Only Dharma. Since 1992
Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā

[೨೧೦] ೧೦. ಕನ್ದಗಲಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

[210] 10. Kandagalakajātakavaṇṇanā

ಅಮ್ಭೋ ಕೋ ನಾಮಯಂ ರುಕ್ಖೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸುಗತಾಲಯಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತದಾ ಹಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ದೇವದತ್ತೋ ಸುಗತಾಲಯಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ದೇವದತ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ಅನುಕಿರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಾಪುಣಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

Ambho ko nāmayaṃ rukkhoti idaṃ satthā veḷuvane viharanto sugatālayaṃ ārabbha kathesi. Tadā hi satthā ‘‘devadatto sugatālayaṃ akāsī’’ti sutvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva devadatto mayhaṃ anukiriyaṃ karonto vināsaṃ patto, pubbepi pāpuṇiyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ರುಕ್ಖಕೋಟ್ಟಕಸಕುಣಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ‘‘ಖದಿರವನಿಯೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಖದಿರವನೇಯೇವ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹಿ, ತಸ್ಸೇಕೋ ಕನ್ದಗಲಕೋ ನಾಮ ಸಹಾಯೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಸಿಮ್ಬಲಿಪಾಲಿಭದ್ದಕವನೇ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಖದಿರವನಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಖದಿರವನಿಯೋ ‘‘ಸಹಾಯೋ ಮೇ ಆಗತೋ’’ತಿ ಕನ್ದಗಲಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖದಿರವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಖದಿರಖನ್ಧಂ ತುಣ್ಡೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ರುಕ್ಖತೋ ಪಾಣಕೇ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ಕನ್ದಗಲಕೋ ದಿನ್ನೇ ದಿನ್ನೇ ಮಧುರಪೂವೇ ವಿಯ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಖಾದಿ। ತಸ್ಸ ಖಾದನ್ತಸ್ಸೇವ ಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ – ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ರುಕ್ಖಕೋಟ್ಟಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಅಹಮ್ಪಿ, ಕಿಂ ಮೇ ಏತೇನ ದಿನ್ನಗೋಚರೇನ, ಸಯಮೇವ ಖದಿರವನೇ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಖದಿರವನಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಸಮ್ಮ, ಮಾ ತ್ವಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಿ, ಅಹಮೇವ ಖದಿರವನೇ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese rukkhakoṭṭakasakuṇayoniyaṃ nibbatti, ‘‘khadiravaniyo’’tissa nāmaṃ ahosi. So khadiravaneyeva gocaraṃ gaṇhi, tasseko kandagalako nāma sahāyo ahosi, so simbalipālibhaddakavane gocaraṃ gaṇhāti. So ekadivasaṃ khadiravaniyassa santikaṃ agamāsi. Khadiravaniyo ‘‘sahāyo me āgato’’ti kandagalakaṃ gahetvā khadiravanaṃ pavisitvā khadirakhandhaṃ tuṇḍena paharitvā rukkhato pāṇake nīharitvā adāsi. Kandagalako dinne dinne madhurapūve viya chinditvā chinditvā khādi. Tassa khādantasseva māno uppajji – ‘‘ayampi rukkhakoṭṭakayoniyaṃ nibbatto, ahampi, kiṃ me etena dinnagocarena, sayameva khadiravane gocaraṃ gaṇhissāmī’’ti. So khadiravaniyaṃ āha – ‘‘samma, mā tvaṃ dukkhaṃ anubhavi, ahameva khadiravane gocaraṃ gaṇhissāmī’’ti.

ಅಥ ನಂ ಸೋ ‘‘ಹನ್ದ ತ್ವಂ ಸಮ್ಮ, ಸಿಮ್ಬಲಿಪಾಲಿಭದ್ದಕಾದಿವನೇ ನಿಸ್ಸಾರೇ ಗೋಚರಗ್ಗಹಣಕುಲೇ ಜಾತೋ, ಖದಿರಾ ನಾಮ ಜಾತಸಾರಾ ಥದ್ಧಾ, ಮಾ ತೇ ಏತಂ ರುಚ್ಚೀ’’ತಿ ಆಹ। ಕನ್ದಗಲಕೋ ‘‘ಕಿಂ ದಾನಾಹಂ ನ ರುಕ್ಖಕೋಟ್ಟಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಖದಿರರುಕ್ಖಂ ತುಣ್ಡೇನ ಪಹರಿ। ತಾವದೇವಸ್ಸ ತುಣ್ಡಂ ಭಿಜ್ಜಿ, ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಕ್ಖಮನಾಕಾರಪ್ಪತ್ತಾನಿ ಜಾತಾನಿ, ಸೀಸಂ ಫಲಿತಂ। ಸೋ ಖನ್ಧೇ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

Atha naṃ so ‘‘handa tvaṃ samma, simbalipālibhaddakādivane nissāre gocaraggahaṇakule jāto, khadirā nāma jātasārā thaddhā, mā te etaṃ ruccī’’ti āha. Kandagalako ‘‘kiṃ dānāhaṃ na rukkhakoṭṭakayoniyaṃ nibbatto’’ti tassa vacanaṃ anādiyitvā vegena gantvā khadirarukkhaṃ tuṇḍena pahari. Tāvadevassa tuṇḍaṃ bhijji, akkhīni nikkhamanākārappattāni jātāni, sīsaṃ phalitaṃ. So khandhe patiṭṭhātuṃ asakkonto bhūmiyaṃ patitvā paṭhamaṃ gāthamāha –

೧೧೯.

119.

‘‘ಅಮ್ಭೋ ಕೋ ನಾಮಯಂ ರುಕ್ಖೋ, ಸಿನ್ನಪತ್ತೋ ಸಕಣ್ಟಕೋ।

‘‘Ambho ko nāmayaṃ rukkho, sinnapatto sakaṇṭako;

ಯತ್ಥ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನ, ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ ವಿಭಿಜ್ಜಿತ’’ನ್ತಿ॥

Yattha ekappahārena, uttamaṅgaṃ vibhijjita’’nti.

ತತ್ಥ ಅಮ್ಭೋ ಕೋ ನಾಮಯಂ ರುಕ್ಖೋತಿ, ಭೋ ಖದಿರವನಿಯ, ಕೋ ನಾಮ ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ। ‘‘ಕೋ ನಾಮ ಸೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಸಿನ್ನಪತ್ತೋತಿ ಸುಖುಮಪತ್ತೋ। ಯತ್ಥ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ಏಕೇನೇವ ಪಹಾರೇನ। ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ ವಿಭಿಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಸೀಸಂ ಭಿನ್ನಂ, ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಸೀಸಂ, ತುಣ್ಡಮ್ಪಿ ಭಿನ್ನಂ। ಸೋ ವೇದನಾಪ್ಪತ್ತತಾಯ ಖದಿರರುಕ್ಖಂ ‘‘ಕಿಂ ರುಕ್ಖೋ ನಾಮೇಸೋ’’ತಿ ಜಾನಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ವೇದನಾಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ವಿಪ್ಪಲಪಿ।

Tattha ambho ko nāmayaṃ rukkhoti, bho khadiravaniya, ko nāma ayaṃ rukkho. ‘‘Ko nāma so’’tipi pāṭho. Sinnapattoti sukhumapatto. Yattha ekappahārenāti yasmiṃ rukkhe ekeneva pahārena. Uttamaṅgaṃ vibhijjitanti sīsaṃ bhinnaṃ, na kevalañca sīsaṃ, tuṇḍampi bhinnaṃ. So vedanāppattatāya khadirarukkhaṃ ‘‘kiṃ rukkho nāmeso’’ti jānituṃ asakkonto vedanāppatto hutvā imāya gāthāya vippalapi.

ತಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಖದಿರವನಿಯೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

Taṃ vacanaṃ sutvā khadiravaniyo dutiyaṃ gāthamāha –

೧೨೦.

120.

‘‘ಅಚಾರಿ ವತಾಯಂ ವಿತುದಂ ವನಾನಿ, ಕಟ್ಠಙ್ಗರುಕ್ಖೇಸು ಅಸಾರಕೇಸು।

‘‘Acāri vatāyaṃ vitudaṃ vanāni, kaṭṭhaṅgarukkhesu asārakesu;

ಅಥಾಸದಾ ಖದಿರಂ ಜಾತಸಾರಂ, ಯತ್ಥಬ್ಭಿದಾ ಗರುಳೋ ಉತ್ತಮಙ್ಗ’’ನ್ತಿ॥

Athāsadā khadiraṃ jātasāraṃ, yatthabbhidā garuḷo uttamaṅga’’nti.

ತತ್ಥ ಅಚಾರಿ ವತಾಯನ್ತಿ ಅಚರಿ ವತ ಅಯಂ। ವಿತುದಂ ವನಾನೀತಿ ನಿಸ್ಸಾರಸಿಮ್ಬಲಿಪಾಲಿಭದ್ದಕವನಾನಿ ವಿತುದನ್ತೋ ವಿಜ್ಝನ್ತೋ। ಕಟ್ಠಙ್ಗರುಕ್ಖೇಸೂತಿ ವನಕಟ್ಠಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ರುಕ್ಖೇಸು। ಅಸಾರಕೇಸೂತಿ ನಿಸ್ಸಾರೇಸು ಪಾಲಿಭದ್ದಕಸಿಮ್ಬಲಿಆದೀಸು। ಅಥಾಸದಾ ಖದಿರಂ ಜಾತಸಾರನ್ತಿ ಅಥ ಪೋತಕಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಜಾತಸಾರಂ ಖದಿರಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ। ಯತ್ಥಬ್ಭಿದಾ ಗರುಳೋ ಉತ್ತಮಙ್ಗನ್ತಿ ಯತ್ಥಬ್ಭಿದಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಖದಿರೇ ಅಭಿನ್ದಿ ಪದಾಲಯಿ। ಗರುಳೋತಿ ಸಕುಣೋ। ಸಬ್ಬಸಕುಣಾನಞ್ಹೇತಂ ಸಗಾರವಸಪ್ಪತಿಸ್ಸ ವಚನಂ।

Tattha acāri vatāyanti acari vata ayaṃ. Vitudaṃ vanānīti nissārasimbalipālibhaddakavanāni vitudanto vijjhanto. Kaṭṭhaṅgarukkhesūti vanakaṭṭhakoṭṭhāsesu rukkhesu. Asārakesūti nissāresu pālibhaddakasimbaliādīsu. Athāsadā khadiraṃ jātasāranti atha potakakālato paṭṭhāya jātasāraṃ khadiraṃ sampāpuṇi. Yatthabbhidā garuḷo uttamaṅganti yatthabbhidāti yasmiṃ khadire abhindi padālayi. Garuḷoti sakuṇo. Sabbasakuṇānañhetaṃ sagāravasappatissa vacanaṃ.

ಇತಿ ನಂ ಖದಿರವನಿಯೋ ವತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಕನ್ದಗಲಕ, ಯತ್ಥ ತ್ವಂ ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ ಅಭಿನ್ದಿ, ಖದಿರೋ ನಾಮೇಸೋ ಸಾರರುಕ್ಖೋ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿ।

Iti naṃ khadiravaniyo vatvā ‘‘bho kandagalaka, yattha tvaṃ uttamaṅgaṃ abhindi, khadiro nāmeso sārarukkho’’ti āha. So tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕನ್ದಗಲಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಖದಿರವನಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā kandagalako devadatto ahosi, khadiravaniyo pana ahameva ahosi’’nti.

ಕನ್ದಗಲಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ।

Kandagalakajātakavaṇṇanā dasamā.

ನತಂದಳ್ಹವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ।

Nataṃdaḷhavaggo chaṭṭho.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

Tassuddānaṃ –

ಬನ್ಧನಾಗಾರಂ ಕೇಳಿಸೀಲಂ, ಖಣ್ಡಂ ವೀರಕಗಙ್ಗೇಯ್ಯಂ।

Bandhanāgāraṃ keḷisīlaṃ, khaṇḍaṃ vīrakagaṅgeyyaṃ;

ಕುರುಙ್ಗಮಸ್ಸಕಞ್ಚೇವ, ಸುಸುಮಾರಞ್ಚ ಕುಕ್ಕುಟಂ।

Kuruṅgamassakañceva, susumārañca kukkuṭaṃ;

ಕನ್ದಗಲಕನ್ತಿ ತೇ ದಸ॥

Kandagalakanti te dasa.







Related texts:



ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೨೧೦. ಕನ್ದಗಲಕಜಾತಕಂ • 210. Kandagalakajātakaṃ


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact