Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā

[৫০৯] ১৩. হত্থিপালজাতকৰণ্ণনা

[509] 13. Hatthipālajātakavaṇṇanā

চিরস্সং ৰত পস্সামাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মহাভিনিক্খমনং আরব্ভ কথেসি। তদা হি সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি তথাগতো মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।

Cirassaṃ vata passāmāti idaṃ satthā jetavane viharanto mahābhinikkhamanaṃ ārabbha kathesi. Tadā hi satthā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi tathāgato mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.

অতীতে বারাণসিযং এসুকারী নাম রাজা অহোসি। তস্স পুরোহিতো দহরকালতো পট্ঠায পিযসহাযো। তে উভোপি অপুত্তকা অহেসুং। তে একদিৰসং সুখসযনে নিসিন্না মন্তযিংসু ‘‘অম্হাকং ইস্সরিযং মহন্তং, পুত্তো ৰা ধীতা ৰা নত্থি, কিং নু খো কত্তব্ব’’ন্তি। ততো রাজা পুরোহিতং আহ – ‘‘সম্ম, সচে তৰ গেহে পুত্তো জাযিস্সতি, মম রজ্জস্স সামিকো ভৰিস্সতি, সচে মম পুত্তো জাযিস্সতি, তৰ গেহে ভোগানং সামিকো ভৰিস্সতী’’তি। এৰং উভোপি অঞ্ঞমঞ্ঞং সঙ্করিংসু।

Atīte bārāṇasiyaṃ esukārī nāma rājā ahosi. Tassa purohito daharakālato paṭṭhāya piyasahāyo. Te ubhopi aputtakā ahesuṃ. Te ekadivasaṃ sukhasayane nisinnā mantayiṃsu ‘‘amhākaṃ issariyaṃ mahantaṃ, putto vā dhītā vā natthi, kiṃ nu kho kattabba’’nti. Tato rājā purohitaṃ āha – ‘‘samma, sace tava gehe putto jāyissati, mama rajjassa sāmiko bhavissati, sace mama putto jāyissati, tava gehe bhogānaṃ sāmiko bhavissatī’’ti. Evaṃ ubhopi aññamaññaṃ saṅkariṃsu.

অথেকদিৰসং পুরোহিতো ভোগগামং গন্ত্ৰা আগমনকালে দক্খিণদ্ৰারেন নগরং পৰিসন্তো বহিনগরে একং বহুপুত্তিকং নাম দুগ্গতিত্থিং পস্সি। তস্সা সত্ত পুত্তা সব্বেৰ অরোগা, একো পচনভাজনকপল্লং গণ্হি, একো সযনকটসারকং, একো পুরতো গচ্ছতি, একো পচ্ছতো, একো অঙ্গুলিং গণ্হি, একো অঙ্কে নিসিন্নো, একো খন্ধে। অথ নং পুরোহিতো পুচ্ছি ‘‘ভদ্দে, ইমেসং দারকানং পিতা কুহি’’ন্তি? ‘‘সামি, ইমেসং পিতা নাম নিবদ্ধো নত্থী’’তি। ‘‘এৰরূপে সত্ত পুত্তে কিন্তি কত্ৰা অলত্থা’’তি? সা অঞ্ঞং গহণং অপস্সন্তী নগরদ্ৰারে ঠিতং নিগ্রোধরুক্খং দস্সেত্ৰা ‘‘সামি এতস্মিং নিগ্রোধে অধিৰত্থায দেৰতায সন্তিকে পত্থেত্ৰা লভিং, এতায মে পুত্তা দিন্না’’তি আহ। পুরোহিতো ‘‘তেন হি গচ্ছ ত্ৰ’’ন্তি রথা ওরুয্হ নিগ্রোধমূলং গন্ত্ৰা সাখায গহেত্ৰা চালেত্ৰা ‘‘অম্ভো দেৰতে, ত্ৰং রঞ্ঞো সন্তিকা কিং নাম ন লভসি, রাজা তে অনুসংৰচ্ছরং সহস্সং ৰিস্সজ্জেত্ৰা বলিকম্মং করোতি, তস্স পুত্তং ন দেসি, এতায দুগ্গতিত্থিযা তৰ কো উপকারো কতো, যেনস্সা সত্ত পুত্তে অদাসি। সচে অম্হাকং রঞ্ঞো পুত্তং ন দেসি, ইতো তং সত্তমে দিৰসে সমূলং ছিন্দাপেত্ৰা খণ্ডাখণ্ডিকং কারেস্সামী’’তি রুক্খদেৰতং তজ্জেত্ৰা পক্কামি। সো এতেন নিযামেনেৰ পুনদিৰসেপীতি পটিপাটিযা ছ দিৰসে কথেসি। ছট্ঠে পন দিৰসে সাখায গহেত্ৰা ‘‘রুক্খদেৰতে অজ্জেকরত্তিমত্তকমেৰ সেসং, সচে মে রঞ্ঞো পুত্তং ন দেসি, স্ৰে তং নিট্ঠাপেস্সামী’’তি আহ।

Athekadivasaṃ purohito bhogagāmaṃ gantvā āgamanakāle dakkhiṇadvārena nagaraṃ pavisanto bahinagare ekaṃ bahuputtikaṃ nāma duggatitthiṃ passi. Tassā satta puttā sabbeva arogā, eko pacanabhājanakapallaṃ gaṇhi, eko sayanakaṭasārakaṃ, eko purato gacchati, eko pacchato, eko aṅguliṃ gaṇhi, eko aṅke nisinno, eko khandhe. Atha naṃ purohito pucchi ‘‘bhadde, imesaṃ dārakānaṃ pitā kuhi’’nti? ‘‘Sāmi, imesaṃ pitā nāma nibaddho natthī’’ti. ‘‘Evarūpe satta putte kinti katvā alatthā’’ti? Sā aññaṃ gahaṇaṃ apassantī nagaradvāre ṭhitaṃ nigrodharukkhaṃ dassetvā ‘‘sāmi etasmiṃ nigrodhe adhivatthāya devatāya santike patthetvā labhiṃ, etāya me puttā dinnā’’ti āha. Purohito ‘‘tena hi gaccha tva’’nti rathā oruyha nigrodhamūlaṃ gantvā sākhāya gahetvā cāletvā ‘‘ambho devate, tvaṃ rañño santikā kiṃ nāma na labhasi, rājā te anusaṃvaccharaṃ sahassaṃ vissajjetvā balikammaṃ karoti, tassa puttaṃ na desi, etāya duggatitthiyā tava ko upakāro kato, yenassā satta putte adāsi. Sace amhākaṃ rañño puttaṃ na desi, ito taṃ sattame divase samūlaṃ chindāpetvā khaṇḍākhaṇḍikaṃ kāressāmī’’ti rukkhadevataṃ tajjetvā pakkāmi. So etena niyāmeneva punadivasepīti paṭipāṭiyā cha divase kathesi. Chaṭṭhe pana divase sākhāya gahetvā ‘‘rukkhadevate ajjekarattimattakameva sesaṃ, sace me rañño puttaṃ na desi, sve taṃ niṭṭhāpessāmī’’ti āha.

রুক্খদেৰতা আৰজ্জেত্ৰা তং কারণং তথতো ঞত্ৰা ‘‘অযং ব্রাহ্মণো পুত্তং অলভন্তো মম ৰিমানং নাসেস্সতি, কেন নু খো উপাযেন তস্স পুত্তং দাতুং ৰট্টতী’’তি চতুন্নং মহারাজানং সন্তিকং গন্ত্ৰা তমত্থং আরোচেসি। তে ‘‘মযং তস্স পুত্তং দাতুং ন সক্খিস্সামা’’তি ৰদিংসু। অট্ঠৰীসতিযক্খসেনাপতীনং সন্তিকং অগমাসি, তেপি তথেৰাহংসু। সক্কস্স দেৰরঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা কথেসি। সোপি ‘‘লভিস্সতি নু খো রাজা অনুচ্ছৰিকে পুত্তে, উদাহু নো’’তি উপধারেন্তো পুঞ্ঞৰন্তে চত্তারো দেৰপুত্তে পস্সি। তে কির পুরিমভৰে বারাণসিযং পেসকারা হুত্ৰা তেন কম্মেন লদ্ধকং পঞ্চকোট্ঠাসং কত্ৰা চত্তারো কোট্ঠাসে পরিভুঞ্জিংসু. পঞ্চমং গহেত্ৰা একতোৰ দানং অদংসু। তে ততো চুতা তাৰতিংসভৰনে নিব্বত্তিংসু, ততো যামভৰনেতি এৰং অনুলোমপটিলোমং ছসু দেৰলোকেসু সম্পত্তিং অনুভৰন্তা ৰিচরন্তি। তদা পন নেসং তাৰতিংসভৰনতো চৰিত্ৰা যামভৰনং গমনৰারো হোতি। সক্কো তেসং সন্তিকং গন্ত্ৰা পক্কোসিত্ৰা ‘‘মারিসা, তুম্হেহি মনুস্সলোকং গন্তুং ৰট্টতি, এসুকারীরঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তথা’’তি আহ। তে তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘সাধু দেৰ, গমিস্সাম, ন পনম্হাকং রাজকুলেনত্থো, পুরোহিতস্স গেহে নিব্বত্তিত্ৰা দহরকালেযেৰ কামে পহায পব্বজিস্সামা’’তি ৰদিংসু। সক্কো ‘‘সাধূ’’তি তেসং পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা আগন্ত্ৰা রুক্খদেৰতায তমত্থং আরোচেসি। সা তুট্ঠমানসা সক্কং ৰন্দিত্ৰা অত্তনো ৰিমানমেৰ গতা।

Rukkhadevatā āvajjetvā taṃ kāraṇaṃ tathato ñatvā ‘‘ayaṃ brāhmaṇo puttaṃ alabhanto mama vimānaṃ nāsessati, kena nu kho upāyena tassa puttaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti catunnaṃ mahārājānaṃ santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocesi. Te ‘‘mayaṃ tassa puttaṃ dātuṃ na sakkhissāmā’’ti vadiṃsu. Aṭṭhavīsatiyakkhasenāpatīnaṃ santikaṃ agamāsi, tepi tathevāhaṃsu. Sakkassa devarañño santikaṃ gantvā kathesi. Sopi ‘‘labhissati nu kho rājā anucchavike putte, udāhu no’’ti upadhārento puññavante cattāro devaputte passi. Te kira purimabhave bārāṇasiyaṃ pesakārā hutvā tena kammena laddhakaṃ pañcakoṭṭhāsaṃ katvā cattāro koṭṭhāse paribhuñjiṃsu. pañcamaṃ gahetvā ekatova dānaṃ adaṃsu. Te tato cutā tāvatiṃsabhavane nibbattiṃsu, tato yāmabhavaneti evaṃ anulomapaṭilomaṃ chasu devalokesu sampattiṃ anubhavantā vicaranti. Tadā pana nesaṃ tāvatiṃsabhavanato cavitvā yāmabhavanaṃ gamanavāro hoti. Sakko tesaṃ santikaṃ gantvā pakkositvā ‘‘mārisā, tumhehi manussalokaṃ gantuṃ vaṭṭati, esukārīrañño aggamahesiyā kucchimhi nibbattathā’’ti āha. Te tassa vacanaṃ sutvā ‘‘sādhu deva, gamissāma, na panamhākaṃ rājakulenattho, purohitassa gehe nibbattitvā daharakāleyeva kāme pahāya pabbajissāmā’’ti vadiṃsu. Sakko ‘‘sādhū’’ti tesaṃ paṭiññaṃ gahetvā āgantvā rukkhadevatāya tamatthaṃ ārocesi. Sā tuṭṭhamānasā sakkaṃ vanditvā attano vimānameva gatā.

