| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / នេត្តិប្បករណ-អដ្ឋកថា • Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā |
៥. លក្ខណហារវិភង្គវណ្ណនា
5. Lakkhaṇahāravibhaṅgavaṇṇanā
២៣. តត្ថ កតមោ លក្ខណោ ហារោតិអាទិ លក្ខណហារវិភង្គោ។ តត្ថ កិំ លក្ខយតីតិ លក្ខណហារស្ស វិសយំ បុច្ឆតិ។ ‘‘យេ ធម្មា’’តិអាទិនា លក្ខណហារំ សង្ខេបតោ ទស្សេត្វា តំ ឧទាហរណេហិ វិភជិតុំ ‘‘ចក្ខុ’’ន្តិអាទិ អារទ្ធំ។ តត្ថ ‘‘វធកដ្ឋេន ឯកលក្ខណានី’’តិ ឥមិនា អនវដ្ឋិតភាវាទិនាបិ ឯកលក្ខណតា វុត្តា ឯវាតិ ទដ្ឋព្ពំ។
23.Tatthakatamo lakkhaṇo hārotiādi lakkhaṇahāravibhaṅgo. Tattha kiṃ lakkhayatīti lakkhaṇahārassa visayaṃ pucchati. ‘‘Ye dhammā’’tiādinā lakkhaṇahāraṃ saṅkhepato dassetvā taṃ udāharaṇehi vibhajituṃ ‘‘cakkhu’’ntiādi āraddhaṃ. Tattha ‘‘vadhakaṭṭhena ekalakkhaṇānī’’ti iminā anavaṭṭhitabhāvādināpi ekalakkhaṇatā vuttā evāti daṭṭhabbaṃ.
ឯវំ អាយតនវសេន ឯកលក្ខណតំ ទស្សេត្វា ឥទានិ ខន្ធាទិវសេន ទស្សេតុំ ‘‘អតីតេ, រាធ, រូបេ អនបេក្ខោ ហោតី’’តិអាទិ សុត្តំ អាភតំ។ យមកោវាទសុត្តេ (សំ. និ. ៣.៨៥) វធកដ្ឋេន ឯកលក្ខណា វុត្តាតិ តស្មិំ សុត្តេ ‘‘វធកំ រូបំ វធកំ រូបន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតី’’តិអាទិនា អាគតត្តា វុត្តំ។ ឥតីតិ ឯវំ, ឥមិស្សំ គាថាយំ កាយគតាយ សតិយា វុត្តាយ សតិ វេទនាគតា សតិ ចិត្តគតា សតិ ធម្មគតា ច សតិ វុត្តា ភវតិ សតិបដ្ឋានភាវេន ឯកលក្ខណត្តាតិ អធិប្បាយោ។ ទិដ្ឋន្តិអាទីនំ អត្ថំ បរតោ វណ្ណយិស្សាម។
Evaṃ āyatanavasena ekalakkhaṇataṃ dassetvā idāni khandhādivasena dassetuṃ ‘‘atīte, rādha, rūpe anapekkho hotī’’tiādi suttaṃ ābhataṃ. Yamakovādasutte (saṃ. ni. 3.85) vadhakaṭṭhena ekalakkhaṇā vuttāti tasmiṃ sutte ‘‘vadhakaṃ rūpaṃ vadhakaṃ rūpanti yathābhūtaṃ nappajānātī’’tiādinā āgatattā vuttaṃ. Itīti evaṃ, imissaṃ gāthāyaṃ kāyagatāya satiyā vuttāya sati vedanāgatā sati cittagatā sati dhammagatā ca sati vuttā bhavati satipaṭṭhānabhāvena ekalakkhaṇattāti adhippāyo. Diṭṭhantiādīnaṃ atthaṃ parato vaṇṇayissāma.
កាយេ កាយានុបស្សី វិហរាហីតិ ឯត្ថ កាយេតិ រូបកាយេ។ រូបកាយោ ហិ ឥធ អង្គបច្ចង្គានំ កេសាទីនញ្ច សមូហដ្ឋេន កាយោតិ អធិប្បេតោ។ យថា ច សមូហដ្ឋេន, ឯវំ កុច្ឆិតានំ អាយដ្ឋេន។ កុច្ឆិតានញ្ហិ បរមជេគុច្ឆានំ សោ អាយោតិបិ កាយោ, អាយោតិ ឧប្បត្តិទេសោ។ តត្រាយំ វចនត្ថោ – អាយន្តិ តតោតិ អាយោ។ កេ អាយន្តិ? កុច្ឆិតា កេសាទយោ, ឥតិ កុច្ឆិតានំ អាយោតិ កាយោ។
Kāyekāyānupassī viharāhīti ettha kāyeti rūpakāye. Rūpakāyo hi idha aṅgapaccaṅgānaṃ kesādīnañca samūhaṭṭhena kāyoti adhippeto. Yathā ca samūhaṭṭhena, evaṃ kucchitānaṃ āyaṭṭhena. Kucchitānañhi paramajegucchānaṃ so āyotipi kāyo, āyoti uppattideso. Tatrāyaṃ vacanattho – āyanti tatoti āyo. Ke āyanti? Kucchitā kesādayo, iti kucchitānaṃ āyoti kāyo.
កាយានុបស្សីតិ កាយំ អនុបស្សនសីលោ, កាយំ វា អនុបស្សមានោ។ ‘‘កាយេ’’តិ ច វត្វា បុន ‘‘កាយានុបស្សី’’តិ ទុតិយំ កាយគ្គហណំ អសម្មិស្សតោ វវត្ថានឃនវិនិព្ភោគាទិទស្សនត្ថំ។ តេន ន កាយេ វេទនានុបស្សី ចិត្តធម្មានុបស្សី វា, អថ ខោ កាយានុបស្សី ឯវាតិ កាយសង្ខាតេ វត្ថុស្មិំ កាយានុបស្សនាការស្សេវ ទស្សនេន អសម្មិស្សតោ វវត្ថានំ ទស្សិតំ ហោតិ។ តថា ន កាយេ អង្គបច្ចង្គវិនិមុត្តឯកធម្មានុបស្សី, នាបិ កេសលោមាទិវិនិមុត្តឥត្ថិបុរិសានុបស្សី។
Kāyānupassīti kāyaṃ anupassanasīlo, kāyaṃ vā anupassamāno. ‘‘Kāye’’ti ca vatvā puna ‘‘kāyānupassī’’ti dutiyaṃ kāyaggahaṇaṃ asammissato vavatthānaghanavinibbhogādidassanatthaṃ. Tena na kāye vedanānupassī cittadhammānupassī vā, atha kho kāyānupassī evāti kāyasaṅkhāte vatthusmiṃ kāyānupassanākārasseva dassanena asammissato vavatthānaṃ dassitaṃ hoti. Tathā na kāye aṅgapaccaṅgavinimuttaekadhammānupassī, nāpi kesalomādivinimuttaitthipurisānupassī.
យោបិ ចេត្ថ កេសលោមាទិកោ ភូតុបាទាយសមូហសង្ខាតោ កាយោ, តត្ថបិ ន ភូតុបាទាយវិនិមុត្តឯកធម្មានុបស្សី , អថ ខោ រថសម្ភារានុបស្សកោ វិយ អង្គបច្ចង្គសមូហានុបស្សី, នគរាវយវានុបស្សកោ វិយ កេសលោមាទិសមូហានុបស្សី, កទលិក្ខន្ធបត្តវដ្ដិវិនិព្ភុជ្ជកោ វិយ រិត្តមុដ្ឋិវិនិវេឋកោ វិយ ច ភូតុបាទាយសមូហានុបស្សី ឯវាតិ នានប្បការតោ សមូហវសេនេវ កាយសង្ខាតស្ស វត្ថុនោ ទស្សនេន ឃនវិនិព្ភោគោ ទស្សិតោ ហោតិ។ ន ហេត្ថ យថាវុត្តសមូហវិនិមុត្តោ កាយោ វា អញ្ញោ វា កោចិ ធម្មោ ទិស្សតិ, យថាវុត្តធម្មសមូហមត្តេ ឯវ បន តថា តថា សត្តា មិច្ឆាភិនិវេសំ ករោន្តិ។ តេនាហុ បោរាណា –
