| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / នេត្តិប្បករណ-អដ្ឋកថា • Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā |
៦. ចតុព្យូហហារវិភង្គវណ្ណនា
6. Catubyūhahāravibhaṅgavaṇṇanā
២៥. តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ ហារោតិ ចតុព្យូហហារវិភង្គោ។ តត្ថ ព្យញ្ជនេន សុត្តស្ស នេរុត្តញ្ច អធិប្បាយោ ច និទានញ្ច បុព្ពាបរសន្ធិ ច គវេសិតព្ពោតិ សង្ខេបេន តាវ ចតុព្យូហំ ទស្សេតិ។ ‘‘ព្យញ្ជនេនា’’តិ ឥមិនា ហារានំ សុត្តស្ស ព្យញ្ជនវិចយភាវតោ ព្យញ្ជនមុខេនេវ ឯតេ ចតុព្យូហហារបទត្ថា និទ្ធារេតព្ពាតិ ទស្សេតិ។ នេរុត្តន្តិ និរុត្តំ និព្ពចនន្តិ អត្ថោ។ និរុត្តមេវ នេរុត្តំ។ តេនេវាហ – ‘‘យា និរុត្តិបទសំហិតា’’តិ។ តស្សត្ថោ – យា និរុត្តិ, ឥទំ នេរុត្តំ។ កា បន សា និរុត្តិ? បទសំហិតាតិ បទេសុ សំហិតា យុត្តា, លិង្គវចនកាលសាធនបុរិសាទិវិសេសយោគេន យោ យោ អត្ថោ យថា យថា វត្តព្ពោ, តថា តថា បវត្តសភាវនិរុត្តីតិ អត្ថោ។ តថា ហិ វុត្តំ ‘‘យំ ធម្មានំ នាមសោ ញាណ’’ន្តិ។
25.Tattha katamo catubyūho hāroti catubyūhahāravibhaṅgo. Tattha byañjanena suttassa neruttañca adhippāyo ca nidānañca pubbāparasandhi ca gavesitabboti saṅkhepena tāva catubyūhaṃ dasseti. ‘‘Byañjanenā’’ti iminā hārānaṃ suttassa byañjanavicayabhāvato byañjanamukheneva ete catubyūhahārapadatthā niddhāretabbāti dasseti. Neruttanti niruttaṃ nibbacananti attho. Niruttameva neruttaṃ. Tenevāha – ‘‘yā niruttipadasaṃhitā’’ti. Tassattho – yā nirutti, idaṃ neruttaṃ. Kā pana sā nirutti? Padasaṃhitāti padesu saṃhitā yuttā, liṅgavacanakālasādhanapurisādivisesayogena yo yo attho yathā yathā vattabbo, tathā tathā pavattasabhāvaniruttīti attho. Tathā hi vuttaṃ ‘‘yaṃ dhammānaṃ nāmaso ñāṇa’’nti.
តត្ថ យន្តិ ហេតុអត្ថេ និបាតោ, យាយ ការណភូតាយាតិ អត្ថោ។ ធម្មានន្តិ ញេយ្យធម្មានំ។ នាមសោតិ បថវី ផស្សោ ខន្ធា ធាតុ តិស្សោ ផុស្សោតិ ឯវមាទិនាមវិសេសេន ញាណំ បវត្តតិ, អយំ សភាវនិរុត្តិ នាម។ បថវីតិ ហិ ឯវមាទិកំ សទ្ទំ គហេត្វា តតោ បរំ សង្កេតទ្វារេន តទត្ថបដិបត្តិ តំតំអនិយតនាមបញ្ញត្តិគ្គហណវសេនេវ ហោតីតិ។ អថ វា បទសំហិតាតិ បទេន សំហិតា ។ បទតោ ហិ បទត្ថាវពោធោ។ សោ បនស្ស អត្ថេ បវត្តិនិមិត្តភូតាយ បញ្ញត្តិយា គហិតាយ ឯវ ហោតីតិ សា បន បញ្ញត្តិ និរុត្តិសង្ខាតបទេន សំហិតា បទត្ថំ ពោធេតីតិ បទសំហិតាតិ វុត្តា។ ‘‘យទា ហិ ភិក្ខូ’’តិអាទិនា ‘‘ធម្មានំ នាមសោ ញាណ’’ន្តិ បទស្ស អត្ថំ វិវរតិ។
Tattha yanti hetuatthe nipāto, yāya kāraṇabhūtāyāti attho. Dhammānanti ñeyyadhammānaṃ. Nāmasoti pathavī phasso khandhā dhātu tisso phussoti evamādināmavisesena ñāṇaṃ pavattati, ayaṃ sabhāvanirutti nāma. Pathavīti hi evamādikaṃ saddaṃ gahetvā tato paraṃ saṅketadvārena tadatthapaṭipatti taṃtaṃaniyatanāmapaññattiggahaṇavaseneva hotīti. Atha vā padasaṃhitāti padena saṃhitā . Padato hi padatthāvabodho. So panassa atthe pavattinimittabhūtāya paññattiyā gahitāya eva hotīti sā pana paññatti niruttisaṅkhātapadena saṃhitā padatthaṃ bodhetīti padasaṃhitāti vuttā. ‘‘Yadā hi bhikkhū’’tiādinā ‘‘dhammānaṃ nāmaso ñāṇa’’nti padassa atthaṃ vivarati.
