Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā)

১১. কেৰট্টসুত্তৰণ্ণনা

11. Kevaṭṭasuttavaṇṇanā

কেৰট্টগহপতিপুত্তৰত্থুৰণ্ণনা

Kevaṭṭagahapatiputtavatthuvaṇṇanā

৪৮১. পাৰারিকম্বৰনেতি পাৰারিকসেট্ঠিনো অম্ববহুলে উপৰনে। তং কির সো সেট্ঠী ভগৰতো অনুচ্ছৰিকং গন্ধকুটিং, ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানকুটিমণ্ডপাদীনি সম্পাদেত্ৰা পাকারপরিক্খিত্তং দ্ৰারকোট্ঠকসম্পন্নং কত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স নিয্যাতেসি, পুরিমৰোহারেন পন ‘‘পাৰারিকম্বৰন’’ন্তি ৰুচ্চতি, তস্মিং পাৰারিকম্বৰনে। কেৰট্টোতি ইদং তস্স নামং কেৰট্টেহি সংরক্খিতত্তা, তেসং ৰা সন্তিকে সংৰড্ঢিতত্তাতি কেচি। ‘‘গহপতিপুত্তস্সা’’তি এত্থ কামং তদা সো গহপতিট্ঠানে ঠিতো, পিতু পনস্স অচিরকালংকততায পুরিমসমঞ্ঞায ‘‘গহপতিপুত্তো’’ ত্ৰেৰ ৰোহরীযতি, তেনাহ ‘‘গহপতি মহাসালো’’তি। মহাৰিভৰতায মহাসারো, গহপতীতি অত্থো র-কারস্স ল-কারং কত্ৰা ‘‘মহাসালো সুখুমালো অহ’’ন্তিআদীসু (অ॰ নি॰ ৩.৩৯) ৰিয। সদ্ধাসম্পন্নোতি পোথুজ্জনিকায সদ্ধায ৰসেন সদ্ধা সমন্নাগতো।

481.Pāvārikambavaneti pāvārikaseṭṭhino ambabahule upavane. Taṃ kira so seṭṭhī bhagavato anucchavikaṃ gandhakuṭiṃ, bhikkhusaṅghassa ca rattiṭṭhānadivāṭṭhānakuṭimaṇḍapādīni sampādetvā pākāraparikkhittaṃ dvārakoṭṭhakasampannaṃ katvā buddhappamukhassa saṅghassa niyyātesi, purimavohārena pana ‘‘pāvārikambavana’’nti vuccati, tasmiṃ pāvārikambavane. Kevaṭṭoti idaṃ tassa nāmaṃ kevaṭṭehi saṃrakkhitattā, tesaṃ vā santike saṃvaḍḍhitattāti keci. ‘‘Gahapatiputtassā’’ti ettha kāmaṃ tadā so gahapatiṭṭhāne ṭhito, pitu panassa acirakālaṃkatatāya purimasamaññāya ‘‘gahapatiputto’’ tveva voharīyati, tenāha ‘‘gahapati mahāsālo’’ti. Mahāvibhavatāya mahāsāro, gahapatīti attho ra-kārassa la-kāraṃ katvā ‘‘mahāsālo sukhumālo aha’’ntiādīsu (a. ni. 3.39) viya. Saddhāsampannoti pothujjanikāya saddhāya vasena saddhā samannāgato.

সমিদ্ধাতি সম্মদেৰ ইদ্ধা, ইদ্ধিযা ৰিভৰসম্পত্তিযা ৰেপুল্লপ্পত্তাতি অত্থো। ‘‘এহি ত্ৰং ভিক্খু অন্ৰদ্ধমাসং, অনুমাসং, অনুসংৰচ্ছরং ৰা মনুস্সানং পসাদায ইদ্ধিপাটিহারিযং করোহী’’তি একস্স ভিক্খুনো আণাপনং তস্মিং ঠানে তস্স ঠপনং নাম হোতীতি আহ ‘‘ঠানন্তরে ঠপেতূ’’তি। উত্তরিমনুস্সানং ধম্মতোতি উত্তরিমনুস্সানং বুদ্ধাদীনং অধিগমধম্মতো। নিদ্ধারণে চেতং নিস্সক্কং। ইদ্ধিপাটিহারিযঞ্হি ততো নিদ্ধারেতি। মনুস্সধম্মতো উত্তরীতি পকতিমনুস্সধম্মতো উপরি। পজ্জলিতপদীপোতি পজ্জলন্তো পদীপো।

Samiddhāti sammadeva iddhā, iddhiyā vibhavasampattiyā vepullappattāti attho. ‘‘Ehi tvaṃ bhikkhu anvaddhamāsaṃ, anumāsaṃ, anusaṃvaccharaṃ vā manussānaṃ pasādāya iddhipāṭihāriyaṃ karohī’’ti ekassa bhikkhuno āṇāpanaṃ tasmiṃ ṭhāne tassa ṭhapanaṃ nāma hotīti āha ‘‘ṭhānantare ṭhapetū’’ti. Uttarimanussānaṃdhammatoti uttarimanussānaṃ buddhādīnaṃ adhigamadhammato. Niddhāraṇe cetaṃ nissakkaṃ. Iddhipāṭihāriyañhi tato niddhāreti. Manussadhammato uttarīti pakatimanussadhammato upari. Pajjalitapadīpoti pajjalanto padīpo.