Yopi cettha kesalomādiko bhūtupādāyasamūhasaṅkhāto kāyo, tatthapi na bhūtupādāyavinimuttaekadhammānupassī , atha kho rathasambhārānupassako viya aṅgapaccaṅgasamūhānupassī, nagarāvayavānupassako viya kesalomādisamūhānupassī, kadalikkhandhapattavaṭṭivinibbhujjako viya rittamuṭṭhiviniveṭhako viya ca bhūtupādāyasamūhānupassī evāti nānappakārato samūhavaseneva kāyasaṅkhātassa vatthuno dassanena ghanavinibbhogo dassito hoti. Na hettha yathāvuttasamūhavinimutto kāyo vā añño vā koci dhammo dissati, yathāvuttadhammasamūhamatte eva pana tathā tathā sattā micchābhinivesaṃ karonti. Tenāhu porāṇā –
‘‘យំ បស្សតិ ន តំ ទិដ្ឋំ, យំ ទិដ្ឋំ តំ ន បស្សតិ;
‘‘Yaṃ passati na taṃ diṭṭhaṃ, yaṃ diṭṭhaṃ taṃ na passati;
អបស្សំ ពជ្ឈតេ មូឡ្ហោ, ពជ្ឈមានោ ន មុច្ចតី’’តិ។ (ទី. និ. អដ្ឋ. ២.៣៧៣; ម. និ. អដ្ឋ. ១.១០៦; បដិ. ម. អដ្ឋ. ១.១.៣៦; មហានិ. អដ្ឋ. ៣);
Apassaṃ bajjhate mūḷho, bajjhamāno na muccatī’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 2.373; ma. ni. aṭṭha. 1.106; paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.36; mahāni. aṭṭha. 3);
ឃនវិនិព្ភោគាទិទស្សនត្ថន្តិ អាទិសទ្ទេន អយមត្ថោ វេទិតព្ពោ។ អយញ្ហិ ឯតស្មិំ កាយេ កាយានុបស្សីយេវ, ន អញ្ញធម្មានុបស្សី។
Ghanavinibbhogādidassanatthanti ādisaddena ayamattho veditabbo. Ayañhi etasmiṃ kāye kāyānupassīyeva, na aññadhammānupassī.
ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យថា អនុទកភូតាយបិ មរីចិយា ឧទកានុបស្សិនោ ហោន្តិ, ន ឯវំ អនិច្ចទុក្ខានត្តអសុភភូតេ ឯវ ឥមស្មិំ កាយេ និច្ចសុខអត្តសុភភាវានុបស្សី , អថ ខោ កាយានុបស្សី អនិច្ចទុក្ខអនត្តអសុភាការសមូហានុបស្សីតិ អត្ថោ។ អថ វា យ្វាយំ មហាសតិបដ្ឋានេ (ទី. និ. ២.៣៧៤ អាទយោ) អស្សាសបស្សាសាទិចុណ្ណិកជាតអដ្ឋិកបរិយោសានោ កាយោ វុត្តោ, យោ ច ‘‘ឥធេកច្ចោ បថវីកាយំ អនិច្ចតោ អនុបស្សតិ, អាបោកាយំ តេជោកាយំ វាយោកាយំ កេសកាយំ…បេ.… អដ្ឋិមិញ្ជកាយ’’ន្តិ បដិសម្ភិទាយំ (បដិ. ម. ៣.៣៤ អាទយោ) កាយោ វុត្តោ, តស្ស សព្ពស្ស ឥមស្មិំយេវ កាយេ អនុបស្សនតោ កាយេ កាយានុបស្សីតិ ឯវម្បេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā anudakabhūtāyapi marīciyā udakānupassino honti, na evaṃ aniccadukkhānattaasubhabhūte eva imasmiṃ kāye niccasukhaattasubhabhāvānupassī , atha kho kāyānupassī aniccadukkhaanattaasubhākārasamūhānupassīti attho. Atha vā yvāyaṃ mahāsatipaṭṭhāne (dī. ni. 2.374 ādayo) assāsapassāsādicuṇṇikajātaaṭṭhikapariyosāno kāyo vutto, yo ca ‘‘idhekacco pathavīkāyaṃ aniccato anupassati, āpokāyaṃ tejokāyaṃ vāyokāyaṃ kesakāyaṃ…pe… aṭṭhimiñjakāya’’nti paṭisambhidāyaṃ (paṭi. ma. 3.34 ādayo) kāyo vutto, tassa sabbassa imasmiṃyeva kāye anupassanato kāye kāyānupassīti evampettha attho daṭṭhabbo.