តត្ថ អត្ថស្សាតិ សទ្ទាភិធេយ្យស្ស អត្ថស្ស។ នាមំ ជានាតីតិ នាមបញ្ញត្តិវសេន អយំ នាមាតិ នាមំ ជានាតិ។ ធម្មស្សាតិ សភាវធម្មស្ស។ តថា តថា នំ អភិនិរោបេតីតិ យោ យោ អត្ថោ ធម្មោ ច យថា យថា ច វោហរិតព្ពោ, តថា តថា នំ នាមំ វោហារំ អភិនិរោបេតិ ទេសេតីតិ អត្ថោ។ ឯត្តាវតា ច អយំ ភិក្ខុ អត្ថកុសលោ យាវ អនេកាធិវចនកុសលោតិ វុច្ចតីតិ សម្ពន្ធិតព្ពំ។
Tattha atthassāti saddābhidheyyassa atthassa. Nāmaṃ jānātīti nāmapaññattivasena ayaṃ nāmāti nāmaṃ jānāti. Dhammassāti sabhāvadhammassa. Tathātathā naṃ abhiniropetīti yo yo attho dhammo ca yathā yathā ca voharitabbo, tathā tathā naṃ nāmaṃ vohāraṃ abhiniropeti desetīti attho. Ettāvatā ca ayaṃ bhikkhu atthakusalo yāva anekādhivacanakusaloti vuccatīti sambandhitabbaṃ.
តត្ថ អត្ថកុសលោតិ បាឡិអត្ថេ កុសលោ។ ធម្មកុសលោតិ បាឡិយំ កុសលោ។ ព្យញ្ជនកុសលោតិ អក្ខរេសុ ច វាក្យេសុ ច កុសលោ។ និរុត្តិកុសលោតិ និព្ពចនេ កុសលោ។ បុព្ពាបរកុសលោតិ ទេសនាយ បុព្ពាបរកុសលោ។ ទេសនាកុសលោតិ ធម្មស្ស ទេសនាយ កុសលោ។ អតីតាធិវចនកុសលោតិ អតីតបញ្ញត្តិកុសលោ។ ឯស នយោ សេសេសុបិ។ ឯវំ សព្ពានិ កាតព្ពានិ, ជនបទនិរុត្តានីតិ យត្តកានិ សត្តវោហារបទានិ, តានិ សព្ពានិ យថាសម្ភវំ សុត្តេ និព្ពចនវសេន កាតព្ពានិ វត្តព្ពានីតិ អត្ថោ។ សព្ពា ច ជនបទនិរុត្តិយោតិ សព្ពា ច លោកសមញ្ញាយោ យថារហំ កាតព្ពា។ ‘‘សមញ្ញំ នាតិធាវេយ្យា’’តិ ហិ វុត្តំ។ តថា ហិ សម្មុតិសច្ចមុខេនេវ បរមត្ថសច្ចាធិគមោ ហោតីតិ។
Tattha atthakusaloti pāḷiatthe kusalo. Dhammakusaloti pāḷiyaṃ kusalo. Byañjanakusaloti akkharesu ca vākyesu ca kusalo. Niruttikusaloti nibbacane kusalo. Pubbāparakusaloti desanāya pubbāparakusalo. Desanākusaloti dhammassa desanāya kusalo. Atītādhivacanakusaloti atītapaññattikusalo. Esa nayo sesesupi. Evaṃ sabbāni kātabbāni, janapadaniruttānīti yattakāni sattavohārapadāni, tāni sabbāni yathāsambhavaṃ sutte nibbacanavasena kātabbāni vattabbānīti attho. Sabbā ca janapadaniruttiyoti sabbā ca lokasamaññāyo yathārahaṃ kātabbā. ‘‘Samaññaṃ nātidhāveyyā’’ti hi vuttaṃ. Tathā hi sammutisaccamukheneva paramatthasaccādhigamo hotīti.