৪৮২. ন ধংসেমীতি গুণসম্পত্তিতো ন চাৰেমি, তেনাহ ‘‘সীলভেদ’’ন্তিআদি। ৰিস্সাসং ৰড্ঢেত্ৰা ভগৰতি অত্তনো ৰিস্সত্থভাৰং ব্রূহেত্ৰা ৰিভূতং পাকটং কত্ৰা।

482.Na dhaṃsemīti guṇasampattito na cāvemi, tenāha ‘‘sīlabheda’’ntiādi. Vissāsaṃ vaḍḍhetvā bhagavati attano vissatthabhāvaṃ brūhetvā vibhūtaṃ pākaṭaṃ katvā.

ইদ্ধিপাটিহারিযৰণ্ণনা

Iddhipāṭihāriyavaṇṇanā

৪৮৩-৪. আদীনৰন্তি দোসং। গন্ধারীতি চূল়গন্ধারী, মহাগন্ধারীতি দ্ৰে গন্ধারীৰিজ্জা। তত্থ চূল়গন্ধারী নাম তিৰস্সতো ওরং মতানং সত্তানং উপপন্নট্ঠানজাননৰিজ্জা। মহাগন্ধারী তম্পি জানাতি ততো উত্তরিপি ইদ্ধিৰিধঞাণকপ্পং যেভুয্যেন ইদ্ধিৰিধকিচ্চং সাধেতি। তস্সা কির ৰিজ্জায সাধকো পুগ্গলো তাদিসে দেসকালে মন্তং পরিজপ্পিত্ৰা বহুধাপি অত্তানং দস্সেতি, হত্থিআদীনিপি দস্সেতি, দস্সনীযোপি হোতি, অগ্গিথম্ভম্পি করোতি, জলথম্ভম্পি করোতি, আকাসেপি অত্তানং দস্সেতি। সব্বং ইন্দজালসদিসং দট্ঠব্বং। অট্টোতি দুক্খিতো বাধিতো, তেনাহ ‘‘পীল়িতো’’তি।

483-4.Ādīnavanti dosaṃ. Gandhārīti cūḷagandhārī, mahāgandhārīti dve gandhārīvijjā. Tattha cūḷagandhārī nāma tivassato oraṃ matānaṃ sattānaṃ upapannaṭṭhānajānanavijjā. Mahāgandhārī tampi jānāti tato uttaripi iddhividhañāṇakappaṃ yebhuyyena iddhividhakiccaṃ sādheti. Tassā kira vijjāya sādhako puggalo tādise desakāle mantaṃ parijappitvā bahudhāpi attānaṃ dasseti, hatthiādīnipi dasseti, dassanīyopi hoti, aggithambhampi karoti, jalathambhampi karoti, ākāsepi attānaṃ dasseti. Sabbaṃ indajālasadisaṃ daṭṭhabbaṃ. Aṭṭoti dukkhito bādhito, tenāha ‘‘pīḷito’’ti.

আদেসনাপাটিহারিযৰণ্ণনা

Ādesanāpāṭihāriyavaṇṇanā

৪৮৫. কামং ‘‘চেতসিক’’ন্তি পদং যে চেতসি নিযুত্তা চিত্তেন সম্পযুত্তা, তেসং সাধারণৰচনং, সাধারণে পন গহিতে চিত্তৰিসেসো গহিতোৰ হোতি, সামঞ্ঞজোতনা চ ৰিসেসে অৰতিট্ঠতীতি চেতসিকগ্গহণস্স অধিপ্পাযং ৰিৰরন্তো ‘‘সোমনস্সদোমনস্সং অধিপ্পেত’’ন্তি আহ। সোমনস্সগ্গহণেন চেত্থ তদেকট্ঠা রাগাদযো, সদ্ধাদযো চ দস্সিতা হোন্তি, দোমনস্সগ্গহণেন দোসাদযো। ৰিতক্কৰিচারা পন সরূপেনেৰ দস্সিতা। এৰং তৰ মনোতি ইমিনা আকারেন তৰ মনো পৰত্তোতি অত্থো । কেন পকারেন পৰত্তোতি আহ ‘‘সোমনস্সিতো ৰা’’তিআদি। ‘‘এৰং তৰ মনো’’তি ইদং পন সোমনস্সিততাদিমত্তদস্সনং, ন পন যেন যেন সোমনস্সিতো ৰা দোমনস্সিতো ৰা, তং তং দস্সনং। দুতিযন্তি ‘‘ইত্থম্পি তে মনো’’তি ইদং। ইতিপীতি এত্থ ইতি-সদ্দো নিদস্সনত্থো ‘‘অত্থীতি খো, কচ্চান, অযমেকো অন্তো’’তিআদীসু (সং॰ নি॰ ২.১৫; ৩.৯০) ৰিয, তেনাহ ‘‘ইমঞ্চ ইমঞ্চ অত্থং চিন্তযমান’’ন্তি পি-সদ্দো ৰুত্তত্থসম্পিণ্ডনত্থো। পরস্স চিন্তং মনতি জানাতি এতেনাতি চিন্তামণি। তস্সা কির ৰিজ্জায সাধকো পুগ্গলো তাদিসে দেসকালে মন্তং পরিজপ্পিত্ৰা যস্স চিত্তং জানিতুকামো, তস্স দিট্ঠসুতাদিৰিসেসসঞ্জাননমুখেন চিত্তাচারং অনুমিনন্তো কথেতীতি কেচি। অপরে ‘‘ৰাচং নিচ্ছরাপেত্ৰা তত্থ অক্খরসল্লক্খণৰসেনা’’তি ৰদন্তি।

485. Kāmaṃ ‘‘cetasika’’nti padaṃ ye cetasi niyuttā cittena sampayuttā, tesaṃ sādhāraṇavacanaṃ, sādhāraṇe pana gahite cittaviseso gahitova hoti, sāmaññajotanā ca visese avatiṭṭhatīti cetasikaggahaṇassa adhippāyaṃ vivaranto ‘‘somanassadomanassaṃ adhippeta’’nti āha. Somanassaggahaṇena cettha tadekaṭṭhā rāgādayo, saddhādayo ca dassitā honti, domanassaggahaṇena dosādayo. Vitakkavicārā pana sarūpeneva dassitā. Evaṃ tava manoti iminā ākārena tava mano pavattoti attho . Kena pakārena pavattoti āha ‘‘somanassito vā’’tiādi. ‘‘Evaṃ tava mano’’ti idaṃ pana somanassitatādimattadassanaṃ, na pana yena yena somanassito vā domanassito vā, taṃ taṃ dassanaṃ. Dutiyanti ‘‘itthampi te mano’’ti idaṃ. Itipīti ettha iti-saddo nidassanattho ‘‘atthīti kho, kaccāna, ayameko anto’’tiādīsu (saṃ. ni. 2.15; 3.90) viya, tenāha ‘‘imañca imañca atthaṃ cintayamāna’’nti pi-saddo vuttatthasampiṇḍanattho. Parassa cintaṃ manati jānāti etenāti cintāmaṇi. Tassā kira vijjāya sādhako puggalo tādise desakāle mantaṃ parijappitvā yassa cittaṃ jānitukāmo, tassa diṭṭhasutādivisesasañjānanamukhena cittācāraṃ anuminanto kathetīti keci. Apare ‘‘vācaṃ niccharāpetvā tattha akkharasallakkhaṇavasenā’’ti vadanti.

অনুসাসনীপাটিহারিযৰণ্ণনা

Anusāsanīpāṭihāriyavaṇṇanā

৪৮৬. পৰত্তেন্তাতি পৰত্তনকা হুত্ৰা, পৰত্তনৰসেনাতি অত্থো। ‘‘এৰ’’ন্তি হি পদং যথানুসিট্ঠায অনুসাসনিযা ৰিধিৰসেন, পটিসেধৰসেন চ পৰত্তিআকারপরামসনং, সা চ সম্মাৰিতক্কানং মিচ্ছাৰিতক্কানঞ্চ পৰত্তিআকারদস্সনৰসেন পৰত্ততি তত্থ আনিসংসস্স আদীনৰস্স চ ৰিভাৰনত্থং। অনিচ্চসঞ্ঞমেৰ ন নিচ্চসঞ্ঞন্তি অত্থো। পটিযোগীনিৰত্তনত্থঞ্হি এৰ-কারগ্গহণং। ইধাপি এৰং সদ্দগ্গহণস্স অত্থো, পযোজনঞ্চ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং। ইদংগহণেপি এসেৰ নযো। পঞ্চকামগুণিকরাগন্তি নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং, তদঞ্ঞরাগস্স, দোসাদীনঞ্চ পহানস্স ইচ্ছিতত্তা, তপ্পহানস্স চ তদঞ্ঞরাগাদিখেপনস্স উপাযভাৰতো তথা ৰুত্তং দুট্ঠলোহিতৰিমোচনস্স পুব্বদুট্ঠমংসখেপনূপাযতা ৰিয। লোকুত্তরধম্মমেৰাতি অৰধারণং পটিপক্খভাৰতো সাৰজ্জধম্মনিৰত্তনপরং দট্ঠব্বং তস্সাধিগমূপাযানিসংসভূতানং তদঞ্ঞেসং অনৰজ্জধম্মানং নানন্তরিযভাৰতো। ইদ্ধিৰিধং ইদ্ধিপাটিহারিযন্তি দস্সেতি ইদ্ধিদস্সনেন পরসন্তানে পসাদাদীনং পটিপক্খস্স হরণতো। ইমিনা নযেন সেসপদদ্ৰযেপি অত্থো ৰেদিতব্বো। সততং ধম্মদেসনাতি সব্বকালং দেসেতব্বধম্মদেসনা।

486.Pavattentāti pavattanakā hutvā, pavattanavasenāti attho. ‘‘Eva’’nti hi padaṃ yathānusiṭṭhāya anusāsaniyā vidhivasena, paṭisedhavasena ca pavattiākāraparāmasanaṃ, sā ca sammāvitakkānaṃ micchāvitakkānañca pavattiākāradassanavasena pavattati tattha ānisaṃsassa ādīnavassa ca vibhāvanatthaṃ. Aniccasaññameva na niccasaññanti attho. Paṭiyogīnivattanatthañhi eva-kāraggahaṇaṃ. Idhāpi evaṃ saddaggahaṇassa attho, payojanañca vuttanayeneva veditabbaṃ. Idaṃgahaṇepi eseva nayo. Pañcakāmaguṇikarāganti nidassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ, tadaññarāgassa, dosādīnañca pahānassa icchitattā, tappahānassa ca tadaññarāgādikhepanassa upāyabhāvato tathā vuttaṃ duṭṭhalohitavimocanassa pubbaduṭṭhamaṃsakhepanūpāyatā viya. Lokuttaradhammamevāti avadhāraṇaṃ paṭipakkhabhāvato sāvajjadhammanivattanaparaṃ daṭṭhabbaṃ tassādhigamūpāyānisaṃsabhūtānaṃ tadaññesaṃ anavajjadhammānaṃ nānantariyabhāvato. Iddhividhaṃ iddhipāṭihāriyanti dasseti iddhidassanena parasantāne pasādādīnaṃ paṭipakkhassa haraṇato. Iminā nayena sesapadadvayepi attho veditabbo. Satataṃ dhammadesanāti sabbakālaṃ desetabbadhammadesanā.

ইদ্ধিপাটিহারিযেনাতি সহযোগে করণৰচনং, ইদ্ধিপাটিহারিযেন সদ্ধিন্তি অত্থো। আদেসনাপাটিহারিযেনাতি এত্থাপি এসেৰ নযো। ধম্মসেনাপতিস্স আচিণ্ণন্তি যোজনা। ‘‘চিত্তাচারং ঞত্ৰা’’তি ইমিনা আদেসনাপাটিহারিযং দস্সেতি। ‘‘ধম্মং দেসেসী’’তি ইমিনা অনুসাসনীপাটিহারিযং ‘‘বুদ্ধানং সততং ধম্মদেসনা’’তি অনুসাসনীপাটিহারিযস্স তত্থ সাতিসযতায ৰুত্তং। সউপারম্ভানি পতিরূপেন উপারম্ভিতব্বতো। সদোসানি দোসসমুচ্ছিন্দনস্স অনুপাযভাৰতো। সদোসত্তা এৰ অদ্ধানং ন তিট্ঠন্তি চিরকালট্ঠাযীনি ন হোন্তি। অদ্ধানং অতিট্ঠনতো ন নিয্যন্তীতি ফলেন হেতুনো অনুমানং। অনিয্যানিকতায হি তানি অনদ্ধনিযানি। অনুসাসনীপাটিহারিযং অনুপারম্ভং ৰিসুদ্ধিপ্পভৰতো, ৰিসুদ্ধিনিস্সযতো চ। ততো এৰ নিদ্দোসং। ন হি তত্থ পুব্বাপরৰিরোধাদিদোসসম্ভৰো। নিদ্দোসত্তা এৰ অদ্ধানং তিট্ঠতি পরৰাদৰাতেহি, কিলেসৰাতেহি চ অনুপহন্তব্বতো। তস্মাতি যথাৰুত্তকারণতো, তেন সউপারম্ভাদিং, অনুপারম্ভাদিং চাতি উভযং উভযত্থ যথাক্কমং গারয্হপাসংসভাৰানং হেতুভাৰেন পচ্চামসতি।

Iddhipāṭihāriyenāti sahayoge karaṇavacanaṃ, iddhipāṭihāriyena saddhinti attho. Ādesanāpāṭihāriyenāti etthāpi eseva nayo. Dhammasenāpatissa āciṇṇanti yojanā. ‘‘Cittācāraṃ ñatvā’’ti iminā ādesanāpāṭihāriyaṃ dasseti. ‘‘Dhammaṃ desesī’’ti iminā anusāsanīpāṭihāriyaṃ ‘‘buddhānaṃ satataṃ dhammadesanā’’ti anusāsanīpāṭihāriyassa tattha sātisayatāya vuttaṃ. Saupārambhāni patirūpena upārambhitabbato. Sadosāni dosasamucchindanassa anupāyabhāvato. Sadosattā eva addhānaṃ na tiṭṭhanti cirakālaṭṭhāyīni na honti. Addhānaṃ atiṭṭhanato na niyyantīti phalena hetuno anumānaṃ. Aniyyānikatāya hi tāni anaddhaniyāni. Anusāsanīpāṭihāriyaṃ anupārambhaṃ visuddhippabhavato, visuddhinissayato ca. Tato eva niddosaṃ. Na hi tattha pubbāparavirodhādidosasambhavo. Niddosattā eva addhānaṃ tiṭṭhati paravādavātehi, kilesavātehi ca anupahantabbato. Tasmāti yathāvuttakāraṇato, tena saupārambhādiṃ, anupārambhādiṃ cāti ubhayaṃ ubhayattha yathākkamaṃ gārayhapāsaṃsabhāvānaṃ hetubhāvena paccāmasati.

ভূতনিরোধেসকৰত্থুৰণ্ণনা

Bhūtanirodhesakavatthuvaṇṇanā

৪৮৭. অনিয্যানিকভাৰদস্সনত্থন্তি যস্মা মহাভূতপরিযেসকো ভিক্খু পুরিমেসু দ্ৰীসু পাটিহারিযেসু ৰসিপ্পত্তো কুসলোপি সমানো মহাভূতানং অপরিসেসনিরোধসঙ্খাতং নিব্বানং নাৰবুজ্ঝি , তস্মা তানি নিয্যানাৰহতাভাৰতো অনিয্যানিকানীতি তেসং অনিয্যানিকভাৰদস্সনত্থং। ততিযং পন তক্করস্স একন্ততো নিয্যানাৰহন্তি তস্সেৰ নিয্যানিকভাৰদস্সনত্থং।

487.Aniyyānikabhāvadassanatthanti yasmā mahābhūtapariyesako bhikkhu purimesu dvīsu pāṭihāriyesu vasippatto kusalopi samāno mahābhūtānaṃ aparisesanirodhasaṅkhātaṃ nibbānaṃ nāvabujjhi , tasmā tāni niyyānāvahatābhāvato aniyyānikānīti tesaṃ aniyyānikabhāvadassanatthaṃ. Tatiyaṃ pana takkarassa ekantato niyyānāvahanti tasseva niyyānikabhāvadassanatthaṃ.