អថ វា កាយេ អហន្តិ វា មមន្តិ វា គហេតព្ពស្ស កស្សចិ អននុបស្សនតោ, តស្ស បន កេសលោមាទិកស្ស នានាធម្មសមូហស្ស អនុបស្សនតោ កាយេ កេសាទិធម្មសមូហសង្ខាតេ កាយានុបស្សីតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ អបិ ច ‘‘ឥមស្មិំ កាយេ អនិច្ចតោ អនុបស្សតិ នោ និច្ចតោ’’តិអាទិនា អនុក្កមេន បដិសម្ភិទាយំ (បដិ. ម. ៣.៣៤ អាទយោ) អាគតនយស្ស សព្ពស្សេវ អនិច្ចលក្ខណាទិកស្ស អាការសមូហសង្ខាតស្ស កាយស្ស អនុបស្សនតោ កាយេ កាយានុបស្សីតិ អត្ថោ។
Atha vā kāye ahanti vā mamanti vā gahetabbassa kassaci ananupassanato, tassa pana kesalomādikassa nānādhammasamūhassa anupassanato kāye kesādidhammasamūhasaṅkhāte kāyānupassīti attho daṭṭhabbo. Api ca ‘‘imasmiṃ kāye aniccato anupassati no niccato’’tiādinā anukkamena paṭisambhidāyaṃ (paṭi. ma. 3.34 ādayo) āgatanayassa sabbasseva aniccalakkhaṇādikassa ākārasamūhasaṅkhātassa kāyassa anupassanato kāye kāyānupassīti attho.
វិហរាហីតិ វត្តាហិ។ អាតាបីតិ តីសុ ភវេសុ កិលេសេ អាតាបេតីតិ អាតាបោ, សោ អស្ស អត្ថីតិ អាតាបី។ សម្បជានោតិ សម្បជញ្ញសង្ខាតេន ញាណេន សមន្នាគតោ។ សតិមាតិ កាយបរិគ្គាហិកាយ សតិយា សមន្នាគតោ។ អយំ បន យស្មា សតិយា អារម្មណំ បរិគ្គហេត្វា បញ្ញាយ អនុបស្សតិ, ន ហិ សតិវិរហិតា អនុបស្សនា អត្ថិ, តេនេវាហ – ‘‘សតិញ្ច ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, សព្ពត្ថិកំ វទាមី’’តិ (សំ. និ. ៥.២៣៤)។ អនាតាបិនោ ច អន្តោ សង្កោចោ អន្តរាយករោ ហោតិ, កម្មដ្ឋានំ ន សម្បជ្ជតិ។ តស្មា យេសំ ធម្មានំ អានុភាវេន តំ សម្បជ្ជតិ, តំ ទស្សនត្ថំ ‘‘អាតាបី’’តិអាទិ វុត្តំ។
Viharāhīti vattāhi. Ātāpīti tīsu bhavesu kilese ātāpetīti ātāpo, so assa atthīti ātāpī. Sampajānoti sampajaññasaṅkhātena ñāṇena samannāgato. Satimāti kāyapariggāhikāya satiyā samannāgato. Ayaṃ pana yasmā satiyā ārammaṇaṃ pariggahetvā paññāya anupassati, na hi sativirahitā anupassanā atthi, tenevāha – ‘‘satiñca khvāhaṃ, bhikkhave, sabbatthikaṃ vadāmī’’ti (saṃ. ni. 5.234). Anātāpino ca anto saṅkoco antarāyakaro hoti, kammaṭṭhānaṃ na sampajjati. Tasmā yesaṃ dhammānaṃ ānubhāvena taṃ sampajjati, taṃ dassanatthaṃ ‘‘ātāpī’’tiādi vuttaṃ.
