| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / সুত্তনিপাত-অট্ঠকথা • Suttanipāta-aṭṭhakathā |
৩. হিরিসুত্তৰণ্ণনা
3. Hirisuttavaṇṇanā
হিরিং তরন্তন্তি হিরিসুত্তং। কা উপ্পত্তি? অনুপ্পন্নে ভগৰতি সাৰত্থিযং অঞ্ঞতরো ব্রাহ্মণমহাসালো অড্ঢো অহোসি অসীতিকোটিধনৰিভৰো। তস্স একপুত্তকো অহোসি পিযো মনাপো। সো তং দেৰকুমারং ৰিয নানপ্পকারেহি সুখূপকরণেহি সংৰড্ঢেন্তো তং সাপতেয্যং তস্স অনিয্যাতেত্ৰাৰ কালমকাসি সদ্ধিং ব্রাহ্মণিযা। ততো তস্স মাণৰস্স মাতাপিতূনং অচ্চযেন ভণ্ডাগারিকো সারগব্ভং ৰিৰরিত্ৰা সাপতেয্যং নিয্যাতেন্তো আহ – ‘‘ইদং তে, সামি, মাতাপিতূনং সন্তকং, ইদং অয্যকপয্যকানং সন্তকং, ইদং সত্তকুলপরিৰট্টেন আগত’’ন্তি। মাণৰো ধনং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘ইদং ধনংযেৰ দিস্সতি, যেহি পন ইদং সঞ্চিতং, তে ন দিস্সন্তি, সব্বেৰ মচ্চুৰসং গতা। গচ্ছন্তা চ ন ইতো কিঞ্চি আদায অগমংসু, এৰং নাম ভোগে পহায গন্তব্বো পরলোকো, ন সক্কা কিঞ্চি আদায গন্তুং অঞ্ঞত্র সুচরিতেন। যংনূনাহং ইমং ধনং পরিচ্চজিত্ৰা সুচরিতধনং গণ্হেয্যং, যং সক্কা আদায গন্তু’’ন্তি। সো দিৰসে দিৰসে সতসহস্সং ৰিস্সজ্জেন্তো পুন চিন্তেসি – ‘‘পহূতমিদং ধনং, কিং ইমিনা এৰমপ্পকেন পরিচ্চাগেন, যংনূনাহং মহাদানং দদেয্য’’ন্তি। সো রঞ্ঞো আরোচেসি – ‘‘মহারাজ, মম ঘরে এত্তকং ধনং অত্থি, ইচ্ছামি তেন মহাদানং দাতুং। সাধু, মহারাজ, নগরে ঘোসনং কারাপেথা’’তি। রাজা তথা কারাপেসি। সো আগতাগতানং ভাজনানি পূরেত্ৰা সত্তহি দিৰসেহি সব্বধনমদাসি , দত্ৰা চ চিন্তেসি – ‘‘এৰং মহাপরিচ্চাগং কত্ৰা অযুত্তং ঘরে ৰসিতুং, যংনূনাহং পব্বজেয্য’’ন্তি। ততো পরিজনস্স এতমত্থং আরোচেসি। তে ‘‘মা, ত্ৰং সামি, ‘ধনং পরিক্খীণ’ন্তি চিন্তযি, মযং অপ্পকেনেৰ কালেন নানাৰিধেহি উপাযেহি ধনসঞ্চযং করিস্সামা’’তি ৰত্ৰা নানপ্পকারেহি তং যাচিংসু। সো তেসং যাচনং অনাদিযিত্ৰাৰ তাপসপব্বজ্জং পব্বজি।
Hiriṃtarantanti hirisuttaṃ. Kā uppatti? Anuppanne bhagavati sāvatthiyaṃ aññataro brāhmaṇamahāsālo aḍḍho ahosi asītikoṭidhanavibhavo. Tassa ekaputtako ahosi piyo manāpo. So taṃ devakumāraṃ viya nānappakārehi sukhūpakaraṇehi saṃvaḍḍhento taṃ sāpateyyaṃ tassa aniyyātetvāva kālamakāsi saddhiṃ brāhmaṇiyā. Tato tassa māṇavassa mātāpitūnaṃ accayena bhaṇḍāgāriko sāragabbhaṃ vivaritvā sāpateyyaṃ niyyātento āha – ‘‘idaṃ te, sāmi, mātāpitūnaṃ santakaṃ, idaṃ ayyakapayyakānaṃ santakaṃ, idaṃ sattakulaparivaṭṭena āgata’’nti. Māṇavo dhanaṃ disvā cintesi – ‘‘idaṃ dhanaṃyeva dissati, yehi pana idaṃ sañcitaṃ, te na dissanti, sabbeva maccuvasaṃ gatā. Gacchantā ca na ito kiñci ādāya agamaṃsu, evaṃ nāma bhoge pahāya gantabbo paraloko, na sakkā kiñci ādāya gantuṃ aññatra sucaritena. Yaṃnūnāhaṃ imaṃ dhanaṃ pariccajitvā sucaritadhanaṃ gaṇheyyaṃ, yaṃ sakkā ādāya gantu’’nti. So divase divase satasahassaṃ vissajjento puna cintesi – ‘‘pahūtamidaṃ dhanaṃ, kiṃ iminā evamappakena pariccāgena, yaṃnūnāhaṃ mahādānaṃ dadeyya’’nti. So rañño ārocesi – ‘‘mahārāja, mama ghare ettakaṃ dhanaṃ atthi, icchāmi tena mahādānaṃ dātuṃ. Sādhu, mahārāja, nagare ghosanaṃ kārāpethā’’ti. Rājā tathā kārāpesi. So āgatāgatānaṃ bhājanāni pūretvā sattahi divasehi sabbadhanamadāsi , datvā ca cintesi – ‘‘evaṃ mahāpariccāgaṃ katvā ayuttaṃ ghare vasituṃ, yaṃnūnāhaṃ pabbajeyya’’nti. Tato parijanassa etamatthaṃ ārocesi. Te ‘‘mā, tvaṃ sāmi, ‘dhanaṃ parikkhīṇa’nti cintayi, mayaṃ appakeneva kālena nānāvidhehi upāyehi dhanasañcayaṃ karissāmā’’ti vatvā nānappakārehi taṃ yāciṃsu. So tesaṃ yācanaṃ anādiyitvāva tāpasapabbajjaṃ pabbaji.
তত্থ অট্ঠৰিধা তাপসা – সপুত্তভরিযা, উঞ্ছাচারিকা, সম্পত্তকালিকা, অনগ্গিপক্কিকা, অস্মমুট্ঠিকা, দন্তলুয্যকা, পৰত্তফলিকা, ৰণ্টমুত্তিকা চাতি (দী॰ নি॰ অট্ঠ॰ ১.২৮০)। তত্থ সপুত্তভরিযাতি পুত্তদারেন সদ্ধিং পব্বজিত্ৰা কসিৰণিজ্জাদীহি জীৰিকং কপ্পযমানা কেণিযজটিলাদযো। উঞ্ছাচারিকাতি নগরদ্ৰারে অস্সমং কারাপেত্ৰা তত্থ খত্তিযব্রাহ্মণকুমারাদযো সিপ্পাদীনি সিক্খাপেত্ৰা হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং পটিক্খিপিত্ৰা তিলতণ্ডুলাদিকপ্পিযভণ্ডপটিগ্গাহকা, তে সপুত্তভরিযেহি সেট্ঠতরা। সম্পত্তকালিকাতি আহারৰেলায সম্পত্তং আহারং গহেত্ৰা যাপেন্তা, তে উঞ্ছাচারিকেহি সেট্ঠতরা। অনগ্গিপক্কিকাতি অগ্গিনা অপক্কপত্তফলানি খাদিত্ৰা যাপেন্তা, তে সম্পত্তকালিকেহি সেট্ঠতরা। অস্মমুট্ঠিকাতি মুট্ঠিপাসাণং গহেত্ৰা অঞ্ঞং ৰা কিঞ্চি ৰাসিসত্থকাদিং গহেত্ৰা ৰিচরন্তা যদা ছাতা হোন্তি, তদা সম্পত্তরুক্খতো তচং গহেত্ৰা খাদিত্ৰা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায চত্তারো ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেন্তি, তে অনগ্গিপক্কিকেহি সেট্ঠতরা। দন্তলুয্যকাতি মুট্ঠিপাসাণাদীনিপি অগহেত্ৰা চরন্তা খুদাকালে সম্পত্তরুক্খতো দন্তেহি উপ্পাটেত্ৰা তচং খাদিত্ৰা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেন্তি, তে অস্মমুট্ঠিকেহি সেট্ঠতরা। পৰত্তফলিকাতি জাতস্সরং ৰা ৰনসণ্ডং ৰা নিস্সায ৰসন্তা যং তত্থ সরে ভিসমুল়ালাদি, যং ৰা ৰনসণ্ডে পুপ্ফকালে পুপ্ফং, ফলকালে ফলং, তমেৰ খাদন্তি। পুপ্ফফলে অসতি অন্তমসো তত্থ রুক্খপপটিকম্পি খাদিত্ৰা ৰসন্তি, ন ত্ৰেৰ আহারত্থায অঞ্ঞত্র গচ্ছন্তি। উপোসথঙ্গাধিট্ঠানং ব্রহ্মৰিহারভাৰনং চ করোন্তি, তে দন্তলুয্যকেহি সেট্ঠতরা। ৰণ্টমুত্তিকা নাম ৰণ্টমুত্তানি ভূমিযং পতিতানি পণ্ণানিযেৰ খাদন্তি, সেসং পুরিমসদিসমেৰ, তে সব্বসেট্ঠা।
Tattha aṭṭhavidhā tāpasā – saputtabhariyā, uñchācārikā, sampattakālikā, anaggipakkikā, asmamuṭṭhikā, dantaluyyakā, pavattaphalikā, vaṇṭamuttikā cāti (dī. ni. aṭṭha. 1.280). Tattha saputtabhariyāti puttadārena saddhiṃ pabbajitvā kasivaṇijjādīhi jīvikaṃ kappayamānā keṇiyajaṭilādayo. Uñchācārikāti nagaradvāre assamaṃ kārāpetvā tattha khattiyabrāhmaṇakumārādayo sippādīni sikkhāpetvā hiraññasuvaṇṇaṃ paṭikkhipitvā tilataṇḍulādikappiyabhaṇḍapaṭiggāhakā, te saputtabhariyehi seṭṭhatarā. Sampattakālikāti āhāravelāya sampattaṃ āhāraṃ gahetvā yāpentā, te uñchācārikehi seṭṭhatarā. Anaggipakkikāti agginā apakkapattaphalāni khāditvā yāpentā, te sampattakālikehi seṭṭhatarā. Asmamuṭṭhikāti muṭṭhipāsāṇaṃ gahetvā aññaṃ vā kiñci vāsisatthakādiṃ gahetvā vicarantā yadā chātā honti, tadā sampattarukkhato tacaṃ gahetvā khāditvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya cattāro brahmavihāre bhāventi, te anaggipakkikehi seṭṭhatarā. Dantaluyyakāti muṭṭhipāsāṇādīnipi agahetvā carantā khudākāle sampattarukkhato dantehi uppāṭetvā tacaṃ khāditvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya brahmavihāre bhāventi, te asmamuṭṭhikehi seṭṭhatarā. Pavattaphalikāti jātassaraṃ vā vanasaṇḍaṃ vā nissāya vasantā yaṃ tattha sare bhisamuḷālādi, yaṃ vā vanasaṇḍe pupphakāle pupphaṃ, phalakāle phalaṃ, tameva khādanti. Pupphaphale asati antamaso tattha rukkhapapaṭikampi khāditvā vasanti, na tveva āhāratthāya aññatra gacchanti. Uposathaṅgādhiṭṭhānaṃ brahmavihārabhāvanaṃ ca karonti, te dantaluyyakehi seṭṭhatarā. Vaṇṭamuttikā nāma vaṇṭamuttāni bhūmiyaṃ patitāni paṇṇāniyeva khādanti, sesaṃ purimasadisameva, te sabbaseṭṭhā.
অযং পন ব্রাহ্মণকুলপুত্তো ‘‘তাপসপব্বজ্জাসু অগ্গপব্বজ্জং পব্বজিস্সামী’’তি ৰণ্টমুত্তিকপব্বজ্জমেৰ পব্বজিত্ৰা হিমৰন্তে দ্ৰে তযো পব্বতে অতিক্কম্ম অস্সমং কারাপেত্ৰা পটিৰসতি। অথ ভগৰা লোকে উপ্পজ্জিত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো অনুপুব্বেন সাৰত্থিং গন্ত্ৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে। তেন খো পন সমযেন সাৰত্থিৰাসী একো পুরিসো পব্বতে চন্দনসারাদীনি গৰেসন্তো তস্স অস্সমং পত্ৰা অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি। সো তং দিস্ৰা ‘‘কুতো আগতোসী’’তি পুচ্ছি। ‘‘সাৰত্থিতো, ভন্তে’’তি। ‘‘কা তত্থ পৰত্তী’’তি? ‘‘তত্থ, ভন্তে, মনুস্সা অপ্পমত্তা দানাদীনি পুঞ্ঞানি করোন্তী’’তি। ‘‘কস্স ওৰাদং সুত্ৰা’’তি? ‘‘বুদ্ধস্স ভগৰতো’’তি। তাপসো বুদ্ধসদ্দস্সৰনেন ৰিম্হিতো ‘‘বুদ্ধোতি ত্ৰং, ভো পুরিস, ৰদেসী’’তি আমগন্ধে ৰুত্তনযেনেৰ তিক্খত্তুং পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ঘোসোপি খো এসো দুল্লভো’’তি অত্তমনো ভগৰতো সন্তিকং গন্তুকামো হুত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘ন যুত্তং বুদ্ধস্স সন্তিকং তুচ্ছমেৰ গন্তুং, কিং নু খো গহেত্ৰা গচ্ছেয্য’’ন্তি। পুন চিন্তেসি – ‘‘বুদ্ধা নাম আমিসগরুকা ন হোন্তি, হন্দাহং ধম্মপণ্ণাকারং গহেত্ৰা গচ্ছামী’’তি চত্তারো পঞ্হে অভিসঙ্খরি –
Ayaṃ pana brāhmaṇakulaputto ‘‘tāpasapabbajjāsu aggapabbajjaṃ pabbajissāmī’’ti vaṇṭamuttikapabbajjameva pabbajitvā himavante dve tayo pabbate atikkamma assamaṃ kārāpetvā paṭivasati. Atha bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko anupubbena sāvatthiṃ gantvā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena sāvatthivāsī eko puriso pabbate candanasārādīni gavesanto tassa assamaṃ patvā abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. So taṃ disvā ‘‘kuto āgatosī’’ti pucchi. ‘‘Sāvatthito, bhante’’ti. ‘‘Kā tattha pavattī’’ti? ‘‘Tattha, bhante, manussā appamattā dānādīni puññāni karontī’’ti. ‘‘Kassa ovādaṃ sutvā’’ti? ‘‘Buddhassa bhagavato’’ti. Tāpaso buddhasaddassavanena vimhito ‘‘buddhoti tvaṃ, bho purisa, vadesī’’ti āmagandhe vuttanayeneva tikkhattuṃ pucchitvā ‘‘ghosopi kho eso dullabho’’ti attamano bhagavato santikaṃ gantukāmo hutvā cintesi – ‘‘na yuttaṃ buddhassa santikaṃ tucchameva gantuṃ, kiṃ nu kho gahetvā gaccheyya’’nti. Puna cintesi – ‘‘buddhā nāma āmisagarukā na honti, handāhaṃ dhammapaṇṇākāraṃ gahetvā gacchāmī’’ti cattāro pañhe abhisaṅkhari –
‘‘কীদিসো মিত্তো ন সেৰিতব্বো, কীদিসো মিত্তো সেৰিতব্বো।
‘‘Kīdiso mitto na sevitabbo, kīdiso mitto sevitabbo;
কীদিসো পযোগো পযুঞ্জিতব্বো, কিং রসানং অগ্গ’’ন্তি॥
Kīdiso payogo payuñjitabbo, kiṃ rasānaṃ agga’’nti.
সো তে পঞ্হে গহেত্ৰা মজ্ঝিমদেসাভিমুখো পক্কমিত্ৰা অনুপুব্বেন সাৰত্থিং পত্ৰা জেতৰনং পৰিট্ঠো। ভগৰাপি তস্মিং সমযে ধম্মদেসনত্থায আসনে নিসিন্নোযেৰ হোতি। সো ভগৰন্তং দিস্ৰা অৰন্দিত্ৰাৰ একমন্তং অট্ঠাসি। ভগৰা ‘‘কচ্চি, ইসি, খমনীয’’ন্তিআদিনা নযেন সম্মোদি। সোপি ‘‘খমনীযং, ভো গোতমা’’তিআদিনা নযেন পটিসম্মোদিত্ৰা ‘‘যদি বুদ্ধো ভৰিস্সতি, মনসা পুচ্ছিতে পঞ্হে ৰাচায এৰ ৰিস্সজ্জেস্সতী’’তি মনসা এৰ ভগৰন্তং তে পঞ্হে পুচ্ছি। ভগৰা ব্রাহ্মণেন পুট্ঠো আদিপঞ্হং তাৰ ৰিস্সজ্জেতুং হিরিং তরন্তন্তি আরভিত্ৰা অড্ঢতেয্যা গাথাযো আহ।
So te pañhe gahetvā majjhimadesābhimukho pakkamitvā anupubbena sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ paviṭṭho. Bhagavāpi tasmiṃ samaye dhammadesanatthāya āsane nisinnoyeva hoti. So bhagavantaṃ disvā avanditvāva ekamantaṃ aṭṭhāsi. Bhagavā ‘‘kacci, isi, khamanīya’’ntiādinā nayena sammodi. Sopi ‘‘khamanīyaṃ, bho gotamā’’tiādinā nayena paṭisammoditvā ‘‘yadi buddho bhavissati, manasā pucchite pañhe vācāya eva vissajjessatī’’ti manasā eva bhagavantaṃ te pañhe pucchi. Bhagavā brāhmaṇena puṭṭho ādipañhaṃ tāva vissajjetuṃ hiriṃ tarantanti ārabhitvā aḍḍhateyyā gāthāyo āha.
২৫৬. তাসং অত্থো – হিরিং তরন্তন্তি হিরিং অতিক্কমন্তং অহিরিকং নিল্লজ্জং। ৰিজিগুচ্ছমানন্তি অসুচিমিৰ পস্সমানং। অহিরিকো হি হিরিং জিগুচ্ছতি অসুচিমিৰ পস্সতি, তেন নং ন ভজতি ন অল্লীযতি। তেন ৰুত্তং ‘‘ৰিজিগুচ্ছমান’’ন্তি। তৰাহমস্মি ইতি ভাসমানন্তি ‘‘অহং, সম্ম, তৰ সহাযো হিতকামো সুখকামো, জীৰিতম্পি মে তুয্হং অত্থায পরিচ্চত্ত’’ন্তি এৰমাদিনা নযেন ভাসমানং। সয্হানি কম্মানি অনাদিযন্তন্তি এৰং ভাসিত্ৰাপি চ সয্হানি কাতুং সক্কানিপি তস্স কম্মানি অনাদিযন্তং করণত্থায অসমাদিযন্তং। অথ ৰা চিত্তেন তত্থ আদরমত্তম্পি অকরোন্তং, অপিচ খো পন উপ্পন্নেসু কিচ্চেসু ব্যসনমেৰ দস্সেন্তং। নেসো মমন্তি ইতি নং ৰিজঞ্ঞাতি তং এৰরূপং ‘‘মিত্তপটিরূপকো এসো, নেসো মে মিত্তো’’তি এৰং পণ্ডিতো পুরিসো ৰিজানেয্য।
256. Tāsaṃ attho – hiriṃ tarantanti hiriṃ atikkamantaṃ ahirikaṃ nillajjaṃ. Vijigucchamānanti asucimiva passamānaṃ. Ahiriko hi hiriṃ jigucchati asucimiva passati, tena naṃ na bhajati na allīyati. Tena vuttaṃ ‘‘vijigucchamāna’’nti. Tavāhamasmi iti bhāsamānanti ‘‘ahaṃ, samma, tava sahāyo hitakāmo sukhakāmo, jīvitampi me tuyhaṃ atthāya pariccatta’’nti evamādinā nayena bhāsamānaṃ. Sayhāni kammāni anādiyantanti evaṃ bhāsitvāpi ca sayhāni kātuṃ sakkānipi tassa kammāni anādiyantaṃ karaṇatthāya asamādiyantaṃ. Atha vā cittena tattha ādaramattampi akarontaṃ, apica kho pana uppannesu kiccesu byasanameva dassentaṃ. Neso mamanti iti naṃ vijaññāti taṃ evarūpaṃ ‘‘mittapaṭirūpako eso, neso me mitto’’ti evaṃ paṇḍito puriso vijāneyya.
২৫৭. অনন্ৰযন্তি যং অত্থং দস্সামি, করিস্সামীতি চ ভাসতি, তেন অননুগতং। পিযং ৰাচং যো মিত্তেসু পকুব্বতীতি যো অতীতানাগতেহি পদেহি পটিসন্থরন্তো নিরত্থকেন সঙ্গণ্হন্তো কেৰলং ব্যঞ্জনচ্ছাযামত্তেনেৰ পিযং মিত্তেসু ৰাচং পৰত্তেতি। অকরোন্তং ভাসমানং, পরিজানন্তি পণ্ডিতাতি এৰরূপং যং ভাসতি, তং অকরোন্তং, কেৰলং ৰাচায ভাসমানং ‘‘ৰচীপরমো নামেস অমিত্তো মিত্তপটিরূপকো’’তি এৰং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা পণ্ডিতা জানন্তি।
257.Ananvayanti yaṃ atthaṃ dassāmi, karissāmīti ca bhāsati, tena ananugataṃ. Piyaṃ vācaṃ yo mittesu pakubbatīti yo atītānāgatehi padehi paṭisantharanto niratthakena saṅgaṇhanto kevalaṃ byañjanacchāyāmatteneva piyaṃ mittesu vācaṃ pavatteti. Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitāti evarūpaṃ yaṃ bhāsati, taṃ akarontaṃ, kevalaṃ vācāya bhāsamānaṃ ‘‘vacīparamo nāmesa amitto mittapaṭirūpako’’ti evaṃ paricchinditvā paṇḍitā jānanti.
২৫৮. ন সো মিত্তো যো সদা অপ্পমত্তো, ভেদাসঙ্কী রন্ধমেৰানুপস্সীতি যো ভেদমেৰ আসঙ্কমানো কতমধুরেন উপচারেন সদা অপ্পমত্তো ৰিহরতি, যংকিঞ্চি অস্সতিযা অমনসিকারেন কতং, অঞ্ঞাণকেন ৰা অকতং, ‘‘যদা মং গরহিস্সতি, তদা নং এতেন পটিচোদেস্সামী’’তি এৰং রন্ধমেৰ অনুপস্সতি, ন সো মিত্তো সেৰিতব্বোতি।
258.Na so mitto yo sadā appamatto, bhedāsaṅkī randhamevānupassīti yo bhedameva āsaṅkamāno katamadhurena upacārena sadā appamatto viharati, yaṃkiñci assatiyā amanasikārena kataṃ, aññāṇakena vā akataṃ, ‘‘yadā maṃ garahissati, tadā naṃ etena paṭicodessāmī’’ti evaṃ randhameva anupassati, na so mitto sevitabboti.
এৰং ভগৰা ‘‘কীদিসো মিত্তো ন সেৰিতব্বো’’তি ইমং আদিপঞ্হং ৰিস্সজ্জেত্ৰা দুতিযং ৰিস্সজ্জেতুং ‘‘যস্মিঞ্চ সেতী’’তি ইমং উপড্ঢগাথমাহ। তস্সত্থো যস্মিঞ্চ মিত্তে মিত্তো তস্স হদযমনুপৰিসিত্ৰা সযনেন যথা নাম পিতু উরসি পুত্তো ‘‘ইমস্স মযি উরসি সযন্তে দুক্খং ৰা অনত্তমনতা ৰা ভৰেয্যা’’তিআদীহি অপরিসঙ্কমানো নিব্বিসঙ্কো হুত্ৰা সেতি, এৰমেৰং দারধনজীৰিতাদীসু ৰিস্সাসং করোন্তো মিত্তভাৰেন নিব্বিসঙ্কো সেতি। যো চ পরেহি কারণসতং কারণসহস্সম্পি ৰত্ৰা অভেজ্জো, স ৰে মিত্তো সেৰিতব্বোতি।
Evaṃ bhagavā ‘‘kīdiso mitto na sevitabbo’’ti imaṃ ādipañhaṃ vissajjetvā dutiyaṃ vissajjetuṃ ‘‘yasmiñca setī’’ti imaṃ upaḍḍhagāthamāha. Tassattho yasmiñca mitte mitto tassa hadayamanupavisitvā sayanena yathā nāma pitu urasi putto ‘‘imassa mayi urasi sayante dukkhaṃ vā anattamanatā vā bhaveyyā’’tiādīhi aparisaṅkamāno nibbisaṅko hutvā seti, evamevaṃ dāradhanajīvitādīsu vissāsaṃ karonto mittabhāvena nibbisaṅko seti. Yo ca parehi kāraṇasataṃ kāraṇasahassampi vatvā abhejjo, sa ve mitto sevitabboti.
২৫৯. এৰং ভগৰা ‘‘কীদিসো মিত্তো সেৰিতব্বো’’তি এৰং দুতিযপঞ্হং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ততিযং ৰিস্সজ্জেতুং ‘‘পামুজ্জকরণ’’ন্তি গাথমাহ। তস্সত্থো – পামুজ্জং করোতীতি পামুজ্জকরণং। ঠানন্তি কারণং। কিং পন তন্তি? ৰীরিযং। তঞ্হি ধম্মূপসঞ্হিতং পীতিপামোজ্জসুখমুপ্পাদনতো পামুজ্জকরণন্তি ৰুচ্চতি। যথাহ ‘‘স্ৰাখাতে, ভিক্খৰে, ধম্মৰিনযে যো আরদ্ধৰীরিযো, সো সুখং ৰিহরতী’’তি (অ॰ নি॰ ১.৩১৯)। পসংসং আৰহতীতি পসংসাৰহনং। আদিতো দিব্বমানুসকসুখানং , পরিযোসানে নিব্বানসুখস্স আৰহনতো ফলূপচারেন সুখং। ফলং পটিকঙ্খমানো ফলানিসংসো। ভাৰেতীতি ৰড্ঢেতি। ৰহন্তো পোরিসং ধুরন্তি পুরিসানুচ্ছৰিকং ভারং আদায ৰিহরন্তো এতং সম্মপ্পধানৰীরিযসঙ্খাতং ঠানং ভাৰেতি, ঈদিসো পযোগো সেৰিতব্বোতি।
259. Evaṃ bhagavā ‘‘kīdiso mitto sevitabbo’’ti evaṃ dutiyapañhaṃ vissajjetvā tatiyaṃ vissajjetuṃ ‘‘pāmujjakaraṇa’’nti gāthamāha. Tassattho – pāmujjaṃ karotīti pāmujjakaraṇaṃ. Ṭhānanti kāraṇaṃ. Kiṃ pana tanti? Vīriyaṃ. Tañhi dhammūpasañhitaṃ pītipāmojjasukhamuppādanato pāmujjakaraṇanti vuccati. Yathāha ‘‘svākhāte, bhikkhave, dhammavinaye yo āraddhavīriyo, so sukhaṃ viharatī’’ti (a. ni. 1.319). Pasaṃsaṃ āvahatīti pasaṃsāvahanaṃ. Ādito dibbamānusakasukhānaṃ , pariyosāne nibbānasukhassa āvahanato phalūpacārena sukhaṃ. Phalaṃ paṭikaṅkhamāno phalānisaṃso. Bhāvetīti vaḍḍheti. Vahanto porisaṃ dhuranti purisānucchavikaṃ bhāraṃ ādāya viharanto etaṃ sammappadhānavīriyasaṅkhātaṃ ṭhānaṃ bhāveti, īdiso payogo sevitabboti.
২৬০. এৰং ভগৰা ‘‘কীদিসো পযোগো পযুঞ্জিতব্বো’’তি ততিযপঞ্হং ৰিস্সজ্জেত্ৰা চতুত্থং ৰিস্সজ্জেতুং ‘‘পৰিৰেকরস’’ন্তি গাথমাহ। তত্থ পৰিৰেকোতি কিলেসৰিৰেকতো জাতত্তা অগ্গফলং ৰুচ্চতি, তস্স রসোতি অস্সাদনট্ঠেন তংসম্পযুত্তং সুখং। উপসমোপি কিলেসূপসমন্তে জাতত্তা নিব্বানসঙ্খাতউপসমারম্মণত্তা ৰা তদেৰ, ধম্মপীতিরসোপি অরিযধম্মতো অনপেতায নিব্বানসঙ্খাতে ধম্মে উপ্পন্নায পীতিযা রসত্তা তদেৰ। তং পৰিৰেকরসং উপসমস্স চ রসং পিত্ৰা তদেৰ ধম্মপীতিরসং পিৰং নিদ্দরো হোতি নিপ্পাপো, পিৰিত্ৰাপি কিলেসপরিল়াহাভাৰেন নিদ্দরো, পিৰন্তোপি পহীনপাপত্তা নিপ্পাপো হোতি, তস্মা এতং রসানমগ্গন্তি। কেচি পন ‘‘ঝাননিব্বানপচ্চৰেক্খণানং কাযচিত্তউপধিৰিৰেকানঞ্চ ৰসেন পৰিৰেকরসাদযো তযো এৰ এতে ধম্মা’’তি যোজেন্তি , পুরিমমেৰ সুন্দরং। এৰং ভগৰা চতুত্থপঞ্হং ৰিস্সজ্জেন্তো অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি। দেসনাপরিযোসানে ব্রাহ্মণো ভগৰতো সন্তিকে পব্বজিত্ৰা কতিপাহেনেৰ পটিসম্ভিদাপ্পত্তো অরহা অহোসীতি।
260. Evaṃ bhagavā ‘‘kīdiso payogo payuñjitabbo’’ti tatiyapañhaṃ vissajjetvā catutthaṃ vissajjetuṃ ‘‘pavivekarasa’’nti gāthamāha. Tattha pavivekoti kilesavivekato jātattā aggaphalaṃ vuccati, tassa rasoti assādanaṭṭhena taṃsampayuttaṃ sukhaṃ. Upasamopi kilesūpasamante jātattā nibbānasaṅkhātaupasamārammaṇattā vā tadeva, dhammapītirasopi ariyadhammato anapetāya nibbānasaṅkhāte dhamme uppannāya pītiyā rasattā tadeva. Taṃ pavivekarasaṃ upasamassa ca rasaṃ pitvā tadeva dhammapītirasaṃ pivaṃ niddaro hoti nippāpo, pivitvāpi kilesapariḷāhābhāvena niddaro, pivantopi pahīnapāpattā nippāpo hoti, tasmā etaṃ rasānamagganti. Keci pana ‘‘jhānanibbānapaccavekkhaṇānaṃ kāyacittaupadhivivekānañca vasena pavivekarasādayo tayo eva ete dhammā’’ti yojenti , purimameva sundaraṃ. Evaṃ bhagavā catutthapañhaṃ vissajjento arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi. Desanāpariyosāne brāhmaṇo bhagavato santike pabbajitvā katipāheneva paṭisambhidāppatto arahā ahosīti.
পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায হিরিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Suttanipāta-aṭṭhakathāya hirisuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
পঠমো ভাগো নিট্ঠিতো।
Paṭhamo bhāgo niṭṭhito.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / সুত্তনিপাতপাল়ি • Suttanipātapāḷi / ৩. হিরিসুত্তং • 3. Hirisuttaṃ