পুরোহিতোপি পুনদিৰসে বলৰপুরিসে সন্নিপাতাপেত্ৰা ৰাসিফরসুআদীনি গাহাপেত্ৰা রুক্খমূলং গন্ত্ৰা রুক্খসাখায গহেত্ৰা ‘‘অম্ভো দেৰতে, অজ্জ ময্হং তং যাচন্তস্স সত্তমো দিৰসো, ইদানি তে নিট্ঠানকালো’’তি আহ। ততো রুক্খদেৰতা মহন্তেনানুভাৰেন খন্ধৰিৰরতো নিক্খমিত্ৰা মধুরসরেন তং আমন্তেত্ৰা ‘ব্রাহ্মণ, তিট্ঠতু একো পুত্তো, চত্তারো তে পুত্তে দস্সামী’’তি আহ। ‘‘মম পুত্তেনত্থো নত্থি, অম্হাকং রঞ্ঞো পুত্তং দেহী’’তি। ‘‘তুয্হংযেৰ দেমী’’তি। ‘‘তেন হি মম দ্ৰে, রঞ্ঞো দ্ৰে দেহী’’তি। ‘‘রঞ্ঞো ন দেমি, চত্তারোপি তুয্হমেৰ দম্মি, তযা চ লদ্ধমত্তাৰ ভৰিস্সন্তি, অগারে পন অট্ঠত্ৰা দহরকালেযেৰ পব্বজিস্সন্তী’’তি। ‘‘ত্ৰং মে কেৰলং পুত্তে দেহি, অপব্বজনকারণং পন অম্হাকং ভারো’’তি। সা তস্স পুত্তৰরং দত্ৰা অত্তনো ভৰনং পাৰিসি। ততো পট্ঠায দেৰতায সক্কারো মহা অহোসি।

Purohitopi punadivase balavapurise sannipātāpetvā vāsipharasuādīni gāhāpetvā rukkhamūlaṃ gantvā rukkhasākhāya gahetvā ‘‘ambho devate, ajja mayhaṃ taṃ yācantassa sattamo divaso, idāni te niṭṭhānakālo’’ti āha. Tato rukkhadevatā mahantenānubhāvena khandhavivarato nikkhamitvā madhurasarena taṃ āmantetvā ‘brāhmaṇa, tiṭṭhatu eko putto, cattāro te putte dassāmī’’ti āha. ‘‘Mama puttenattho natthi, amhākaṃ rañño puttaṃ dehī’’ti. ‘‘Tuyhaṃyeva demī’’ti. ‘‘Tena hi mama dve, rañño dve dehī’’ti. ‘‘Rañño na demi, cattāropi tuyhameva dammi, tayā ca laddhamattāva bhavissanti, agāre pana aṭṭhatvā daharakāleyeva pabbajissantī’’ti. ‘‘Tvaṃ me kevalaṃ putte dehi, apabbajanakāraṇaṃ pana amhākaṃ bhāro’’ti. Sā tassa puttavaraṃ datvā attano bhavanaṃ pāvisi. Tato paṭṭhāya devatāya sakkāro mahā ahosi.

জেট্ঠকদেৰপুত্তো চৰিত্ৰা পুরোহিতস্স ব্রাহ্মণিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি। তস্স নামগ্গহণদিৰসে ‘‘হত্থিপালো’’তি নামং কত্ৰা অপব্বজনত্থায হত্থিগোপকে পটিচ্ছাপেসুং। সো তেসং সন্তিকে ৰড্ঢতি। তস্স পদসা গমনকালে দুতিযো চৰিত্ৰা অস্সা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি, তস্সপি জাতকালে ‘‘অস্সপালো’’তি নামং করিংসু। সো অস্সগোপকানং সন্তিকে ৰড্ঢতি। ততিযস্স জাতকালে ‘‘গোপালো’’তি নামং করিংসু। সো গোপালেহি সদ্ধিং ৰড্ঢতি। চতুত্থস্স জাতকালে ‘‘অজপালো’’তি নামং করিংসু। সো অজপালেহি সদ্ধিং ৰড্ঢতি। তে ৰুড্ঢিমন্ৰায সোভগ্গপ্পত্তা অহেসুং।

Jeṭṭhakadevaputto cavitvā purohitassa brāhmaṇiyā kucchimhi nibbatti. Tassa nāmaggahaṇadivase ‘‘hatthipālo’’ti nāmaṃ katvā apabbajanatthāya hatthigopake paṭicchāpesuṃ. So tesaṃ santike vaḍḍhati. Tassa padasā gamanakāle dutiyo cavitvā assā kucchimhi nibbatti, tassapi jātakāle ‘‘assapālo’’ti nāmaṃ kariṃsu. So assagopakānaṃ santike vaḍḍhati. Tatiyassa jātakāle ‘‘gopālo’’ti nāmaṃ kariṃsu. So gopālehi saddhiṃ vaḍḍhati. Catutthassa jātakāle ‘‘ajapālo’’ti nāmaṃ kariṃsu. So ajapālehi saddhiṃ vaḍḍhati. Te vuḍḍhimanvāya sobhaggappattā ahesuṃ.

অথ নেসং পব্বজিতভযেন রঞ্ঞো ৰিজিতা পব্বজিতে নীহরিংসু। সকলকাসিরট্ঠে একপব্বজিতোপি নাহোসি। তে কুমারা অতিফরুসা অহেসুং, যায দিসায গচ্ছন্তি, তায আহরিযমানং পণ্ণাকারং ৰিলুম্পন্তি। হত্থিপালস্স সোল়সৰস্সকালে কাযসম্পত্তিং দিস্ৰা রাজা চ পুরোহিতো চ ‘‘কুমারা মহল্লকা জাতা, ছত্তুস্সাপনসমযো, তেসং কিং নু খো কাতব্ব’’ন্তি মন্তেত্ৰা ‘‘এতে অভিসিত্তকালতো পট্ঠায অতিস্সরা ভৰিস্সন্তি, ততো ততো পব্বজিতা আগমিস্সন্তি, তে দিস্ৰা পব্বজিস্সন্তি, এতেসং পব্বজিতকালে জনপদো উল্লোল়ো ভৰিস্সতি, ৰীমংসিস্সাম তাৰ নে, পচ্ছা অভিসিঞ্চিস্সামা’’তি চিন্তেত্ৰা উভোপি ইসিৰেসং গহেত্ৰা ভিক্খং চরন্তা হত্থিপালস্স কুমারস্স নিৰেসনদ্ৰারং অগমংসু। কুমারো তে দিস্ৰাৰ তুট্ঠো পসন্নো উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা তিস্সো গাথা অভাসি –

Atha nesaṃ pabbajitabhayena rañño vijitā pabbajite nīhariṃsu. Sakalakāsiraṭṭhe ekapabbajitopi nāhosi. Te kumārā atipharusā ahesuṃ, yāya disāya gacchanti, tāya āhariyamānaṃ paṇṇākāraṃ vilumpanti. Hatthipālassa soḷasavassakāle kāyasampattiṃ disvā rājā ca purohito ca ‘‘kumārā mahallakā jātā, chattussāpanasamayo, tesaṃ kiṃ nu kho kātabba’’nti mantetvā ‘‘ete abhisittakālato paṭṭhāya atissarā bhavissanti, tato tato pabbajitā āgamissanti, te disvā pabbajissanti, etesaṃ pabbajitakāle janapado ulloḷo bhavissati, vīmaṃsissāma tāva ne, pacchā abhisiñcissāmā’’ti cintetvā ubhopi isivesaṃ gahetvā bhikkhaṃ carantā hatthipālassa kumārassa nivesanadvāraṃ agamaṃsu. Kumāro te disvāva tuṭṭho pasanno upasaṅkamitvā vanditvā tisso gāthā abhāsi –

৩৩৭.

337.

‘‘চিরস্সং ৰত পস্সাম, ব্রাহ্মণং দেৰৰণ্ণিনং।

‘‘Cirassaṃ vata passāma, brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ;

মহাজটং খারিধরং, পঙ্কদন্তং রজস্সিরং॥

Mahājaṭaṃ khāridharaṃ, paṅkadantaṃ rajassiraṃ.

৩৩৮.

338.

‘‘চিরস্সং ৰত পস্সাম, ইসিং ধম্মগুণে রতং।

‘‘Cirassaṃ vata passāma, isiṃ dhammaguṇe rataṃ;

কাসাযৰত্থৰসনং, ৰাকচীরং পটিচ্ছদং॥

Kāsāyavatthavasanaṃ, vākacīraṃ paṭicchadaṃ.

৩৩৯.

339.

‘‘আসনং উদকং পজ্জং, পটিগণ্হাতু নো ভৰং।

‘‘Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, paṭigaṇhātu no bhavaṃ;

অগ্ঘে ভৰন্তং পুচ্ছাম, অগ্ঘং কুরুতু নো ভৰ’’ন্তি॥

Agghe bhavantaṃ pucchāma, agghaṃ kurutu no bhava’’nti.

তত্থ ব্রাহ্মণন্তি বাহিতপাপব্রাহ্মণং। দেৰৰণ্ণিনন্তি সেট্ঠৰণ্ণিনং ঘোরতপং পরমতিক্খিন্দ্রিযং পব্বজিতভাৰং উপগতন্তি অত্থো। খারিধরন্তি খারিভারধরং। ইসিন্তি সীলক্খন্ধাদযো পরিযেসিত্ৰা ঠিতং। ধম্মগুণে রতন্তি সুচরিতকোট্ঠাসে অভিরতং। ‘‘আসন’’ন্তি ইদং তেসং নিসীদনত্থায আসনং পঞ্ঞপেত্ৰা গন্ধোদকঞ্চ পাদব্ভঞ্জনঞ্চ উপনেত্ৰা আহ। অগ্ঘেতি ইমে সব্বেপি আসনাদযো অগ্ঘে ভৰন্তং পুচ্ছাম। কুরুতু নোতি ইমে নো অগ্ঘে ভৰং পটিগ্গণ্হতূতি।

Tattha brāhmaṇanti bāhitapāpabrāhmaṇaṃ. Devavaṇṇinanti seṭṭhavaṇṇinaṃ ghoratapaṃ paramatikkhindriyaṃ pabbajitabhāvaṃ upagatanti attho. Khāridharanti khāribhāradharaṃ. Isinti sīlakkhandhādayo pariyesitvā ṭhitaṃ. Dhammaguṇe ratanti sucaritakoṭṭhāse abhirataṃ. ‘‘Āsana’’nti idaṃ tesaṃ nisīdanatthāya āsanaṃ paññapetvā gandhodakañca pādabbhañjanañca upanetvā āha. Aggheti ime sabbepi āsanādayo agghe bhavantaṃ pucchāma. Kurutu noti ime no agghe bhavaṃ paṭiggaṇhatūti.

এৰং সো তেসু একেকং ৰারেনাহ। অথ নং পুরোহিতো আহ – ‘‘তাত হত্থিপাল ত্ৰং অম্হে ‘কে ইমে’তি মঞ্ঞমানো এৰং কথেসী’’তি। ‘‘হেমৰন্তকা ইসযো’’তি। ‘‘ন মযং, তাত, ইসযো, এস রাজা এসুকারী, অহং তে পিতা পরোহিতো’’তি। ‘‘অথ কস্মা ইসিৰেসং গণ্হিত্থা’’তি? ‘‘তৰ ৰীমংসনত্থাযা’’তি। ‘‘মম কিং ৰীমংসথা’’তি? ‘‘সচে অম্হে দিস্ৰা ন পব্বজিস্সসি, অথ তং রজ্জে অভিসিঞ্চিতুং আগতাম্হা’’তি। ‘‘তাত ন মে রজ্জেনত্থো, পব্বজিস্সামহন্তি। অথ নং পিতা ‘‘তাত হত্থিপাল, নাযং কালো পব্বজ্জাযা’’তি ৰত্ৰা যথাজ্ঝাসযং অনুসাসন্তো চতুত্থগাথমাহ –

Evaṃ so tesu ekekaṃ vārenāha. Atha naṃ purohito āha – ‘‘tāta hatthipāla tvaṃ amhe ‘ke ime’ti maññamāno evaṃ kathesī’’ti. ‘‘Hemavantakā isayo’’ti. ‘‘Na mayaṃ, tāta, isayo, esa rājā esukārī, ahaṃ te pitā parohito’’ti. ‘‘Atha kasmā isivesaṃ gaṇhitthā’’ti? ‘‘Tava vīmaṃsanatthāyā’’ti. ‘‘Mama kiṃ vīmaṃsathā’’ti? ‘‘Sace amhe disvā na pabbajissasi, atha taṃ rajje abhisiñcituṃ āgatāmhā’’ti. ‘‘Tāta na me rajjenattho, pabbajissāmahanti. Atha naṃ pitā ‘‘tāta hatthipāla, nāyaṃ kālo pabbajjāyā’’ti vatvā yathājjhāsayaṃ anusāsanto catutthagāthamāha –

৩৪০.

340.

‘‘অধিচ্চ ৰেদে পরিযেস ৰিত্তং, পুত্তে গেহে তাত পতিট্ঠপেত্ৰা।

‘‘Adhicca vede pariyesa vittaṃ, putte gehe tāta patiṭṭhapetvā;

গন্ধে রসে পচ্চনুভুয্য সব্বং, অরঞ্ঞং সাধু মুনি সো পসত্থো’’তি॥

Gandhe rase paccanubhuyya sabbaṃ, araññaṃ sādhu muni so pasattho’’ti.

তত্থ অধিচ্চাতি সজ্ঝাযিত্ৰা। পুত্তেতি ছত্তং উস্সাপেত্ৰা নাটকে ৰারেন উপট্ঠাপেত্ৰা পুত্তধীতাহি ৰড্ঢিত্ৰা তে পুত্তে গেহে পতিট্ঠাপেত্ৰাতি অত্থো। সব্বন্তি এতে চ গন্ধরসে সেসঞ্চ সব্বং ৰত্থুকামং অনুভৰিত্ৰা। অরঞ্ঞং সাধু মুনি সো পসত্থোতি পচ্ছা মহল্লককালে পব্বজিতস্স অরঞ্ঞং সাধু লদ্ধকং হোতি। যো এৰরূপে কালে পব্বজতি, সো মুনি বুদ্ধাদীহি অরিযেহি পসত্থোতি ৰদতি।

Tattha adhiccāti sajjhāyitvā. Putteti chattaṃ ussāpetvā nāṭake vārena upaṭṭhāpetvā puttadhītāhi vaḍḍhitvā te putte gehe patiṭṭhāpetvāti attho. Sabbanti ete ca gandharase sesañca sabbaṃ vatthukāmaṃ anubhavitvā. Araññaṃ sādhu muni so pasatthoti pacchā mahallakakāle pabbajitassa araññaṃ sādhu laddhakaṃ hoti. Yo evarūpe kāle pabbajati, so muni buddhādīhi ariyehi pasatthoti vadati.