តត្ថ វិនេយ្យាតិ តទង្គវិនយេន វា វិក្ខម្ភនវិនយេន វា វិនយិត្វា។ លោកេតិ តស្មិំយេវ កាយេ។ កាយោ ហិ ឥធ លុជ្ជនបលុជ្ជនដ្ឋេន លោកោតិ អធិប្បេតោ។ អភិជ្ឈាគ្គហណេន ចេត្ថ កាមច្ឆន្ទោ, ទោមនស្សគ្គហណេន ព្យាបាទោ គហិតោតិ នីវរណេសុ ពលវធម្មទ្វយប្បហានទស្សនេន នីវរណប្បហានំ វុត្តន្តិ កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានស្ស បហានង្គំ ទស្សិតំ។ ‘‘អាតាបី’’តិអាទិនា បន សម្បយោគង្គំ ទស្សិតន្តិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘អាតាបី’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ អភិជ្ឈាទោមនស្សានំ សមថោ ឧជុបដិបក្ខោតិ អភិជ្ឈាទោមនស្សវិនយោ វុច្ចមានោ សមាធិន្ទ្រិយំ ទីបេតីតិ អាហ – ‘‘វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សន្តិ សមាធិន្ទ្រិយ’’ន្តិ (សំ. និ. អដ្ឋ. ៣.៥.៣៦៧)។ ឯកលក្ខណត្តា ចតុន្នំ ឥន្ទ្រិយានន្តិ យថា វីរិយបញ្ញាសមាធិន្ទ្រិយេហិ កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានំ ឥជ្ឈតិ, ឯវំ វេទនាចិត្តធម្មានុបស្សនាសតិបដ្ឋានានិបិ តេហិ ឥជ្ឈន្តីតិ ចតុសតិបដ្ឋានសាធនេ ឥមេសំ ឥន្ទ្រិយានំ សភាវភេទាភាវតោ សមានលក្ខណត្តា ឥតរានិ សតិបដ្ឋានានិបិ វុត្តានិ ឯវ ហោន្តីតិ អត្ថោ។
Tattha vineyyāti tadaṅgavinayena vā vikkhambhanavinayena vā vinayitvā. Loketi tasmiṃyeva kāye. Kāyo hi idha lujjanapalujjanaṭṭhena lokoti adhippeto. Abhijjhāggahaṇena cettha kāmacchando, domanassaggahaṇena byāpādo gahitoti nīvaraṇesu balavadhammadvayappahānadassanena nīvaraṇappahānaṃ vuttanti kāyānupassanāsatipaṭṭhānassa pahānaṅgaṃ dassitaṃ. ‘‘Ātāpī’’tiādinā pana sampayogaṅgaṃ dassitanti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ātāpī’’tiādi vuttaṃ. Tattha abhijjhādomanassānaṃ samatho ujupaṭipakkhoti abhijjhādomanassavinayo vuccamāno samādhindriyaṃ dīpetīti āha – ‘‘vineyya loke abhijjhādomanassanti samādhindriya’’nti (saṃ. ni. aṭṭha. 3.5.367). Ekalakkhaṇattā catunnaṃ indriyānanti yathā vīriyapaññāsamādhindriyehi kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ ijjhati, evaṃ vedanācittadhammānupassanāsatipaṭṭhānānipi tehi ijjhantīti catusatipaṭṭhānasādhane imesaṃ indriyānaṃ sabhāvabhedābhāvato samānalakkhaṇattā itarāni satipaṭṭhānānipi vuttāni eva hontīti attho.
២៤. ឥទានិ សតិបដ្ឋានេសុ គហិតេសុ សព្ពេសំ ពោធិបក្ខិយធម្មានំ គហិតភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសូ’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ ពោធង្គមាតិ ពោធំ អរិយមគ្គញាណំ គច្ឆន្តីតិ ពោធង្គមា។ យថាវុត្តស្ស ពោធស្ស បក្ខេ ភវាតិ ពោធិបក្ខិយា។ នេយ្យានិកលក្ខណេនាតិ ឯត្ថ និមិត្តតោ បវត្តតោ ច វុដ្ឋានំ និយ្យានំ, និយ្យានេ និយុត្តាតិ នេយ្យានិកា, យថា ទោវារិកោតិ។ និយ្យានសង្ខាតំ វា ផលំ អរហន្តីតិ នេយ្យានិកា។ និយ្យានំ បយោជនំ ឯតេសន្តិ វា នេយ្យានិកា។ ‘‘និយ្យានិកា’’តិបិ បាឋោ, តត្ថ និយ្យានំ ឯតេសំ អត្ថីតិ និយ្យានិកាតិ អត្ថោ។ ‘‘និយ្យានិយា’’តិបិ បាឋោ, តស្ស និយ្យន្តីតិ និយ្យានិយាតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ និយ្យានិកលក្ខណេនាតិ និយ្យានិកសភាវេន។
24. Idāni satipaṭṭhānesu gahitesu sabbesaṃ bodhipakkhiyadhammānaṃ gahitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘catūsu satipaṭṭhānesū’’tiādi vuttaṃ. Tattha bodhaṅgamāti bodhaṃ ariyamaggañāṇaṃ gacchantīti bodhaṅgamā. Yathāvuttassa bodhassa pakkhe bhavāti bodhipakkhiyā. Neyyānikalakkhaṇenāti ettha nimittato pavattato ca vuṭṭhānaṃ niyyānaṃ, niyyāne niyuttāti neyyānikā, yathā dovārikoti. Niyyānasaṅkhātaṃ vā phalaṃ arahantīti neyyānikā. Niyyānaṃ payojanaṃ etesanti vā neyyānikā. ‘‘Niyyānikā’’tipi pāṭho, tattha niyyānaṃ etesaṃ atthīti niyyānikāti attho. ‘‘Niyyāniyā’’tipi pāṭho, tassa niyyantīti niyyāniyāti attho daṭṭhabbo. Niyyānikalakkhaṇenāti niyyānikasabhāvena.
ឯវំ អកុសលាបិ ធម្មាតិ យថា កុសលា ធម្មា ឯកលក្ខណភាវេន និទ្ធារិតា, ឯវំ អកុសលាបិ ធម្មា ឯកលក្ខណដ្ឋេន និទ្ធារេតព្ពា។ កថំ? បហានេកដ្ឋតាវសេនាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘បហានំ អព្ភត្ថំ គច្ឆន្តី’’តិ អាហ។ ឥទានិ តំ បហានំ ទស្សេតុំ ‘‘ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសូ’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ កាយានុបស្សនាទីសុ ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ ភាវិយមានេសុ អសុភេ សុភន្តិអាទយោ ចត្តារោ វិបល្លាសា បហីយន្តិ, កពឡីការាហារាទយោ ចត្តារោ អាហារា ចស្ស បរិញ្ញំ គច្ឆន្តិ, តេសំ បរិជាននស្ស បរិពន្ធិនោ កាមរាគាទយោ ព្យន្តីកតា ហោន្តីតិ អត្ថោ, កស្មា? តេហិ បហាតព្ពភាវេន ឯកលក្ខណត្តាតិ។ ឯវំ សព្ពត្ថ អត្ថោ យោជេតព្ពោ។ តេនេវាហ – ‘‘ឯវំ អកុសលាបិ ធម្មា ឯកលក្ខណត្តា បហានំ អព្ភត្ថំ គច្ឆន្តី’’តិ។
Evaṃ akusalāpi dhammāti yathā kusalā dhammā ekalakkhaṇabhāvena niddhāritā, evaṃ akusalāpi dhammā ekalakkhaṇaṭṭhena niddhāretabbā. Kathaṃ? Pahānekaṭṭhatāvasenāti dassento ‘‘pahānaṃ abbhatthaṃ gacchantī’’ti āha. Idāni taṃ pahānaṃ dassetuṃ ‘‘catūsu satipaṭṭhānesū’’tiādi vuttaṃ. Tattha kāyānupassanādīsu catūsu satipaṭṭhānesu bhāviyamānesu asubhe subhantiādayo cattāro vipallāsā pahīyanti, kabaḷīkārāhārādayo cattāro āhārā cassa pariññaṃ gacchanti, tesaṃ parijānanassa paribandhino kāmarāgādayo byantīkatā hontīti attho, kasmā? Tehi pahātabbabhāvena ekalakkhaṇattāti. Evaṃ sabbattha attho yojetabbo. Tenevāha – ‘‘evaṃ akusalāpi dhammā ekalakkhaṇattā pahānaṃ abbhatthaṃ gacchantī’’ti.
ឥទានិ អញ្ញេនបិ បរិយាយេន លក្ខណហារស្ស ឧទាហរណានិ ទស្សេតុំ ‘‘យត្ថ វា បនា’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ យត្ថាតិ យស្សំ ទេសនាយំ។ វា-សទ្ទោ វិកប្បត្ថោ។ បនាតិ បទបូរណោ។ រូបិន្ទ្រិយន្តិ រុប្បនសភាវំ អដ្ឋវិធំ ឥន្ទ្រិយំ។ តត្ថាតិ តស្សំ ទេសនាយំ។ រូបធាតូតិ រុប្បនសភាវា ទស ធាតុយោ។ រូបាយតនន្តិ រុប្បនសភាវំ ទសាយតនំ, រូបីនិ ទសាយតនានីតិ អត្ថោ។ រុប្បនលក្ខណេន ឯកលក្ខណត្តា ឥមានិ ទេសិតានីតិ អធិប្បាយោ។ ទេសិតំ តត្ថ សុខិន្ទ្រិយំ សោមនស្សិន្ទ្រិយំ សុខវេទនាភាវេន ឯកលក្ខណត្តាតិ អធិប្បាយោ។
Idāni aññenapi pariyāyena lakkhaṇahārassa udāharaṇāni dassetuṃ ‘‘yattha vā panā’’tiādi vuttaṃ. Tattha yatthāti yassaṃ desanāyaṃ. Vā-saddo vikappattho. Panāti padapūraṇo. Rūpindriyanti ruppanasabhāvaṃ aṭṭhavidhaṃ indriyaṃ. Tatthāti tassaṃ desanāyaṃ. Rūpadhātūti ruppanasabhāvā dasa dhātuyo. Rūpāyatananti ruppanasabhāvaṃ dasāyatanaṃ, rūpīni dasāyatanānīti attho. Ruppanalakkhaṇena ekalakkhaṇattā imāni desitānīti adhippāyo. Desitaṃ tattha sukhindriyaṃ somanassindriyaṃ sukhavedanābhāvena ekalakkhaṇattāti adhippāyo.
ទុក្ខសមុទយោ ច អរិយសច្ចន្តិ ឥទំ អកុសលស្ស សោមនស្សស្ស វសេន វុត្តំ, សាសវកុសលស្សាបិ វសេន យុជ្ជតិ ឯវ។ សព្ពោ ច បដិច្ចសមុប្បាទោ ទេសិតោតិ សម្ពន្ធោ។ អវិជ្ជានុសយិតត្តា អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ។ វុត្តញ្ហេតំ – ‘‘អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ អវិជ្ជានុសយោ អនុសេតី’’តិ (ម. និ. ១.៤៦៥)។ តថា ច វុត្តំ ‘‘អទុក្ខមសុខាយ ហិ វេទនាយ អវិជ្ជា អនុសេតី’’តិ។ ឯតេន អទុក្ខមសុខាវេទនាគ្គហណេន អវិជ្ជា គហិតាតិ ទស្សេតិ។ សតិ ច អវិជ្ជាគ្គហណេ សព្ពោ បដិច្ចសមុប្បាទោ ទេសិតោតិ ទស្សេតុំ ‘‘អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា’’តិអាទិ វុត្តំ។ សោ ចាតិ ឯត្ថ ច-សទ្ទោ ព្យតិរេកត្ថោ, តេន សោ បដិច្ចសមុប្បាទោ អនុលោមបដិលោមវសេន ទុវិធោតិ ឥមំ វក្ខមានវិសេសំ ជោតេតិ។ តេសុ អនុលោមតោ បដិច្ចសមុប្បាទោ យថាទស្សិតោ សរាគសទោសសមោហសំកិលេសបក្ខេន ហាតព្ពោតិ វុត្តោ, បដិលោមតោ បន បដិច្ចសមុប្បាទោ យោ ‘‘អវិជ្ជាយត្វេវ អសេសវិរាគនិរោធា’’តិអាទិនា បាឡិយំ (ម. និ. ៣.១២៦; មហាវ. ១) វុត្តោ, តំ សន្ធាយ ‘‘វីតរាគវីតទោសវីតមោហអរិយធម្មេហិ ហាតព្ពោ’’តិ វុត្តំ។
Dukkhasamudayo ca ariyasaccanti idaṃ akusalassa somanassassa vasena vuttaṃ, sāsavakusalassāpi vasena yujjati eva. Sabbo ca paṭiccasamuppādo desitoti sambandho. Avijjānusayitattā adukkhamasukhāya vedanāya. Vuttañhetaṃ – ‘‘adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo anusetī’’ti (ma. ni. 1.465). Tathā ca vuttaṃ ‘‘adukkhamasukhāya hi vedanāya avijjā anusetī’’ti. Etena adukkhamasukhāvedanāggahaṇena avijjā gahitāti dasseti. Sati ca avijjāggahaṇe sabbo paṭiccasamuppādo desitoti dassetuṃ ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’tiādi vuttaṃ. So cāti ettha ca-saddo byatirekattho, tena so paṭiccasamuppādo anulomapaṭilomavasena duvidhoti imaṃ vakkhamānavisesaṃ joteti. Tesu anulomato paṭiccasamuppādo yathādassito sarāgasadosasamohasaṃkilesapakkhena hātabboti vutto, paṭilomato pana paṭiccasamuppādo yo ‘‘avijjāyatveva asesavirāganirodhā’’tiādinā pāḷiyaṃ (ma. ni. 3.126; mahāva. 1) vutto, taṃ sandhāya ‘‘vītarāgavītadosavītamohaariyadhammehi hātabbo’’ti vuttaṃ.