២៦.
26.
អធិប្បាយកណ្ឌេ អនុត្តានំ នាម នត្ថិ។
Adhippāyakaṇḍe anuttānaṃ nāma natthi.
២៧. និទានកណ្ឌេ ឥមិនា វត្ថុនាតិ ឥមិនា បុត្តគវាទិកិត្តនសង្ខាតេន ការណេន។ ការណញ្ហេត្ថ វត្ថុ និទានន្តិ ច វុត្តំ។ ឥមិនា នយេន សព្ពត្ថ និទាននិទ្ធារណំ វេទិតព្ពំ។
27. Nidānakaṇḍe iminā vatthunāti iminā puttagavādikittanasaṅkhātena kāraṇena. Kāraṇañhettha vatthu nidānanti ca vuttaṃ. Iminā nayena sabbattha nidānaniddhāraṇaṃ veditabbaṃ.
កាមន្ធាតិ កិលេសកាមេន អន្ធា។ ជាលសញ្ឆន្នាតិ តណ្ហាជាលបលិគុណ្ឋិតា។ តណ្ហាឆទនឆាទិតាតិ តណ្ហាសង្ខាតេន អន្ធការេន បិហិតា។ ពន្ធនាពទ្ធាតិ កាមគុណសង្ខាតេន ពន្ធនេន ពទ្ធា។ ‘‘បមត្តពន្ធនា’’តិបិ បាឋោ, បមាទេនាតិ អត្ថោ។ បុព្ពាបរេនាតិ បុព្ពេន វា អបរេន វា ទេសនន្តរេនាតិ អធិប្បាយោ។ យុជ្ជតីតិ យោគំ ឧបេតិ, សមេតីតិ អត្ថោ។ ឥមេហិ បទេហិ បរិយុដ្ឋានេហីតិ ឥមេហិ យថាវុត្តេហិ គាថាបទេហិ តណ្ហាបរិយុដ្ឋានទីបកេហិ។ សាយេវ តណ្ហាតិ យា បុរិមគាថាយ វុត្តា, សាយេវ តណ្ហា។ ‘‘យញ្ចាហា’’តិអាទិនា ទ្វិន្នម្បិ គាថានំ អត្ថសំសន្ទនេន បុព្ពាបរំ វិភាវេតិ។ បយោគេនាតិ សមុទាចារេន។ តស្មាតិ យត្ថ សយំ ឧប្បន្នា, តំ សន្តានំ និស្សរិតុំ អទេន្តី នានារម្មណេហិ បលោភយមានា កិលេសេហិ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ។ តស្មា កិលេសវសេន ច បរិយុដ្ឋានវសេន ច តណ្ហាពន្ធនំ វុត្តា។
Kāmandhāti kilesakāmena andhā. Jālasañchannāti taṇhājālapaliguṇṭhitā. Taṇhāchadanachāditāti taṇhāsaṅkhātena andhakārena pihitā. Bandhanābaddhāti kāmaguṇasaṅkhātena bandhanena baddhā. ‘‘Pamattabandhanā’’tipi pāṭho, pamādenāti attho. Pubbāparenāti pubbena vā aparena vā desanantarenāti adhippāyo. Yujjatīti yogaṃ upeti, sametīti attho. Imehi padehipariyuṭṭhānehīti imehi yathāvuttehi gāthāpadehi taṇhāpariyuṭṭhānadīpakehi. Sāyeva taṇhāti yā purimagāthāya vuttā, sāyeva taṇhā. ‘‘Yañcāhā’’tiādinā dvinnampi gāthānaṃ atthasaṃsandanena pubbāparaṃ vibhāveti. Payogenāti samudācārena. Tasmāti yattha sayaṃ uppannā, taṃ santānaṃ nissarituṃ adentī nānārammaṇehi palobhayamānā kilesehi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati. Tasmā kilesavasena ca pariyuṭṭhānavasena ca taṇhābandhanaṃ vuttā.
បបញ្ចេន្តិ សំសារេ ចិរំ ឋបេន្តីតិ បបញ្ចា។ តិដ្ឋន្តិ ឯតាហីតិ ឋិតី។ ពន្ធនដ្ឋេន សន្ទានំ វិយាតិ សន្ទានំ។ និព្ពាននគរប្បវេសស្ស បដិសេធនតោ បលិឃំ វិយាតិ បលិឃំ។ អនវសេសតណ្ហាបហានេន និត្តណ្ហោ។ អត្តហិតបរហិតានំ ឥធលោកបរលោកានញ្ច មុននតោ មុនីតិ ឯវំ គាថាយ បទត្ថោ វេទិតព្ពោ។ បបញ្ចាទិអត្ថា បន បាឡិយំ វិភត្តា ឯវាតិ។ តត្ថ យស្សេតេ បបញ្ចាទយោ អព្ភត្ថំ គតា, តស្ស តណ្ហាយ លេសោបិ ន ភវតិ។ តេន វុត្តំ – ‘‘យោ ឯតំ សព្ពំ សមតិក្កន្តោ, អយំ វុច្ចតិ និត្តណ្ហោ’’តិ។
Papañcenti saṃsāre ciraṃ ṭhapentīti papañcā. Tiṭṭhanti etāhīti ṭhitī. Bandhanaṭṭhena sandānaṃ viyāti sandānaṃ. Nibbānanagarappavesassa paṭisedhanato palighaṃ viyāti palighaṃ. Anavasesataṇhāpahānena nittaṇho. Attahitaparahitānaṃ idhalokaparalokānañca munanato munīti evaṃ gāthāya padattho veditabbo. Papañcādiatthā pana pāḷiyaṃ vibhattā evāti. Tattha yassete papañcādayo abbhatthaṃ gatā, tassa taṇhāya lesopi na bhavati. Tena vuttaṃ – ‘‘yo etaṃ sabbaṃ samatikkanto, ayaṃ vuccati nittaṇho’’ti.
២៨. បរិយុដ្ឋានន្តិ ‘‘តណ្ហាយ បរិយុដ្ឋាន’’ន្តិ វុត្តានិ តណ្ហាវិចរិតានិ។ សង្ខារាតិ ‘‘តទភិសង្ខតា សង្ខារា’’តិ វុត្តា តណ្ហាទិដ្ឋិមានហេតុកា សង្ខារា។ តេ បន យស្មា សត្តសុ ជវនចេតនាសុ បឋមចេតនា សតិ បច្ចយសមវាយេ ឥមស្មិំយេវ អត្តភាវេ ផលំ ទេតិ។ បច្ឆិមចេតនា អនន្តរេ អត្តភាវេ។ ឧភិន្នំ វេមជ្ឈចេតនា យត្ថ កត្ថចិ ផលំ ទេតិ, តស្មា វិបច្ចនោកាសវសេន វិភជិត្វា ទស្សេតុំ ‘‘ទិដ្ឋធម្មវេទនីយា វា’’តិអាទិ វុត្តំ។ យស្មា បន តំតំចេតនាសម្បយុត្តា តណ្ហាបិ ចេតនា វិយ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយាទិវសេន តិធា ហោតិ, តស្មា វុត្តំ – ‘‘ឯវំ តណ្ហា តិវិធំ ផលំ ទេតី’’តិ។ បុព្ពាបរេន យុជ្ជតីតិ យំ បុព្ពំ បុរិមំ សង្ខារានំ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយតាទិវចនំ វុត្តំ, តំ ឥមិនា អបរេន កម្មស្ស ទិដ្ឋធម្មវេទនីយតាទិវចនេន យុជ្ជតិ គង្គោទកំ វិយ យមុនោទកេន សំសន្ទតិ សមេតីតិ អត្ថោ។
28.Pariyuṭṭhānanti ‘‘taṇhāya pariyuṭṭhāna’’nti vuttāni taṇhāvicaritāni. Saṅkhārāti ‘‘tadabhisaṅkhatā saṅkhārā’’ti vuttā taṇhādiṭṭhimānahetukā saṅkhārā. Te pana yasmā sattasu javanacetanāsu paṭhamacetanā sati paccayasamavāye imasmiṃyeva attabhāve phalaṃ deti. Pacchimacetanā anantare attabhāve. Ubhinnaṃ vemajjhacetanā yattha katthaci phalaṃ deti, tasmā vipaccanokāsavasena vibhajitvā dassetuṃ ‘‘diṭṭhadhammavedanīyā vā’’tiādi vuttaṃ. Yasmā pana taṃtaṃcetanāsampayuttā taṇhāpi cetanā viya diṭṭhadhammavedanīyādivasena tidhā hoti, tasmā vuttaṃ – ‘‘evaṃ taṇhā tividhaṃ phalaṃ detī’’ti. Pubbāparena yujjatīti yaṃ pubbaṃ purimaṃ saṅkhārānaṃ diṭṭhadhammavedanīyatādivacanaṃ vuttaṃ, taṃ iminā aparena kammassa diṭṭhadhammavedanīyatādivacanena yujjati gaṅgodakaṃ viya yamunodakena saṃsandati sametīti attho.
សង្ខារា ទស្សនពលេនាតិ ចតូសុ ទិដ្ឋិគតសម្បយុត្តេសុ វិចិកិច្ឆាសម្បយុត្តេ ចាតិ បញ្ចសុ ចិត្តុប្បាទេសុ សង្ខារា បឋមមគ្គបញ្ញាពលេន។ ឆត្តិំស តណ្ហាវិចរិតានិ ភាវនាពលេនាតិ បឋមមគ្គេន បហីនាវសេសវសេន វុត្តំ, ន សព្ពេសំ វសេន។
Saṅkhārā dassanabalenāti catūsu diṭṭhigatasampayuttesu vicikicchāsampayutte cāti pañcasu cittuppādesu saṅkhārā paṭhamamaggapaññābalena. Chattiṃsa taṇhāvicaritāni bhāvanābalenāti paṭhamamaggena pahīnāvasesavasena vuttaṃ, na sabbesaṃ vasena.
អនុពន្ធោតិ តណ្ហាទីនំ អនុប្បពន្ធេន បវត្តិ។ យោ ចាបិ បបញ្ចោតិអាទិនា ‘‘បបញ្ចេតី’’តិអាទិនា វុត្តំ រាធសុត្តញ្ចសំសន្ទតិ។ តេនេវាហ – ‘‘ឥទំ ឯកត្ថ’’ន្តិ។ យទិបិ អត្ថតោ ឯកំ, ទេសនាយ បន វិសេសោ វិជ្ជតីតិ ទស្សេតុំ ‘‘អបិ ចា’’តិអាទិ វុត្តំ។ ឯវន្តិ ឥមិនា វុត្តប្បការេន។ សុត្តេនាតិ សំវណ្ណិយមានេន សុត្តេន។ សុត្តន្តិ សុត្តន្តរំ។ សំសន្ទយិត្វាតិ វិមិស្សិត្វា អត្ថតោ អភិន្នំ កត្វា។ បុព្ពាបរេន សទ្ធិំ យោជយិត្វាតិ បុព្ពេន វា អបរេន វា សុត្តេន សទ្ធិំ អត្ថតោ សម្ពន្ធំ យោជេត្វា។ វុត្តមេវត្ថំ បាកដំ ករោតិ តេន សុត្តស្ស អត្ថោ និទ្ទិដ្ឋោ ហោតិ វិត្ថារិតោ សុត្តន្តរទស្សនេន។
Anubandhoti taṇhādīnaṃ anuppabandhena pavatti. Yo cāpi papañcotiādinā ‘‘papañcetī’’tiādinā vuttaṃ rādhasuttañcasaṃsandati. Tenevāha – ‘‘idaṃ ekattha’’nti. Yadipi atthato ekaṃ, desanāya pana viseso vijjatīti dassetuṃ ‘‘api cā’’tiādi vuttaṃ. Evanti iminā vuttappakārena. Suttenāti saṃvaṇṇiyamānena suttena. Suttanti suttantaraṃ. Saṃsandayitvāti vimissitvā atthato abhinnaṃ katvā. Pubbāparena saddhiṃ yojayitvāti pubbena vā aparena vā suttena saddhiṃ atthato sambandhaṃ yojetvā. Vuttamevatthaṃ pākaṭaṃ karoti tena suttassa attho niddiṭṭho hoti vitthārito suttantaradassanena.
ន កេវលំ សុត្តន្តរសំសន្ទនមេវ បុព្ពាបរសន្ធិ, អថ ខោ អញ្ញោបិ អត្ថីតិ ទស្សេតុំ ‘‘សោ ចាយ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ អត្ថសន្ធីតិ កិរិយាការកាទិវសេន អត្ថស្ស សម្ពន្ធោ។ សោ បន យស្មា សង្កាសនាទីនំ ឆន្នំ អត្ថបទានំយេវ ហោតិ, សព្ពស្សាបិ បទត្ថស្ស តទវរោធតោ។
Na kevalaṃ suttantarasaṃsandanameva pubbāparasandhi, atha kho aññopi atthīti dassetuṃ ‘‘so cāya’’ntiādi vuttaṃ. Tattha atthasandhīti kiriyākārakādivasena atthassa sambandho. So pana yasmā saṅkāsanādīnaṃ channaṃ atthapadānaṃyeva hoti, sabbassāpi padatthassa tadavarodhato.
សម្ពន្ធោ ច នាម ន កោចិ អត្ថោ។ តស្មា ‘‘អត្ថសន្ធិ ឆប្បទានី’’តិអាទិ វុត្តំ។ ព្យញ្ជនសន្ធីតិ បទស្ស បទន្តរេន សម្ពន្ធោ។ យស្មា បន សព្ពម្បិ នាមាទិបទំ ឆហិ ព្យញ្ជនបទេហិ អសង្គហិតំ នាម នត្ថិ, តស្មា ‘‘ព្យញ្ជនសន្ធិ ឆប្បទានី’’តិអាទិ វុត្តំ។
Sambandho ca nāma na koci attho. Tasmā ‘‘atthasandhi chappadānī’’tiādi vuttaṃ. Byañjanasandhīti padassa padantarena sambandho. Yasmā pana sabbampi nāmādipadaṃ chahi byañjanapadehi asaṅgahitaṃ nāma natthi, tasmā ‘‘byañjanasandhi chappadānī’’tiādi vuttaṃ.
ទេសនាសន្ធីតិ យថាវុត្តទេសនន្តរេន ទេសនាយ សំសន្ទនំ។ ន ច បថវិំ និស្សាយាតិ បថវិំ វិសយសង្ខាតំ និស្សយំ កត្វា, បថវិំ អាលម្ពិត្វាតិ អត្ថោ។ ឈាយីតិ ផលសមាបត្តិឈានេន ឈាយី។ សោ ហិ សព្ពសង្ខារនិស្សដំ និព្ពានំ អាលម្ពិត្វា សមាបជ្ជនវសេន ឈាយតិ, ន បថវិំ និស្សាយ ឈាយតីតិ វុត្តោ។ សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ។ ឯត្ថ ច ចតូហិ មហាភូតេហិ រូបប្បដិពទ្ធវុត្តិតាយ សព្ពោ កាមភវោ រូបភវោ ច គហិតា។ អរូបភវោ បន សរូបេនេវ គហិតោតិ សព្ពំ លោកំ បរិយាទិយិត្វា បុន អញ្ញេនបិ បរិយាយេន តំ ទស្សេតុំ ‘‘ន ច ឥមំ លោក’’ន្តិអាទិមាហ។ សព្ពោ ហិ លោកោ ឥធលោកោ បរលោកោ ចាតិ ទ្វេវ កោដ្ឋាសា ហោន្តិ។ យស្មា បន ‘‘ឥធលោកោ’’តិ វិសេសតោ ទិដ្ឋធម្មភូតោ សត្តសន្តានោ វុច្ចតិ។ ‘‘បរលោកោ’’តិ ភវន្តរសង្ខេបគតោ សត្តសន្តានោ តទុភយវិនិមុត្តោ អនិន្ទ្រិយពទ្ធោ រូបសន្តានោ។ តស្មា តំ សន្ធាយ ‘‘យមិទំ ឧភយមន្តរេនា’’តិអាទិ វុត្តំ។
Desanāsandhīti yathāvuttadesanantarena desanāya saṃsandanaṃ. Na ca pathaviṃ nissāyāti pathaviṃ visayasaṅkhātaṃ nissayaṃ katvā, pathaviṃ ālambitvāti attho. Jhāyīti phalasamāpattijhānena jhāyī. So hi sabbasaṅkhāranissaṭaṃ nibbānaṃ ālambitvā samāpajjanavasena jhāyati, na pathaviṃ nissāya jhāyatīti vutto. Sesapadesupi eseva nayo. Ettha ca catūhi mahābhūtehi rūpappaṭibaddhavuttitāya sabbo kāmabhavo rūpabhavo ca gahitā. Arūpabhavo pana sarūpeneva gahitoti sabbaṃ lokaṃ pariyādiyitvā puna aññenapi pariyāyena taṃ dassetuṃ ‘‘na ca imaṃ loka’’ntiādimāha. Sabbo hi loko idhaloko paraloko cāti dveva koṭṭhāsā honti. Yasmā pana ‘‘idhaloko’’ti visesato diṭṭhadhammabhūto sattasantāno vuccati. ‘‘Paraloko’’ti bhavantarasaṅkhepagato sattasantāno tadubhayavinimutto anindriyabaddho rūpasantāno. Tasmā taṃ sandhāya ‘‘yamidaṃ ubhayamantarenā’’tiādi vuttaṃ.
យេ បន ‘‘ឧភយមន្តរេនា’’តិ វចនំ គហេត្វា អន្តរាភវំ ឥច្ឆន្តិ, តេសំ តំ មិច្ឆា។ អន្តរាភវោ ហិ អភិធម្មេ បដិក្ខិត្តោតិ។ ទិដ្ឋន្តិ រូបាយតនំ ។ សុតន្តិ សទ្ទាយតនំ។ មុតន្តិ បត្វា គហេតព្ពតោ គន្ធាយតនំ រសាយតនំ ផោដ្ឋព្ពាយតនញ្ច។ វិញ្ញាតន្តិ អវសិដ្ឋំ ធម្មារម្មណបរិយាបន្នរូបំ។ បត្តន្តិ បរិយេសិត្វា វា អបរិយេសិត្វា វា បត្តំ។ បរិយេសិតន្តិ បត្តំ វា អប្បត្តំ វា បរិយេសិតំ។ វិតក្កិតំ វិចារិតន្តិ វិតក្កនវសេន អនុមជ្ជនវសេន ច អាលម្ពិតំ។ មនសានុចិន្តិតន្តិ ចិត្តេន អនុ អនុ ចិន្តិតំ។ អយំ សទេវកេ…បេ.… អនិស្សិតេន ចិត្តេន ន ញាយតិ ឈាយន្តោតិ អយំ ខីណាសវោ ផលសមាបត្តិឈានេន ឈាយន្តោ បុព្ពេវ តណ្ហាទិដ្ឋិនិស្សយានំ សុដ្ឋុ បហីនត្តា សទេវកេ លោកេ…បេ.… មនុស្សាយ យត្ថ កត្ថចិបិ អនិស្សិតេន ចិត្តេន ឈាយតិ នាម។ តតោ ឯវ លោកេ កេនចិបិ ន ញាយតិ ‘‘អយំ ឥទំ នាម និស្សាយ ឈាយតី’’តិ។ វុត្តញ្ហេតំ –
Ye pana ‘‘ubhayamantarenā’’ti vacanaṃ gahetvā antarābhavaṃ icchanti, tesaṃ taṃ micchā. Antarābhavo hi abhidhamme paṭikkhittoti. Diṭṭhanti rūpāyatanaṃ . Sutanti saddāyatanaṃ. Mutanti patvā gahetabbato gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanañca. Viññātanti avasiṭṭhaṃ dhammārammaṇapariyāpannarūpaṃ. Pattanti pariyesitvā vā apariyesitvā vā pattaṃ. Pariyesitanti pattaṃ vā appattaṃ vā pariyesitaṃ. Vitakkitaṃ vicāritanti vitakkanavasena anumajjanavasena ca ālambitaṃ. Manasānucintitanti cittena anu anu cintitaṃ. Ayaṃ sadevake…pe… anissitena cittena na ñāyati jhāyantoti ayaṃ khīṇāsavo phalasamāpattijhānena jhāyanto pubbeva taṇhādiṭṭhinissayānaṃ suṭṭhu pahīnattā sadevake loke…pe… manussāya yattha katthacipi anissitena cittena jhāyati nāma. Tato eva loke kenacipi na ñāyati ‘‘ayaṃ idaṃ nāma nissāya jhāyatī’’ti. Vuttañhetaṃ –
‘‘នមោ តេ បុរិសាជញ្ញ, នមោ តេ បុរិសុត្តម;
‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;
យស្ស តេ នាភិជានាម, កិំ ត្វំ និស្សាយ ឈាយសី’’តិ។ (នេត្តិ. ១០៤);
Yassa te nābhijānāma, kiṃ tvaṃ nissāya jhāyasī’’ti. (netti. 104);
ឥទានិ ខីណាសវចិត្តស្ស កត្ថចិបិ អនិស្សិតភាវំ គោធិកសុត្តេន (សំ. និ. ១.១៥៩) វក្កលិសុត្តេន (សំ. និ. ៣.៨៧) ច វិភាវេតុំ ‘‘យថា មារោ’’តិអាទិ វុត្តំ។ វិញ្ញាណំ សមន្វេសន្តោតិ បរិនិព្ពានតោ ឧទ្ធំ វិញ្ញាណំ បរិយេសន្តោ។ ‘‘បបញ្ចាតីតោ’’តិអាទិនា អទស្សនស្ស ការណមាហ។ អនិស្សិតចិត្តា ន ញាយន្តិ ឈាយមានាតិ ន កេវលំ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា ខីណាសវស្ស ចិត្តគតិំ មារាទយោ ន ជានន្តិ, អបិ ច ខោ សឧបាទិសេសាយបិ និព្ពានធាតុយា តស្ស តំ ន ជានន្តីតិ អត្ថោ។ អយំ ទេសនាសន្ធីតិ គោធិកសុត្តវក្កលិសុត្តានំ វិយ សុត្តន្តានំ អញ្ញមញ្ញអត្ថសំសន្ទនា ទេសនាសន្ធិ នាម។
Idāni khīṇāsavacittassa katthacipi anissitabhāvaṃ godhikasuttena (saṃ. ni. 1.159) vakkalisuttena (saṃ. ni. 3.87) ca vibhāvetuṃ ‘‘yathā māro’’tiādi vuttaṃ. Viññāṇaṃ samanvesantoti parinibbānato uddhaṃ viññāṇaṃ pariyesanto. ‘‘Papañcātīto’’tiādinā adassanassa kāraṇamāha. Anissitacittā na ñāyanti jhāyamānāti na kevalaṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā khīṇāsavassa cittagatiṃ mārādayo na jānanti, api ca kho saupādisesāyapi nibbānadhātuyā tassa taṃ na jānantīti attho. Ayaṃ desanāsandhīti godhikasuttavakkalisuttānaṃ viya suttantānaṃ aññamaññaatthasaṃsandanā desanāsandhi nāma.
និទ្ទេសសន្ធីតិ និទ្ទេសស្ស សន្ធិ និទ្ទេសសន្ធិ, និទ្ទេសេន វា សន្ធិ និទ្ទេសសន្ធិ។ បុរិមេន សុត្តស្ស និទ្ទេសេន តស្សេវ បច្ឆិមស្ស និទ្ទេសស្ស, បច្ឆិមេន វា បុរិមស្ស សម្ពន្ធនន្តិ អត្ថោ។ តំ ទស្សេតុំ យស្មា ភគវា យេភុយ្យេន បឋមំ វដ្ដំ ទស្សេត្វា បច្ឆា វិវដ្ដំ ទស្សេតិ, តស្មា ‘‘និស្សិតចិត្តា’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ និស្សិតំ ចិត្តំ ឯតេសន្តិ និស្សិតចិត្តា, បុគ្គលា, និទ្ទិសិតព្ពា បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ ទេសនាយាតិ អធិប្បាយោ។ ធម្មាធិដ្ឋានាយ បន និស្សិតំ ចិត្តំ ឯត្ថាតិ និស្សិតចិត្តា, និស្សិតចិត្តវន្តោ តណ្ហាទិដ្ឋិនិស្សយវសេន បវត្តា សុត្តបទេសា។ សេសមេត្ថ សព្ពំ បាកដមេវ។
Niddesasandhīti niddesassa sandhi niddesasandhi, niddesena vā sandhi niddesasandhi. Purimena suttassa niddesena tasseva pacchimassa niddesassa, pacchimena vā purimassa sambandhananti attho. Taṃ dassetuṃ yasmā bhagavā yebhuyyena paṭhamaṃ vaṭṭaṃ dassetvā pacchā vivaṭṭaṃ dasseti, tasmā ‘‘nissitacittā’’tiādi vuttaṃ. Tattha nissitaṃ cittaṃ etesanti nissitacittā, puggalā, niddisitabbā puggalādhiṭṭhānāya desanāyāti adhippāyo. Dhammādhiṭṭhānāya pana nissitaṃ cittaṃ etthāti nissitacittā, nissitacittavanto taṇhādiṭṭhinissayavasena pavattā suttapadesā. Sesamettha sabbaṃ pākaṭameva.
ចតុព្យូហហារវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Catubyūhahāravibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / នេត្តិប្បករណបាឡិ • Nettippakaraṇapāḷi / ៦. ចតុព្យូហហារវិភង្គោ • 6. Catubyūhahāravibhaṅgo
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិប្បករណ-ដីកា • Nettippakaraṇa-ṭīkā / ៦. ចតុព្យូហហារវិភង្គវណ្ណនា • 6. Catubyūhahāravibhaṅgavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិវិភាវិនី • Nettivibhāvinī / ៦. ចតុព្យូហហារវិភង្គវិភាវនា • 6. Catubyūhahāravibhaṅgavibhāvanā