এৰমেতিস্সা দেসনায মুখ্যপযোজনং দস্সেত্ৰা ইদানি অনুসঙ্গিকম্পি দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি আরদ্ধং। মহাভূতে পরিযেসন্তোতি অপরিসেসং নিরুজ্ঝনৰসেন মহাভূতে গৰেসন্তো, তেসং অনৰসেসনিরোধং ৰীমংসন্তোতি অত্থো। ৰিচরিত্ৰাতি ধম্মতায চোদিযমানো ৰিচরিত্ৰা। ধম্মতাসিদ্ধং কিরেতং, যদিদং তস্স ভিক্খুনো তথা ৰিচরণং, যথা অভিজাতিযং মহাপথৰিকম্পাদি। মহন্তভাৰপ্পকাসনত্থন্তি সদেৰকে লোকে অনঞ্ঞসাধারণস্স বুদ্ধানং মহন্তভাৰস্স মহানুভাৰতায দীপনত্থং। ইদঞ্চ কারণন্তি সব্বেসম্পি বুদ্ধানং সাসনে ঈদিসো একো ভিক্খু তদানুভাৰপ্পকাসনো হোতীতি ইদম্পি কারণং দস্সেন্তো।

Evametissā desanāya mukhyapayojanaṃ dassetvā idāni anusaṅgikampi dassetuṃ ‘‘apicā’’tiādi āraddhaṃ. Mahābhūte pariyesantoti aparisesaṃ nirujjhanavasena mahābhūte gavesanto, tesaṃ anavasesanirodhaṃ vīmaṃsantoti attho. Vicaritvāti dhammatāya codiyamāno vicaritvā. Dhammatāsiddhaṃ kiretaṃ, yadidaṃ tassa bhikkhuno tathā vicaraṇaṃ, yathā abhijātiyaṃ mahāpathavikampādi. Mahantabhāvappakāsanatthanti sadevake loke anaññasādhāraṇassa buddhānaṃ mahantabhāvassa mahānubhāvatāya dīpanatthaṃ. Idañca kāraṇanti sabbesampi buddhānaṃ sāsane īdiso eko bhikkhu tadānubhāvappakāsano hotīti idampi kāraṇaṃ dassento.

কত্থাতি নিমিত্তে ভুম্মং, তস্মা কত্থাতি কিস্মিং ঠানে কারণভূতে। কিং আগম্মাতি কিং আরম্মণং পচ্চযভূতং অধিগন্ত্ৰা, তেনাহ ‘‘কিং পত্তস্সা’’তি। তেতি মহাভূতা। অপ্পৰত্তিৰসেনাতি অনুপ্পজ্জনৰসেন। সব্বাকারেনাতি ৰচনত্থলক্খণাদিসমুট্ঠানকলাপচুণ্ণনানত্তেকত্তৰিনিব্ভোগাৰিনিব্ভোগ- সভাগৰিসভাগঅজ্ঝত্তিকবাহিরসঙ্গহপচ্চযসমন্নাহারপচ্চযৰিভাগাকারতো, সসম্ভারসঙ্খেপসসম্ভারৰিভত্তিসলক্খণসঙ্খেপসলক্খণৰিভত্তিআকারতো চাতি সব্বেন আকারেন।

Katthāti nimitte bhummaṃ, tasmā katthāti kismiṃ ṭhāne kāraṇabhūte. Kiṃ āgammāti kiṃ ārammaṇaṃ paccayabhūtaṃ adhigantvā, tenāha ‘‘kiṃ pattassā’’ti. Teti mahābhūtā. Appavattivasenāti anuppajjanavasena. Sabbākārenāti vacanatthalakkhaṇādisamuṭṭhānakalāpacuṇṇanānattekattavinibbhogāvinibbhoga- sabhāgavisabhāgaajjhattikabāhirasaṅgahapaccayasamannāhārapaccayavibhāgākārato, sasambhārasaṅkhepasasambhāravibhattisalakkhaṇasaṅkhepasalakkhaṇavibhattiākārato cāti sabbena ākārena.

৪৮৮. দিব্বন্তি এত্থ পঞ্চহি কামগুণেহি সমঙ্গীভূতা হুত্ৰা ৰিচরন্তি, কীল়ন্তি, জোতন্তি চাতি দেৰো, দেৰলোকো। তং যন্তি উপগচ্ছন্তি এতেনাতি দেৰযানিযো। ৰসং ৰত্তেন্তোতি এত্থ ৰসৰত্তনং নাম যথিচ্ছিতট্ঠানগমনং। চত্তারো মহারাজানো এতেসং ইস্সরাতি চাতুমহারাজিকা যা দেৰতা মগ্গফললাভিনো তা তমত্থং একদেসেন জানেয্যুং বুদ্ধৰিসযো পনাযং পঞ্হোতি চিন্তেত্ৰা ‘‘ন জানামা’’তি আহংসু, তেনাহ ‘‘বুদ্ধৰিসযে’’তিআদি। অজ্ঝোত্থরণং নামেত্থ নিপ্পীল়নন্তি আহ ‘‘পুনপ্পুনং পুচ্ছতী’’তি। অভিক্কন্ততরাতি রূপসম্পত্তিযা চেৰ পঞ্ঞাপটিভানাদিগুণেহি চ অম্হে অভিভুয্য পরেসং কামনীযতরা। পণীততরাতি উল়ারতরা, তেনাহ ‘‘উত্তমতরা’’তি।

488. Dibbanti ettha pañcahi kāmaguṇehi samaṅgībhūtā hutvā vicaranti, kīḷanti, jotanti cāti devo, devaloko. Taṃ yanti upagacchanti etenāti devayāniyo. Vasaṃ vattentoti ettha vasavattanaṃ nāma yathicchitaṭṭhānagamanaṃ. Cattāro mahārājāno etesaṃ issarāti cātumahārājikā yā devatā maggaphalalābhino tā tamatthaṃ ekadesena jāneyyuṃ buddhavisayo panāyaṃ pañhoti cintetvā ‘‘na jānāmā’’ti āhaṃsu, tenāha ‘‘buddhavisaye’’tiādi. Ajjhottharaṇaṃ nāmettha nippīḷananti āha ‘‘punappunaṃ pucchatī’’ti. Abhikkantatarāti rūpasampattiyā ceva paññāpaṭibhānādiguṇehi ca amhe abhibhuyya paresaṃ kāmanīyatarā. Paṇītatarāti uḷāratarā, tenāha ‘‘uttamatarā’’ti.