ততো হত্থিপালো গাথমাহ –

Tato hatthipālo gāthamāha –

৩৪১.

341.

‘‘ৰেদা ন সচ্চা ন চ ৰিত্তলাভো, ন পুত্তলাভেন জরং ৰিহন্তি।

‘‘Vedā na saccā na ca vittalābho, na puttalābhena jaraṃ vihanti;

গন্ধে রসে মুচ্চনমাহু সন্তো, সকম্মুনা হোতি ফলূপপত্তী’’তি॥

Gandhe rase muccanamāhu santo, sakammunā hoti phalūpapattī’’ti.

তত্থ ন সচ্চাতি যং সগ্গঞ্চ মগ্গঞ্চ ৰদন্তি, ন তং সাধেন্তি, তুচ্ছা নিস্সারা নিপ্ফলা। ন চ ৰিত্তলাভোতি ধনলাভোপি পঞ্চসাধারণত্তা সব্বো একসভাৰো ন হোতি। জরন্তি তাত, জরং ৰা ব্যাধিমরণং ৰা ন কোচি পুত্তলাভেন পটিবাহিতুং সমত্থো নাম অত্থি। দুক্খমূলা হেতে উপধযো। গন্ধে রসেতি গন্ধে চ রসে চ সেসেসু আরম্মণেসু চ মুচ্চনং মুত্তিমেৰ বুদ্ধাদযো পণ্ডিতা কথেন্তি। সকম্মুনাতি অত্তনা কতকম্মেনেৰ সত্তানং ফলূপপত্তি ফলনিপ্ফত্তি হোতি। কম্মস্সকা হি, তাত, সত্তাতি।

Tattha na saccāti yaṃ saggañca maggañca vadanti, na taṃ sādhenti, tucchā nissārā nipphalā. Na ca vittalābhoti dhanalābhopi pañcasādhāraṇattā sabbo ekasabhāvo na hoti. Jaranti tāta, jaraṃ vā byādhimaraṇaṃ vā na koci puttalābhena paṭibāhituṃ samattho nāma atthi. Dukkhamūlā hete upadhayo. Gandhe raseti gandhe ca rase ca sesesu ārammaṇesu ca muccanaṃ muttimeva buddhādayo paṇḍitā kathenti. Sakammunāti attanā katakammeneva sattānaṃ phalūpapatti phalanipphatti hoti. Kammassakā hi, tāta, sattāti.

কুমারস্স ৰচনং সুত্ৰা রাজা গাথমাহ –

Kumārassa vacanaṃ sutvā rājā gāthamāha –

৩৪২.

342.

‘‘অদ্ধা হি সচ্চং ৰচনং তৰেতং, সকম্মুনা হোতি ফলূপপত্তি।

‘‘Addhā hi saccaṃ vacanaṃ tavetaṃ, sakammunā hoti phalūpapatti;

জিণ্ণা চ মাতাপিতরো তৰীমে, পস্সেয্যুং তং ৰস্সসতং অরোগ’’ন্তি॥

Jiṇṇā ca mātāpitaro tavīme, passeyyuṃ taṃ vassasataṃ aroga’’nti.

তত্থ ৰস্সসতং অরোগন্তি এতে ৰস্সসতং অরোগং তং পস্সেয্যুং, ত্ৰম্পি ৰস্সসতং জীৰন্তো মাতাপিতরো পোসস্সূতি ৰদতি।

Tattha vassasataṃ aroganti ete vassasataṃ arogaṃ taṃ passeyyuṃ, tvampi vassasataṃ jīvanto mātāpitaro posassūti vadati.

তং সুত্ৰা কুমারো ‘‘দেৰ, ত্ৰং কিং নামেতং ৰদসী’’তি ৰত্ৰা দ্ৰে গাথা অভাসি –

Taṃ sutvā kumāro ‘‘deva, tvaṃ kiṃ nāmetaṃ vadasī’’ti vatvā dve gāthā abhāsi –

৩৪৩.

343.

‘‘যস্সস্স সক্খী মরণেন রাজ, জরায মেত্তী নরৰীরসেট্ঠ।

‘‘Yassassa sakkhī maraṇena rāja, jarāya mettī naravīraseṭṭha;

যো চাপি জঞ্ঞা ন মরিস্সং কদাচি, পস্সেয্যুং তং ৰস্সসতং অরোগং॥

Yo cāpi jaññā na marissaṃ kadāci, passeyyuṃ taṃ vassasataṃ arogaṃ.

৩৪৪.

344.

‘‘যথাপি নাৰং পুরিসো দকম্হি, এরেতি চে নং উপনেতি তীরং।

‘‘Yathāpi nāvaṃ puriso dakamhi, ereti ce naṃ upaneti tīraṃ;

এৰম্পি ব্যাধী সততং জরা চ, উপনেতি মচ্চং ৰসমন্তকস্সা’’তি॥

Evampi byādhī satataṃ jarā ca, upaneti maccaṃ vasamantakassā’’ti.

তত্থ সক্খীতি মিত্তধম্মো। মরণেনাতি দত্তো মতো মিত্তো মতোতি সম্মুতিমরণেন। জরাযাতি পাকটজরায ৰা সদ্ধিং যস্স মেত্তী ভৰেয্য, যস্সেতং মরণঞ্চ জরা চ মিত্তভাৰেন নাগচ্ছেয্যাতি অত্থো। এরেতি চে নন্তি মহারাজ, যথা নাম পুরিসো নদীতিত্থে উদকম্হি নাৰং ঠপেত্ৰা পরতীরগামিং জনং আরোপেত্ৰা সচে অরিত্তেন উপ্পীল়েন্তো ফিযেন কড্ঢন্তো চালেতি ঘট্টেতি, অথ নং পরতীরং নেতি। এৰং ব্যাধি জরা চ নিচ্চং অন্তকস্স মচ্চুনো ৰসং উপনেতিযেৰাতি।

Tattha sakkhīti mittadhammo. Maraṇenāti datto mato mitto matoti sammutimaraṇena. Jarāyāti pākaṭajarāya vā saddhiṃ yassa mettī bhaveyya, yassetaṃ maraṇañca jarā ca mittabhāvena nāgaccheyyāti attho. Ereti ce nanti mahārāja, yathā nāma puriso nadītitthe udakamhi nāvaṃ ṭhapetvā paratīragāmiṃ janaṃ āropetvā sace arittena uppīḷento phiyena kaḍḍhanto cāleti ghaṭṭeti, atha naṃ paratīraṃ neti. Evaṃ byādhi jarā ca niccaṃ antakassa maccuno vasaṃ upanetiyevāti.

এৰং ইমেসং সত্তানং জীৰিতসঙ্খারস্স পরিত্তভাৰং দস্সেত্ৰা ‘‘মহারাজ, তুম্হে তিট্ঠথ, তুম্হেহি সদ্ধিং কথযন্তমেৰ মং ব্যাধিজরামরণানি উপগচ্ছন্তি, অপ্পমত্তা হোথা’’তি ওৰাদং দত্ৰা রাজানঞ্চ পিতরঞ্চ ৰন্দিত্ৰা অত্তনো পরিচারকে গহেত্ৰা বারাণসিযং রজ্জং পহায ‘‘পব্বজিস্সামী’’তি নগরতো নিক্খমি। ‘‘পব্বজ্জা নামেসা সোভনা ভৰিস্সতী’’তি হত্থিপালকুমারেন সদ্ধিং মহাজনো নিক্খমি। যোজনিকা পরিসা অহোসি। সো তায পরিসায সদ্ধিং গঙ্গায তীরং পত্ৰা গঙ্গায উদকং ওলোকেত্ৰা কসিণপরিকম্মং কত্ৰা ঝানানি নিব্বত্তেত্ৰা চিন্তেসি ‘‘অযং সমাগমো মহা ভৰিস্সতি, মম তযো কনিট্ঠভাতরো মাতাপিতরো রাজা দেৰীতি সব্বে সপরিসা পব্বজিস্সন্তি, বারাণসী সুঞ্ঞা ভৰিস্সতি, যাৰ এতেসং আগমনা ইধেৰ ভৰিস্সামী’’তি। সো তত্থেৰ মহাজনস্স ওৰাদং দেন্তো নিসীদি।

Evaṃ imesaṃ sattānaṃ jīvitasaṅkhārassa parittabhāvaṃ dassetvā ‘‘mahārāja, tumhe tiṭṭhatha, tumhehi saddhiṃ kathayantameva maṃ byādhijarāmaraṇāni upagacchanti, appamattā hothā’’ti ovādaṃ datvā rājānañca pitarañca vanditvā attano paricārake gahetvā bārāṇasiyaṃ rajjaṃ pahāya ‘‘pabbajissāmī’’ti nagarato nikkhami. ‘‘Pabbajjā nāmesā sobhanā bhavissatī’’ti hatthipālakumārena saddhiṃ mahājano nikkhami. Yojanikā parisā ahosi. So tāya parisāya saddhiṃ gaṅgāya tīraṃ patvā gaṅgāya udakaṃ oloketvā kasiṇaparikammaṃ katvā jhānāni nibbattetvā cintesi ‘‘ayaṃ samāgamo mahā bhavissati, mama tayo kaniṭṭhabhātaro mātāpitaro rājā devīti sabbe saparisā pabbajissanti, bārāṇasī suññā bhavissati, yāva etesaṃ āgamanā idheva bhavissāmī’’ti. So tattheva mahājanassa ovādaṃ dento nisīdi.

পুনদিৰসে রাজা চ পুরোহিতো চ চিন্তযিংসু ‘‘হত্থিপালকুমারো তাৰ ‘রজ্জং পহায মহাজনং আদায পব্বজিস্সামী’তি গন্ত্ৰা গঙ্গাতীরে নিসিন্নো, অস্সপালং ৰীমংসিত্ৰা অভিসিঞ্চিস্সামা’’তি। তে ইসিৰেসেনেৰ তস্সপি গেহদ্ৰারং অগমংসু। সোপি তে দিস্ৰা পসন্নমানসো উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘চিরস্সং ৰত পস্সামা’’তিআদীনি ৰদন্তো তথেৰ পটিপজ্জি। তেপি তং তথেৰ ৰত্ৰা অত্তনো আগতকারণং কথযিংসু। সো ‘‘মম ভাতিকে হত্থিপালকুমারে সন্তে কথং পঠমতরং ময্হমেৰ সেতচ্ছত্তং পাপুণাতী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘তাত, ভাতা, তে ‘ন ময্হং রজ্জেনত্থো, পব্বজিস্সামী’তি ৰত্ৰা নিক্খন্তো’’তি ৰুত্তে ‘‘কহং পনেসো ইদানী’’তি ৰত্ৰা ‘‘গঙ্গাতীরে নিসিন্নো’’তি ৰুত্তে ‘‘তাত, মম ভাতরা ছড্ডিতখেল়েন কম্মং নত্থি, বালা হি পরিত্তকপঞ্ঞা সত্তা এতং কিলেসং জহিতুং ন সক্কোন্তি, অহং পন জহিস্সামী’’তি রঞ্ঞো চ পিতু চ ধম্মং দেসেন্তো দ্ৰে গাথা অভাসি –

Punadivase rājā ca purohito ca cintayiṃsu ‘‘hatthipālakumāro tāva ‘rajjaṃ pahāya mahājanaṃ ādāya pabbajissāmī’ti gantvā gaṅgātīre nisinno, assapālaṃ vīmaṃsitvā abhisiñcissāmā’’ti. Te isiveseneva tassapi gehadvāraṃ agamaṃsu. Sopi te disvā pasannamānaso upasaṅkamitvā ‘‘cirassaṃ vata passāmā’’tiādīni vadanto tatheva paṭipajji. Tepi taṃ tatheva vatvā attano āgatakāraṇaṃ kathayiṃsu. So ‘‘mama bhātike hatthipālakumāre sante kathaṃ paṭhamataraṃ mayhameva setacchattaṃ pāpuṇātī’’ti pucchitvā ‘‘tāta, bhātā, te ‘na mayhaṃ rajjenattho, pabbajissāmī’ti vatvā nikkhanto’’ti vutte ‘‘kahaṃ paneso idānī’’ti vatvā ‘‘gaṅgātīre nisinno’’ti vutte ‘‘tāta, mama bhātarā chaḍḍitakheḷena kammaṃ natthi, bālā hi parittakapaññā sattā etaṃ kilesaṃ jahituṃ na sakkonti, ahaṃ pana jahissāmī’’ti rañño ca pitu ca dhammaṃ desento dve gāthā abhāsi –

৩৪৫.