ឥទានិ ឯកលក្ខណតាវិភាវនេន លក្ខណហារយោជនាយ នយំ ទស្សេតុំ ‘‘ឯវំ យេ ធម្មា’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ កិច្ចតោតិ បថវីអាទីនំ ផស្សាទីនញ្ច រូបារូបធម្មានំ សន្ធារណសង្ឃដ្ដនាទិកិច្ចតោ, តេសំ តេសំ វា បច្ចយធម្មានំ តំតំបច្ចយុប្បន្នធម្មស្ស បច្ចយភាវសង្ខាតកិច្ចតោ។ លក្ខណតោតិ កក្ខឡផុសនាទិសភាវតោ។ សាមញ្ញតោតិ រុប្បននមនាទិតោ អនិច្ចតាទិតោ ខន្ធាយតនាទិតោ ច។ ចុតូបបាតតោតិ សង្ខតធម្មានំ ភង្គតោ ឧប្បាទតោ ច, សមាននិរោធតោ សមានុប្បាទតោ ចាតិ អត្ថោ។ ឯត្ថ ច សហចរណំ សមានហេតុតា សមានផលតា សមានភូមិតា សមានវិសយតា សមានារម្មណតាតិ ឯវមាទយោបិ ច-សទ្ទេន សង្គហិតាតិ ទដ្ឋព្ពំ។ សេសំ ឧត្តានត្ថមេវ។
Idāni ekalakkhaṇatāvibhāvanena lakkhaṇahārayojanāya nayaṃ dassetuṃ ‘‘evaṃ ye dhammā’’tiādi vuttaṃ. Tattha kiccatoti pathavīādīnaṃ phassādīnañca rūpārūpadhammānaṃ sandhāraṇasaṅghaṭṭanādikiccato, tesaṃ tesaṃ vā paccayadhammānaṃ taṃtaṃpaccayuppannadhammassa paccayabhāvasaṅkhātakiccato. Lakkhaṇatoti kakkhaḷaphusanādisabhāvato. Sāmaññatoti ruppananamanādito aniccatādito khandhāyatanādito ca. Cutūpapātatoti saṅkhatadhammānaṃ bhaṅgato uppādato ca, samānanirodhato samānuppādato cāti attho. Ettha ca sahacaraṇaṃ samānahetutā samānaphalatā samānabhūmitā samānavisayatā samānārammaṇatāti evamādayopi ca-saddena saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ. Sesaṃ uttānatthameva.
លក្ខណហារវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Lakkhaṇahāravibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / នេត្តិប្បករណបាឡិ • Nettippakaraṇapāḷi / ៥. លក្ខណហារវិភង្គោ • 5. Lakkhaṇahāravibhaṅgo
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិប្បករណ-ដីកា • Nettippakaraṇa-ṭīkā / ៥. លក្ខណហារវិភង្គវណ្ណនា • 5. Lakkhaṇahāravibhaṅgavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិវិភាវិនី • Nettivibhāvinī / ៥. លក្ខណហារវិភង្គវិភាវនា • 5. Lakkhaṇahāravibhaṅgavibhāvanā