৪৯১-৩. দেৰযানিযসদিসো ইদ্ধিৰিধঞাণস্সেৰ অধিপ্পেতত্তা। ‘‘দেৰযানিযমগ্গোতি ৰা …পে॰… সব্বমেতং ইদ্ধিৰিধঞাণস্সেৰ নাম’’ন্তি ইদং পাল়িযং অট্ঠকথাসু চ তত্থ তত্থ আগতরুল়্হিৰসেন ৰুত্তং।

491-3.Devayāniyasadiso iddhividhañāṇasseva adhippetattā. ‘‘Devayāniyamaggoti vā …pe… sabbametaṃ iddhividhañāṇasseva nāma’’nti idaṃ pāḷiyaṃ aṭṭhakathāsu ca tattha tattha āgataruḷhivasena vuttaṃ.

৪৯৪. আগমনপুব্বভাগে নিমিত্তন্তি ব্রহ্মুনো আগমনস্স পুব্বভাগে উপ্পজ্জননিমিত্তং। পাতুরহোসীতি আৰি ভৰি। পাকটো অহোসীতি পকাসো অহোসি।

494.Āgamanapubbabhāge nimittanti brahmuno āgamanassa pubbabhāge uppajjananimittaṃ. Pāturahosīti āvi bhavi. Pākaṭo ahosīti pakāso ahosi.

৪৯৭. পদেসেনাতি একদেসেন, উপাদিন্নকৰসেন, সত্তসন্তানপরিযাপন্নেনাতি অত্থো। অনুপাদিন্নকেপীতি অনিন্দ্রিযবদ্ধেপি। নিপ্পদেসতো অনৰসেসতো। পুচ্ছামূল়্হস্সাতি পুচ্ছিতুং অজানন্তস্স। পুচ্ছায দোসং দস্সেত্ৰাতি তেন কতপুচ্ছায পুচ্ছিতাকারে দোসং ৰিভাৰেত্ৰা। যস্মা ৰিস্সজ্জনং নাম পুচ্ছানুরূপং পুচ্ছাসভাগেন ৰিস্সজ্জেতব্বতো, ন চ তথাগতা ৰিরজ্ঝিত্ৰা কতপুচ্ছানুরূপং ৰিস্সজ্জেন্তি, অত্থসভাগতায চ ৰিস্সজ্জনস্স পুচ্ছকা তদত্থং অনৰবুজ্ঝন্তা সম্মুয্হন্তি, তস্মা পুচ্ছায সিক্খাপনং বুদ্ধাচিণ্ণং, তেনাহ ‘‘পুচ্ছং সিক্খাপেত্ৰা’’তিআদি।

497.Padesenāti ekadesena, upādinnakavasena, sattasantānapariyāpannenāti attho. Anupādinnakepīti anindriyabaddhepi. Nippadesato anavasesato. Pucchāmūḷhassāti pucchituṃ ajānantassa. Pucchāya dosaṃ dassetvāti tena katapucchāya pucchitākāre dosaṃ vibhāvetvā. Yasmā vissajjanaṃ nāma pucchānurūpaṃ pucchāsabhāgena vissajjetabbato, na ca tathāgatā virajjhitvā katapucchānurūpaṃ vissajjenti, atthasabhāgatāya ca vissajjanassa pucchakā tadatthaṃ anavabujjhantā sammuyhanti, tasmā pucchāya sikkhāpanaṃ buddhāciṇṇaṃ, tenāha ‘‘pucchaṃ sikkhāpetvā’’tiādi.

৪৯৮. অপ্পতিট্ঠাতি অপ্পচ্চযা, সব্বসো সমুচ্ছিন্নকারণাতি অত্থো। উপাদিন্নং যেৰাতি ইন্দ্রিযবদ্ধমেৰ। যস্মা একদিসাভিমুখং সন্তানৰসেন সণ্ঠিতে রূপপ্পবন্ধে দীঘসমঞ্ঞা তং উপাদায ততো অপ্পকে রস্সসমঞ্ঞা তদুভযঞ্চ ৰিসেসতো রূপগ্গহণমুখেন গয্হতি, তস্মা আহ ‘‘দীঘঞ্চ রস্সঞ্চাতি সণ্ঠানৰসেন উপাদারূপং ৰুত্ত’’ন্তি। অপ্পপরিমাণে রূপসঙ্ঘাতে অণুসমঞ্ঞা, তং উপাদায ততো মহতি থূলসমঞ্ঞা। ইদম্পি দ্ৰযং ৰিসেসতো রূপগ্গহণমুখেন গয্হতি, তেনাহ ‘‘ইমিনাপী’’তিআদি। পি-সদ্দেন চেত্থ ‘‘সণ্ঠানৰসেন উপাদারূপং ৰুত্ত’’ন্তি এত্থাপি ৰণ্ণমত্তমেৰ কথিতন্তি ইমমত্থং সমুচ্চিনতীতি ৰদন্তি। সুভন্তি সুন্দরং, ইট্ঠন্তি অত্থো। অসুভন্তি অসুন্দরং, অনিট্ঠন্তি ৰুত্তং হোতি। তেনেৰাহ ‘‘ইট্ঠানিট্ঠারম্মণং পনেৰং কথিত’’ন্তি। দীঘং রস্সং, অণুং থূলং, সুভাসুভন্তি তীসু ঠানেসু উপাদারূপস্সেৰ গহণং, ভূতরূপানং ৰিসুং গহিতত্তা। নামন্তি ৰেদনাদিক্খন্ধচতুক্কং তঞ্হি আরম্মণাভিমুখং নমনতো, নামকরণতো চ ‘‘নাম’’ন্তি ৰুচ্চতি। হেট্ঠা ‘‘দীঘং রস্স’’ন্তিআদিনা ৰুত্তমেৰ ইধ রুপ্পনট্ঠেন ‘‘রূপ’’ন্তি গহিতন্তি আহ ‘‘দীঘাদিভেদং রূপঞ্চা’’তি। দীঘাদীতি চ আদি-সদ্দেন আপাদীনঞ্চ সঙ্গহো দট্ঠব্বো। যস্মা ৰা দীঘাদিসমঞ্ঞা ন রূপাযতনৰত্থুকাৰ, অথ খো ভূতরূপৰত্থুকাপি। তথা হি সণ্ঠানং ফুসনমুখেনপি গয্হতি, তস্মা দীঘরস্সাদিগ্গহণেন ভূতরূপম্পি গয্হতেৰাতি ‘‘দীঘাদিভেদং রূপ’’মিচ্চেৰ ৰুত্তং। কিং আগম্মাতি কিং অধিগন্ত্ৰা কিস্স অধিগমহেতু। ‘‘উপরুজ্ঝতী’’তি ইদং অনুপ্পাদনিরোধং সন্ধায ৰুত্তং, ন খণনিরোধন্তি আহ ‘‘অসেসমেতং নপ্পৰত্ততী’’তি।

498.Appatiṭṭhāti appaccayā, sabbaso samucchinnakāraṇāti attho. Upādinnaṃ yevāti indriyabaddhameva. Yasmā ekadisābhimukhaṃ santānavasena saṇṭhite rūpappabandhe dīghasamaññā taṃ upādāya tato appake rassasamaññā tadubhayañca visesato rūpaggahaṇamukhena gayhati, tasmā āha ‘‘dīghañca rassañcāti saṇṭhānavasena upādārūpaṃ vutta’’nti. Appaparimāṇe rūpasaṅghāte aṇusamaññā, taṃ upādāya tato mahati thūlasamaññā. Idampi dvayaṃ visesato rūpaggahaṇamukhena gayhati, tenāha ‘‘imināpī’’tiādi. Pi-saddena cettha ‘‘saṇṭhānavasena upādārūpaṃ vutta’’nti etthāpi vaṇṇamattameva kathitanti imamatthaṃ samuccinatīti vadanti. Subhanti sundaraṃ, iṭṭhanti attho. Asubhanti asundaraṃ, aniṭṭhanti vuttaṃ hoti. Tenevāha ‘‘iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ panevaṃ kathita’’nti. Dīghaṃ rassaṃ, aṇuṃ thūlaṃ, subhāsubhanti tīsu ṭhānesu upādārūpasseva gahaṇaṃ, bhūtarūpānaṃ visuṃ gahitattā. Nāmanti vedanādikkhandhacatukkaṃ tañhi ārammaṇābhimukhaṃ namanato, nāmakaraṇato ca ‘‘nāma’’nti vuccati. Heṭṭhā ‘‘dīghaṃ rassa’’ntiādinā vuttameva idha ruppanaṭṭhena ‘‘rūpa’’nti gahitanti āha ‘‘dīghādibhedaṃ rūpañcā’’ti. Dīghādīti ca ādi-saddena āpādīnañca saṅgaho daṭṭhabbo. Yasmā vā dīghādisamaññā na rūpāyatanavatthukāva, atha kho bhūtarūpavatthukāpi. Tathā hi saṇṭhānaṃ phusanamukhenapi gayhati, tasmā dīgharassādiggahaṇena bhūtarūpampi gayhatevāti ‘‘dīghādibhedaṃ rūpa’’micceva vuttaṃ. Kiṃ āgammāti kiṃ adhigantvā kissa adhigamahetu. ‘‘Uparujjhatī’’ti idaṃ anuppādanirodhaṃ sandhāya vuttaṃ, na khaṇanirodhanti āha ‘‘asesametaṃ nappavattatī’’ti.

৪৯৯. ৰিঞ্ঞাতব্বন্তি ৰিসিট্ঠেন ঞাতব্বং, ঞাণুত্তমেন অরিযমগ্গঞাণেন পচ্চক্খতো জানিতব্বন্তি অত্থো, তেনাহ ‘‘নিব্বানস্সেতং নাম’’ন্তি। নিদিস্সতীতি নিদস্সনং, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং। ন নিদস্সনং অনিদস্সনং, অচক্খুৰিঞ্ঞেয্যন্তি এতমত্থং ৰদন্তি। নিদস্সনং ৰা উপমা, তং এতস্স নত্থীতি অনিদস্সনং। ন হি নিব্বানস্স নিচ্চস্স একস্স অচ্চন্তসন্তপণীতসভাৰস্স সদিসং নিদস্সনং কুতোচি লব্ভতীতি। যং অহুত্ৰা সম্ভোতি, হুত্ৰা পটিৰেতি তং সঙ্খতং উদযৰযন্তেহি সঅন্তং, অসঙ্খতস্স পন নিব্বানস্স নিচ্চস্স তে উভোপি অন্তা ন সন্তি, ততো এৰ নৰভাৰাপগমসঙ্খাতো জরন্তোপি তস্স নত্থীতি আহ ‘‘উপ্পাদন্তো…পে॰… অনন্ত’’ন্তি। ‘‘তিত্থস্স নাম’’ন্তি ৰত্ৰা তত্থ নিব্বচনং দস্সেতুং ‘‘পপন্তি এত্থাতি পপ’’ন্তি ৰুত্তং। এত্থ হি পপন্তি পানতিত্থং। ভ-কারো কতো নিরুত্তিনযেন। ৰিসুদ্ধট্ঠেন ৰা সব্বতোপভং, কেনচি অনুপক্কিলিট্ঠতায সমন্ততো পভস্সরন্তি অত্থো । যেন নিব্বানং অধিগতং, তং সন্ততিপরিযাপন্নানংযেৰ ইধ অনুপ্পাদনিরোধো অধিপ্পেতোতি ৰুত্তং ‘‘উপাদিন্নকধম্মজাতং নিরুজ্ঝতি অপ্পৰত্তং হোতী’’তি।

499.Viññātabbanti visiṭṭhena ñātabbaṃ, ñāṇuttamena ariyamaggañāṇena paccakkhato jānitabbanti attho, tenāha ‘‘nibbānassetaṃ nāma’’nti. Nidissatīti nidassanaṃ, cakkhuviññeyyaṃ. Na nidassanaṃ anidassanaṃ, acakkhuviññeyyanti etamatthaṃ vadanti. Nidassanaṃ vā upamā, taṃ etassa natthīti anidassanaṃ. Na hi nibbānassa niccassa ekassa accantasantapaṇītasabhāvassa sadisaṃ nidassanaṃ kutoci labbhatīti. Yaṃ ahutvā sambhoti, hutvā paṭiveti taṃ saṅkhataṃ udayavayantehi saantaṃ, asaṅkhatassa pana nibbānassa niccassa te ubhopi antā na santi, tato eva navabhāvāpagamasaṅkhāto jarantopi tassa natthīti āha ‘‘uppādanto…pe… ananta’’nti. ‘‘Titthassa nāma’’nti vatvā tattha nibbacanaṃ dassetuṃ ‘‘papanti etthāti papa’’nti vuttaṃ. Ettha hi papanti pānatitthaṃ. Bha-kāro kato niruttinayena. Visuddhaṭṭhena vā sabbatopabhaṃ, kenaci anupakkiliṭṭhatāya samantato pabhassaranti attho . Yena nibbānaṃ adhigataṃ, taṃ santatipariyāpannānaṃyeva idha anuppādanirodho adhippetoti vuttaṃ ‘‘upādinnakadhammajātaṃ nirujjhati appavattaṃ hotī’’ti.

তত্থাতি ‘‘ৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেনা’’তি যং পদং ৰুত্তং, তস্মিং। ‘‘ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৰিঞ্ঞাণং উদ্ধরতি ৰিভত্তব্বত্তা এত্থেতং উপরুজ্ঝতীতি এতস্মিং নিব্বানে এতং নামরূপং চরিমকৰিঞ্ঞাণনিরোধেন অনুপ্পাদৰসেন নিরুজ্ঝতি অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা, তেনাহ ‘‘ৰিজ্ঝাতদীপসিখা ৰিয অপণ্ণত্তিকভাৰং যাতী’’তি। ‘‘চরিমকৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি হি অরহতো চুতিচিত্তং অধিপ্পেতং। ‘‘অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণস্সাপী’’তিআদিনাপি সউপাদিসেসনিব্বানমুখেন অনুপাদিসেসনিব্বানমেৰ ৰদতি নামরূপস্স অনৰসেসতো উপরুজ্ঝনস্স অধিপ্পেতত্তা, তেনাহ ‘‘অনুপ্পাদৰসেন উপরুজ্ঝতী’’তি। সোতাপত্তিমগ্গঞাণেনাতি কত্তরি, করণে ৰা করণৰচনং। নিরোধেনাতি পন হেতুম্হি। এত্থাতি এতস্মিং নিব্বানে। সেসমেত্থ যং অত্থতো ন ৰিভত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ।

Tatthāti ‘‘viññāṇassa nirodhenā’’ti yaṃ padaṃ vuttaṃ, tasmiṃ. ‘‘Viññāṇa’’nti viññāṇaṃ uddharati vibhattabbattā etthetaṃ uparujjhatīti etasmiṃ nibbāne etaṃ nāmarūpaṃ carimakaviññāṇanirodhena anuppādavasena nirujjhati anupādisesāya nibbānadhātuyā, tenāha ‘‘vijjhātadīpasikhā viya apaṇṇattikabhāvaṃ yātī’’ti. ‘‘Carimakaviññāṇa’’nti hi arahato cuticittaṃ adhippetaṃ. ‘‘Abhisaṅkhāraviññāṇassāpī’’tiādināpi saupādisesanibbānamukhena anupādisesanibbānameva vadati nāmarūpassa anavasesato uparujjhanassa adhippetattā, tenāha ‘‘anuppādavasena uparujjhatī’’ti. Sotāpattimaggañāṇenāti kattari, karaṇe vā karaṇavacanaṃ. Nirodhenāti pana hetumhi. Etthāti etasmiṃ nibbāne. Sesamettha yaṃ atthato na vibhattaṃ, taṃ suviññeyyameva.

কেৰট্টসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা।

Kevaṭṭasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya / ১১. কেৰট্টসুত্তং • 11. Kevaṭṭasuttaṃ

অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ১১. কেৰট্টসুত্তৰণ্ণনা • 11. Kevaṭṭasuttavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact