| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / នេត្តិប្បករណបាឡិ • Nettippakaraṇapāḷi |
៦. ចតុព្យូហហារវិភង្គោ
6. Catubyūhahāravibhaṅgo
២៥. តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ ហារោ? ‘‘នេរុត្តមធិប្បាយោ’’តិ អយំ។ ព្យញ្ជនេន សុត្តស្ស នេរុត្តញ្ច អធិប្បាយោ ច និទានញ្ច បុព្ពាបរសន្ធិ ច គវេសិតព្ពោ ។ តត្ថ កតមំ នេរុត្តំ, យា និរុត្តិបទសំហិតា, យំ ធម្មានំ នាមសោ ញាណំ។ យទា ហិ ភិក្ខុ អត្ថស្ស ច នាមំ ជានាតិ, ធម្មស្ស ច នាមំ ជានាតិ, តថា តថា នំ អភិនិរោបេតិ។ អយញ្ច វុច្ចតិ អត្ថកុសលោ ធម្មកុសលោ ព្យញ្ជនកុសលោ និរុត្តិកុសលោ បុព្ពាបរកុសលោ ទេសនាកុសលោ អតីតាធិវចនកុសលោ អនាគតាធិវចនកុសលោ បច្ចុប្បន្នាធិវចនកុសលោ ឥត្ថាធិវចនកុសលោ បុរិសាធិវចនកុសលោ នបុំសកាធិវចនកុសលោ ឯកាធិវចនកុសលោ អនេកាធិវចនកុសលោ, ឯវំ សព្ពានិ កាតព្ពានិ ជនបទនិរុត្តានិ សព្ពា ច ជនបទនិរុត្តិយោ។ អយំ និរុត្តិបទសំហិតា។
25. Tattha katamo catubyūho hāro? ‘‘Neruttamadhippāyo’’ti ayaṃ. Byañjanena suttassa neruttañca adhippāyo ca nidānañca pubbāparasandhi ca gavesitabbo . Tattha katamaṃ neruttaṃ, yā niruttipadasaṃhitā, yaṃ dhammānaṃ nāmaso ñāṇaṃ. Yadā hi bhikkhu atthassa ca nāmaṃ jānāti, dhammassa ca nāmaṃ jānāti, tathā tathā naṃ abhiniropeti. Ayañca vuccati atthakusalo dhammakusalo byañjanakusalo niruttikusalo pubbāparakusalo desanākusalo atītādhivacanakusalo anāgatādhivacanakusalo paccuppannādhivacanakusalo itthādhivacanakusalo purisādhivacanakusalo napuṃsakādhivacanakusalo ekādhivacanakusalo anekādhivacanakusalo, evaṃ sabbāni kātabbāni janapadaniruttāni sabbā ca janapadaniruttiyo. Ayaṃ niruttipadasaṃhitā.
២៦. តត្ថ កតមោ អធិប្បាយោ?
26. Tattha katamo adhippāyo?
‘‘ធម្មោ ហវេ រក្ខតិ ធម្មចារិំ, ឆត្តំ មហន្តំ យថ វស្សកាលេ 1;
‘‘Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, chattaṃ mahantaṃ yatha vassakāle 2;
ឯសានិសំសោ ធម្មេ សុចិណ្ណេ, ន ទុគ្គតិំ គច្ឆតិ ធម្មចារី’’តិ។
Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, na duggatiṃ gacchati dhammacārī’’ti.
ឥធ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ អបាយេហិ បរិមុច្ចិតុកាមា ភវិស្សន្តិ, តេ ធម្មចារិនោ ភវិស្សន្តីតិ អយំ ឯត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ។
Idha bhagavato ko adhippāyo? Ye apāyehi parimuccitukāmā bhavissanti, te dhammacārino bhavissantīti ayaṃ ettha bhagavato adhippāyo.
‘‘ចោរោ យថា សន្ធិមុខេ គហីតោ, សកម្មុនា ហញ្ញតិ 3 ពជ្ឈតេ ច;
‘‘Coro yathā sandhimukhe gahīto, sakammunā haññati 4 bajjhate ca;
ឯវំ អយំ បេច្ច បជា បរត្ថ, សកម្មុនា ហញ្ញតិ 5 ពជ្ឈតេ ចា’’តិ។
Evaṃ ayaṃ pecca pajā parattha, sakammunā haññati 6 bajjhate cā’’ti.
ឥធ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? សញ្ចេតនិកានំ កតានំ កម្មានំ ឧបចិតានំ ទុក្ខវេទនីយានំ អនិដ្ឋំ អសាតំ វិបាកំ បច្ចនុភវិស្សតីតិ អយំ ឯត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ។
Idha bhagavato ko adhippāyo? Sañcetanikānaṃ katānaṃ kammānaṃ upacitānaṃ dukkhavedanīyānaṃ aniṭṭhaṃ asātaṃ vipākaṃ paccanubhavissatīti ayaṃ ettha bhagavato adhippāyo.
អត្តនោ សុខមេសានោ, បេច្ច សោ ន លភតេ សុខ’’ន្តិ។
Attano sukhamesāno, pecca so na labhate sukha’’nti.
ឥធ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ សុខេន អត្ថិកា ភវិស្សន្តិ, តេ បាបកម្មំ 9 ន ករិស្សន្តីតិ អយំ ឯត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ។
Idha bhagavato ko adhippāyo? Ye sukhena atthikā bhavissanti, te pāpakammaṃ 10 na karissantīti ayaṃ ettha bhagavato adhippāyo.
‘‘មិទ្ធី 11 យទា ហោតិ មហគ្ឃសោ ច, និទ្ទាយិតា សម្បរិវត្តសាយី;
‘‘Middhī 12 yadā hoti mahagghaso ca, niddāyitā samparivattasāyī;
មហាវរាហោវ និវាបបុដ្ឋោ, បុនប្បុនំ គព្ភមុបេតិ មន្ទោ’’តិ។
Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho, punappunaṃ gabbhamupeti mando’’ti.
ឥធ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ ជរាមរណេន អដ្ដិយិតុកាមា ភវិស្សន្តិ, តេ ភវិស្សន្តិ ភោជនេ មត្តញ្ញុនោ ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារា បុព្ពរត្តាបររត្តំ ជាគរិយានុយោគមនុយុត្តា វិបស្សកា កុសលេសុ ធម្មេសុ សគារវា ច សព្រហ្មចារីសុ ថេរេសុ នវេសុ មជ្ឈិមេសូតិ អយំ ឯត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ។
Idha bhagavato ko adhippāyo? Ye jarāmaraṇena aṭṭiyitukāmā bhavissanti, te bhavissanti bhojane mattaññuno indriyesu guttadvārā pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyuttā vipassakā kusalesu dhammesu sagāravā ca sabrahmacārīsu theresu navesu majjhimesūti ayaṃ ettha bhagavato adhippāyo.
អប្បមត្តា ន មីយន្តិ, យេ បមត្តា យថា មតា’’តិ។
Appamattā na mīyanti, ye pamattā yathā matā’’ti.
ឥធ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ អមតបរិយេសនំ បរិយេសិតុកាមា ភវិស្សន្តិ, តេ អប្បមត្តា វិហរិស្សន្តីតិ អយំ ឯត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ។ អយំ អធិប្បាយោ។
Idha bhagavato ko adhippāyo? Ye amatapariyesanaṃ pariyesitukāmā bhavissanti, te appamattā viharissantīti ayaṃ ettha bhagavato adhippāyo. Ayaṃ adhippāyo.
២៧. តត្ថ កតមំ និទានំ? យថា សោ ធនិយោ គោបាលកោ ភគវន្តំ អាហ –
27. Tattha katamaṃ nidānaṃ? Yathā so dhaniyo gopālako bhagavantaṃ āha –
‘‘នន្ទតិ បុត្តេហិ បុត្តិមា, គោមា 15 គោហិ តថេវ នន្ទតិ;
‘‘Nandati puttehi puttimā, gomā 16 gohi tatheva nandati;
ឧបធី ហិ នរស្ស នន្ទនា, ន ហិ សោ នន្ទតិ យោ និរូបធី’’តិ។
Upadhī hi narassa nandanā, na hi so nandati yo nirūpadhī’’ti.
ភគវា អាហ –
Bhagavā āha –
‘‘សោចតិ បុត្តេហិ បុត្តិមា, គោបិកោ 17 គោហិ តថេវ សោចតិ;
‘‘Socati puttehi puttimā, gopiko 18 gohi tatheva socati;
ឧបធី ហិ នរស្ស សោចនា, ន ហិ សោ សោចតិ យោ និរូបធី’’តិ។
Upadhī hi narassa socanā, na hi so socati yo nirūpadhī’’ti.
ឥមិនា វត្ថុនា ឥមិនា និទានេន ឯវំ ញាយតិ ‘‘ឥធ ភគវា ពាហិរំ បរិគ្គហំ ឧបធិ អាហា’’តិ។ យថា ច មារោ បាបិមា គិជ្ឈកូដា បព្ពតា បុថុសិលំ បាតេសិ, ភគវា អាហ –
Iminā vatthunā iminā nidānena evaṃ ñāyati ‘‘idha bhagavā bāhiraṃ pariggahaṃ upadhi āhā’’ti. Yathā ca māro pāpimā gijjhakūṭā pabbatā puthusilaṃ pātesi, bhagavā āha –
នេវ សម្មាវិមុត្តានំ, ពុទ្ធានំ អត្ថិ ឥញ្ជិតំ។
Neva sammāvimuttānaṃ, buddhānaṃ atthi iñjitaṃ.
នភំ ផលេយ្យប្បថវី ចលេយ្យ, សព្ពេវ បាណា ឧទ សន្តសេយ្យុំ;
Nabhaṃ phaleyyappathavī caleyya, sabbeva pāṇā uda santaseyyuṃ;
សល្លម្បិ ចេ ឧរសិ កម្បយេយ្យុំ 21, ឧបធីសុ តាណំ ន ករោន្តិ ពុទ្ធា’’តិ។
Sallampi ce urasi kampayeyyuṃ 22, upadhīsu tāṇaṃ na karonti buddhā’’ti.
ឥមិនា វត្ថុនា ឥមិនា និទានេន ឯវំ ញាយតិ ‘‘ឥធ ភគវា កាយំ ឧបធិំ អាហា’’តិ។ យថា ចាហ –
Iminā vatthunā iminā nidānena evaṃ ñāyati ‘‘idha bhagavā kāyaṃ upadhiṃ āhā’’ti. Yathā cāha –
‘‘ន តំ ទឡ្ហំ ពន្ធនមាហុ ធីរា, យទាយសំ ទារុជបព្ពជញ្ច 23;
‘‘Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, yadāyasaṃ dārujapabbajañca 24;
សារត្តរត្តា មណិកុណ្ឌលេសុ, បុត្តេសុ ទារេសុ ច យា អបេក្ខា’’តិ។
Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, puttesu dāresu ca yā apekkhā’’ti.
ឥមិនា វត្ថុនា ឥមិនា និទានេន ឯវំ ញាយតិ ‘‘ឥធ ភគវា ពាហិរេសុ វត្ថូសុ តណ្ហំ អាហា’’តិ។ យថា ចាហ –
Iminā vatthunā iminā nidānena evaṃ ñāyati ‘‘idha bhagavā bāhiresu vatthūsu taṇhaṃ āhā’’ti. Yathā cāha –
‘‘ឯតំ ទឡ្ហំ ពន្ធនមាហុ ធីរា, ឱហារិនំ សិថិលំ ទុប្បមុញ្ចំ;
‘‘Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ;
ឯតម្បិ ឆេត្វាន បរិព្ពជន្តិ, អនបេក្ខិនោ កាមសុខំ បហាយា’’តិ។
Etampi chetvāna paribbajanti, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyā’’ti.
ឥមិនា វត្ថុនា ឥមិនា និទានេន ឯវំ ញាយតិ ‘‘ឥធ ភគវា ពាហិរវត្ថុកាយ តណ្ហាយ បហានំ អាហា’’តិ។ យថា ចាហ –
Iminā vatthunā iminā nidānena evaṃ ñāyati ‘‘idha bhagavā bāhiravatthukāya taṇhāya pahānaṃ āhā’’ti. Yathā cāha –
‘‘អាតុរំ អសុចិំ បូតិំ, ទុគ្គន្ធំ ទេហនិស្សិតំ;
‘‘Āturaṃ asuciṃ pūtiṃ, duggandhaṃ dehanissitaṃ;
បគ្ឃរន្តំ ទិវា រត្តិំ, ពាលានំ អភិនន្ទិត’’ន្តិ។
Paggharantaṃ divā rattiṃ, bālānaṃ abhinandita’’nti.
ឥមិនា វត្ថុនា ឥមិនា និទានេន ឯវំ ញាយតិ ‘‘ឥធ ភគវា អជ្ឈត្តិកវត្ថុកាយ តណ្ហាយ បហានំ អាហា’’តិ។ យថា ចាហ –
Iminā vatthunā iminā nidānena evaṃ ñāyati ‘‘idha bhagavā ajjhattikavatthukāya taṇhāya pahānaṃ āhā’’ti. Yathā cāha –
‘‘ឧច្ឆិន្ទ 25 សិនេហមត្តនោ, កុមុទំ សារទិកំវ បាណិនា;
‘‘Ucchinda 26 sinehamattano, kumudaṃ sāradikaṃva pāṇinā;
សន្តិមគ្គមេវ ព្រូហយ, និព្ពានំ សុគតេន ទេសិត’’ន្តិ។
Santimaggameva brūhaya, nibbānaṃ sugatena desita’’nti.
ឥមិនា វត្ថុនា ឥមិនា និទានេន ឯវំ ញាយតិ ‘‘ឥធ ភគវា អជ្ឈត្តិកវត្ថុកាយ តណ្ហាយ បហានំ អាហា’’តិ។ ឥទំ និទានំ។
Iminā vatthunā iminā nidānena evaṃ ñāyati ‘‘idha bhagavā ajjhattikavatthukāya taṇhāya pahānaṃ āhā’’ti. Idaṃ nidānaṃ.
តត្ថ កតមោ បុព្ពាបរសន្ធិ។ យថាហ –
Tattha katamo pubbāparasandhi. Yathāha –
‘‘កាមន្ធា ជាលសញ្ឆន្នា, តណ្ហាឆទនឆាទិតា;
‘‘Kāmandhā jālasañchannā, taṇhāchadanachāditā;
ជរាមរណមន្វេន្តិ, វច្ឆោ ខីរបកោវ មាតរ’’ន្តិ។
Jarāmaraṇamanventi, vaccho khīrapakova mātara’’nti.
អយំ កាមតណ្ហា វុត្តា។ សា កតមេន បុព្ពាបរេន យុជ្ជតិ? យថាហ –
Ayaṃ kāmataṇhā vuttā. Sā katamena pubbāparena yujjati? Yathāha –
‘‘រត្តោ អត្ថំ ន ជានាតិ, រត្តោ ធម្មំ ន បស្សតិ;
‘‘Ratto atthaṃ na jānāti, ratto dhammaṃ na passati;
អន្ធន្តមំ តទា ហោតិ, យំ រាគោ សហតេ នរ’’ន្តិ។
Andhantamaṃ tadā hoti, yaṃ rāgo sahate nara’’nti.
ឥតិ អន្ធតាយ ច សញ្ឆន្នតាយ ច សាយេវ តណ្ហា អភិលបិតា។ យញ្ចាហ កាមន្ធា ជាលសញ្ឆន្នា, តណ្ហាឆទនឆាទិតាតិ។ យញ្ចាហ រត្តោ អត្ថំ ន ជានាតិ, រត្តោ ធម្មំ ន បស្សតីតិ, ឥមេហិ បទេហិ បរិយុដ្ឋានេហិ សាយេវ តណ្ហា អភិលបិតា។ យំ អន្ធការំ, អយំ ទុក្ខសមុទយោ, យា ច តណ្ហា បោនោភវិកា, យញ្ចាហ កាមាតិ ឥមេ កិលេសកាមា។ យញ្ចាហ ជាលសញ្ឆន្នាតិ តេសំ យេវ កាមានំ បយោគេន បរិយុដ្ឋានំ ទស្សេតិ, តស្មា កិលេសវសេន ច បរិយុដ្ឋានវសេន ច តណ្ហាពន្ធនំ វុត្តំ។ យេ ឯទិសិកា, តេ ជរាមរណំ អន្វេន្តិ, អយំ ភគវតា យថានិក្ខិត្តគាថាពលេន ទស្សិតា ជរាមរណមន្វេន្តីតិ។
Iti andhatāya ca sañchannatāya ca sāyeva taṇhā abhilapitā. Yañcāha kāmandhā jālasañchannā, taṇhāchadanachāditāti. Yañcāha ratto atthaṃ na jānāti, ratto dhammaṃ na passatīti, imehi padehi pariyuṭṭhānehi sāyeva taṇhā abhilapitā. Yaṃ andhakāraṃ, ayaṃ dukkhasamudayo, yā ca taṇhā ponobhavikā, yañcāha kāmāti ime kilesakāmā. Yañcāha jālasañchannāti tesaṃ yeva kāmānaṃ payogena pariyuṭṭhānaṃ dasseti, tasmā kilesavasena ca pariyuṭṭhānavasena ca taṇhābandhanaṃ vuttaṃ. Ye edisikā, te jarāmaraṇaṃ anventi, ayaṃ bhagavatā yathānikkhittagāthābalena dassitā jarāmaraṇamanventīti.
‘‘យស្ស បបញ្ចា ឋិតី ច នត្ថិ, សន្ទានំ បលិឃញ្ច 31 វីតិវត្តោ;
‘‘Yassa papañcā ṭhitī ca natthi, sandānaṃ palighañca 32 vītivatto;
តំ និត្តណ្ហំ មុនិំ ចរន្តំ, ន វិជានាតិ សទេវកោបិ លោកោ’’តិ។
Taṃ nittaṇhaṃ muniṃ carantaṃ, na vijānāti sadevakopi loko’’ti.
