২০৯. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
209. Tatthetaṃ vuccati –
‘‘খজ্জভোজ্জমথ লেয্য সাযিযং,
‘‘Khajjabhojjamatha leyya sāyiyaṃ,
উত্তমগ্গরসদাযকো অহু।
Uttamaggarasadāyako ahu;
তেন সো সুচরিতেন কম্মুনা,
Tena so sucaritena kammunā,
নন্দনে চিরমভিপ্পমোদতি॥
Nandane ciramabhippamodati.
‘‘সত্ত চুস্সদে ইধাধিগচ্ছতি,
‘‘Satta cussade idhādhigacchati,
হত্থপাদমুদুতঞ্চ ৰিন্দতি।
Hatthapādamudutañca vindati;
আহু ব্যঞ্জননিমিত্তকোৰিদা,
Āhu byañjananimittakovidā,
খজ্জভোজ্জরসলাভিতায নং॥
Khajjabhojjarasalābhitāya naṃ.
পব্বজ্জম্পি চ তদাধিগচ্ছতি।
Pabbajjampi ca tadādhigacchati;
খজ্জভোজ্জরসলাভিরুত্তমং,
Khajjabhojjarasalābhiruttamaṃ,
আহু সব্বগিহিবন্ধনচ্ছিদ’’ন্তি॥
Āhu sabbagihibandhanacchida’’nti.
(৭-৮) করচরণমুদুজালতালক্খণানি
(7-8) Karacaraṇamudujālatālakkhaṇāni
২১০. ‘‘যম্পি , ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি জনং সঙ্গাহকো অহোসি – দানেন পেয্যৰজ্জেন 35 অত্থচরিযায সমানত্ততায। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমানি দ্ৰে মহাপুরিসলক্খণানি পটিলভতি। মুদুতলুনহত্থপাদো চ হোতি জালহত্থপাদো চ।
210. ‘‘Yampi , bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno catūhi saṅgahavatthūhi janaṃ saṅgāhako ahosi – dānena peyyavajjena 36 atthacariyāya samānattatāya. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Mudutalunahatthapādo ca hoti jālahatthapādo ca.
‘‘সো তেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? সুসঙ্গহিতপরিজনো হোতি, সুসঙ্গহিতাস্স হোন্তি ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমজানপদা গণকমহামত্তা অনীকট্ঠা দোৰারিকা অমচ্চা পারিসজ্জা রাজানো ভোগিযা কুমারা। রাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? সুসঙ্গহিতপরিজনো হোতি, সুসঙ্গহিতাস্স হোন্তি ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো দেৰা মনুস্সা অসুরা নাগা গন্ধব্বা। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Susaṅgahitaparijano hoti, susaṅgahitāssa honti brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Susaṅgahitaparijano hoti, susaṅgahitāssa honti bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২১১. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
211. Tatthetaṃ vuccati –
করিযচরিযসুসঙ্গহং বহূনং,
Kariyacariyasusaṅgahaṃ bahūnaṃ,
অনৰমতেন গুণেন যাতি সগ্গং॥
Anavamatena guṇena yāti saggaṃ.
‘‘চৰিয পুনরিধাগতো সমানো,
‘‘Caviya punaridhāgato samāno,
করচরণমুদুতঞ্চ জালিনো চ।
Karacaraṇamudutañca jālino ca;
অতিরুচিরসুৰগ্গুদস্সনেয্যং,
Atirucirasuvaggudassaneyyaṃ,
পটিলভতি দহরো সুসু কুমারো॥
Paṭilabhati daharo susu kumāro.
‘‘ভৰতি পরিজনস্সৰো ৰিধেয্যো,
‘‘Bhavati parijanassavo vidheyyo,
মহিমং আৰসিতো সুসঙ্গহিতো।
Mahimaṃ āvasito susaṅgahito;
অভিরুচিতানি গুণানি আচরতি॥
Abhirucitāni guṇāni ācarati.
‘‘যদি চ জহতি সব্বকামভোগং,
‘‘Yadi ca jahati sabbakāmabhogaṃ,
কথযতি ধম্মকথং জিনো জনস্স।
Kathayati dhammakathaṃ jino janassa;
ৰচনপটিকরস্সাভিপ্পসন্না ,
Vacanapaṭikarassābhippasannā ,
সুত্ৰান ধম্মানুধম্মমাচরন্তী’’তি॥
Sutvāna dhammānudhammamācarantī’’ti.
(৯-১০) উস্সঙ্খপাদউদ্ধগ্গলোমতালক্খণানি
(9-10) Ussaṅkhapādauddhaggalomatālakkhaṇāni
২১২. ‘‘যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো 43 অত্থূপসংহিতং ধম্মূপসংহিতং ৰাচং ভাসিতা অহোসি, বহুজনং নিদংসেসি, পাণীনং হিতসুখাৰহো ধম্মযাগী। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমানি দ্ৰে মহাপুরিসলক্খণানি পটিলভতি। উস্সঙ্খপাদো চ হোতি, উদ্ধগ্গলোমো চ।
212. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno 44 atthūpasaṃhitaṃ dhammūpasaṃhitaṃ vācaṃ bhāsitā ahosi, bahujanaṃ nidaṃsesi, pāṇīnaṃ hitasukhāvaho dhammayāgī. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Ussaṅkhapādo ca hoti, uddhaggalomo ca.
‘‘সো তেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো, সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? অগ্গো চ হোতি সেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৰরো চ কামভোগীনং। রাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? অগ্গো চ হোতি সেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৰরো চ সব্বসত্তানং। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Aggo ca hoti seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca kāmabhogīnaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Aggo ca hoti seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca sabbasattānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২১৩. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
213. Tatthetaṃ vuccati –
এরযং বহুজনং নিদংসযি।
Erayaṃ bahujanaṃ nidaṃsayi;
পাণিনং হিতসুখাৰহো অহু,
Pāṇinaṃ hitasukhāvaho ahu,
‘‘তেন সো সুচরিতেন কম্মুনা,
‘‘Tena so sucaritena kammunā,
সুগ্গতিং ৰজতি তত্থ মোদতি।
Suggatiṃ vajati tattha modati;
লক্খণানি চ দুৰে ইধাগতো,
Lakkhaṇāni ca duve idhāgato,
‘‘উব্ভমুপ্পতিতলোমৰা সসো,
‘‘Ubbhamuppatitalomavā saso,
পাদগণ্ঠিরহু সাধুসণ্ঠিতা।
Pādagaṇṭhirahu sādhusaṇṭhitā;
মংসলোহিতাচিতা তচোত্থতা,
Maṃsalohitācitā tacotthatā,
‘‘গেহমাৰসতি চে তথাৰিধো,
‘‘Gehamāvasati ce tathāvidho,
অগ্গতং ৰজতি কামভোগিনং।
Aggataṃ vajati kāmabhoginaṃ;
তেন উত্তরিতরো ন ৰিজ্জতি,
Tena uttaritaro na vijjati,
জম্বুদীপমভিভুয্য ইরিযতি॥
Jambudīpamabhibhuyya iriyati.
‘‘পব্বজম্পি চ অনোমনিক্কমো,
‘‘Pabbajampi ca anomanikkamo,
অগ্গতং ৰজতি সব্বপাণিনং।
Aggataṃ vajati sabbapāṇinaṃ;
তেন উত্তরিতরো ন ৰিজ্জতি,
Tena uttaritaro na vijjati,
সব্বলোকমভিভুয্য ৰিহরতী’’তি॥
Sabbalokamabhibhuyya viharatī’’ti.
(১১) এণিজঙ্ঘলক্খণং
(11) Eṇijaṅghalakkhaṇaṃ
২১৪. ‘‘যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো সক্কচ্চং ৰাচেতা অহোসি সিপ্পং ৰা ৰিজ্জং ৰা চরণং ৰা কম্মং ৰা – ‘কিং তিমে খিপ্পং ৰিজানেয্যুং, খিপ্পং পটিপজ্জেয্যুং, ন চিরং কিলিস্সেয্যু’’ন্তি। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুরিসলক্খণং পটিলভতি। এণিজঙ্ঘো হোতি।
214. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno sakkaccaṃ vācetā ahosi sippaṃ vā vijjaṃ vā caraṇaṃ vā kammaṃ vā – ‘kiṃ time khippaṃ vijāneyyuṃ, khippaṃ paṭipajjeyyuṃ, na ciraṃ kilisseyyu’’nti. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Eṇijaṅgho hoti.
‘‘সো তেন লক্খণেন সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? যানি তানি রাজারহানি রাজঙ্গানি রাজূপভোগানি রাজানুচ্ছৰিকানি তানি খিপ্পং পটিলভতি। রাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? যানি তানি সমণারহানি সমণঙ্গানি সমণূপভোগানি সমণানুচ্ছৰিকানি, তানি খিপ্পং পটিলভতি। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Yāni tāni rājārahāni rājaṅgāni rājūpabhogāni rājānucchavikāni tāni khippaṃ paṭilabhati. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Yāni tāni samaṇārahāni samaṇaṅgāni samaṇūpabhogāni samaṇānucchavikāni, tāni khippaṃ paṭilabhati. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২১৫. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
215. Tatthetaṃ vuccati –
যদূপঘাতায ন হোতি কস্সচি,
Yadūpaghātāya na hoti kassaci,
ৰাচেতি খিপ্পং ন চিরং কিলিস্সতি॥
Vāceti khippaṃ na ciraṃ kilissati.
জঙ্ঘা মনুঞ্ঞা লভতে সুসণ্ঠিতা।
Jaṅghā manuññā labhate susaṇṭhitā;
ৰট্টা সুজাতা অনুপুব্বমুগ্গতা,
Vaṭṭā sujātā anupubbamuggatā,
উদ্ধগ্গলোমা সুখুমত্তচোত্থতা॥
Uddhaggalomā sukhumattacotthatā.
‘‘এণেয্যজঙ্ঘোতি তমাহু পুগ্গলং,
‘‘Eṇeyyajaṅghoti tamāhu puggalaṃ,
গেহানুলোমানি যদাভিকঙ্খতি,
Gehānulomāni yadābhikaṅkhati,
‘‘সচে চ পব্বজ্জমুপেতি তাদিসো,
‘‘Sace ca pabbajjamupeti tādiso,
নেক্খম্মছন্দাভিরতো ৰিচক্খণো।
Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;
অনুচ্ছৰিকস্স যদানুলোমিকং,
Anucchavikassa yadānulomikaṃ,
(১২) সুখুমচ্ছৰিলক্খণং
(12) Sukhumacchavilakkhaṇaṃ
২১৬. ‘‘যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো সমণং ৰা ব্রাহ্মণং ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা পরিপুচ্ছিতা অহোসি – ‘‘কিং, ভন্তে, কুসলং, কিং অকুসলং, কিং সাৰজ্জং, কিং অনৰজ্জং, কিং সেৰিতব্বং, কিং ন সেৰিতব্বং, কিং মে করীযমানং দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায অস্স, কিং ৰা পন মে করীযমানং দীঘরত্তং হিতায সুখায অস্সা’’তি। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুরিসলক্খণং পটিলভতি। সুখুমচ্ছৰি হোতি, সুখুমত্তা ছৰিযা রজোজল্লং কাযে ন উপলিম্পতি।
216. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkamitvā paripucchitā ahosi – ‘‘kiṃ, bhante, kusalaṃ, kiṃ akusalaṃ, kiṃ sāvajjaṃ, kiṃ anavajjaṃ, kiṃ sevitabbaṃ, kiṃ na sevitabbaṃ, kiṃ me karīyamānaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya assa, kiṃ vā pana me karīyamānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya assā’’ti. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Sukhumacchavi hoti, sukhumattā chaviyā rajojallaṃ kāye na upalimpati.
‘‘সো তেন লক্খণেন সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? মহাপঞ্ঞো হোতি, নাস্স হোতি কোচি পঞ্ঞায সদিসো ৰা সেট্ঠো ৰা কামভোগীনং। রাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? মহাপঞ্ঞো হোতি পুথুপঞ্ঞো হাসপঞ্ঞো 65 জৰনপঞ্ঞো তিক্খপঞ্ঞো নিব্বেধিকপঞ্ঞো, নাস্স হোতি কোচি পঞ্ঞায সদিসো ৰা সেট্ঠো ৰা সব্বসত্তানং। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Mahāpañño hoti, nāssa hoti koci paññāya sadiso vā seṭṭho vā kāmabhogīnaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Mahāpañño hoti puthupañño hāsapañño 66 javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño, nāssa hoti koci paññāya sadiso vā seṭṭho vā sabbasattānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২১৭. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
217. Tatthetaṃ vuccati –
‘‘পুরে পুরত্থা পুরিমাসু জাতিসু,
‘‘Pure puratthā purimāsu jātisu,
অঞ্ঞাতুকামো পরিপুচ্ছিতা অহু।
Aññātukāmo paripucchitā ahu;
সুস্সূসিতা পব্বজিতং উপাসিতা,
Sussūsitā pabbajitaṃ upāsitā,
অত্থন্তরো অত্থকথং নিসামযি॥
Atthantaro atthakathaṃ nisāmayi.
মনুস্সভূতো সুখুমচ্ছৰী অহু।
Manussabhūto sukhumacchavī ahu;
ব্যাকংসু উপ্পাদনিমিত্তকোৰিদা,
Byākaṃsu uppādanimittakovidā,
সুখুমানি অত্থানি অৰেচ্চ দক্খিতি॥
Sukhumāni atthāni avecca dakkhiti.
‘‘সচে ন পব্বজ্জমুপেতি তাদিসো,
‘‘Sace na pabbajjamupeti tādiso,
ৰত্তেতি চক্কং পথৰিং পসাসতি।
Vatteti cakkaṃ pathaviṃ pasāsati;
অত্থানুসিট্ঠীসু পরিগ্গহেসু চ,
Atthānusiṭṭhīsu pariggahesu ca,
ন তেন সেয্যো সদিসো চ ৰিজ্জতি॥
Na tena seyyo sadiso ca vijjati.
‘‘সচে চ পব্বজ্জমুপেতি তাদিসো,
‘‘Sace ca pabbajjamupeti tādiso,
নেক্খম্মছন্দাভিরতো ৰিচক্খণো।
Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;
পঞ্ঞাৰিসিট্ঠং লভতে অনুত্তরং,
Paññāvisiṭṭhaṃ labhate anuttaraṃ,
পপ্পোতি বোধিং ৰরভূরিমেধসো’’তি॥
Pappoti bodhiṃ varabhūrimedhaso’’ti.
(১৩) সুৰণ্ণৰণ্ণলক্খণং
(13) Suvaṇṇavaṇṇalakkhaṇaṃ
২১৮. ‘‘যম্পি , ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো অক্কোধনো অহোসি অনুপাযাসবহুলো, বহুম্পি ৰুত্তো সমানো নাভিসজ্জি ন কুপ্পি ন ব্যাপজ্জি ন পতিত্থীযি, ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাত্ৰাকাসি। দাতা চ অহোসি সুখুমানং মুদুকানং অত্থরণানং পাৰুরণানং 69 খোমসুখুমানং কপ্পাসিকসুখুমানং কোসেয্যসুখুমানং কম্বলসুখুমানং। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা উপচিতত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুরিসলক্খণং পটিলভতি। সুৰণ্ণৰণ্ণো হোতি কঞ্চনসন্নিভত্তচো।
218. ‘‘Yampi , bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno akkodhano ahosi anupāyāsabahulo, bahumpi vutto samāno nābhisajji na kuppi na byāpajji na patitthīyi, na kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi. Dātā ca ahosi sukhumānaṃ mudukānaṃ attharaṇānaṃ pāvuraṇānaṃ 70 khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati. Suvaṇṇavaṇṇo hoti kañcanasannibhattaco.
‘‘সো তেন লক্খণেন সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? লাভী হোতি সুখুমানং মুদুকানং অত্থরণানং পাৰুরণানং খোমসুখুমানং কপ্পাসিকসুখুমানং কোসেয্যসুখুমানং কম্বলসুখুমানং। রাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? লাভী হোতি সুখুমানং মুদুকানং অত্থরণানং পাৰুরণানং খোমসুখুমানং কপ্পাসিকসুখুমানং কোসেয্যসুখুমানং কম্বলসুখুমানং। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Lābhī hoti sukhumānaṃ mudukānaṃ attharaṇānaṃ pāvuraṇānaṃ khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Lābhī hoti sukhumānaṃ mudukānaṃ attharaṇānaṃ pāvuraṇānaṃ khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২১৯. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
219. Tatthetaṃ vuccati –
দানঞ্চ ৰত্থানি সুখুমানি সুচ্ছৰীনি।
Dānañca vatthāni sukhumāni succhavīni;
পুরিমতরভৰে ঠিতো অভিৰিস্সজি,
Purimatarabhave ṭhito abhivissaji,
মহিমিৰ সুরো অভিৰস্সং॥
Mahimiva suro abhivassaṃ.
‘‘তং কত্ৰান ইতো চুতো দিব্বং,
‘‘Taṃ katvāna ito cuto dibbaṃ,
কনকতনুসন্নিভো ইধাভিভৰতি,
Kanakatanusannibho idhābhibhavati,
সুরৰরতরোরিৰ ইন্দো॥
Suravarataroriva indo.
‘‘গেহঞ্চাৰসতি নরো অপব্বজ্জ,
‘‘Gehañcāvasati naro apabbajja,
‘‘লাভী অচ্ছাদনৰত্থমোক্খপাৰুরণানং,
‘‘Lābhī acchādanavatthamokkhapāvuraṇānaṃ,
ভৰতি যদি অনাগারিযতং উপেতি।
Bhavati yadi anāgāriyataṃ upeti;
ন ভৰতি কতস্স পনাসো’’তি॥
Na bhavati katassa panāso’’ti.
(১৪) কোসোহিতৰত্থগুয্হলক্খণং
(14) Kosohitavatthaguyhalakkhaṇaṃ
২২০. যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো চিরপ্পনট্ঠে সুচিরপ্পৰাসিনো ঞাতিমিত্তে সুহজ্জে সখিনো সমানেতা অহোসি। মাতরম্পি পুত্তেন সমানেতা অহোসি, পুত্তম্পি মাতরা সমানেতা অহোসি, পিতরম্পি পুত্তেন সমানেতা অহোসি, পুত্তম্পি পিতরা সমানেতা অহোসি, ভাতরম্পি ভাতরা সমানেতা অহোসি, ভাতরম্পি ভগিনিযা সমানেতা অহোসি, ভগিনিম্পি ভাতরা সমানেতা অহোসি, ভগিনিম্পি ভগিনিযা সমানেতা অহোসি, সমঙ্গীকত্ৰা 83 চ অব্ভনুমোদিতা অহোসি। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুরিসলক্খণং পটিলভতি – কোসোহিতৰত্থগুয্হো হোতি।
220. Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno cirappanaṭṭhe sucirappavāsino ñātimitte suhajje sakhino samānetā ahosi. Mātarampi puttena samānetā ahosi, puttampi mātarā samānetā ahosi, pitarampi puttena samānetā ahosi, puttampi pitarā samānetā ahosi, bhātarampi bhātarā samānetā ahosi, bhātarampi bhaginiyā samānetā ahosi, bhaginimpi bhātarā samānetā ahosi, bhaginimpi bhaginiyā samānetā ahosi, samaṅgīkatvā 84 ca abbhanumoditā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati – kosohitavatthaguyho hoti.
‘‘সো তেন লক্খণেন সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? পহূতপুত্তো হোতি, পরোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৰন্তি সূরা ৰীরঙ্গরূপা পরসেনপ্পমদ্দনা। রাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? পহূতপুত্তো হোতি, অনেকসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৰন্তি সূরা ৰীরঙ্গরূপা পরসেনপ্পমদ্দনা। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Pahūtaputto hoti, parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Pahūtaputto hoti, anekasahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২২১. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
221. Tatthetaṃ vuccati –
‘‘পুরে পুরত্থা পুরিমাসু জাতিসু,
‘‘Pure puratthā purimāsu jātisu,
চিরপ্পনট্ঠে সুচিরপ্পৰাসিনো।
Cirappanaṭṭhe sucirappavāsino;
ঞাতী সুহজ্জে সখিনো সমানযি,
Ñātī suhajje sakhino samānayi,
সমঙ্গিকত্ৰা অনুমোদিতা অহু॥
Samaṅgikatvā anumoditā ahu.
সুখঞ্চ খিড্ডারতিযো চ অন্ৰভি।
Sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi;
ততো চৰিত্ৰা পুনরাগতো ইধ,
Tato cavitvā punarāgato idha,
কোসোহিতং ৰিন্দতি ৰত্থছাদিযং॥
Kosohitaṃ vindati vatthachādiyaṃ.
‘‘পহূতপুত্তো ভৰতী তথাৰিধো,
‘‘Pahūtaputto bhavatī tathāvidho,
গিহিস্স পীতিংজননা পিযংৰদা॥
Gihissa pītiṃjananā piyaṃvadā.
‘‘বহূতরা পব্বজিতস্স ইরিযতো,
‘‘Bahūtarā pabbajitassa iriyato,
ভৰন্তি পুত্তা ৰচনানুসারিনো।
Bhavanti puttā vacanānusārino;
গিহিস্স ৰা পব্বজিতস্স ৰা পুন,
Gihissa vā pabbajitassa vā puna,
তং লক্খণং জাযতি তদত্থজোতক’’ন্তি॥
Taṃ lakkhaṇaṃ jāyati tadatthajotaka’’nti.
পঠমভাণৰারো নিট্ঠিতো।
Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.
(১৫-১৬) পরিমণ্ডলঅনোনমজণ্ণুপরিমসনলক্খণানি
(15-16) Parimaṇḍalaanonamajaṇṇuparimasanalakkhaṇāni
২২২. ‘‘যম্পি , ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো মহাজনসঙ্গহং 91 সমেক্খমানো 92 সমং জানাতি সামং জানাতি, পুরিসং জানাতি পুরিসৰিসেসং জানাতি – ‘অযমিদমরহতি অযমিদমরহতী’তি তত্থ তত্থ পুরিসৰিসেসকরো অহোসি। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমানি দ্ৰে মহাপুরিসলক্খণানি পটিলভতি। নিগ্রোধ পরিমণ্ডলো চ হোতি, ঠিতকোযেৰ চ অনোনমন্তো উভোহি পাণিতলেহি জণ্ণুকানি পরিমসতি পরিমজ্জতি।
222. ‘‘Yampi , bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno mahājanasaṅgahaṃ 93 samekkhamāno 94 samaṃ jānāti sāmaṃ jānāti, purisaṃ jānāti purisavisesaṃ jānāti – ‘ayamidamarahati ayamidamarahatī’ti tattha tattha purisavisesakaro ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Nigrodha parimaṇḍalo ca hoti, ṭhitakoyeva ca anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati.
‘‘সো তেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি ? অড্ঢো হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো পহূতজাতরূপরজতো পহূতৰিত্তূপকরণো পহূতধনধঞ্ঞো পরিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগারো। রাজা সমানো ইদং লভতি…পে॰… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? অড্ঢো হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো। তস্সিমানি ধনানি হোন্তি, সেয্যথিদং, সদ্ধাধনং সীলধনং হিরিধনং ওত্তপ্পধনং সুতধনং চাগধনং পঞ্ঞাধনং। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati ? Aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro. Rājā samāno idaṃ labhati…pe… buddho samāno kiṃ labhati? Aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo. Tassimāni dhanāni honti, seyyathidaṃ, saddhādhanaṃ sīladhanaṃ hiridhanaṃ ottappadhanaṃ sutadhanaṃ cāgadhanaṃ paññādhanaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২২৩. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
223. Tatthetaṃ vuccati –
‘‘তুলিয পটিৰিচয চিন্তযিত্ৰা,
‘‘Tuliya paṭivicaya cintayitvā,
অযমিদমরহতি তত্থ তত্থ,
Ayamidamarahati tattha tattha,
পুরিসৰিসেসকরো পুরে অহোসি॥
Purisavisesakaro pure ahosi.
ফুসতি করেহি উভোহি জণ্ণুকানি।
Phusati karehi ubhohi jaṇṇukāni;
মহিরুহপরিমণ্ডলো অহোসি,
Mahiruhaparimaṇḍalo ahosi,
সুচরিতকম্মৰিপাকসেসকেন॥
Sucaritakammavipākasesakena.
‘‘বহুৰিৰিধনিমিত্তলক্খণঞ্ঞূ,
‘‘Bahuvividhanimittalakkhaṇaññū,
অতিনিপুণা মনুজা ব্যাকরিংসু।
Atinipuṇā manujā byākariṃsu;
বহুৰিৰিধা গিহীনং অরহানি,
Bahuvividhā gihīnaṃ arahāni,
পটিলভতি দহরো সুসু কুমারো॥
Paṭilabhati daharo susu kumāro.
‘‘ইধ চ মহীপতিস্স কামভোগী,
‘‘Idha ca mahīpatissa kāmabhogī,
গিহিপতিরূপকা বহূ ভৰন্তি।
Gihipatirūpakā bahū bhavanti;
যদি চ জহতি সব্বকামভোগং,
Yadi ca jahati sabbakāmabhogaṃ,
লভতি অনুত্তরং উত্তমধনগ্গ’’ন্তি॥
Labhati anuttaraṃ uttamadhanagga’’nti.
(১৭-১৯) সীহপুব্বদ্ধকাযাদিতিলক্খণং
(17-19) Sīhapubbaddhakāyāditilakkhaṇaṃ
২২৪. ‘‘যম্পি , ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো বহুজনস্স অত্থকামো অহোসি হিতকামো ফাসুকামো যোগক্খেমকামো – ‘কিন্তিমে সদ্ধায ৰড্ঢেয্যুং, সীলেন ৰড্ঢেয্যুং, সুতেন ৰড্ঢেয্যুং 99, চাগেন ৰড্ঢেয্যুং, ধম্মেন ৰড্ঢেয্যুং, পঞ্ঞায ৰড্ঢেয্যুং, ধনধঞ্ঞেন ৰড্ঢেয্যুং, খেত্তৰত্থুনা ৰড্ঢেয্যুং, দ্ৰিপদচতুপ্পদেহি ৰড্ঢেয্যুং, পুত্তদারেহি ৰড্ঢেয্যুং, দাসকম্মকরপোরিসেহি ৰড্ঢেয্যুং, ঞাতীহি ৰড্ঢেয্যুং, মিত্তেহি ৰড্ঢেয্যুং, বন্ধৰেহি ৰড্ঢেয্যু’ন্তি। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমানি তীণি মহাপুরিসলক্খণানি পটিলভতি। সীহপুব্বদ্ধকাযো চ হোতি চিতন্তরংসো চ সমৰট্টক্খন্ধো চ।
224. ‘‘Yampi , bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno bahujanassa atthakāmo ahosi hitakāmo phāsukāmo yogakkhemakāmo – ‘kintime saddhāya vaḍḍheyyuṃ, sīlena vaḍḍheyyuṃ, sutena vaḍḍheyyuṃ 100, cāgena vaḍḍheyyuṃ, dhammena vaḍḍheyyuṃ, paññāya vaḍḍheyyuṃ, dhanadhaññena vaḍḍheyyuṃ, khettavatthunā vaḍḍheyyuṃ, dvipadacatuppadehi vaḍḍheyyuṃ, puttadārehi vaḍḍheyyuṃ, dāsakammakaraporisehi vaḍḍheyyuṃ, ñātīhi vaḍḍheyyuṃ, mittehi vaḍḍheyyuṃ, bandhavehi vaḍḍheyyu’nti. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni tīṇi mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Sīhapubbaddhakāyo ca hoti citantaraṃso ca samavaṭṭakkhandho ca.
‘‘সো তেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? অপরিহানধম্মো হোতি, ন পরিহাযতি ধনধঞ্ঞেন খেত্তৰত্থুনা দ্ৰিপদচতুপ্পদেহি পুত্তদারেহি দাসকম্মকরপোরিসেহি ঞাতীহি মিত্তেহি বন্ধৰেহি, ন পরিহাযতি সব্বসম্পত্তিযা। রাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? অপরিহানধম্মো হোতি, ন পরিহাযতি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায, ন পরিহাযতি সব্বসম্পত্তিযা। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Aparihānadhammo hoti, na parihāyati dhanadhaññena khettavatthunā dvipadacatuppadehi puttadārehi dāsakammakaraporisehi ñātīhi mittehi bandhavehi, na parihāyati sabbasampattiyā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Aparihānadhammo hoti, na parihāyati saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya, na parihāyati sabbasampattiyā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২২৫. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
225. Tatthetaṃ vuccati –
‘‘সদ্ধায সীলেন সুতেন বুদ্ধিযা,
‘‘Saddhāya sīlena sutena buddhiyā,
চাগেন ধম্মেন বহূহি সাধুহি।
Cāgena dhammena bahūhi sādhuhi;
ধনেন ধঞ্ঞেন চ খেত্তৰত্থুনা,
Dhanena dhaññena ca khettavatthunā,
পুত্তেহি দারেহি চতুপ্পদেহি চ॥
Puttehi dārehi catuppadehi ca.
‘‘ঞাতীহি মিত্তেহি চ বন্ধৰেহি চ,
‘‘Ñātīhi mittehi ca bandhavehi ca,
বলেন ৰণ্ণেন সুখেন চূভযং।
Balena vaṇṇena sukhena cūbhayaṃ;
কথং ন হাযেয্যুং পরেতি ইচ্ছতি,
Kathaṃ na hāyeyyuṃ pareti icchati,
‘‘স সীহপুব্বদ্ধসুসণ্ঠিতো অহু,
‘‘Sa sīhapubbaddhasusaṇṭhito ahu,
সমৰট্টক্খন্ধো চ চিতন্তরংসো।
Samavaṭṭakkhandho ca citantaraṃso;
পুব্বে সুচিণ্ণেন কতেন কম্মুনা,
Pubbe suciṇṇena katena kammunā,
অহানিযং পুব্বনিমিত্তমস্স তং॥
Ahāniyaṃ pubbanimittamassa taṃ.
‘‘গিহীপি ধঞ্ঞেন ধনেন ৰড্ঢতি,
‘‘Gihīpi dhaññena dhanena vaḍḍhati,
পুত্তেহি দারেহি চতুপ্পদেহি চ।
Puttehi dārehi catuppadehi ca;
অকিঞ্চনো পব্বজিতো অনুত্তরং,
Akiñcano pabbajito anuttaraṃ,
(২০) রসগ্গসগ্গিতালক্খণং
(20) Rasaggasaggitālakkhaṇaṃ
২২৬. ‘‘যম্পি , ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো সত্তানং অৰিহেঠকজাতিকো অহোসি পাণিনা ৰা লেড্ডুনা ৰা দণ্ডেন ৰা সত্থেন ৰা। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা উপচিতত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুরিসলক্খণং পটিলভতি, রসগ্গসগ্গী হোতি, উদ্ধগ্গাস্স রসহরণীযো গীৰায জাতা হোন্তি সমাভিৰাহিনিযো 105।
226. ‘‘Yampi , bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati, rasaggasaggī hoti, uddhaggāssa rasaharaṇīyo gīvāya jātā honti samābhivāhiniyo 106.
‘‘সো তেন লক্খণেন সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? অপ্পাবাধো হোতি অপ্পাতঙ্কো, সমৰেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায। রাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? অপ্পাবাধো হোতি অপ্পাতঙ্কো সমৰেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায মজ্ঝিমায পধানক্খমায। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২২৭. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
227. Tatthetaṃ vuccati –
‘‘ন পাণিদণ্ডেহি পনাথ লেড্ডুনা,
‘‘Na pāṇidaṇḍehi panātha leḍḍunā,
উব্বাধনায পরিতজ্জনায ৰা,
Ubbādhanāya paritajjanāya vā,
ন হেঠযী জনতমহেঠকো অহু॥
Na heṭhayī janatamaheṭhako ahu.
‘‘তেনেৰ সো সুগতিমুপেচ্চ মোদতি,
‘‘Teneva so sugatimupecca modati,
সুখপ্ফলং করিয সুখানি ৰিন্দতি।
Sukhapphalaṃ kariya sukhāni vindati;
ইধাগতো লভতি রসগ্গসগ্গিতং॥
Idhāgato labhati rasaggasaggitaṃ.
‘‘তেনাহু নং অতিনিপুণা ৰিচক্খণা,
‘‘Tenāhu naṃ atinipuṇā vicakkhaṇā,
অযং নরো সুখবহুলো ভৰিস্সতি।
Ayaṃ naro sukhabahulo bhavissati;
তং লক্খণং ভৰতি তদত্থজোতক’’ন্তি॥
Taṃ lakkhaṇaṃ bhavati tadatthajotaka’’nti.
(২১-২২) অভিনীলনেত্তগোপখুমলক্খণানি
(21-22) Abhinīlanettagopakhumalakkhaṇāni
২২৮. ‘‘যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো ন চ ৰিসটং, ন চ ৰিসাচি 113, ন চ পন ৰিচেয্য পেক্খিতা, উজুং তথা পসটমুজুমনো, পিযচক্খুনা বহুজনং উদিক্খিতা অহোসি। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমানি দ্ৰে মহাপুরিসলক্খণানি পটিলভতি। অভিনীলনেত্তো চ হোতি গোপখুমো চ।
228. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno na ca visaṭaṃ, na ca visāci 114, na ca pana viceyya pekkhitā, ujuṃ tathā pasaṭamujumano, piyacakkhunā bahujanaṃ udikkhitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Abhinīlanetto ca hoti gopakhumo ca.
‘‘সো তেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো, সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? পিযদস্সনো হোতি বহুনো জনস্স, পিযো হোতি মনাপো ব্রাহ্মণগহপতিকানং নেগমজানপদানং গণকমহামত্তানং অনীকট্ঠানং দোৰারিকানং অমচ্চানং পারিসজ্জানং রাজূনং ভোগিযানং কুমারানং। রাজা সমানো ইদং লভতি…পে॰… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? পিযদস্সনো হোতি বহুনো জনস্স, পিযো হোতি মনাপো ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং দেৰানং মনুস্সানং অসুরানং নাগানং গন্ধব্বানং। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Piyadassano hoti bahuno janassa, piyo hoti manāpo brāhmaṇagahapatikānaṃ negamajānapadānaṃ gaṇakamahāmattānaṃ anīkaṭṭhānaṃ dovārikānaṃ amaccānaṃ pārisajjānaṃ rājūnaṃ bhogiyānaṃ kumārānaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati…pe… buddho samāno kiṃ labhati? Piyadassano hoti bahuno janassa, piyo hoti manāpo bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ devānaṃ manussānaṃ asurānaṃ nāgānaṃ gandhabbānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২২৯. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
229. Tatthetaṃ vuccati –
‘‘ন চ ৰিসটং ন চ ৰিসাচি 115, ন চ পন ৰিচেয্যপেক্খিতা।
‘‘Na ca visaṭaṃ na ca visāci 116, na ca pana viceyyapekkhitā;
উজুং তথা পসটমুজুমনো, পিযচক্খুনা বহুজনং উদিক্খিতা॥
Ujuṃ tathā pasaṭamujumano, piyacakkhunā bahujanaṃ udikkhitā.
‘‘সুগতীসু সো ফলৰিপাকং,
‘‘Sugatīsu so phalavipākaṃ,
অনুভৰতি তত্থ মোদতি।
Anubhavati tattha modati;
ইধ চ পন ভৰতি গোপখুমো,
Idha ca pana bhavati gopakhumo,
অভিনীলনেত্তনযনো সুদস্সনো॥
Abhinīlanettanayano sudassano.
‘‘অভিযোগিনো চ নিপুণা,
‘‘Abhiyogino ca nipuṇā,
বহূ পন নিমিত্তকোৰিদা।
Bahū pana nimittakovidā;
সুখুমনযনকুসলা মনুজা,
Sukhumanayanakusalā manujā,
পিযদস্সনোতি অভিনিদ্দিসন্তি নং॥
Piyadassanoti abhiniddisanti naṃ.
‘‘পিযদস্সনো গিহীপি সন্তো চ,
‘‘Piyadassano gihīpi santo ca,
ভৰতি বহুজনপিযাযিতো।
Bhavati bahujanapiyāyito;
যদি চ ন ভৰতি গিহী সমণো হোতি,
Yadi ca na bhavati gihī samaṇo hoti,
পিযো বহূনং সোকনাসনো’’তি॥
Piyo bahūnaṃ sokanāsano’’ti.
(২৩) উণ্হীসসীসলক্খণং
(23) Uṇhīsasīsalakkhaṇaṃ
২৩০. ‘‘যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো বহুজনপুব্বঙ্গমো অহোসি কুসলেসু ধম্মেসু বহুজনপামোক্খো কাযসুচরিতে ৰচীসুচরিতে মনোসুচরিতে দানসংৰিভাগে সীলসমাদানে উপোসথুপৰাসে মত্তেয্যতায পেত্তেয্যতায সামঞ্ঞতায ব্রহ্মঞ্ঞতায কুলে জেট্ঠাপচাযিতায অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেসু চ অধিকুসলেসু ধম্মেসু। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুরিসলক্খণং পটিলভতি – উণ্হীসসীসো হোতি।
230. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno bahujanapubbaṅgamo ahosi kusalesu dhammesu bahujanapāmokkho kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṃvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kule jeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu ca adhikusalesu dhammesu. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati – uṇhīsasīso hoti.
‘‘সো তেন লক্খণেন সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? মহাস্স জনো অন্ৰাযিকো হোতি, ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমজানপদা গণকমহামত্তা অনীকট্ঠা দোৰারিকা অমচ্চা পারিসজ্জা রাজানো ভোগিযা কুমারা। রাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? মহাস্স জনো অন্ৰাযিকো হোতি, ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো দেৰা মনুস্সা অসুরা নাগা গন্ধব্বা। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano anvāyiko hoti, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano anvāyiko hoti, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২৩১. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
231. Tatthetaṃ vuccati –
‘‘পুব্বঙ্গমো সুচরিতেসু অহু,
‘‘Pubbaṅgamo sucaritesu ahu,
ধম্মেসু ধম্মচরিযাভিরতো।
Dhammesu dhammacariyābhirato;
অন্ৰাযিকো বহুজনস্স অহু,
Anvāyiko bahujanassa ahu,
সগ্গেসু ৰেদযিত্থ পুঞ্ঞফলং॥
Saggesu vedayittha puññaphalaṃ.
‘‘ৰেদিত্ৰা সো সুচরিতস্স ফলং,
‘‘Veditvā so sucaritassa phalaṃ,
উণ্হীসসীসত্তমিধজ্ঝগমা।
Uṇhīsasīsattamidhajjhagamā;
ব্যাকংসু ব্যঞ্জননিমিত্তধরা,
Byākaṃsu byañjananimittadharā,
পুব্বঙ্গমো বহুজনং হেস্সতি॥
Pubbaṅgamo bahujanaṃ hessati.
‘‘পটিভোগিযা মনুজেসু ইধ,
‘‘Paṭibhogiyā manujesu idha,
পুব্বেৰ তস্স অভিহরন্তি তদা।
Pubbeva tassa abhiharanti tadā;
যদি খত্তিযো ভৰতি ভূমিপতি,
Yadi khattiyo bhavati bhūmipati,
পটিহারকং বহুজনে লভতি॥
Paṭihārakaṃ bahujane labhati.
‘‘অথ চেপি পব্বজতি সো মনুজো,
‘‘Atha cepi pabbajati so manujo,
ধম্মেসু হোতি পগুণো ৰিসৰী।
Dhammesu hoti paguṇo visavī;
তস্সানুসাসনিগুণাভিরতো,
Tassānusāsaniguṇābhirato,
অন্ৰাযিকো বহুজনো ভৰতী’’তি॥
Anvāyiko bahujano bhavatī’’ti.
(২৪-২৫) একেকলোমতাউণ্ণালক্খণানি
(24-25) Ekekalomatāuṇṇālakkhaṇāni
২৩২. ‘‘যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো অহোসি, সচ্চৰাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৰিসংৰাদকো লোকস্স । সো তস্স কম্মস্স কটত্তা উপচিতত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমানি দ্ৰে মহাপুরিসলক্খণানি পটিলভতি। একেকলোমো চ হোতি, উণ্ণা চ ভমুকন্তরে জাতা হোতি ওদাতা মুদুতূলসন্নিভা।
232. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato ahosi, saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa . So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Ekekalomo ca hoti, uṇṇā ca bhamukantare jātā hoti odātā mudutūlasannibhā.
‘‘সো তেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো, সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? মহাস্স জনো উপৰত্ততি, ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমজানপদা গণকমহামত্তা অনীকট্ঠা দোৰারিকা অমচ্চা পারিসজ্জা রাজানো ভোগিযা কুমারা। রাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? মহাস্স জনো উপৰত্ততি, ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো দেৰা মনুস্সা অসুরা নাগা গন্ধব্বা। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano upavattati, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano upavattati, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২৩৩. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
233. Tatthetaṃ vuccati –
‘‘সচ্চপ্পটিঞ্ঞো পুরিমাসু জাতিসু,
‘‘Saccappaṭiñño purimāsu jātisu,
অদ্ৰেজ্ঝৰাচো অলিকং ৰিৰজ্জযি।
Advejjhavāco alikaṃ vivajjayi;
ন সো ৰিসংৰাদযিতাপি কস্সচি,
Na so visaṃvādayitāpi kassaci,
‘‘সেতা সুসুক্কা মুদুতূলসন্নিভা,
‘‘Setā susukkā mudutūlasannibhā,
ন লোমকূপেসু দুৰে অজাযিসুং,
Na lomakūpesu duve ajāyisuṃ,
একেকলোমূপচিতঙ্গৰা অহু॥
Ekekalomūpacitaṅgavā ahu.
‘‘তং লক্খণঞ্ঞূ বহৰো সমাগতা,
‘‘Taṃ lakkhaṇaññū bahavo samāgatā,
ব্যাকংসু উপ্পাদনিমিত্তকোৰিদা।
Byākaṃsu uppādanimittakovidā;
উণ্ণা চ লোমা চ যথা সুসণ্ঠিতা,
Uṇṇā ca lomā ca yathā susaṇṭhitā,
উপৰত্ততী ঈদিসকং বহুজ্জনো॥
Upavattatī īdisakaṃ bahujjano.
‘‘গিহিম্পি সন্তং উপৰত্ততী জনো,
‘‘Gihimpi santaṃ upavattatī jano,
বহু পুরত্থাপকতেন কম্মুনা।
Bahu puratthāpakatena kammunā;
অকিঞ্চনং পব্বজিতং অনুত্তরং,
Akiñcanaṃ pabbajitaṃ anuttaraṃ,
বুদ্ধম্পি সন্তং উপৰত্ততি জনো’’তি॥
Buddhampi santaṃ upavattati jano’’ti.
(২৬-২৭) চত্তালীসঅৰিরল়দন্তলক্খণানি
(26-27) Cattālīsaaviraḷadantalakkhaṇāni
২৩৪. ‘‘যম্পি, ভিক্খৰে তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো পিসুণং ৰাচং পহায পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো অহোসি। ইতো সুত্ৰা ন অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্র ৰা সুত্ৰা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায , ইতি ভিন্নানং ৰা সন্ধাতা, সহিতানং ৰা অনুপ্পদাতা, সমগ্গারামো সমগ্গরতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা অহোসি। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমানি দ্ৰে মহাপুরিসলক্খণানি পটিলভতি। চত্তালীসদন্তো চ হোতি অৰিরল়দন্তো চ।
234. ‘‘Yampi, bhikkhave tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato ahosi. Ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya , iti bhinnānaṃ vā sandhātā, sahitānaṃ vā anuppadātā, samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Cattālīsadanto ca hoti aviraḷadanto ca.
‘‘সো তেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? অভেজ্জপরিসো হোতি, অভেজ্জাস্স হোন্তি পরিসা, ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমজানপদা গণকমহামত্তা অনীকট্ঠা দোৰারিকা অমচ্চা পারিসজ্জা রাজানো ভোগিযা কুমারা। রাজা সমানো ইদং লভতি … বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? অভেজ্জপরিসো হোতি, অভেজ্জাস্স হোন্তি পরিসা, ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো দেৰা মনুস্সা অসুরা নাগা গন্ধব্বা। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Abhejjapariso hoti, abhejjāssa honti parisā, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati … buddho samāno kiṃ labhati? Abhejjapariso hoti, abhejjāssa honti parisā, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২৩৫. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
235. Tatthetaṃ vuccati –
‘‘ৰেভূতিযং সহিতভেদকারিং,
‘‘Vebhūtiyaṃ sahitabhedakāriṃ,
ভেদপ্পৰড্ঢনৰিৰাদকারিং।
Bhedappavaḍḍhanavivādakāriṃ;
কলহপ্পৰড্ঢনআকিচ্চকারিং,
Kalahappavaḍḍhanaākiccakāriṃ,
সহিতানং ভেদজননিং ন ভণি॥
Sahitānaṃ bhedajananiṃ na bhaṇi.
‘‘অৰিৰাদৰড্ঢনকরিং সুগিরং,
‘‘Avivādavaḍḍhanakariṃ sugiraṃ,
ভিন্নানুসন্ধিজননিং অভণি।
Bhinnānusandhijananiṃ abhaṇi;
কলহং জনস্স পনুদী সমঙ্গী,
Kalahaṃ janassa panudī samaṅgī,
সহিতেহি নন্দতি পমোদতি চ॥
Sahitehi nandati pamodati ca.
‘‘সুগতীসু সো ফলৰিপাকং,
‘‘Sugatīsu so phalavipākaṃ,
অনুভৰতি তত্থ মোদতি।
Anubhavati tattha modati;
দন্তা ইধ হোন্তি অৰিরল়া সহিতা,
Dantā idha honti aviraḷā sahitā,
চতুরো দসস্স মুখজা সুসণ্ঠিতা॥
Caturo dasassa mukhajā susaṇṭhitā.
‘‘যদি খত্তিযো ভৰতি ভূমিপতি,
‘‘Yadi khattiyo bhavati bhūmipati,
অৰিভেদিযাস্স পরিসা ভৰতি।
Avibhediyāssa parisā bhavati;
সমণো চ হোতি ৰিরজো ৰিমলো,
Samaṇo ca hoti virajo vimalo,
পরিসাস্স হোতি অনুগতা অচলা’’তি॥
Parisāssa hoti anugatā acalā’’ti.
(২৮-২৯) পহূতজিৰ্হাব্রহ্মস্সরলক্খণানি
(28-29) Pahūtajivhābrahmassaralakkhaṇāni
২৩৬. ‘‘যম্পি , ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো ফরুসং ৰাচং পহায ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো অহোসি। যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোরী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা অহোসি। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা উপচিতত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমানি দ্ৰে মহাপুরিসলক্খণানি পটিলভতি। পহূতজিৰ্হো চ হোতি ব্রহ্মস্সরো চ করৰীকভাণী।
236. ‘‘Yampi , bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato ahosi. Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā, tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Pahūtajivho ca hoti brahmassaro ca karavīkabhāṇī.
‘‘সো তেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? আদেয্যৰাচো হোতি, আদিযন্তিস্স ৰচনং ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমজানপদা গণকমহামত্তা অনীকট্ঠা দোৰারিকা অমচ্চা পারিসজ্জা রাজানো ভোগিযা কুমারা। রাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? আদেয্যৰাচো হোতি, আদিযন্তিস্স ৰচনং ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো দেৰা মনুস্সা অসুরা নাগা গন্ধব্বা। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Ādeyyavāco hoti, ādiyantissa vacanaṃ brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Ādeyyavāco hoti, ādiyantissa vacanaṃ bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২৩৭. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
237. Tatthetaṃ vuccati –
‘‘অক্কোসভণ্ডনৰিহেসকারিং,
‘‘Akkosabhaṇḍanavihesakāriṃ,
অবাল়্হং গিরং সো ন ভণি ফরুসং,
Abāḷhaṃ giraṃ so na bhaṇi pharusaṃ,
‘‘মনসো পিযা হদযগামিনিযো,
‘‘Manaso piyā hadayagāminiyo,
ৰাচা সো এরযতি কণ্ণসুখা।
Vācā so erayati kaṇṇasukhā;
ৰাচাসুচিণ্ণফলমনুভৰি,
Vācāsuciṇṇaphalamanubhavi,
‘‘ৰেদিত্ৰা সো সুচরিতস্স ফলং,
‘‘Veditvā so sucaritassa phalaṃ,
ব্রহ্মস্সরত্তমিধমজ্ঝগমা।
Brahmassarattamidhamajjhagamā;
জিৰ্হাস্স হোতি ৰিপুলা পুথুলা,
Jivhāssa hoti vipulā puthulā,
আদেয্যৰাক্যৰচনো ভৰতি॥
Ādeyyavākyavacano bhavati.
‘‘গিহিনোপি ইজ্ঝতি যথা ভণতো,
‘‘Gihinopi ijjhati yathā bhaṇato,
অথ চে পব্বজতি সো মনুজো।
Atha ce pabbajati so manujo;
আদিযন্তিস্স ৰচনং জনতা,
Ādiyantissa vacanaṃ janatā,
বহুনো বহুং সুভণিতং ভণতো’’তি॥
Bahuno bahuṃ subhaṇitaṃ bhaṇato’’ti.
(৩০) সীহহনুলক্খণং
(30) Sīhahanulakkhaṇaṃ
২৩৮. ‘‘যম্পি , ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো অহোসি কালৰাদী ভূতৰাদী অত্থৰাদী ধম্মৰাদী ৰিনযৰাদী, নিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা অহোসি কালেন সাপদেসং পরিযন্তৰতিং অত্থসংহিতং। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে॰… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুরিসলক্খণং পটিলভতি, সীহহনু হোতি।
238. ‘‘Yampi , bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato ahosi kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā ahosi kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati, sīhahanu hoti.
‘‘সো তেন লক্খণেন সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী…পে॰… রাজা সমানো কিং লভতি? অপ্পধংসিযো হোতি কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন। রাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? অপ্পধংসিযো হোতি অব্ভন্তরেহি ৰা বাহিরেহি ৰা পচ্চত্থিকেহি পচ্চামিত্তেহি, রাগেন ৰা দোসেন ৰা মোহেন ৰা সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা কেনচি ৰা লোকস্মিং। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Appadhaṃsiyo hoti kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Appadhaṃsiyo hoti abbhantarehi vā bāhirehi vā paccatthikehi paccāmittehi, rāgena vā dosena vā mohena vā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২৩৯. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
239. Tatthetaṃ vuccati –
অৰিকিণ্ণৰচনব্যপ্পথো অহোসি।
Avikiṇṇavacanabyappatho ahosi;
অহিতমপি চ অপনুদি,
Ahitamapi ca apanudi,
হিতমপি চ বহুজনসুখঞ্চ অভণি॥
Hitamapi ca bahujanasukhañca abhaṇi.
‘‘তং কত্ৰা ইতো চুতো দিৰমুপপজ্জি,
‘‘Taṃ katvā ito cuto divamupapajji,
সুকতফলৰিপাকমনুভোসি।
Sukataphalavipākamanubhosi;
চৰিয পুনরিধাগতো সমানো,
Caviya punaridhāgato samāno,
দ্ৰিদুগমৰরতরহনুত্তমলত্থ॥
Dvidugamavaratarahanuttamalattha.
‘‘রাজা হোতি সুদুপ্পধংসিযো,
‘‘Rājā hoti suduppadhaṃsiyo,
মনুজিন্দো মনুজাধিপতি মহানুভাৰো।
Manujindo manujādhipati mahānubhāvo;
তিদিৰপুরৰরসমো ভৰতি,
Tidivapuravarasamo bhavati,
সুরৰরতরোরিৰ ইন্দো॥
Suravarataroriva indo.
সুরেহি ন হি ভৰতি সুপ্পধংসিযো।
Surehi na hi bhavati suppadhaṃsiyo;
তথত্তো যদি ভৰতি তথাৰিধো,
Tathatto yadi bhavati tathāvidho,
ইধ দিসা চ পটিদিসা চ ৰিদিসা চা’’তি॥
Idha disā ca paṭidisā ca vidisā cā’’ti.
