| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមានវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Vimānavatthu-aṭṭhakathā |
២. លខុមាវិមានវណ្ណនា
2. Lakhumāvimānavaṇṇanā
អភិក្កន្តេន វណ្ណេនាតិ លខុមាវិមានំ។ តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវតិ ពារាណសិយំ វិហរន្តេ កេវដ្ដទ្វារំ នាម ពារាណសិនគរស្ស ឯកំ ទ្វារំ, តស្ស អវិទូរេ និវិដ្ឋគាមោបិ ‘‘កេវដ្ដទ្វារ’’ន្ត្វេវ បញ្ញាយិត្ថ។ តត្ថ លខុមា នាម ឯកា ឥត្ថី សទ្ធា បសន្នា ពុទ្ធិសម្បន្នា តេន ទ្វារេន បវិសន្តេ ភិក្ខូ ទិស្វា វន្ទិត្វា អត្តនោ គេហំ នេត្វា កដច្ឆុភិក្ខំ ទត្វា តេនេវ បរិចយេន សទ្ធាយ វឌ្ឍមានាយ អាសនសាលំ ការេត្វា តត្ថ បវិដ្ឋានំ ភិក្ខូនំ អាសនំ ឧបនេតិ, បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋបេតិ។ យញ្ច ឱទនកុម្មាសឌាកាទិ អត្តនោ គេហេ វិជ្ជតិ, តំ ភិក្ខូនំ ទេតិ។ សា ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា សរណេសុ ច សីលេសុ ច បតិដ្ឋាយ សមាហិតា ហុត្វា វិបស្សនាកម្មដ្ឋានំ ឧគ្គហេត្វា វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេន្តី ឧបនិស្សយសម្បន្នតាយ ន ចិរស្សេវ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ។ សា អបរភាគេ កាលំ កត្វា តាវតិំសភវនេ មហតិ វិមានេ និព្ពត្តិ, អច្ឆរាសហស្សញ្ចស្សា បរិវារោ អហោសិ។ សា តត្ថ ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវន្តី បមោទមានា វិចរតិ។ តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ទេវចារិកំ ចរន្តោ ‘‘អភិក្កន្តេន វណ្ណេនា’’តិអាទិគាថាហិ បុច្ឆីតិ សព្ពំ វុត្តនយមេវ។ តេន វុត្តំ –
Abhikkantenavaṇṇenāti lakhumāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati bārāṇasiyaṃ viharante kevaṭṭadvāraṃ nāma bārāṇasinagarassa ekaṃ dvāraṃ, tassa avidūre niviṭṭhagāmopi ‘‘kevaṭṭadvāra’’ntveva paññāyittha. Tattha lakhumā nāma ekā itthī saddhā pasannā buddhisampannā tena dvārena pavisante bhikkhū disvā vanditvā attano gehaṃ netvā kaṭacchubhikkhaṃ datvā teneva paricayena saddhāya vaḍḍhamānāya āsanasālaṃ kāretvā tattha paviṭṭhānaṃ bhikkhūnaṃ āsanaṃ upaneti, pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhapeti. Yañca odanakummāsaḍākādi attano gehe vijjati, taṃ bhikkhūnaṃ deti. Sā bhikkhūnaṃ santike dhammaṃ sutvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāya samāhitā hutvā vipassanākammaṭṭhānaṃ uggahetvā vipassanaṃ ussukkāpentī upanissayasampannatāya na cirasseva sotāpattiphale patiṭṭhahi. Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane mahati vimāne nibbatti, accharāsahassañcassā parivāro ahosi. Sā tattha dibbasampattiṃ anubhavantī pamodamānā vicarati. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto ‘‘abhikkantena vaṇṇenā’’tiādigāthāhi pucchīti sabbaṃ vuttanayameva. Tena vuttaṃ –
១៧៣.
173.
‘‘អភិក្កន្តេន វណ្ណេន, យា ត្វំ តិដ្ឋសិ ទេវតេ;
‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;
ឱភាសេន្តី ទិសា សព្ពា, ឱសធី វិយ តារកា។
Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.
១៧៤.
174.
‘‘កេន តេតាទិសោ វណ្ណោ, កេន តេ ឥធ មិជ្ឈតិ;
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati;
ឧប្បជ្ជន្តិ ច តេ ភោគា, យេ កេចិ មនសោ បិយា។
Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
១៧៥.
175.
‘‘បុច្ឆាមិ តំ ទេវិ មហានុភាវេ, មនុស្សភូតា កិមកាសិ បុញ្ញំ;
‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;
កេនាសិ ឯវំ ជលិតានុភាវា, វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ។
Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
១៧៦.
176.
‘‘សា ទេវតា អត្តមនា, មោគ្គល្លានេន បុច្ឆិតា;
‘‘Sā devatā attamanā, moggallānena pucchitā;
បញ្ហំ បុដ្ឋា វិយាកាសិ, យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’។
Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
១៧៧.
177.
‘‘កេវដ្ដទ្វារា និក្ខម្ម, អហុ មយ្ហំ និវេសនំ;
‘‘Kevaṭṭadvārā nikkhamma, ahu mayhaṃ nivesanaṃ;
តត្ថ សញ្ចរមានានំ, សាវកានំ មហេសិនំ។
Tattha sañcaramānānaṃ, sāvakānaṃ mahesinaṃ.
១៧៨.
178.
‘‘ឱទនំ កុម្មាសំ ឌាកំ, លោណសោវីរកញ្ចហំ;
‘‘Odanaṃ kummāsaṃ ḍākaṃ, loṇasovīrakañcahaṃ;
អទាសិំ ឧជុភូតេសុ, វិប្បសន្នេន ចេតសា។
Adāsiṃ ujubhūtesu, vippasannena cetasā.
១៧៩.
179.
‘‘ចាតុទ្ទសិំ បញ្ចទសិំ, យា ច បក្ខស្ស អដ្ឋមី;
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;
បាដិហារិយបក្ខញ្ច, អដ្ឋង្គសុសមាគតំ។
Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
១៨០.
180.
‘‘ឧបោសថំ ឧបវសិស្សំ, សទា សីលេសុ សំវុតា;
‘‘Uposathaṃ upavasissaṃ, sadā sīlesu saṃvutā;
សញ្ញមា សំវិភាគា ច, វិមានំ អាវសាមហំ។
Saññamā saṃvibhāgā ca, vimānaṃ āvasāmahaṃ.
១៨១.
181.
‘‘បាណាតិបាតា វិរតា, មុសាវាទា ច សញ្ញតា;
‘‘Pāṇātipātā viratā, musāvādā ca saññatā;
ថេយ្យា ច អតិចារា ច, មជ្ជបានា ច អារកា។
Theyyā ca aticārā ca, majjapānā ca ārakā.
១៨២.
182.
‘‘បញ្ចសិក្ខាបទេ រតា, អរិយសច្ចាន កោវិទា;
‘‘Pañcasikkhāpade ratā, ariyasaccāna kovidā;
ឧបាសិកា ចក្ខុមតោ, គោតមស្ស យសស្សិនោ។
Upāsikā cakkhumato, gotamassa yasassino.
១៨៣.
183.
‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ.… វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ។
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
មម ច, ភន្តេ, វចនេន ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទេយ្យាសិ ‘‘លខុមា នាម, ភន្តេ, ឧបាសិកា ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតី’’តិ។ អនច្ឆរិយំ ខោ បនេតំ, ភន្តេ, យំ មំ ភគវា អញ្ញតរស្មិំ សាមញ្ញផលេ ព្យាករេយ្យ។ តំ ភគវា សកទាគាមិផលេ ព្យាកាសីតិ។
Mama ca, bhante, vacanena bhagavato pāde sirasā vandeyyāsi ‘‘lakhumā nāma, bhante, upāsikā bhagavato pāde sirasā vandatī’’ti. Anacchariyaṃ kho panetaṃ, bhante, yaṃ maṃ bhagavā aññatarasmiṃ sāmaññaphale byākareyya. Taṃ bhagavā sakadāgāmiphale byākāsīti.
១៧៧. តត្ថ កេវដ្ដទ្វារា និក្ខម្មាតិ កេវដ្ដទ្វារតោ និក្ខមនដ្ឋានេ។
177. Tattha kevaṭṭadvārā nikkhammāti kevaṭṭadvārato nikkhamanaṭṭhāne.
១៧៨. ឌាកន្តិ តណ្ឌុលេយ្យកាទិសាកព្យញ្ជនំ។ លោណសោវីរកន្តិ ធញ្ញរសាទីហិ ពហូហិ សម្ភារេហិ សម្បាទេតព្ពំ ឯកំ បានកំ។ ‘‘អាចាមកញ្ជិកលោណូទក’’ន្តិបិ វទន្តិ។
178.Ḍākanti taṇḍuleyyakādisākabyañjanaṃ. Loṇasovīrakanti dhaññarasādīhi bahūhi sambhārehi sampādetabbaṃ ekaṃ pānakaṃ. ‘‘Ācāmakañjikaloṇūdaka’’ntipi vadanti.
បុច្ឆាវិស្សជ្ជនាវសានេ សា ថេរស្ស ធម្មទេសនាយ សកទាគាមិផលំ បាបុណិ។ សេសំ ឧត្តរាវិធានេ វុត្តនយានុសារេន ឯវ វេទិតព្ពំ។
Pucchāvissajjanāvasāne sā therassa dhammadesanāya sakadāgāmiphalaṃ pāpuṇi. Sesaṃ uttarāvidhāne vuttanayānusārena eva veditabbaṃ.
លខុមាវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Lakhumāvimānavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / វិមានវត្ថុបាឡិ • Vimānavatthupāḷi / ២. លខុមាវិមានវត្ថុ • 2. Lakhumāvimānavatthu