បបញ្ចា នាម តណ្ហាទិដ្ឋិមានា, តទភិសង្ខតា ច សង្ខារា។ ឋិតិ នាម អនុសយា។ សន្ទានំ នាម តណ្ហាយ បរិយុដ្ឋានំ, យានិ ឆត្តិំសតណ្ហាយ ជាលិនិយា វិចរិតានិ។ បលិឃោ នាម មោហោ។ យេ ច បបញ្ចា សង្ខារា យា ច ឋិតិ យំ សន្ទានញ្ច យំ បលិឃញ្ច យោ ឯតំ សព្ពំ សមតិក្កន្តោ, អយំ វុច្ចតិ និត្តណ្ហោ ឥតិ។
Papañcā nāma taṇhādiṭṭhimānā, tadabhisaṅkhatā ca saṅkhārā. Ṭhiti nāma anusayā. Sandānaṃ nāma taṇhāya pariyuṭṭhānaṃ, yāni chattiṃsataṇhāya jāliniyā vicaritāni. Paligho nāma moho. Ye ca papañcā saṅkhārā yā ca ṭhiti yaṃ sandānañca yaṃ palighañca yo etaṃ sabbaṃ samatikkanto, ayaṃ vuccati nittaṇho iti.
២៨. តត្ថ បរិយុដ្ឋានសង្ខារា ទិដ្ឋធម្មវេទនីយា វា ឧបបជ្ជវេទនីយា វា អបរាបរិយវេទនីយា វា, ឯវំ តណ្ហា តិវិធំ ផលំ ទេតិ ទិដ្ឋេ វា ធម្មេ ឧបបជ្ជេ វា អបរេ វា បរិយាយេ។ ឯវំ ភគវា អាហ ‘‘យំ លោភបកតំ កម្មំ ករោតិ កាយេន វា វាចាយ វា មនសា វា, តស្ស វិបាកំ អនុភោតិ ទិដ្ឋេ វា ធម្មេ ឧបបជ្ជេ វា អបរេ វា បរិយាយេ’’តិ។ ឥទំ ភគវតោ បុព្ពាបរេន យុជ្ជតិ។ តត្ថ បរិយុដ្ឋានំ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយំ វា កម្មំ ឧបបជ្ជវេទនីយំ វា កម្មំ អបរាបរិយាយវេទនីយំ 33 វា កម្មំ, ឯវំ កម្មំ តិធា វិបច្ចតិ ទិដ្ឋេ វា ធម្មេ ឧបបជ្ជេ វា អបរេ វា បរិយាយេ។ យថាហ –
28. Tattha pariyuṭṭhānasaṅkhārā diṭṭhadhammavedanīyā vā upapajjavedanīyā vā aparāpariyavedanīyā vā, evaṃ taṇhā tividhaṃ phalaṃ deti diṭṭhe vā dhamme upapajje vā apare vā pariyāye. Evaṃ bhagavā āha ‘‘yaṃ lobhapakataṃ kammaṃ karoti kāyena vā vācāya vā manasā vā, tassa vipākaṃ anubhoti diṭṭhe vā dhamme upapajje vā apare vā pariyāye’’ti. Idaṃ bhagavato pubbāparena yujjati. Tattha pariyuṭṭhānaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ vā kammaṃ upapajjavedanīyaṃ vā kammaṃ aparāpariyāyavedanīyaṃ 34 vā kammaṃ, evaṃ kammaṃ tidhā vipaccati diṭṭhe vā dhamme upapajje vā apare vā pariyāye. Yathāha –
‘‘យញ្ចេ ពាលោ ឥធ បាណាតិបាតី ហោតិ…បេ.… មិច្ឆាទិដ្ឋិ ហោតិ, តស្ស ទិដ្ឋេ វា ធម្មេ វិបាកំ បដិសំវេទេតិ ឧបបជ្ជេ វា អបរេ វា បរិយាយេ’’តិ។ ឥទំ ភគវតោ បុព្ពាបរេន យុជ្ជតិ។ តត្ថ បរិយុដ្ឋានំ បដិសង្ខានពលេន បហាតព្ពំ, សង្ខារា ទស្សនពលេន, ឆត្តិំស តណ្ហាវិចរិតានិ ភាវនាពលេន បហាតព្ពានីតិ ឯវំ តណ្ហាបិ តិធា បហីយតិ។ យា និត្តណ្ហាតា អយំ សឧបាទិសេសា និព្ពានធាតុ។ ភេទា កាយស្ស អយំ អនុបាទិសេសា និព្ពានធាតុ។
‘‘Yañce bālo idha pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhi hoti, tassa diṭṭhe vā dhamme vipākaṃ paṭisaṃvedeti upapajje vā apare vā pariyāye’’ti. Idaṃ bhagavato pubbāparena yujjati. Tattha pariyuṭṭhānaṃ paṭisaṅkhānabalena pahātabbaṃ, saṅkhārā dassanabalena, chattiṃsa taṇhāvicaritāni bhāvanābalena pahātabbānīti evaṃ taṇhāpi tidhā pahīyati. Yā nittaṇhātā ayaṃ saupādisesā nibbānadhātu. Bhedā kāyassa ayaṃ anupādisesā nibbānadhātu.
បបញ្ចោ នាម វុច្ចតិ អនុពន្ធោ។ យញ្ចាហ ភគវា ‘‘បបញ្ចេតិ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យំ រូបំ អារព្ភា’’តិ។ យញ្ចាហ ភគវា – ‘‘អតីតេ, រាធ, រូបេ អនបេក្ខោ ហោហិ, អនាគតំ រូបំ មា អភិនន្ទិ, បច្ចុប្បន្នស្ស រូបស្ស និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិនិស្សគ្គាយ បដិបជ្ជា’’តិ។ ឥទំ ភគវតោ បុព្ពាបរេន យុជ្ជតិ។ យោ ចាបិ បបញ្ចោ យេ ច សង្ខារា យា ច អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នស្ស អភិនន្ទនា, ឥទំ ឯកត្ថំ។ អបិ ច អញ្ញមញ្ញេហិ បទេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ អក្ខរេហិ អញ្ញមញ្ញេហិ ព្យញ្ជនេហិ អបរិមាណា ធម្មទេសនា វុត្តា ភគវតា។ ឯវំ សុត្តេន សុត្តំ សំសន្ទយិត្វា បុព្ពាបរេន សទ្ធិំ យោជយិត្វា សុត្តំ និទ្ទិដ្ឋំ ភវតិ។
Papañco nāma vuccati anubandho. Yañcāha bhagavā ‘‘papañceti atītānāgatapaccuppannaṃ cakkhuviññeyyaṃ rūpaṃ ārabbhā’’ti. Yañcāha bhagavā – ‘‘atīte, rādha, rūpe anapekkho hohi, anāgataṃ rūpaṃ mā abhinandi, paccuppannassa rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭinissaggāya paṭipajjā’’ti. Idaṃ bhagavato pubbāparena yujjati. Yo cāpi papañco ye ca saṅkhārā yā ca atītānāgatapaccuppannassa abhinandanā, idaṃ ekatthaṃ. Api ca aññamaññehi padehi aññamaññehi akkharehi aññamaññehi byañjanehi aparimāṇā dhammadesanā vuttā bhagavatā. Evaṃ suttena suttaṃ saṃsandayitvā pubbāparena saddhiṃ yojayitvā suttaṃ niddiṭṭhaṃ bhavati.
សោ ចាយំ 35 បុព្ពាបរោ សន្ធិ ចតុព្ពិធោ អត្ថសន្ធិ ព្យញ្ជនសន្ធិ ទេសនាសន្ធិ និទ្ទេសសន្ធីតិ។
So cāyaṃ 36 pubbāparo sandhi catubbidho atthasandhi byañjanasandhi desanāsandhi niddesasandhīti.
តត្ថ អត្ថសន្ធិ ឆប្បទានិ សង្កាសនា បកាសនា វិវរណា វិភជនា ឧត្តានីកម្មតា បញ្ញត្តីតិ។
Tattha atthasandhi chappadāni saṅkāsanā pakāsanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammatā paññattīti.
ព្យញ្ជនសន្ធិ ឆប្បទានិ អក្ខរំ បទំ ព្យញ្ជនំ អាការោ និរុត្តិ និទ្ទេសោតិ។
Byañjanasandhi chappadāni akkharaṃ padaṃ byañjanaṃ ākāro nirutti niddesoti.
ទេសនាសន្ធិ ន ច បថវិំ និស្សាយ ឈាយតិ ឈាយី ឈាយតិ ច។ ន ច អាបំ និស្សាយ ឈាយតិ ឈាយី ឈាយតិ ច, ន ច តេជំ និស្សាយ ឈាយតិ ឈាយី ឈាយតិ ច, ន ច វាយុំ និស្សាយ ឈាយតិ ឈាយី ឈាយតិ ច។ ន ច អាកាសានញ្ចាយតនំ និស្សាយ…បេ.… ន ច វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ និស្សាយ…បេ.… ន ច អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ និស្សាយ…បេ.… ន ច នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ និស្សាយ…បេ.… ន ច ឥមំ លោកំ និស្សាយ…បេ.… ន ច បរលោកំ និស្សាយ ឈាយតិ ឈាយី ឈាយតិ ច។ យមិទំ ឧភយមន្តរេន ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ វិតក្កិតំ វិចារិតំ មនសានុចិន្តិតំ, តម្បិ និស្សាយ ន ឈាយតិ ឈាយី ឈាយតិ ច។ អយំ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ អនិស្សិតេន ចិត្តេន ន ញាយតិ ឈាយន្តោ។
Desanāsandhi na ca pathaviṃ nissāya jhāyati jhāyī jhāyati ca. Na ca āpaṃ nissāya jhāyati jhāyī jhāyati ca, na ca tejaṃ nissāya jhāyati jhāyī jhāyati ca, na ca vāyuṃ nissāya jhāyati jhāyī jhāyati ca. Na ca ākāsānañcāyatanaṃ nissāya…pe… na ca viññāṇañcāyatanaṃ nissāya…pe… na ca ākiñcaññāyatanaṃ nissāya…pe… na ca nevasaññānāsaññāyatanaṃ nissāya…pe… na ca imaṃ lokaṃ nissāya…pe… na ca paralokaṃ nissāya jhāyati jhāyī jhāyati ca. Yamidaṃ ubhayamantarena diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ vitakkitaṃ vicāritaṃ manasānucintitaṃ, tampi nissāya na jhāyati jhāyī jhāyati ca. Ayaṃ sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anissitena cittena na ñāyati jhāyanto.
យថា មារោ បាបិមា គោធិកស្ស កុលបុត្តស្ស 37 វិញ្ញាណំ សមន្វេសន្តោ ន ជានាតិ ន បស្សតិ។ សោ ហិ បបញ្ចាតីតោ តណ្ហាបហានេន ទិដ្ឋិនិស្សយោបិស្ស នត្ថិ។ យថា ច គោធិកស្ស, ឯវំ វក្កលិស្ស សទេវកេន លោកេន សមារកេន សព្រហ្មកេន សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ អនិស្សិតចិត្តា ន ញាយន្តិ ឈាយមានា។ អយំ ទេសនាសន្ធិ។
Yathā māro pāpimā godhikassa kulaputtassa 38 viññāṇaṃ samanvesanto na jānāti na passati. So hi papañcātīto taṇhāpahānena diṭṭhinissayopissa natthi. Yathā ca godhikassa, evaṃ vakkalissa sadevakena lokena samārakena sabrahmakena sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anissitacittā na ñāyanti jhāyamānā. Ayaṃ desanāsandhi.
តត្ថ កតមា និទ្ទេសសន្ធិ? និស្សិតចិត្តា អកុសលបក្ខេន និទ្ទិសិតព្ពា, អនិស្សិតចិត្តា កុសលបក្ខេន និទ្ទិសិតព្ពា។ និស្សិតចិត្តា កិលេសេន និទ្ទិសិតព្ពា, អនិស្សិតចិត្តា វោទានេន និទ្ទិសិតព្ពា។ និស្សិតចិត្តា សំសារប្បវត្តិយា និទ្ទិសិតព្ពា, អនិស្សិតចិត្តា សំសារនិវត្តិយា និទ្ទិសិតព្ពា។ និស្សិតចិត្តា តណ្ហាយ ច អវិជ្ជាយ ច និទ្ទិសិតព្ពា, អនិស្សិតចិត្តា សមថេន ច វិបស្សនាយ ច និទ្ទិសិតព្ពា។ និស្សិតចិត្តា អហិរិកេន ច អនោត្តប្បេន ច និទ្ទិសិតព្ពា, អនិស្សិតចិត្តា ហិរិយា ច ឱត្តប្បេន ច និទ្ទិសិតព្ពា។ និស្សិតចិត្តា អសតិយា ច អសម្បជញ្ញេន ច និទ្ទិសិតព្ពា, អនិស្សិតចិត្តា សតិយា ច សម្បជញ្ញេន ច និទ្ទិសិតព្ពា។ និស្សិតចិត្តា អយោនិយា ច អយោនិសោមនសិការេន ច និទ្ទិសិតព្ពា, អនិស្សិតចិត្តា យោនិយា ច យោនិសោមនសិការេន ច និទ្ទិសិតព្ពា។ និស្សិតចិត្តា កោសជ្ជេន ច ទោវចស្សេន ច និទ្ទិសិតព្ពា, អនិស្សិតចិត្តា វីរិយារម្ភេន ច សោវចស្សេន ច និទ្ទិសិតព្ពា។ និស្សិតចិត្តា អស្សទ្ធិយេន ច បមាទេន ច និទ្ទិសិតព្ពា, អនិស្សិតចិត្តា សទ្ធាយ ច អប្បមាទេន ច និទ្ទិសិតព្ពា។ និស្សិតចិត្តា អសទ្ធម្មស្សវនេន ច អសំវរណេន ច និទ្ទិសិតព្ពា, អនិស្សិតចិត្តា សទ្ធម្មស្សវនេន ច សំវរេន ច និទ្ទិសិតព្ពា។ និស្សិតចិត្តា អភិជ្ឈាយ ច ព្យាបាទេន ច និទ្ទិសិតព្ពា, អនិស្សិតចិត្តា អនភិជ្ឈាយ ច អព្យាបាទេន ច និទ្ទិសិតព្ពា។ និស្សិតចិត្តា នីវរណេហិ ច សំយោជនិយេហិ ច និទ្ទិសិតព្ពា, អនិស្សិតចិត្តា រាគវិរាគាយ ច ចេតោវិមុត្តិយា អវិជ្ជាវិរាគាយ ច បញ្ញាវិមុត្តិយា និទ្ទិសិតព្ពា។ និស្សិតចិត្តា ឧច្ឆេទទិដ្ឋិយា ច សស្សតទិដ្ឋិយា ច និទ្ទិសិតព្ពា, អនិស្សិតចិត្តា សឧបាទិសេសាយ ច អនុបាទិសេសាយ ច និព្ពានធាតុយា និទ្ទិសិតព្ពា។ អយំ និទ្ទេសសន្ធិ។ តេនាហ អាយស្មា មហាកច្ចាយនោ ‘‘នេរុត្តមធិប្បាយោ’’តិ។
Tattha katamā niddesasandhi? Nissitacittā akusalapakkhena niddisitabbā, anissitacittā kusalapakkhena niddisitabbā. Nissitacittā kilesena niddisitabbā, anissitacittā vodānena niddisitabbā. Nissitacittā saṃsārappavattiyā niddisitabbā, anissitacittā saṃsāranivattiyā niddisitabbā. Nissitacittā taṇhāya ca avijjāya ca niddisitabbā, anissitacittā samathena ca vipassanāya ca niddisitabbā. Nissitacittā ahirikena ca anottappena ca niddisitabbā, anissitacittā hiriyā ca ottappena ca niddisitabbā. Nissitacittā asatiyā ca asampajaññena ca niddisitabbā, anissitacittā satiyā ca sampajaññena ca niddisitabbā. Nissitacittā ayoniyā ca ayonisomanasikārena ca niddisitabbā, anissitacittā yoniyā ca yonisomanasikārena ca niddisitabbā. Nissitacittā kosajjena ca dovacassena ca niddisitabbā, anissitacittā vīriyārambhena ca sovacassena ca niddisitabbā. Nissitacittā assaddhiyena ca pamādena ca niddisitabbā, anissitacittā saddhāya ca appamādena ca niddisitabbā. Nissitacittā asaddhammassavanena ca asaṃvaraṇena ca niddisitabbā, anissitacittā saddhammassavanena ca saṃvarena ca niddisitabbā. Nissitacittā abhijjhāya ca byāpādena ca niddisitabbā, anissitacittā anabhijjhāya ca abyāpādena ca niddisitabbā. Nissitacittā nīvaraṇehi ca saṃyojaniyehi ca niddisitabbā, anissitacittā rāgavirāgāya ca cetovimuttiyā avijjāvirāgāya ca paññāvimuttiyā niddisitabbā. Nissitacittā ucchedadiṭṭhiyā ca sassatadiṭṭhiyā ca niddisitabbā, anissitacittā saupādisesāya ca anupādisesāya ca nibbānadhātuyā niddisitabbā. Ayaṃ niddesasandhi. Tenāha āyasmā mahākaccāyano ‘‘neruttamadhippāyo’’ti.
និយុត្តោ ចតុព្យូហោ ហារោ។
Niyutto catubyūho hāro.
Footnotes:
Related texts:
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ខុទ្ទកនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / នេត្តិប្បករណ-អដ្ឋកថា • Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā / ៦. ចតុព្យូហហារវិភង្គវណ្ណនា • 6. Catubyūhahāravibhaṅgavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិប្បករណ-ដីកា • Nettippakaraṇa-ṭīkā / ៦. ចតុព្យូហហារវិភង្គវណ្ណនា • 6. Catubyūhahāravibhaṅgavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិវិភាវិនី • Nettivibhāvinī / ៦. ចតុព្យូហហារវិភង្គវិភាវនា • 6. Catubyūhahāravibhaṅgavibhāvanā