(৩১-৩২) সমদন্তসুসুক্কদাঠালক্খণানি
(31-32) Samadantasusukkadāṭhālakkhaṇāni
২৪০. ‘‘যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং পুরিমং ভৰং পুরিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো মিচ্ছাজীৰং পহায সম্মাআজীৰেন জীৰিকং কপ্পেসি, তুলাকূট কংসকূট মানকূট উক্কোটন ৰঞ্চন নিকতি সাচিযোগ ছেদন ৰধ বন্ধন ৰিপরামোস আলোপ সহসাকারা 131 পটিৰিরতো অহোসি। সো তস্স কম্মস্স কটত্তা উপচিতত্তা উস্সন্নত্তা ৰিপুলত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি। সো তত্থ অঞ্ঞে দেৰে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হাতি দিব্বেন আযুনা দিব্বেন ৰণ্ণেন দিব্বেন সুখেন দিব্বেন যসেন দিব্বেন আধিপতেয্যেন দিব্বেহি রূপেহি দিব্বেহি সদ্দেহি দিব্বেহি গন্ধেহি দিব্বেহি রসেহি দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহি। সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমানি দ্ৰে মহাপুরিসলক্খণানি পটিলভতি, সমদন্তো চ হোতি সুসুক্কদাঠো চ।
240. ‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno micchājīvaṃ pahāya sammāājīvena jīvikaṃ kappesi, tulākūṭa kaṃsakūṭa mānakūṭa ukkoṭana vañcana nikati sāciyoga chedana vadha bandhana viparāmosa ālopa sahasākārā 132 paṭivirato ahosi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhāti dibbena āyunā dibbena vaṇṇena dibbena sukhena dibbena yasena dibbena ādhipateyyena dibbehi rūpehi dibbehi saddehi dibbehi gandhehi dibbehi rasehi dibbehi phoṭṭhabbehi. So tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati, samadanto ca hoti susukkadāṭho ca.
‘‘সো তেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী ধম্মিকো ধম্মরাজা চাতুরন্তো ৰিজিতাৰী জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো সত্তরতনসমন্নাগতো। তস্সিমানি সত্ত রতনানি ভৰন্তি, সেয্যথিদং – চক্করতনং হত্থিরতনং অস্সরতনং মণিরতনং ইত্থিরতনং গহপতিরতনং পরিণাযকরতনমেৰ সত্তমং। পরোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৰন্তি সূরা ৰীরঙ্গরূপা পরসেনপ্পমদ্দনা। সো ইমং পথৰিং সাগরপরিযন্তং অখিলমনিমিত্তমকণ্টকং ইদ্ধং ফীতং খেমং সিৰং নিরব্বুদং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন অভিৰিজিয অজ্ঝাৰসতি। রাজা সমানো কিং লভতি? সুচিপরিৰারো হোতি সুচিস্স হোন্তি পরিৰারা ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমজানপদা গণকমহামত্তা অনীকট্ঠা দোৰারিকা অমচ্চা পারিসজ্জা রাজানো ভোগিযা কুমারা। রাজা সমানো ইদং লভতি।
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ akhilamanimittamakaṇṭakaṃ iddhaṃ phītaṃ khemaṃ sivaṃ nirabbudaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Rājā samāno kiṃ labhati? Suciparivāro hoti sucissa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati.
‘‘সচে খো পন অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি, অরহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৰিৰট্টচ্ছদো। বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? সুচিপরিৰারো হোতি, সুচিস্স হোন্তি পরিৰারা, ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো দেৰা মনুস্সা অসুরা নাগা গন্ধব্বা। বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’। এতমত্থং ভগৰা অৰোচ।
‘‘Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Buddho samāno kiṃ labhati? Suciparivāro hoti, sucissa honti parivārā, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
২৪১. তত্থেতং ৰুচ্চতি –
241. Tatthetaṃ vuccati –
‘‘মিচ্ছাজীৰঞ্চ অৰস্সজি সমেন ৰুত্তিং,
‘‘Micchājīvañca avassaji samena vuttiṃ,
সুচিনা সো জনযিত্থ ধম্মিকেন।
Sucinā so janayittha dhammikena;
অহিতমপি চ অপনুদি,
Ahitamapi ca apanudi,
হিতমপি চ বহুজনসুখঞ্চ অচরি॥
Hitamapi ca bahujanasukhañca acari.
‘‘সগ্গে ৰেদযতি নরো সুখপ্ফলানি,
‘‘Sagge vedayati naro sukhapphalāni,
করিত্ৰা নিপুণেভি ৰিদূহি সব্ভি।
Karitvā nipuṇebhi vidūhi sabbhi;
ৰণ্ণিতানি তিদিৰপুরৰরসমো,
Vaṇṇitāni tidivapuravarasamo,
অভিরমতি রতিখিড্ডাসমঙ্গী॥
Abhiramati ratikhiḍḍāsamaṅgī.
‘‘লদ্ধানং মানুসকং ভৰং ততো,
‘‘Laddhānaṃ mānusakaṃ bhavaṃ tato,
চৰিত্ৰান সুকতফলৰিপাকং।
Cavitvāna sukataphalavipākaṃ;
সেসকেন পটিলভতি লপনজং,
Sesakena paṭilabhati lapanajaṃ,
‘‘তং ৰেয্যঞ্জনিকা সমাগতা বহৰো,
‘‘Taṃ veyyañjanikā samāgatā bahavo,
ব্যাকংসু নিপুণসম্মতা মনুজা।
Byākaṃsu nipuṇasammatā manujā;
সুচিজনপরিৰারগণো ভৰতি,
Sucijanaparivāragaṇo bhavati,
দিজসমসুক্কসুচিসোভনদন্তো॥
Dijasamasukkasucisobhanadanto.
‘‘রঞ্ঞো হোতি বহুজনো,
‘‘Rañño hoti bahujano,
সুচিপরিৰারো মহতিং মহিং অনুসাসতো।
Suciparivāro mahatiṃ mahiṃ anusāsato;
পসয্হ ন চ জনপদতুদনং,
Pasayha na ca janapadatudanaṃ,
হিতমপি চ বহুজনসুখঞ্চ চরন্তি॥
Hitamapi ca bahujanasukhañca caranti.
‘‘অথ চে পব্বজতি ভৰতি ৰিপাপো,
‘‘Atha ce pabbajati bhavati vipāpo,
সমণো সমিতরজো ৰিৰট্টচ্ছদো।
Samaṇo samitarajo vivaṭṭacchado;
ৰিগতদরথকিলমথো,
Vigatadarathakilamatho,
‘‘তস্সোৰাদকরা বহুগিহী চ পব্বজিতা চ,
‘‘Tassovādakarā bahugihī ca pabbajitā ca,
অসুচিং গরহিতং ধুনন্তি পাপং।
Asuciṃ garahitaṃ dhunanti pāpaṃ;
স হি সুচিভি পরিৰুতো ভৰতি,
Sa hi sucibhi parivuto bhavati,
ইদমৰোচ ভগৰা। অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি।
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
লক্খণসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং।
Lakkhaṇasuttaṃ niṭṭhitaṃ sattamaṃ.
Footnotes:
Related texts:
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ৭. লক্খণসুত্তৰণ্ণনা • 7. Lakkhaṇasuttavaṇṇanā
টীকা • Tīkā / সুত্তপিটক (টীকা) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā) / ৭. লক্খণসুত্তৰণ্ণনা • 7. Lakkhaṇasuttavaṇṇanā