345.

‘‘পঙ্কো চ কামা পলিপো চ কামা, মনোহরা দুত্তরা মচ্চুধেয্যা।

‘‘Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā, manoharā duttarā maccudheyyā;

এতস্মিং পঙ্কে পলিপে ব্যসন্না, হীনত্তরূপা ন তরন্তি পারং॥

Etasmiṃ paṅke palipe byasannā, hīnattarūpā na taranti pāraṃ.

৩৪৬.

346.

‘‘অযং পুরে লুদ্দমকাসি কম্মং, স্ৰাযং গহীতো ন হি মোক্খিতো মে।

‘‘Ayaṃ pure luddamakāsi kammaṃ, svāyaṃ gahīto na hi mokkhito me;

ওরুন্ধিযা নং পরিরক্খিস্সামি, মাযং পুন লুদ্দমকাসি কম্ম’’ন্তি॥

Orundhiyā naṃ parirakkhissāmi, māyaṃ puna luddamakāsi kamma’’nti.

তত্থ পঙ্কোতি যো কোচি কদ্দমো। পলিপোতি সুখুমৰালুকমিস্সো সণ্হকদ্দমো। তত্থ কামা লগ্গাপনৰসেন পঙ্কো নাম, ওসীদাপনৰসেন পলিপো নামাতি ৰুত্তা। দুত্তরাতি দুরতিক্কমা। মচ্চুধেয্যাতি মচ্চুনো অধিট্ঠানা। এতেসু হি লগ্গা চেৰ অনুপৰিট্ঠা চ সত্তা উত্তরিতুং অসক্কোন্তা দুক্খক্খন্ধপরিযাযে ৰুত্তপ্পকারং দুক্খঞ্চেৰ মরণঞ্চ পাপুণন্তি। তেনাহ – ‘‘এতস্মিং পঙ্কে পলিপে ব্যসন্না হীনত্তরূপা ন তরন্তি পার’’ন্তি। তত্থ ব্যসন্নাতি সন্না। ‘‘ৰিসন্না’’তিপি পাঠো, অযমেৰত্থো। হীনত্তরূপাতি হীনচিত্তসভাৰা। ন তরন্তি পারন্তি নিব্বানপারং গন্তুং ন সক্কোন্তি।

Tattha paṅkoti yo koci kaddamo. Palipoti sukhumavālukamisso saṇhakaddamo. Tattha kāmā laggāpanavasena paṅko nāma, osīdāpanavasena palipo nāmāti vuttā. Duttarāti duratikkamā. Maccudheyyāti maccuno adhiṭṭhānā. Etesu hi laggā ceva anupaviṭṭhā ca sattā uttarituṃ asakkontā dukkhakkhandhapariyāye vuttappakāraṃ dukkhañceva maraṇañca pāpuṇanti. Tenāha – ‘‘etasmiṃ paṅke palipe byasannā hīnattarūpā na taranti pāra’’nti. Tattha byasannāti sannā. ‘‘Visannā’’tipi pāṭho, ayamevattho. Hīnattarūpāti hīnacittasabhāvā. Na taranti pāranti nibbānapāraṃ gantuṃ na sakkonti.

অযন্তি মহারাজ, অযং মমত্তভাৰো পুব্বে অস্সগোপকেহি সদ্ধিং ৰড্ঢন্তো মহাজনস্স ৰিলুম্পনৰিহেঠনাদিৰসেন বহুং লুদ্দং সাহসিককম্মং অকাসি। স্ৰাযং গহীতোতি সো অযং তস্স কম্মস্স ৰিপাকো মযা গহিতো। ন হি মোক্খিতো মেতি সংসারৰট্টে সতি ন হি মোক্খো ইতো অকুসলফলতো মম অত্থি। ওরুন্ধিযা নং পরিরক্খিস্সামীতি ইদানি নং কাযৰচীমনোদ্ৰারানি পিদহন্তো ওরুন্ধিত্ৰা পরিরক্খিস্সামি। কিংকারণা? মাযং পুন লুদ্দমকাসি কম্মং। অহঞ্হি ইতো পট্ঠায পাপং অকত্ৰা কল্যাণমেৰ করিস্সামি।

Ayanti mahārāja, ayaṃ mamattabhāvo pubbe assagopakehi saddhiṃ vaḍḍhanto mahājanassa vilumpanaviheṭhanādivasena bahuṃ luddaṃ sāhasikakammaṃ akāsi. Svāyaṃ gahītoti so ayaṃ tassa kammassa vipāko mayā gahito. Na hi mokkhito meti saṃsāravaṭṭe sati na hi mokkho ito akusalaphalato mama atthi. Orundhiyā naṃ parirakkhissāmīti idāni naṃ kāyavacīmanodvārāni pidahanto orundhitvā parirakkhissāmi. Kiṃkāraṇā? Māyaṃ puna luddamakāsi kammaṃ. Ahañhi ito paṭṭhāya pāpaṃ akatvā kalyāṇameva karissāmi.

এৰং অস্সপালকুমারো দ্ৰীহি গাথাহি ধম্মং দেসেত্ৰা ‘‘তিট্ঠথ তুম্হে, তুম্হেহি সদ্ধিং কথেন্তমেৰ মং ব্যাধিজরামরণানি উপগচ্ছন্তী’’তি ওৰাদং দত্ৰা যোজনিকং পরিসং গহেত্ৰা নিক্খমিত্ৰা হত্থিপালকুমারস্সেৰ সন্তিকং গতো। সো তস্স আকাসে নিসীদিত্ৰা ধম্মং দেসেত্ৰা ‘‘ভাতিক, অযং সমাগমো মহা ভৰিস্সতি, ইধেৰ তাৰ হোমা’’তি আহ। ইতরোপি ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি। পুনদিৰসে রাজা চ পুরোহিতো চ তেনেৰুপাযেন গোপালকুমারস্স নিৰেসনং গন্ত্ৰা তেনপি তথেৰ পটিনন্দিত্ৰা অত্তনো আগমনকারণং আচিক্খিংসু। সোপি অস্সপালকুমারো ৰিয পটিক্খিপিত্ৰা ‘‘অহং চিরতো পট্ঠায পব্বজিতুকামো ৰনে নট্ঠগোণং ৰিয পব্বজ্জং উপধারেন্তো ৰিচরামি, তেন মে নট্ঠগোণস্স পদং ৰিয ভাতিকানং গতমগ্গো দিট্ঠো, স্ৰাহং তেনেৰ মগ্গেন গমিস্সামী’’তি ৰত্ৰা গাথমাহ –

Evaṃ assapālakumāro dvīhi gāthāhi dhammaṃ desetvā ‘‘tiṭṭhatha tumhe, tumhehi saddhiṃ kathentameva maṃ byādhijarāmaraṇāni upagacchantī’’ti ovādaṃ datvā yojanikaṃ parisaṃ gahetvā nikkhamitvā hatthipālakumārasseva santikaṃ gato. So tassa ākāse nisīditvā dhammaṃ desetvā ‘‘bhātika, ayaṃ samāgamo mahā bhavissati, idheva tāva homā’’ti āha. Itaropi ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. Punadivase rājā ca purohito ca tenevupāyena gopālakumārassa nivesanaṃ gantvā tenapi tatheva paṭinanditvā attano āgamanakāraṇaṃ ācikkhiṃsu. Sopi assapālakumāro viya paṭikkhipitvā ‘‘ahaṃ cirato paṭṭhāya pabbajitukāmo vane naṭṭhagoṇaṃ viya pabbajjaṃ upadhārento vicarāmi, tena me naṭṭhagoṇassa padaṃ viya bhātikānaṃ gatamaggo diṭṭho, svāhaṃ teneva maggena gamissāmī’’ti vatvā gāthamāha –

৩৪৭.

347.

‘‘গৰংৰ নট্ঠং পুরিসো যথা ৰনে, অন্ৰেসতী রাজ অপস্সমানো।

‘‘Gavaṃva naṭṭhaṃ puriso yathā vane, anvesatī rāja apassamāno;

এৰং নট্ঠো এসুকারী মমত্থো, সোহং কথং ন গৰেসেয্যং রাজা’’তি॥

Evaṃ naṭṭho esukārī mamattho, sohaṃ kathaṃ na gaveseyyaṃ rājā’’ti.

তত্থ এসুকারীতি রাজানং আলপতি। মমত্থোতি ৰনে গোণো ৰিয মম পব্বজ্জাসঙ্খাতো অত্থো নট্ঠো। সোহন্তি সো অহং অজ্জ পব্বজিতানং মগ্গং দিস্ৰা কথং পব্বজ্জং ন গৰেসেয্যং, মম ভাতিকানং গতমগ্গমেৰ গমিস্সামি নরিন্দাতি।

Tattha esukārīti rājānaṃ ālapati. Mamatthoti vane goṇo viya mama pabbajjāsaṅkhāto attho naṭṭho. Sohanti so ahaṃ ajja pabbajitānaṃ maggaṃ disvā kathaṃ pabbajjaṃ na gaveseyyaṃ, mama bhātikānaṃ gatamaggameva gamissāmi narindāti.

অথ নং ‘‘তাত গোপাল, একাহং দ্ৰীহং আগমেহি, অম্হে সমস্সাসেত্ৰা পচ্ছা পব্বজিস্সসী’’তি ৰদিংসু। সো ‘‘মহারাজ, অজ্জ কত্তব্বকম্মং ‘স্ৰে করিস্সামী’তি ন ৰত্তব্বং, কল্যাণকম্মং নাম অজ্জেৰ কত্তব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা ইতরং গাথমাহ –

Atha naṃ ‘‘tāta gopāla, ekāhaṃ dvīhaṃ āgamehi, amhe samassāsetvā pacchā pabbajissasī’’ti vadiṃsu. So ‘‘mahārāja, ajja kattabbakammaṃ ‘sve karissāmī’ti na vattabbaṃ, kalyāṇakammaṃ nāma ajjeva kattabba’’nti vatvā itaraṃ gāthamāha –

৩৪৮.

348.

‘‘হিয্যোতি হিয্যতি পোসো, পরেতি পরিহাযতি।

‘‘Hiyyoti hiyyati poso, pareti parihāyati;

অনাগতং নেতমত্থীতি ঞত্ৰা, উপ্পন্নছন্দং কো পনুদেয্য ধীরো’’তি॥

Anāgataṃ netamatthīti ñatvā, uppannachandaṃ ko panudeyya dhīro’’ti.

তত্থ হিয্যোতি স্ৰেতি অত্থো। পরেতি পুনদিৰসে। ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘যো মহারাজ, অজ্জ কত্তব্বং কম্মং ‘স্ৰে’তি, স্ৰে কত্তব্বং কম্মং ‘পরে’তি ৰত্ৰা ন করোতি, সো ততো পরিহাযতি, ন তং কম্মং কাতুং সক্কোতী’’তি। এৰং গোপালো ভদ্দেকরত্তসুত্তং (ম॰ নি॰ ৩.২৭২ আদযো) নাম কথেসি। স্ৰাযমত্থো ভদ্দেকরত্তসুত্তেন কথেতব্বো। অনাগতং নেতমত্থীতি যং অনাগতং, তং ‘‘নেতং অত্থী’’তি ঞত্ৰা উপ্পন্নং কুসলচ্ছন্দং কো পণ্ডিতো পনুদেয্য হরেয্য।

Tattha hiyyoti sveti attho. Pareti punadivase. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘yo mahārāja, ajja kattabbaṃ kammaṃ ‘sve’ti, sve kattabbaṃ kammaṃ ‘pare’ti vatvā na karoti, so tato parihāyati, na taṃ kammaṃ kātuṃ sakkotī’’ti. Evaṃ gopālo bhaddekarattasuttaṃ (ma. ni. 3.272 ādayo) nāma kathesi. Svāyamattho bhaddekarattasuttena kathetabbo. Anāgataṃ netamatthīti yaṃ anāgataṃ, taṃ ‘‘netaṃ atthī’’ti ñatvā uppannaṃ kusalacchandaṃ ko paṇḍito panudeyya hareyya.

এৰং গোপালকুমারো দ্ৰীহি গাথাহি ধম্মং দেসেত্ৰা ‘‘তিট্ঠথ তুম্হে, তুম্হেহি সদ্ধিং কথেন্তমেৰ মং ব্যাধিজরামরণানি উপগচ্ছন্তী’’তি যোজনিকং পরিসং গহেত্ৰা নিক্খমিত্ৰা দ্ৰিন্নং ভাতিকানং সন্তিকং গতো। হত্থিপালো তস্সপি ধম্মং দেসেসি। পুনদিৰসে রাজা চ পুরোহিতো চ তেনেৰুপাযেন অজপালকুমারস্স নিৰেসনং গন্ত্ৰা তেনপি তথেৰ পটিনন্দিত্ৰা অত্তনো আগমনকারণং আচিক্খিত্ৰা ‘‘ছত্তং তে উস্সাপেস্সামা’’তি ৰদিংসু। কুমারো আহ – ‘‘ময্হং ভাতিকা কুহি’’ন্তি? তে ‘‘অম্হাকং রজ্জেনত্থো নত্থী’’তি সেতচ্ছত্তং পহায তিযোজনিকং পরিসং গহেত্ৰা নিক্খমিত্ৰা গঙ্গাতীরে নিসিন্নাতি। নাহং মম ভাতিকেহি ছড্ডিতখেল়ং সীসেনাদায ৰিচরিস্সামি, অহম্পি পব্বজিস্সামীতি। তাত, ত্ৰং তাৰ দহরো , অম্হাকং হত্থভারো, ৰযপ্পত্তকালে পব্বজিস্সসীতি। অথ নে কুমারো ‘‘কিং তুম্হে কথেথ, ননু ইমে সত্তা দহরকালেপি মহল্লককালেপি মরন্তিযেৰ, ‘অযং দহরকালে মরিস্সতি, অযং মহল্লককালে’তি কস্সচি হত্থে ৰা পাদে ৰা নিমিত্তং নত্থি, অহং মম মরণকালং ন জানামি, তস্মা ইদানেৰ পব্বজিস্সামী’’তি ৰত্ৰা দ্ৰে গাথা অভাসি –

Evaṃ gopālakumāro dvīhi gāthāhi dhammaṃ desetvā ‘‘tiṭṭhatha tumhe, tumhehi saddhiṃ kathentameva maṃ byādhijarāmaraṇāni upagacchantī’’ti yojanikaṃ parisaṃ gahetvā nikkhamitvā dvinnaṃ bhātikānaṃ santikaṃ gato. Hatthipālo tassapi dhammaṃ desesi. Punadivase rājā ca purohito ca tenevupāyena ajapālakumārassa nivesanaṃ gantvā tenapi tatheva paṭinanditvā attano āgamanakāraṇaṃ ācikkhitvā ‘‘chattaṃ te ussāpessāmā’’ti vadiṃsu. Kumāro āha – ‘‘mayhaṃ bhātikā kuhi’’nti? Te ‘‘amhākaṃ rajjenattho natthī’’ti setacchattaṃ pahāya tiyojanikaṃ parisaṃ gahetvā nikkhamitvā gaṅgātīre nisinnāti. Nāhaṃ mama bhātikehi chaḍḍitakheḷaṃ sīsenādāya vicarissāmi, ahampi pabbajissāmīti. Tāta, tvaṃ tāva daharo , amhākaṃ hatthabhāro, vayappattakāle pabbajissasīti. Atha ne kumāro ‘‘kiṃ tumhe kathetha, nanu ime sattā daharakālepi mahallakakālepi marantiyeva, ‘ayaṃ daharakāle marissati, ayaṃ mahallakakāle’ti kassaci hatthe vā pāde vā nimittaṃ natthi, ahaṃ mama maraṇakālaṃ na jānāmi, tasmā idāneva pabbajissāmī’’ti vatvā dve gāthā abhāsi –

৩৪৯.

349.

‘‘পস্সামি ৰোহং দহরং কুমারিং, মত্তূপমং কেতকপুপ্ফনেত্তং।

‘‘Passāmi vohaṃ daharaṃ kumāriṃ, mattūpamaṃ ketakapupphanettaṃ;

অভুত্তভোগে পঠমে ৰযস্মিং, আদায মচ্চু ৰজতে কুমারিং॥

Abhuttabhoge paṭhame vayasmiṃ, ādāya maccu vajate kumāriṃ.

৩৫০.

350.

‘‘যুৰা সুজাতো সুমুখো সুদস্সনো, সামো কুসুম্ভপরিকিণ্ণমস্সু।

‘‘Yuvā sujāto sumukho sudassano, sāmo kusumbhaparikiṇṇamassu;

হিত্ৰান কামে পটিকচ্চ গেহং, অনুজান মং পব্বজিস্সামি দেৰা’’তি॥

Hitvāna kāme paṭikacca gehaṃ, anujāna maṃ pabbajissāmi devā’’ti.

তত্থ ৰোতি নিপাতমত্তং, পস্সামিচ্চেৰাতি অত্থো। মত্তূপমন্তি হাসভাসৰিলাসেহি মত্তং ৰিয চরন্তিং। কেতকপুপ্ফনেত্তন্তি কেতকপুপ্ফপত্তং ৰিয পুথুলাযতনেত্তং। অভুত্তভোগেতি এৰং উত্তমরূপধরং কুমারিং পঠমৰযে ৰত্তমানং অভুত্তভোগমেৰ মাতাপিতূনং উপরি মহন্তং সোকং পাতেত্ৰা মচ্চু গহেত্ৰাৰ গচ্ছতি। সুজাতোতি সুসণ্ঠিতো। সুমুখোতি কঞ্চনাদাসপুণ্ণচন্দসদিসমুখো। সুদস্সনোতি উত্তমরূপধারিতায সম্পন্নদস্সনো। সামোতি সুৰণ্ণসামো। কুসুম্ভপরিকিণ্ণমস্সূতি সন্নিসিন্নট্ঠেন সুখুমট্ঠেন চ তরুণকুসুম্ভকেসরসদিসপরিকিণ্ণমস্সু। ইমিনা এৰরূপোপি কুমারো মচ্চুৰসং গচ্ছতি। তথাৰিধম্পি হি সিনেরুং উপ্পাতেন্তো ৰিয নিক্করুণো মচ্চু আদায গচ্ছতীতি দস্সেতি। হিত্ৰান কামে পটিকচ্চ গেহং, অনুজান মং পব্বজিস্সামি দেৰাতি দেৰ, পুত্তদারবন্ধনস্মিঞ্হি উপ্পন্নে তং বন্ধনং দুচ্ছেদনীযং হোতি, তেনাহং পুরেতরঞ্ঞেৰ কামে চ গেহঞ্চ হিত্ৰা ইদানেৰ পব্বজিস্সামি, অনুজান, মন্তি।

Tattha voti nipātamattaṃ, passāmiccevāti attho. Mattūpamanti hāsabhāsavilāsehi mattaṃ viya carantiṃ. Ketakapupphanettanti ketakapupphapattaṃ viya puthulāyatanettaṃ. Abhuttabhogeti evaṃ uttamarūpadharaṃ kumāriṃ paṭhamavaye vattamānaṃ abhuttabhogameva mātāpitūnaṃ upari mahantaṃ sokaṃ pātetvā maccu gahetvāva gacchati. Sujātoti susaṇṭhito. Sumukhoti kañcanādāsapuṇṇacandasadisamukho. Sudassanoti uttamarūpadhāritāya sampannadassano. Sāmoti suvaṇṇasāmo. Kusumbhaparikiṇṇamassūti sannisinnaṭṭhena sukhumaṭṭhena ca taruṇakusumbhakesarasadisaparikiṇṇamassu. Iminā evarūpopi kumāro maccuvasaṃ gacchati. Tathāvidhampi hi sineruṃ uppātento viya nikkaruṇo maccu ādāya gacchatīti dasseti. Hitvāna kāme paṭikacca gehaṃ, anujāna maṃ pabbajissāmi devāti deva, puttadārabandhanasmiñhi uppanne taṃ bandhanaṃ ducchedanīyaṃ hoti, tenāhaṃ puretaraññeva kāme ca gehañca hitvā idāneva pabbajissāmi, anujāna, manti.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ‘‘তিট্ঠথ তুম্হে, তুম্হেহি সদ্ধিং কথেন্তমেৰ মং ব্যাধিজরামরণানি উপগচ্ছন্তী’’তি তে উভোপি ৰন্দিত্ৰা যোজনিকং পরিসং গহেত্ৰা নিক্খমিত্ৰা গঙ্গাতীরমেৰ অগমাসি। হত্থিপালো তস্সপি আকাসে নিসীদিত্ৰা ধম্মং দেসেত্ৰা ‘‘সমাগমো মহা ভৰিস্সতী’’তি তত্থেৰ নিসীদি। পুনদিৰসে পুরোহিতো পল্লঙ্কৰরমজ্ঝগতো নিসীদিত্ৰা চিন্তেসি ‘‘মম পুত্তা পব্বজিতা, ইদানাহং এককোৰ মনুস্সখাণুকো জাতোম্হি, অহম্পি পব্বজিস্সামী’’তি। সো ব্রাহ্মণিযা সদ্ধিং মন্তেন্তো গাথমাহ –

Evañca pana vatvā ‘‘tiṭṭhatha tumhe, tumhehi saddhiṃ kathentameva maṃ byādhijarāmaraṇāni upagacchantī’’ti te ubhopi vanditvā yojanikaṃ parisaṃ gahetvā nikkhamitvā gaṅgātīrameva agamāsi. Hatthipālo tassapi ākāse nisīditvā dhammaṃ desetvā ‘‘samāgamo mahā bhavissatī’’ti tattheva nisīdi. Punadivase purohito pallaṅkavaramajjhagato nisīditvā cintesi ‘‘mama puttā pabbajitā, idānāhaṃ ekakova manussakhāṇuko jātomhi, ahampi pabbajissāmī’’ti. So brāhmaṇiyā saddhiṃ mantento gāthamāha –

৩৫১.

351.

‘‘সাখাহি রুক্খো লভতে সমঞ্ঞং, পহীনসাখং পন খাণুমাহু।

‘‘Sākhāhi rukkho labhate samaññaṃ, pahīnasākhaṃ pana khāṇumāhu;

পহীনপুত্তস্স মমজ্জ ভোতি, ৰাসেট্ঠি ভিক্খাচরিযায কালো’’তি॥

Pahīnaputtassa mamajja bhoti, vāseṭṭhi bhikkhācariyāya kālo’’ti.

তত্থ লভতে সমঞ্ঞন্তি রুক্খোতি ৰোহারং লভতি। ৰাসেট্ঠীতি ব্রাহ্মণিং আলপতি। ভিক্খাচরিযাযাতি ময্হম্পি পব্বজ্জায কালো, পুত্তানং সন্তিকমেৰ গমিস্সামীতি।

Tattha labhate samaññanti rukkhoti vohāraṃ labhati. Vāseṭṭhīti brāhmaṇiṃ ālapati. Bhikkhācariyāyāti mayhampi pabbajjāya kālo, puttānaṃ santikameva gamissāmīti.

সো এৰং ৰত্ৰা ব্রাহ্মণে পক্কোসাপেসি, সট্ঠি ব্রাহ্মণসহস্সানি সন্নিপতিংসু। অথ নে আহ – ‘‘তুম্হে কিং করিস্সথা’’তি তুম্হে পন আচরিযাতি। ‘‘অহং মম পুত্তস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি। ‘‘ন তুম্হাকমেৰ নিরযো উণ্হো, মযম্পি পব্বজিস্সামা’’তি। সো অসীতিকোটিধনং ব্রাহ্মণিযা নিয্যাদেত্ৰা যোজনিকং ব্রাহ্মণপরিসং আদায নিক্খমিত্ৰা পুত্তানং সন্তিকঞ্ঞেৰ গতো। হত্থিপালো তাযপি পরিসায আকাসে ঠত্ৰা ধম্মং দেসেসি। পুনদিৰসে ব্রাহ্মণী চিন্তেসি ‘‘মম চত্তারো পুত্তা সেতচ্ছত্তং পহায ‘পব্বজিস্সামা’তি গতা, ব্রাহ্মণোপি পুরোহিতট্ঠানেন সদ্ধিং অসীতিকোটিধনং ছড্ডেত্ৰা পুত্তানঞ্ঞেৰ সন্তিকং গতো, অহমেৰ একা কিং করিস্সামি, পুত্তানং গতমগ্গেনেৰ গমিস্সামী’’তি। সা অতীতং উদাহরণং আহরন্তী উদানগাথমাহ –

So evaṃ vatvā brāhmaṇe pakkosāpesi, saṭṭhi brāhmaṇasahassāni sannipatiṃsu. Atha ne āha – ‘‘tumhe kiṃ karissathā’’ti tumhe pana ācariyāti. ‘‘Ahaṃ mama puttassa santike pabbajissāmī’’ti. ‘‘Na tumhākameva nirayo uṇho, mayampi pabbajissāmā’’ti. So asītikoṭidhanaṃ brāhmaṇiyā niyyādetvā yojanikaṃ brāhmaṇaparisaṃ ādāya nikkhamitvā puttānaṃ santikaññeva gato. Hatthipālo tāyapi parisāya ākāse ṭhatvā dhammaṃ desesi. Punadivase brāhmaṇī cintesi ‘‘mama cattāro puttā setacchattaṃ pahāya ‘pabbajissāmā’ti gatā, brāhmaṇopi purohitaṭṭhānena saddhiṃ asītikoṭidhanaṃ chaḍḍetvā puttānaññeva santikaṃ gato, ahameva ekā kiṃ karissāmi, puttānaṃ gatamaggeneva gamissāmī’’ti. Sā atītaṃ udāharaṇaṃ āharantī udānagāthamāha –

৩৫২.

352.

‘‘অঘস্মি কোঞ্চাৰ যথা হিমচ্চযে, কতানি জালানি পদালিয হংসা।

‘‘Aghasmi koñcāva yathā himaccaye, katāni jālāni padāliya haṃsā;

গচ্ছন্তি পুত্তা চ পতী চ ময্হং, সাহং কথং নানুৰজে পজান’’ন্তি॥

Gacchanti puttā ca patī ca mayhaṃ, sāhaṃ kathaṃ nānuvaje pajāna’’nti.

তত্থ অঘস্মি কোঞ্চাৰ যথাতি যথেৰ আকাসে কোঞ্চসকুণা অসজ্জমানা গচ্ছন্তি। হিমচ্চযেতি ৰস্সানচ্চযে। কতানি জালানি পদালিয হংসাতি অতীতে কির ছন্নৰুতিসহস্সা সুৰণ্ণহংসাৰস্সারত্তপহোনকং সালিং কঞ্চনগুহাযং নিক্খিপিত্ৰা ৰস্সভযেন বহি অনিক্খমিত্ৰা চতুমাসং তত্থ ৰসন্তি। অথ নেসং উণ্ণনাভি নাম মক্কটকো গুহাদ্ৰারে জালং বন্ধতি। হংসা দ্ৰিন্নং তরুণহংসানং দ্ৰিগুণং ৰট্টং দেন্তি। তে থামসম্পন্নতায তং জালং ছিন্দিত্ৰা পুরতো গচ্ছন্তি, সেসা তেসং গতমগ্গেন গচ্ছন্তি। সা তমত্থং পকাসেন্তী এৰমাহ। ইদং ৰুত্তং হোতি – যথেৰ আকাসে কোঞ্চসকুণা অসজ্জমানা গচ্ছন্তি, তথা হিমচ্চযে ৰস্সানাতিক্কমে দ্ৰে তরুণহংসা কতানি জালানি পদালেত্ৰা গচ্ছন্তি, অথ নেসং গতমগ্গেন ইতরে হংসা। ইদানি পন মম পুত্তা তরুণহংসা জালং ৰিয কামজালং ছিন্দিত্ৰা গতা, মযাপি তেসং গতমগ্গেন গন্তব্বন্তি ইমিনাধিপ্পাযেন ‘‘গচ্ছন্তি পুত্তা চ পতী চ ময্হং, সাহং কথং নানুৰজে পজান’’ন্তি আহ।

Tattha aghasmi koñcāva yathāti yatheva ākāse koñcasakuṇā asajjamānā gacchanti. Himaccayeti vassānaccaye. Katāni jālāni padāliya haṃsāti atīte kira channavutisahassā suvaṇṇahaṃsāvassārattapahonakaṃ sāliṃ kañcanaguhāyaṃ nikkhipitvā vassabhayena bahi anikkhamitvā catumāsaṃ tattha vasanti. Atha nesaṃ uṇṇanābhi nāma makkaṭako guhādvāre jālaṃ bandhati. Haṃsā dvinnaṃ taruṇahaṃsānaṃ dviguṇaṃ vaṭṭaṃ denti. Te thāmasampannatāya taṃ jālaṃ chinditvā purato gacchanti, sesā tesaṃ gatamaggena gacchanti. Sā tamatthaṃ pakāsentī evamāha. Idaṃ vuttaṃ hoti – yatheva ākāse koñcasakuṇā asajjamānā gacchanti, tathā himaccaye vassānātikkame dve taruṇahaṃsā katāni jālāni padāletvā gacchanti, atha nesaṃ gatamaggena itare haṃsā. Idāni pana mama puttā taruṇahaṃsā jālaṃ viya kāmajālaṃ chinditvā gatā, mayāpi tesaṃ gatamaggena gantabbanti iminādhippāyena ‘‘gacchanti puttā ca patī ca mayhaṃ, sāhaṃ kathaṃ nānuvaje pajāna’’nti āha.

ইতি সা ‘‘কথং অহং এৰং পজানন্তী ন পব্বজিস্সামি, পব্বজিস্সামি যেৰা’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা ব্রাহ্মণিযো পক্কোসাপেত্ৰা এৰমাহ ‘‘তুম্হে কিং করিস্সথা’’তি? ‘‘তুম্হে পন অয্যে’’তি। ‘‘অহং পব্বজিস্সামী’’তি। ‘‘মযম্পি পব্বজিস্সামা’’তি। সা তং ৰিভৰং ছড্ডেত্ৰা যোজনিকং পরিসং গহেত্ৰা পুত্তানং সন্তিকমেৰ গতা। হত্থিপালো তাযপি পরিসায আকাসে নিসীদিত্ৰা ধম্মং দেসেসি। পুনদিৰসে রাজা ‘‘কুহিং পুরোহিতো’’তি পুচ্ছি। ‘‘দেৰ, পুরোহিতো চ ব্রাহ্মণী চ সব্বং ধনং ছড্ডেত্ৰা দ্ৰিযোজনিকং পরিসং গহেত্ৰা পুত্তানং সন্তিকং গতা’’তি। রাজা ‘‘অসামিকং ধনং অম্হাকং পাপুণাতী’’তি তস্স গেহতো ধনং আহরাপেসি। অথস্স অগ্গমহেসী ‘‘রাজা কিং করোতী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘পুরোহিতস্স গেহতো ধনং আহরাপেতী’’তি ৰুত্তে ‘‘পুরোহিতো কুহি’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘সপজাপতিকো পব্বজ্জত্থায নিক্খন্তো’’তি সুত্ৰা ‘‘অযং রাজা ব্রাহ্মণেন চ ব্রাহ্মণিযা চ চতূহি পুত্তেহি চ জহিতং উক্কারং মোহেন মূল়্হো অত্তনো ঘরং আহরাপেতি, উপমায নং বোধেস্সামী’’তি সূনতো মংসং আহরাপেত্ৰা রাজঙ্গণে রাসিং কারেত্ৰা উজুমগ্গং ৰিস্সজ্জেত্ৰা জালং পরিক্খিপাপেসি। গিজ্ঝা দূরতোৰ দিস্ৰা তস্সত্থায ওতরিংসু। তত্থ সপ্পঞ্ঞা জালং পসারিতং ঞত্ৰা অতিভারিকা হুত্ৰা ‘‘উজুকং উপ্পতিতুং ন সক্খিস্সামা’’তি অত্তনা খাদিতমংসং ছড্ডেত্ৰা ৰমিত্ৰা জালং অনল্লীযিত্ৰা উজুকমেৰ উপ্পতিত্ৰা গমিংসু। অন্ধবালা পন তেহি ছড্ডিতং ৰমিতং খাদিত্ৰা ভারিযা হুত্ৰা উজুকং উপ্পতিতুং অসক্কোন্তা আগন্ত্ৰা জালে বজ্ঝিংসু। অথেকং গিজ্ঝং আনেত্ৰা দেৰিযা দস্সযিংসু। সা তং আদায রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘এথ তাৰ, মহারাজ, রাজঙ্গণে একং কিরিযং পস্সিস্সামা’’তি সীহপঞ্জরং ৰিৰরিত্ৰা ‘‘ইমে গিজ্ঝে ওলোকেহি মহারাজা’’তি ৰত্ৰা দ্ৰে গাথা অভাসি –

Iti sā ‘‘kathaṃ ahaṃ evaṃ pajānantī na pabbajissāmi, pabbajissāmi yevā’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā brāhmaṇiyo pakkosāpetvā evamāha ‘‘tumhe kiṃ karissathā’’ti? ‘‘Tumhe pana ayye’’ti. ‘‘Ahaṃ pabbajissāmī’’ti. ‘‘Mayampi pabbajissāmā’’ti. Sā taṃ vibhavaṃ chaḍḍetvā yojanikaṃ parisaṃ gahetvā puttānaṃ santikameva gatā. Hatthipālo tāyapi parisāya ākāse nisīditvā dhammaṃ desesi. Punadivase rājā ‘‘kuhiṃ purohito’’ti pucchi. ‘‘Deva, purohito ca brāhmaṇī ca sabbaṃ dhanaṃ chaḍḍetvā dviyojanikaṃ parisaṃ gahetvā puttānaṃ santikaṃ gatā’’ti. Rājā ‘‘asāmikaṃ dhanaṃ amhākaṃ pāpuṇātī’’ti tassa gehato dhanaṃ āharāpesi. Athassa aggamahesī ‘‘rājā kiṃ karotī’’ti pucchitvā ‘‘purohitassa gehato dhanaṃ āharāpetī’’ti vutte ‘‘purohito kuhi’’nti vatvā ‘‘sapajāpatiko pabbajjatthāya nikkhanto’’ti sutvā ‘‘ayaṃ rājā brāhmaṇena ca brāhmaṇiyā ca catūhi puttehi ca jahitaṃ ukkāraṃ mohena mūḷho attano gharaṃ āharāpeti, upamāya naṃ bodhessāmī’’ti sūnato maṃsaṃ āharāpetvā rājaṅgaṇe rāsiṃ kāretvā ujumaggaṃ vissajjetvā jālaṃ parikkhipāpesi. Gijjhā dūratova disvā tassatthāya otariṃsu. Tattha sappaññā jālaṃ pasāritaṃ ñatvā atibhārikā hutvā ‘‘ujukaṃ uppatituṃ na sakkhissāmā’’ti attanā khāditamaṃsaṃ chaḍḍetvā vamitvā jālaṃ anallīyitvā ujukameva uppatitvā gamiṃsu. Andhabālā pana tehi chaḍḍitaṃ vamitaṃ khāditvā bhāriyā hutvā ujukaṃ uppatituṃ asakkontā āgantvā jāle bajjhiṃsu. Athekaṃ gijjhaṃ ānetvā deviyā dassayiṃsu. Sā taṃ ādāya rañño santikaṃ gantvā ‘‘etha tāva, mahārāja, rājaṅgaṇe ekaṃ kiriyaṃ passissāmā’’ti sīhapañjaraṃ vivaritvā ‘‘ime gijjhe olokehi mahārājā’’ti vatvā dve gāthā abhāsi –

৩৫৩.

353.

‘‘এতে ভুত্ৰা ৰমিত্ৰা চ, পক্কমন্তি ৰিহঙ্গমা।

‘‘Ete bhutvā vamitvā ca, pakkamanti vihaṅgamā;

যে চ ভুত্ৰা ন ৰমিংসু, তে মে হত্থত্তমাগতা॥

Ye ca bhutvā na vamiṃsu, te me hatthattamāgatā.

৩৫৪.

354.

‘‘অৰমী ব্রাহ্মণো কামে, সো ত্ৰং পচ্চাৰমিস্সসি।

‘‘Avamī brāhmaṇo kāme, so tvaṃ paccāvamissasi;

ৰন্তাদো পুরিসো রাজ, ন সো হোতি পসংসিযো’’তি॥

Vantādo puriso rāja, na so hoti pasaṃsiyo’’ti.

তত্থ ভুত্ৰা ৰমিত্ৰা চাতি মংসং খাদিত্ৰা ৰমিত্ৰা চ। পচ্চাৰমিস্সসীতি পটিভুঞ্জিস্সসি। ৰন্তাদোতি পরস্স ৰমিতখাদকো। ন পসংসিযোতি সো তণ্হাৰসিকো বালো বুদ্ধাদীহি পণ্ডিতেহি পসংসিতব্বো ন হোতি।

Tattha bhutvā vamitvā cāti maṃsaṃ khāditvā vamitvā ca. Paccāvamissasīti paṭibhuñjissasi. Vantādoti parassa vamitakhādako. Na pasaṃsiyoti so taṇhāvasiko bālo buddhādīhi paṇḍitehi pasaṃsitabbo na hoti.

তং সুত্ৰা রাজা ৰিপ্পটিসারী অহোসি, তযো ভৰা আদিত্তা ৰিয উপট্ঠহিংসু। সো ‘‘অজ্জেৰ রজ্জং পহায মম পব্বজিতুং ৰট্টতী’’তি উপ্পন্নসংৰেগো দেৰিযা থুতিং করোন্তো গাথমাহ –

Taṃ sutvā rājā vippaṭisārī ahosi, tayo bhavā ādittā viya upaṭṭhahiṃsu. So ‘‘ajjeva rajjaṃ pahāya mama pabbajituṃ vaṭṭatī’’ti uppannasaṃvego deviyā thutiṃ karonto gāthamāha –

৩৫৫.

355.

‘‘পঙ্কে চ পোসং পলিপে ব্যসন্নং, বলী যথা দুব্বলমুদ্ধরেয্য।

‘‘Paṅke ca posaṃ palipe byasannaṃ, balī yathā dubbalamuddhareyya;

এৰম্পি মং ত্ৰং উদতারি ভোতি, পঞ্চালি গাথাহি সুভাসিতাহী’’তি॥

Evampi maṃ tvaṃ udatāri bhoti, pañcāli gāthāhi subhāsitāhī’’ti.

তত্থ ব্যসন্নন্তি নিমুগ্গং, ‘‘ৰিসন্ন’’ন্তিপি পাঠো। উদ্ধরেয্যাতি কেসেসু ৰা হত্থেসু ৰা গহেত্ৰা উক্খিপিত্ৰা থলে ঠপেয্য। উদতারীতি কামপঙ্কতো উত্তারযি। ‘‘উদতাসী’’তিপি পাঠো, অযমেৰত্থো। ‘‘উদ্ধটাসী’’তিপি পাঠো, উদ্ধরীতি অত্থো। পঞ্চালীতি পঞ্চালরাজধীতে।

Tattha byasannanti nimuggaṃ, ‘‘visanna’’ntipi pāṭho. Uddhareyyāti kesesu vā hatthesu vā gahetvā ukkhipitvā thale ṭhapeyya. Udatārīti kāmapaṅkato uttārayi. ‘‘Udatāsī’’tipi pāṭho, ayamevattho. ‘‘Uddhaṭāsī’’tipi pāṭho, uddharīti attho. Pañcālīti pañcālarājadhīte.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা তঙ্খণঞ্ঞেৰ পব্বজিতুকামো হুত্ৰা অমচ্চে পক্কোসাপেত্ৰা আহ – ‘‘তুম্হে কিং করিস্সথা’’তি তুম্হে পন, দেৰাতি? ‘‘অহং হত্থিপালস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি। ‘‘মযম্পি পব্বজিস্সাম, দেৰা’’তি। রাজা দ্ৰাদসযোজনিকে বারাণসিনগরে রজ্জং ছড্ডেত্ৰা ‘‘অত্থিকা সেতচ্ছত্তং উস্সাপেন্তূ’’তি অমচ্চপরিৰুতো তিযোজনিকং পরিসং গহেত্ৰা কুমারস্সেৰ সন্তিকং গতো। হত্থিপালো তস্সাপি পরিসায আকাসে নিসিন্নো ধম্মং দেসেসি। সত্থা রঞ্ঞো পব্বজিতভাৰং পকাসেন্তো গাথমাহ –

Evañca pana vatvā taṅkhaṇaññeva pabbajitukāmo hutvā amacce pakkosāpetvā āha – ‘‘tumhe kiṃ karissathā’’ti tumhe pana, devāti? ‘‘Ahaṃ hatthipālassa santike pabbajissāmī’’ti. ‘‘Mayampi pabbajissāma, devā’’ti. Rājā dvādasayojanike bārāṇasinagare rajjaṃ chaḍḍetvā ‘‘atthikā setacchattaṃ ussāpentū’’ti amaccaparivuto tiyojanikaṃ parisaṃ gahetvā kumārasseva santikaṃ gato. Hatthipālo tassāpi parisāya ākāse nisinno dhammaṃ desesi. Satthā rañño pabbajitabhāvaṃ pakāsento gāthamāha –

৩৫৬.

356.

‘‘ইদং ৰত্ৰা মহারাজা, এসুকারী দিসম্পতি।

‘‘Idaṃ vatvā mahārājā, esukārī disampati;

রট্ঠং হিত্ৰান পব্বজি, নাগো ছেত্ৰাৰ বন্ধন’’ন্তি॥

Raṭṭhaṃ hitvāna pabbaji, nāgo chetvāva bandhana’’nti.

পুনদিৰসে নগরে ওহীনজনো সন্নিপতিত্ৰা রাজদ্ৰারং গন্ত্ৰা দেৰিযা আরোচেত্ৰা নিৰেসনং পৰিসিত্ৰা দেৰিং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং ঠিতো গাথমাহ।

Punadivase nagare ohīnajano sannipatitvā rājadvāraṃ gantvā deviyā ārocetvā nivesanaṃ pavisitvā deviṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhito gāthamāha.

৩৫৭.

357.

‘‘রাজা চ পব্বজ্জমরোচযিত্থ, রট্ঠং পহায নরৰীরসেট্ঠো।

‘‘Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho;

তুৰম্পি নো হোহি যথেৰ রাজা, অম্হেহি গুত্তা অনুসাস রজ্জ’’ন্তি॥

Tuvampi no hohi yatheva rājā, amhehi guttā anusāsa rajja’’nti.

তত্থ অনুসাসাতি অম্হেহি গুত্তা হুত্ৰা ধম্মেন রজ্জং কারেহি।

Tattha anusāsāti amhehi guttā hutvā dhammena rajjaṃ kārehi.

সা মহাজনস্স কথং সুত্ৰা সেসগাথা অভাসি –

Sā mahājanassa kathaṃ sutvā sesagāthā abhāsi –

৩৫৮.

358.

‘‘রাজা চ পব্বজ্জমরোচযিত্থ, রট্ঠং পহায নরৰীরসেট্ঠো।

‘‘Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho;

অহম্পি একা চরিস্সামি লোকে, হিত্ৰান কামানি মনোরমানি॥

Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni manoramāni.

৩৫৯.

359.

‘‘রাজা চ পব্বজ্জমরোচযিত্থ, রট্ঠং পহায নরৰীরসেট্ঠো।

‘‘Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho;

অহম্পি একা চরিস্সামি লোকে, হিত্ৰান কামানি যথোধিকানি॥

Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni yathodhikāni.

৩৬০.

360.

‘‘অচ্চেন্তি কালা তরযন্তি রত্তিযো, ৰযোগুণা অনুপুব্বং জহন্তি।

‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti;

অহম্পি একা চরিস্সামি লোকে, হিত্ৰান কামানি মনোরমানি॥

Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni manoramāni.

৩৬১.

361.

‘‘অচ্চেন্তি কালা তরযন্তি রত্তিযো, ৰযোগুণা অনুপুব্বং জহন্তি।

‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti;

অহম্পি একা চরিস্সামি লোকে, হিত্ৰান কামানি যথোধিকানি॥

Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni yathodhikāni.

৩৬২.

362.

‘‘অচ্চেন্তি কালা তরযন্তি রত্তিযো, ৰযোগুণা অনুপুব্বং জহন্তি।

‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti;

অহম্পি একা চরিস্সামি লোকে, সীতিভূতা সব্বমতিচ্চ সঙ্গ’’ন্তি॥

Ahampi ekā carissāmi loke, sītibhūtā sabbamaticca saṅga’’nti.

তত্থ একাতি পুত্তধীতুকিলেসসম্বাধেহি মুচ্চিত্ৰা ইমস্মিং লোকে একিকাৰ চরিস্সামি। কামানীতি রূপাদযো কামগুণে। যতোধিকানীতি যেন যেন ওধিনা ঠিতানি, তেন তেন ঠিতানেৰ জহিস্সামি, ন কিঞ্চি আমসিস্সামীতি অত্থো। অচ্চেন্তি কালাতি পুব্বণ্হাদযো কালা অতিক্কমন্তি। তরযন্তীতি অতুচ্ছা হুত্ৰা আযুসঙ্খারং খেপযমানা খাদযমানা গচ্ছন্তি। ৰযোগুণাতি পঠমৰযাদযো তযো, মন্দদসকাদযো ৰা দস কোট্ঠাসা। অনুপুব্বং জহন্তীতি উপরূপরিকোট্ঠাসং অপ্পত্ৰা তত্থ তত্থেৰ নিরুজ্ঝন্তি। সীতিভূতাতি উণ্হকারকে উণ্হসভাৰে কিলেসে পহায সীতলা হুত্ৰা। সব্বমতিচ্চ সঙ্গন্তি রাগসঙ্গাদিকং সব্বসঙ্গং অতিক্কমিত্ৰা একা চরিস্সামি, হত্থিপালকুমারস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পব্বজিস্সামীতি।

Tattha ekāti puttadhītukilesasambādhehi muccitvā imasmiṃ loke ekikāva carissāmi. Kāmānīti rūpādayo kāmaguṇe. Yatodhikānīti yena yena odhinā ṭhitāni, tena tena ṭhitāneva jahissāmi, na kiñci āmasissāmīti attho. Accenti kālāti pubbaṇhādayo kālā atikkamanti. Tarayantīti atucchā hutvā āyusaṅkhāraṃ khepayamānā khādayamānā gacchanti. Vayoguṇāti paṭhamavayādayo tayo, mandadasakādayo vā dasa koṭṭhāsā. Anupubbaṃ jahantīti uparūparikoṭṭhāsaṃ appatvā tattha tattheva nirujjhanti. Sītibhūtāti uṇhakārake uṇhasabhāve kilese pahāya sītalā hutvā. Sabbamaticca saṅganti rāgasaṅgādikaṃ sabbasaṅgaṃ atikkamitvā ekā carissāmi, hatthipālakumārassa santikaṃ gantvā pabbajissāmīti.

ইতি সা ইমাহি গাথাহি মহাজনস্স ধম্মং দেসেত্ৰা অমচ্চভরিযাযো পক্কোসাপেত্ৰা আহ – ‘‘তুম্হে কিং করিস্সথা’’তি তুম্হে পন অয্যেতি? ‘‘অহং পব্বজিস্সামী’’তি। ‘‘মযম্পি পব্বজিস্সামা’’তি। সা ‘‘সাধূ’’তি রাজনিৰেসনে সুৰণ্ণকোট্ঠাগারাদীনি ৰিৰরাপেত্ৰা ‘‘অসুকট্ঠানে চ অসুকট্ঠানে চ মহানিধি নিদহিত’’ন্তি সুৰণ্ণপট্টে লিখাপেত্ৰা ‘‘দিন্নঞ্ঞেৰ, অত্থিকা হরন্তূ’’তি ৰত্ৰা সুৰণ্ণপট্টং মহাতলে থম্ভে বন্ধাপেত্ৰা নগরে ভেরিং চরাপেত্ৰা মহাসম্পত্তিং ছড্ডেত্ৰা নগরা নিক্খমি। তস্মিং খণে সকলনগরং সঙ্খুভি। ‘‘রাজা চ কির দেৰী চ রজ্জং পহায ‘পব্বজিস্সামা’তি নিক্খমন্তি, মযং ইধ কিং করিস্সামা’’তি ততো ততো মনুস্সা যথাপূরিতানেৰ গেহানি ছড্ডেত্ৰা পুত্তে হত্থেসু গহেত্ৰা নিক্খমিংসু। সব্বাপণা পসারিতনিযামেনেৰ ঠিতা, নিৰত্তিত্ৰা ওলোকেন্তো নাম নাহোসি। সকলনগরং তুচ্ছং অহোসি, দেৰীপি তিযোজনিকং পরিসং গহেত্ৰা তত্থেৰ গতা। হত্থিপালো তস্সাপি পরিসায আকাসে নিসিন্নো ধম্মং দেসেত্ৰা দ্ৰাদসযোজনিকং পরিসং গহেত্ৰা হিমৰন্তাভিমুখো পাযাসি। ‘‘হত্থিপালকুমারো কির দ্ৰাদসযোজনিকং বারাণসিং তুচ্ছং কত্ৰা ‘পব্বজিস্সামী’তি মহাজনং আদায হিমৰন্তং গচ্ছতি, কিমঙ্গং পন ময’’ন্তি সকলকাসিরট্ঠং সঙ্খুভি। অপরভাগে পরিসা তিংসযোজনিকা অহেসুং, সো তায পরিসায সদ্ধিং হিমৰন্তং পাৰিসি।

Iti sā imāhi gāthāhi mahājanassa dhammaṃ desetvā amaccabhariyāyo pakkosāpetvā āha – ‘‘tumhe kiṃ karissathā’’ti tumhe pana ayyeti? ‘‘Ahaṃ pabbajissāmī’’ti. ‘‘Mayampi pabbajissāmā’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti rājanivesane suvaṇṇakoṭṭhāgārādīni vivarāpetvā ‘‘asukaṭṭhāne ca asukaṭṭhāne ca mahānidhi nidahita’’nti suvaṇṇapaṭṭe likhāpetvā ‘‘dinnaññeva, atthikā harantū’’ti vatvā suvaṇṇapaṭṭaṃ mahātale thambhe bandhāpetvā nagare bheriṃ carāpetvā mahāsampattiṃ chaḍḍetvā nagarā nikkhami. Tasmiṃ khaṇe sakalanagaraṃ saṅkhubhi. ‘‘Rājā ca kira devī ca rajjaṃ pahāya ‘pabbajissāmā’ti nikkhamanti, mayaṃ idha kiṃ karissāmā’’ti tato tato manussā yathāpūritāneva gehāni chaḍḍetvā putte hatthesu gahetvā nikkhamiṃsu. Sabbāpaṇā pasāritaniyāmeneva ṭhitā, nivattitvā olokento nāma nāhosi. Sakalanagaraṃ tucchaṃ ahosi, devīpi tiyojanikaṃ parisaṃ gahetvā tattheva gatā. Hatthipālo tassāpi parisāya ākāse nisinno dhammaṃ desetvā dvādasayojanikaṃ parisaṃ gahetvā himavantābhimukho pāyāsi. ‘‘Hatthipālakumāro kira dvādasayojanikaṃ bārāṇasiṃ tucchaṃ katvā ‘pabbajissāmī’ti mahājanaṃ ādāya himavantaṃ gacchati, kimaṅgaṃ pana maya’’nti sakalakāsiraṭṭhaṃ saṅkhubhi. Aparabhāge parisā tiṃsayojanikā ahesuṃ, so tāya parisāya saddhiṃ himavantaṃ pāvisi.

সক্কো আৰজ্জেন্তো তং পৰত্তিং ঞত্ৰা ‘‘হত্থিপালকুমারো মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তো, সমাগমো মহা ভৰিস্সতি, ৰসনট্ঠানং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি ৰিস্সকম্মং আণাপেসি ‘‘গচ্ছ, আযামতো ছত্তিংসযোজনং, ৰিত্থারতো পন্নরসযোজনং অস্সমং মাপেত্ৰা পব্বজিতপরিক্খারে সম্পাদেহী’’তি। সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা গঙ্গাতীরে রমণীযে ভূমিভাগে ৰুত্তপ্পমাণং অস্সমপদং মাপেত্ৰা পণ্ণসালাসু কট্ঠত্থরণপণ্ণত্থরণআসনাদীনি পঞ্ঞপেত্ৰা সব্বে পব্বজিতপরিক্খারে মাপেসি। একেকিস্সা পণ্ণসালায দ্ৰারে একেকো চঙ্কমো রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানপরিচ্ছিন্নো কতসুধাপরিকম্মো আলম্বনফলকো, তেসু তেসু ঠানেসু নানাৰণ্ণসুরভিকুসুমসঞ্ছন্না পুপ্ফগচ্ছা, একেকস্স চঙ্কমস্স কোটিযং একেকো উদকভরিতো কূপো, তস্স সন্তিকে একেকো ফলরুক্খো, সো একোৰ সব্বফলানি ফলতি। ইদং সব্বং দেৰতানুভাৰেন অহোসি। ৰিস্সকম্মো অস্সমপদং মাপেত্ৰা পণ্ণসালাসু পব্বজিতপরিক্খারে ঠপেত্ৰা ‘‘যে কেচি পব্বজিতুকামা ইমে পরিক্খারে গণ্হন্তূ’’তি জাতিহিঙ্গুলকেন ভিত্তিযা অক্খরানি লিখিত্ৰা অত্তনো আনুভাৰেন ভেরৰসদ্দে মিগপক্খী দুদ্দসিকে অমনুস্সে চ পটিক্কমাপেত্ৰা সকট্ঠানমেৰ গতো।

Sakko āvajjento taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘hatthipālakumāro mahābhinikkhamanaṃ nikkhanto, samāgamo mahā bhavissati, vasanaṭṭhānaṃ laddhuṃ vaṭṭatī’’ti vissakammaṃ āṇāpesi ‘‘gaccha, āyāmato chattiṃsayojanaṃ, vitthārato pannarasayojanaṃ assamaṃ māpetvā pabbajitaparikkhāre sampādehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā gaṅgātīre ramaṇīye bhūmibhāge vuttappamāṇaṃ assamapadaṃ māpetvā paṇṇasālāsu kaṭṭhattharaṇapaṇṇattharaṇaāsanādīni paññapetvā sabbe pabbajitaparikkhāre māpesi. Ekekissā paṇṇasālāya dvāre ekeko caṅkamo rattiṭṭhānadivāṭṭhānaparicchinno katasudhāparikammo ālambanaphalako, tesu tesu ṭhānesu nānāvaṇṇasurabhikusumasañchannā pupphagacchā, ekekassa caṅkamassa koṭiyaṃ ekeko udakabharito kūpo, tassa santike ekeko phalarukkho, so ekova sabbaphalāni phalati. Idaṃ sabbaṃ devatānubhāvena ahosi. Vissakammo assamapadaṃ māpetvā paṇṇasālāsu pabbajitaparikkhāre ṭhapetvā ‘‘ye keci pabbajitukāmā ime parikkhāre gaṇhantū’’ti jātihiṅgulakena bhittiyā akkharāni likhitvā attano ānubhāvena bheravasadde migapakkhī duddasike amanusse ca paṭikkamāpetvā sakaṭṭhānameva gato.

হত্থিপালকুমারো একপদিকমগ্গেন সক্কদত্তিযং অস্সমং পৰিসিত্ৰা অক্খরানি দিস্ৰা ‘‘সক্কেন মম মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তভাৰো ঞাতো ভৰিস্সতী’’তি দ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা ইসিপব্বজ্জলিঙ্গং গহেত্ৰা নিক্খমিত্ৰা চঙ্কমং ওতরিত্ৰা কতিপযে ৰারে অপরাপরং চঙ্কমিত্ৰা সেসজনকাযং পব্বাজেত্ৰা অস্সমপদং ৰিচারেন্তো তরুণপুত্তানং ইত্থীনং মজ্ঝট্ঠানে পণ্ণসালং অদাসি। ততো অনন্তরং মহল্লকিত্থীনং, ততো অনন্তরং মজ্ঝিমিত্থীনং, সমন্তা পরিক্খিপিত্ৰা পন পুরিসানং অদাসি । অথেকো রাজা ‘‘বারাণসিযং কির রাজা নত্থী’’তি আগন্ত্ৰা অলঙ্কতপটিযত্তং নগরং ওলোকেত্ৰা রাজনিৰেসনং আরুয্হ তত্থ তত্থ রতনরাসিং দিস্ৰা ‘‘এৰরূপং নগরং পহায পব্বজিতকালতো পট্ঠায পব্বজ্জা নামেসা উল়ারা ভৰিস্সতী’’তি সুরাসোণ্ডে মগ্গং পুচ্ছিত্ৰা হত্থিপালস্স সন্তিকং পাযাসি। হত্থিপালো তস্স ৰনন্তরং আগতভাৰং ঞত্ৰা পটিমগ্গং গন্ত্ৰা আকাসে নিসিন্নো পরিসায ধম্মং দেসেত্ৰা অস্সমপদং নেত্ৰা সব্বপরিসং পব্বাজেসি। এতেনুপাযেন অঞ্ঞেপি ছ রাজানো পব্বজিংসু। সত্ত রাজানো ভোগে ছড্ডযিংসু, ছত্তিংসযোজনিকো অস্সমো নিরন্তরো পরিপূরি। যো কামৰিতক্কাদীসু অঞ্ঞতরং ৰিতক্কেতি, মহাপুরিসো তস্স ধম্মং দেসেত্ৰা ব্রহ্মৰিহারভাৰনঞ্চেৰ কসিণভাৰনঞ্চ আচিক্খতি। তে যেভুয্যেন ঝানাভিঞ্ঞা নিব্বত্তেত্ৰা তীসু কোট্ঠাসেসু দ্ৰে কোট্ঠাসা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তিংসু। ততিযকোট্ঠাসং তিধা কত্ৰা একো কোট্ঠাসো ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তি, একো ছসু কামসগ্গেসু, একো ইসীনং পারিচরিযং কত্ৰা মনুস্সলোকে তীসু কুলসম্পত্তীসু নিব্বত্তি। এৰং হত্থিপালস্স সাসনং অপগতনিরযতিরচ্ছানযোনিপেত্তিৰিসযাসুরকাযং অহোসি।

Hatthipālakumāro ekapadikamaggena sakkadattiyaṃ assamaṃ pavisitvā akkharāni disvā ‘‘sakkena mama mahābhinikkhamanaṃ nikkhantabhāvo ñāto bhavissatī’’ti dvāraṃ vivaritvā paṇṇasālaṃ pavisitvā isipabbajjaliṅgaṃ gahetvā nikkhamitvā caṅkamaṃ otaritvā katipaye vāre aparāparaṃ caṅkamitvā sesajanakāyaṃ pabbājetvā assamapadaṃ vicārento taruṇaputtānaṃ itthīnaṃ majjhaṭṭhāne paṇṇasālaṃ adāsi. Tato anantaraṃ mahallakitthīnaṃ, tato anantaraṃ majjhimitthīnaṃ, samantā parikkhipitvā pana purisānaṃ adāsi . Atheko rājā ‘‘bārāṇasiyaṃ kira rājā natthī’’ti āgantvā alaṅkatapaṭiyattaṃ nagaraṃ oloketvā rājanivesanaṃ āruyha tattha tattha ratanarāsiṃ disvā ‘‘evarūpaṃ nagaraṃ pahāya pabbajitakālato paṭṭhāya pabbajjā nāmesā uḷārā bhavissatī’’ti surāsoṇḍe maggaṃ pucchitvā hatthipālassa santikaṃ pāyāsi. Hatthipālo tassa vanantaraṃ āgatabhāvaṃ ñatvā paṭimaggaṃ gantvā ākāse nisinno parisāya dhammaṃ desetvā assamapadaṃ netvā sabbaparisaṃ pabbājesi. Etenupāyena aññepi cha rājāno pabbajiṃsu. Satta rājāno bhoge chaḍḍayiṃsu, chattiṃsayojaniko assamo nirantaro paripūri. Yo kāmavitakkādīsu aññataraṃ vitakketi, mahāpuriso tassa dhammaṃ desetvā brahmavihārabhāvanañceva kasiṇabhāvanañca ācikkhati. Te yebhuyyena jhānābhiññā nibbattetvā tīsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāsā brahmaloke nibbattiṃsu. Tatiyakoṭṭhāsaṃ tidhā katvā eko koṭṭhāso brahmaloke nibbatti, eko chasu kāmasaggesu, eko isīnaṃ pāricariyaṃ katvā manussaloke tīsu kulasampattīsu nibbatti. Evaṃ hatthipālassa sāsanaṃ apagatanirayatiracchānayonipettivisayāsurakāyaṃ ahosi.

ইমস্মিং তম্বপণ্ণিদীপে পথৰিচালকধম্মগুত্তত্থেরো, কটকন্ধকারৰাসী ফুস্সদেৰত্থেরো, উপরিমণ্ডলৰাসী মহাসঙ্ঘরক্খিতত্থেরো, মলযমহাদেৰত্থেরো, অভযগিরিৰাসী মহাদেৰত্থেরো, গামন্তপব্ভারৰাসী মহাসিৰত্থেরো, কাল়ৰল্লিমণ্ডপৰাসী মহানাগত্থেরো কুদ্দালসমাগমে মূগপক্খসমাগমে চূল়সুতসোমসমাগমে অযোঘরপণ্ডিতসমাগমে হত্থিপালসমাগমে চ সব্বপচ্ছা নিক্খন্তপুরিসা অহেসুং। তেনেৰাহ ভগৰা –

Imasmiṃ tambapaṇṇidīpe pathavicālakadhammaguttatthero, kaṭakandhakāravāsī phussadevatthero, uparimaṇḍalavāsī mahāsaṅgharakkhitatthero, malayamahādevatthero, abhayagirivāsī mahādevatthero, gāmantapabbhāravāsī mahāsivatthero, kāḷavallimaṇḍapavāsī mahānāgatthero kuddālasamāgame mūgapakkhasamāgame cūḷasutasomasamāgame ayogharapaṇḍitasamāgame hatthipālasamāgame ca sabbapacchā nikkhantapurisā ahesuṃ. Tenevāha bhagavā –

‘‘অভিত্থরেথ কল্যাণে, পাপা চিত্তং নিৰারযে।

‘‘Abhittharetha kalyāṇe, pāpā cittaṃ nivāraye;

দন্ধঞ্হি করোতো পুঞ্ঞং, পাপস্মিং রমতে মনো’’তি॥ (ধ॰ প॰ ১১৬)।

Dandhañhi karoto puññaṃ, pāpasmiṃ ramate mano’’ti. (dha. pa. 116);

তস্মা কল্যাণং তুরিততুরিতেনেৰ কাতব্বন্তি।

Tasmā kalyāṇaṃ turitaturiteneva kātabbanti.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘এৰং, ভিক্খৰে, পুব্বেপি তথাগতো মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তোযেৰা’’তি ৰত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা এসুকারী রাজা সুদ্ধোদনমহারাজা অহোসি, দেৰী মহামাযা, পুরোহিতো কস্সপো, ব্রাহ্মণী ভদ্দকাপিলানী, অজপালো অনুরুদ্ধো, গোপালো মোগ্গল্লানো, অস্সপালো সারিপুত্তো, সেসপরিসা বুদ্ধপরিসা, হত্থিপালো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ, bhikkhave, pubbepi tathāgato mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā esukārī rājā suddhodanamahārājā ahosi, devī mahāmāyā, purohito kassapo, brāhmaṇī bhaddakāpilānī, ajapālo anuruddho, gopālo moggallāno, assapālo sāriputto, sesaparisā buddhaparisā, hatthipālo pana ahameva ahosi’’nti.

হত্থিপালজাতকৰণ্ণনা তেরসমা।

Hatthipālajātakavaṇṇanā terasamā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৫০৯. হত্থিপালজাতকং • 509. Hatthipālajātakaṃ


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact