| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[৫১০] ১৪. অযোঘরজাতকৰণ্ণনা
[510] 14. Ayogharajātakavaṇṇanā
যমেকরত্তিং পঠমন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মহাভিনিক্খমনঞ্ঞেৰ আরব্ভ কথেসি। তদাপি হি সো ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি তথাগতো মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।
Yamekarattiṃ paṭhamanti idaṃ satthā jetavane viharanto mahābhinikkhamanaññeva ārabbha kathesi. Tadāpi hi so ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi tathāgato mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে ব্রহ্মদত্তস্স রঞ্ঞো অগ্গমহেসী গব্ভং পটিলভিত্ৰা লদ্ধগব্ভপরিহারা পরিণতগব্ভা পচ্চূসসমনন্তরে পুত্তং ৰিজাযি। তস্সা পুরিমত্তভাৰে একা সপত্তিকা ‘‘তৰ জাতং জাতং পজং খাদিতুং লভিস্সামী’’তি পত্থনং পট্ঠপেসি। সা কির সযং ৰঞ্ঝা হুত্ৰা পুত্তমাতুকোধেন তং পত্থনং কত্ৰা যক্খযোনিযং নিব্বত্তি। ইতরা রঞ্ঞো অগ্গমহেসী হুত্ৰা ইমং পুত্তং ৰিজাযি। সা যক্খিনী তদা ওকাসং লভিত্ৰা দেৰিযা পস্সন্তিযাৰ বীভচ্ছরূপা হুত্ৰা আগন্ত্ৰা তং দারকং গহেত্ৰা পলাযি। দেৰী ‘‘যক্খিনী মে পুত্তং গহেত্ৰা পলাযী’’তি মহাসদ্দেন ৰিরৰি। ইতরাপি দারকং মূলকন্দং ৰিয মুরুং মুরুং করোন্তী খাদিত্ৰা দেৰিযা হত্থৰিকারাদীহি ভেরৰং পকাসেত্ৰা তজ্জেত্ৰা পক্কামি। রাজা তং ৰচনং সুত্ৰা ‘‘কিং সক্কা যক্খিনিযা কাতু’’ন্তি তুণ্হী অহোসি। পুন দেৰিযা ৰিজাযনকালে দল়্হং আরক্খমকাসি। দেৰী পুত্তং পুন ৰিজাযি। যক্খিনী আগন্ত্ৰা তম্পি খাদিত্ৰা গতা। ততিযৰারে তস্সা কুচ্ছিযং মহাসত্তো পটিসন্ধিং গণ্হি। রাজা মহাজনং সন্নিপাতেত্ৰা ‘‘দেৰিযা জাতং জাতং পজং একা যক্খিনী খাদতি , কিং নু খো কাতব্ব’’ন্তি পুচ্ছি। অথেকো ‘‘যক্খা নাম তালপণ্ণস্স ভাযন্তি, দেৰিযা হত্থপাদেসু তালপণ্ণং বন্ধিতুং ৰট্টতী’’তি আহ। অথেকো ‘‘অযোঘরস্স ভাযন্তি, অযোঘরং কাতুং ৰট্টতী’’তি আহ। রাজা ‘‘সাধূ’’তি অত্তনো ৰিজিতে কম্মারে সন্নিপাতেত্ৰা ‘‘অযোঘরং করোথা’’তি আণাপেত্ৰা আযুত্তকে অদাসি। অন্তোনগরেযেৰ রমণীযে ভূমিভাগে গেহং পট্ঠপেসুং, থম্ভে আদিং কত্ৰা সব্বগেহসম্ভারা অযোমযাৰ অহেসুং, নৰহি মাসেহি অযোমযং মহন্তং চতুরস্সসালং নিট্ঠানং অগমাসি। তং নিচ্চং পজ্জলিতপদীপমেৰ হোতি।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente brahmadattassa rañño aggamahesī gabbhaṃ paṭilabhitvā laddhagabbhaparihārā pariṇatagabbhā paccūsasamanantare puttaṃ vijāyi. Tassā purimattabhāve ekā sapattikā ‘‘tava jātaṃ jātaṃ pajaṃ khādituṃ labhissāmī’’ti patthanaṃ paṭṭhapesi. Sā kira sayaṃ vañjhā hutvā puttamātukodhena taṃ patthanaṃ katvā yakkhayoniyaṃ nibbatti. Itarā rañño aggamahesī hutvā imaṃ puttaṃ vijāyi. Sā yakkhinī tadā okāsaṃ labhitvā deviyā passantiyāva bībhaccharūpā hutvā āgantvā taṃ dārakaṃ gahetvā palāyi. Devī ‘‘yakkhinī me puttaṃ gahetvā palāyī’’ti mahāsaddena viravi. Itarāpi dārakaṃ mūlakandaṃ viya muruṃ muruṃ karontī khāditvā deviyā hatthavikārādīhi bheravaṃ pakāsetvā tajjetvā pakkāmi. Rājā taṃ vacanaṃ sutvā ‘‘kiṃ sakkā yakkhiniyā kātu’’nti tuṇhī ahosi. Puna deviyā vijāyanakāle daḷhaṃ ārakkhamakāsi. Devī puttaṃ puna vijāyi. Yakkhinī āgantvā tampi khāditvā gatā. Tatiyavāre tassā kucchiyaṃ mahāsatto paṭisandhiṃ gaṇhi. Rājā mahājanaṃ sannipātetvā ‘‘deviyā jātaṃ jātaṃ pajaṃ ekā yakkhinī khādati , kiṃ nu kho kātabba’’nti pucchi. Atheko ‘‘yakkhā nāma tālapaṇṇassa bhāyanti, deviyā hatthapādesu tālapaṇṇaṃ bandhituṃ vaṭṭatī’’ti āha. Atheko ‘‘ayogharassa bhāyanti, ayogharaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti āha. Rājā ‘‘sādhū’’ti attano vijite kammāre sannipātetvā ‘‘ayogharaṃ karothā’’ti āṇāpetvā āyuttake adāsi. Antonagareyeva ramaṇīye bhūmibhāge gehaṃ paṭṭhapesuṃ, thambhe ādiṃ katvā sabbagehasambhārā ayomayāva ahesuṃ, navahi māsehi ayomayaṃ mahantaṃ caturassasālaṃ niṭṭhānaṃ agamāsi. Taṃ niccaṃ pajjalitapadīpameva hoti.
রাজা দেৰিযা গব্ভপরিপাকং ঞত্ৰা অযোঘরং অলঙ্কারাপেত্ৰা তং আদায অযোঘরং পাৰিসি। সা তত্থ ধঞ্ঞপুঞ্ঞলক্খণসম্পন্নং পুত্তং ৰিজাযি, ‘‘অযোঘরকুমারো’’ত্ৰেৰস্স নামং করিংসু। তং ধাতীনং দত্ৰা মহন্তং আরক্খং সংৰিদহিত্ৰা রাজা দেৰিং আদায নগরং পদক্খিণং কত্ৰা অলঙ্কতপাসাদতলমেৰ অভিরুহি। যক্খিনীপি উদকৰারং গন্ত্ৰা ৰেস্সৰণস্স উদকং ৰহন্তী জীৰিতক্খযং পত্তা। মহাসত্তো অযোঘরেযেৰ ৰড্ঢিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো তত্থেৰ সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হি। রাজা ‘‘কো মে পুত্তস্স ৰযপ্পদেসো’’তি অমচ্চে পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সোল়সৰস্সো, দেৰ, সূরো থামসম্পন্নো যক্খসহস্সম্পি পটিবাহিতুং সমত্থো’’তি সুত্ৰা ‘‘রজ্জমস্স দস্সামি, সকলনগরং অলঙ্করিত্ৰা অযোঘরতো তং নীহরিত্ৰা আনেথা’’তি আহ। অমচ্চা ‘‘সাধু, দেৰা’’তি দ্ৰাদসযোজনিকং বারাণসিং অলঙ্করিত্ৰা সব্বালঙ্কারৰিভূসিতং মঙ্গলৰারণং আদায তত্থ গন্ত্ৰা কুমারং অলঙ্কারাপেত্ৰা হত্থিক্খন্ধে নিসীদাপেত্ৰা ‘‘দেৰ, কুলসন্তকং অলঙ্কতনগরং পদক্খিণং কত্ৰা পিতরং কাসিরাজানং ৰন্দথ, অজ্জেৰ সেতচ্ছত্তং লভিস্সথা’’তি আহংসু।
Rājā deviyā gabbhaparipākaṃ ñatvā ayogharaṃ alaṅkārāpetvā taṃ ādāya ayogharaṃ pāvisi. Sā tattha dhaññapuññalakkhaṇasampannaṃ puttaṃ vijāyi, ‘‘ayogharakumāro’’tvevassa nāmaṃ kariṃsu. Taṃ dhātīnaṃ datvā mahantaṃ ārakkhaṃ saṃvidahitvā rājā deviṃ ādāya nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā alaṅkatapāsādatalameva abhiruhi. Yakkhinīpi udakavāraṃ gantvā vessavaṇassa udakaṃ vahantī jīvitakkhayaṃ pattā. Mahāsatto ayoghareyeva vaḍḍhitvā viññutaṃ patto tattheva sabbasippāni uggaṇhi. Rājā ‘‘ko me puttassa vayappadeso’’ti amacce pucchitvā ‘‘soḷasavasso, deva, sūro thāmasampanno yakkhasahassampi paṭibāhituṃ samattho’’ti sutvā ‘‘rajjamassa dassāmi, sakalanagaraṃ alaṅkaritvā ayogharato taṃ nīharitvā ānethā’’ti āha. Amaccā ‘‘sādhu, devā’’ti dvādasayojanikaṃ bārāṇasiṃ alaṅkaritvā sabbālaṅkāravibhūsitaṃ maṅgalavāraṇaṃ ādāya tattha gantvā kumāraṃ alaṅkārāpetvā hatthikkhandhe nisīdāpetvā ‘‘deva, kulasantakaṃ alaṅkatanagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā pitaraṃ kāsirājānaṃ vandatha, ajjeva setacchattaṃ labhissathā’’ti āhaṃsu.
মহাসত্তো নগরং পদক্খিণং করোন্তো আরামরামণেয্যকৰনপোক্খরণিভূমিরামণেয্যকপাসাদরামণেয্যকাদীনি দিস্ৰা চিন্তেসি ‘‘মম পিতা মং এত্তকং কালং বন্ধনাগারে ৰসাপেসি। এৰরূপং অলঙ্কতনগরং দট্ঠুং নাদাসি, কো নু খো ময্হং দোসো’’তি অমচ্চে পুচ্ছি। ‘‘দেৰ, নত্থি তুম্হাকং দোসো, তুম্হাকং পন দ্ৰেভাতিকে একা যক্খিনী খাদি, তেন ৰো পিতা অযোঘরে ৰসাপেসি, অযোঘরেন জীৰিতং তুম্হাকং লদ্ধ’’ন্তি। সো তেসং ৰচনং সুত্ৰা চিন্তেসি ‘‘অহং দস মাসে লোহকুম্ভিনিরযে ৰিয চ গূথনিরযে ৰিয চ মাতুকুচ্ছিম্হি ৰসিত্ৰা মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তকালতো পট্ঠায সোল়স ৰস্সানি এতস্মিং বন্ধনাগারে ৰসিং, বহি ওলোকেতুম্পি ন লভিং, উস্সদনিরযে খিত্তো ৰিয অহোসিং, যক্খিনিযা হত্থতো মুত্তোপি পনাহং নেৰ অজরো, ন অমরো হোমি, কিং মে রজ্জেন, রজ্জে ঠিতকালতো পট্ঠায দুন্নিক্খমনং হোতি, অজ্জেৰ মম পিতরং পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৰা হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা পব্বজিস্সামী’’তি। সো নগরং পদক্খিণং কত্ৰা রাজকুলং পৰিসিত্ৰা রাজানং ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি।
Mahāsatto nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto ārāmarāmaṇeyyakavanapokkharaṇibhūmirāmaṇeyyakapāsādarāmaṇeyyakādīni disvā cintesi ‘‘mama pitā maṃ ettakaṃ kālaṃ bandhanāgāre vasāpesi. Evarūpaṃ alaṅkatanagaraṃ daṭṭhuṃ nādāsi, ko nu kho mayhaṃ doso’’ti amacce pucchi. ‘‘Deva, natthi tumhākaṃ doso, tumhākaṃ pana dvebhātike ekā yakkhinī khādi, tena vo pitā ayoghare vasāpesi, ayogharena jīvitaṃ tumhākaṃ laddha’’nti. So tesaṃ vacanaṃ sutvā cintesi ‘‘ahaṃ dasa māse lohakumbhiniraye viya ca gūthaniraye viya ca mātukucchimhi vasitvā mātukucchito nikkhantakālato paṭṭhāya soḷasa vassāni etasmiṃ bandhanāgāre vasiṃ, bahi oloketumpi na labhiṃ, ussadaniraye khitto viya ahosiṃ, yakkhiniyā hatthato muttopi panāhaṃ neva ajaro, na amaro homi, kiṃ me rajjena, rajje ṭhitakālato paṭṭhāya dunnikkhamanaṃ hoti, ajjeva mama pitaraṃ pabbajjaṃ anujānāpetvā himavantaṃ pavisitvā pabbajissāmī’’ti. So nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā rājakulaṃ pavisitvā rājānaṃ vanditvā aṭṭhāsi.
রাজা তস্স সরীরসোভং ওলোকেত্ৰা বলৰসিনেহেন অমচ্চে ওলোকেসি। তে ‘‘কিং করোম, দেৰা’’তি ৰদিংসু। পুত্তং মে রতনরাসিম্হি ঠপেত্ৰা তীহি সঙ্খেহি অভিসিঞ্চিত্ৰা কঞ্চনমালং সেতচ্ছত্তং উস্সাপেথাতি। মহাসত্তো পিতরং ৰন্দিত্ৰা ‘‘ন ময্হং রজ্জেনত্থো, অহং পব্বজিস্সামি, পব্বজ্জং মে অনুজানাথা’’তি আহ। তাত রজ্জং পটিক্খিপিত্ৰা কিংকারণা পব্বজিস্সসীতি। ‘‘দেৰ অহং মাতুকুচ্ছিম্হি দস মাসে গূথনিরযে ৰিয ৰসিত্ৰা মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তো যক্খিনিভযেন সোল়স ৰস্সানি বন্ধনাগারে ৰসন্তো বহি ওলোকেতুম্পি ন অলভিং, উস্সদনিরযে খিত্তো ৰিয অহোসিং, যক্খিনিযা হত্থতো মুত্তোম্হীতিপি অজরো অমরো ন হোমি। মচ্চু নামেস ন সক্কা কেনচি জিনিতুং, ভৰে উক্কণ্ঠিতোম্হি, যাৰ মে ব্যাধিজরামরণানি নাগচ্ছন্তি, তাৰদেৰ পব্বজিত্ৰা ধম্মং চরিস্সামি, অলং মে রজ্জেন, অনুজানাথ মং, দেৰা’’তি ৰত্ৰা পিতু ধম্মং দেসেন্তো আহ –
Rājā tassa sarīrasobhaṃ oloketvā balavasinehena amacce olokesi. Te ‘‘kiṃ karoma, devā’’ti vadiṃsu. Puttaṃ me ratanarāsimhi ṭhapetvā tīhi saṅkhehi abhisiñcitvā kañcanamālaṃ setacchattaṃ ussāpethāti. Mahāsatto pitaraṃ vanditvā ‘‘na mayhaṃ rajjenattho, ahaṃ pabbajissāmi, pabbajjaṃ me anujānāthā’’ti āha. Tāta rajjaṃ paṭikkhipitvā kiṃkāraṇā pabbajissasīti. ‘‘Deva ahaṃ mātukucchimhi dasa māse gūthaniraye viya vasitvā mātukucchito nikkhanto yakkhinibhayena soḷasa vassāni bandhanāgāre vasanto bahi oloketumpi na alabhiṃ, ussadaniraye khitto viya ahosiṃ, yakkhiniyā hatthato muttomhītipi ajaro amaro na homi. Maccu nāmesa na sakkā kenaci jinituṃ, bhave ukkaṇṭhitomhi, yāva me byādhijarāmaraṇāni nāgacchanti, tāvadeva pabbajitvā dhammaṃ carissāmi, alaṃ me rajjena, anujānātha maṃ, devā’’ti vatvā pitu dhammaṃ desento āha –
৩৬৩.
363.
‘‘যমেকরত্তিং পঠমং, গব্ভে ৰসতি মাণৰো।
‘‘Yamekarattiṃ paṭhamaṃ, gabbhe vasati māṇavo;
অব্ভুট্ঠিতোৰ সো যাতি, স গচ্ছং ন নিৰত্ততি॥
Abbhuṭṭhitova so yāti, sa gacchaṃ na nivattati.
৩৬৪.
364.
‘‘ন যুজ্ঝমানা ন বলেনৰস্সিতা, নরা ন জীরন্তি ন চাপি মীযরে।
‘‘Na yujjhamānā na balenavassitā, narā na jīranti na cāpi mīyare;
সব্বং হিদং জাতিজরাযুপদ্দুতং, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Sabbaṃ hidaṃ jātijarāyupaddutaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৬৫.
365.
‘‘চতুরঙ্গিনিং সেনং সুভিংসরূপং, জযন্তি রট্ঠাধিপতী পসয্হ।
‘‘Caturaṅginiṃ senaṃ subhiṃsarūpaṃ, jayanti raṭṭhādhipatī pasayha;
ন মচ্চুনো জযিতুমুস্সহন্তি, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccuno jayitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৬৬.
366.
‘‘হত্থীহি অস্সেহি রথেহি পত্তিভি, পরিৰারিতা মুচ্চরে একচ্চেয্যা।
‘‘Hatthīhi assehi rathehi pattibhi, parivāritā muccare ekacceyyā;
ন মচ্চুনো মুচ্চিতুমুস্সহন্তি, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccuno muccitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৬৭.
367.
‘‘হত্থীহি অস্সেহি রথেহি পত্তিভি, সূরা পভঞ্জন্তি পধংসযন্তি।
‘‘Hatthīhi assehi rathehi pattibhi, sūrā pabhañjanti padhaṃsayanti;
ন মচ্চুনো ভঞ্জিতুমুস্সহন্তি, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccuno bhañjitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৬৮.
368.
‘‘মত্তা গজা ভিন্নগল়া পভিন্না, নগরানি মদ্দন্তি জনং হনন্তি।
‘‘Mattā gajā bhinnagaḷā pabhinnā, nagarāni maddanti janaṃ hananti;
ন মচ্চুনো মদ্দিতুমুস্সহন্তি, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccuno madditumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৬৯.
369.
‘‘ইস্সাসিনো কতহত্থাপি ৰীরা, দূরেপাতী অক্খণৰেধিনোপি।
‘‘Issāsino katahatthāpi vīrā, dūrepātī akkhaṇavedhinopi;
ন মচ্চুনো ৰিজ্ঝিতুমুস্সহন্তি, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccuno vijjhitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৭০.
370.
‘‘সরানি খীযন্তি সসেলকাননা, সব্বং হিদং খীযতি দীঘমন্তরং।
‘‘Sarāni khīyanti saselakānanā, sabbaṃ hidaṃ khīyati dīghamantaraṃ;
সব্বং হিদং ভঞ্জরে কালপরিযাযং, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Sabbaṃ hidaṃ bhañjare kālapariyāyaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৭১.
371.
‘‘সব্বেসমেৰঞ্হি নরান নারিনং, চলাচলং পাণভুনোধ জীৰিতং।
‘‘Sabbesamevañhi narāna nārinaṃ, calācalaṃ pāṇabhunodha jīvitaṃ;
পটোৰ ধুত্তস্স, দুমোৰ কূলজো, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Paṭova dhuttassa, dumova kūlajo, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৭২.
372.
‘‘দুমপ্ফলানেৰ পতন্তি মাণৰা, দহরা চ ৰুদ্ধা চ সরীরভেদা।
‘‘Dumapphalāneva patanti māṇavā, daharā ca vuddhā ca sarīrabhedā;
নারিযো নরা মজ্ঝিমপোরিসা চ, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Nāriyo narā majjhimaporisā ca, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৭৩.
373.
‘‘নাযং ৰযো তারকরাজসন্নিভো, যদব্ভতীতং গতমেৰ দানি তং।
‘‘Nāyaṃ vayo tārakarājasannibho, yadabbhatītaṃ gatameva dāni taṃ;
জিণ্ণস্স হী নত্থি রতী কুতো সুখং, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Jiṇṇassa hī natthi ratī kuto sukhaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৭৪.
374.
‘‘যক্খা পিসাচা অথৰাপি পেতা, কুপিতা তে অস্সসন্তি মনুস্সে।
‘‘Yakkhā pisācā athavāpi petā, kupitā te assasanti manusse;
ন মচ্চুনো অস্সসিতুস্সহন্তি, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccuno assasitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৭৫.
375.
‘‘যক্খে পিসাচে অথৰাপি পেতে, কুপিতেপি তে নিজ্ঝপনং করোন্তি।
‘‘Yakkhe pisāce athavāpi pete, kupitepi te nijjhapanaṃ karonti;
ন মচ্চুনো নিজ্ঝপনং করোন্তি, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccuno nijjhapanaṃ karonti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৭৬.
376.
‘‘অপরাধকে দূসকে হেঠকে চ, রাজানো দণ্ডেন্তি ৰিদিত্ৰান দোসং।
‘‘Aparādhake dūsake heṭhake ca, rājāno daṇḍenti viditvāna dosaṃ;
ন মচ্চুনো দণ্ডযিতুস্সহন্তি, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccuno daṇḍayitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৭৭.
377.
‘‘অপরাধকা দূসকা হেঠকা চ, লভন্তি তে রাজিনো নিজ্ঝপেতুং।
‘‘Aparādhakā dūsakā heṭhakā ca, labhanti te rājino nijjhapetuṃ;
ন মচ্চুনো নিজ্ঝপনং করোন্তি, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccuno nijjhapanaṃ karonti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৭৮.
378.
‘‘ন খত্তিযোতি ন চ ব্রাহ্মণোতি, ন অড্ঢকা বলৰা তেজৰাপি।
‘‘Na khattiyoti na ca brāhmaṇoti, na aḍḍhakā balavā tejavāpi;
ন মচ্চুরাজস্স অপেক্খমত্থি, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccurājassa apekkhamatthi, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৭৯.
379.
‘‘সীহা চ ব্যগ্ঘা চ অথোপি দীপিযো, পসয্হ খাদন্তি ৰিপ্ফন্দমানং।
‘‘Sīhā ca byagghā ca athopi dīpiyo, pasayha khādanti vipphandamānaṃ;
ন মচ্চুনো খাদিতুমুস্সহন্তি, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccuno khāditumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৮০.
380.
‘‘মাযাকারা রঙ্গমজ্ঝে করোন্তা, মোহেন্তি চক্খূনি জনস্স তাৰদে।
‘‘Māyākārā raṅgamajjhe karontā, mohenti cakkhūni janassa tāvade;
ন মচ্চুনো মোহযিতুস্সহন্তি, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccuno mohayitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৮১.
381.
‘‘আসীৰিসা কুপিতা উগ্গতেজা, ডংসন্তি মারেন্তিপি তে মনুস্সে।
‘‘Āsīvisā kupitā uggatejā, ḍaṃsanti mārentipi te manusse;
ন মচ্চুনো ডংসিতুমুস্সহন্তি, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccuno ḍaṃsitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৮২.
382.
‘‘আসীৰিসা কুপিতা যং ডংসন্তি, তিকিচ্ছকা তেস ৰিসং হনন্তি।
‘‘Āsīvisā kupitā yaṃ ḍaṃsanti, tikicchakā tesa visaṃ hananti;
ন মচ্চুনো দট্ঠৰিসং হনন্তি, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccuno daṭṭhavisaṃ hananti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৮৩.
383.
‘‘ধম্মন্তরী ৰেত্তরণী চ ভোজো, ৰিসানি হন্ত্ৰান ভুজঙ্গমানং।
‘‘Dhammantarī vettaraṇī ca bhojo, visāni hantvāna bhujaṅgamānaṃ;
সুয্যন্তি তে কালকতা তথেৰ, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Suyyanti te kālakatā tatheva, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৮৪.
384.
‘‘ৰিজ্জাধরা ঘোরমধীযমানা, অদস্সনং ওসধেহি ৰজন্তি।
‘‘Vijjādharā ghoramadhīyamānā, adassanaṃ osadhehi vajanti;
ন মচ্চুরাজস্স ৰজন্তদস্সনং, তং মে মতী হোতি চরামি ধম্মং॥
Na maccurājassa vajantadassanaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.
৩৮৫.
385.
‘‘ধম্মো হৰে রক্খতি ধম্মচারিং, ধম্মো সুচিণ্ণো সুখমাৰহাতি।
‘‘Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti;
এসানিসংসো ধম্মে সুচিণ্ণে, ন দুগ্গতিং গচ্ছতি ধম্মচারী॥
Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, na duggatiṃ gacchati dhammacārī.
৩৮৬.
386.
‘‘ন হি ধম্মো অধম্মো চ, উভো সমৰিপাকিনো।
‘‘Na hi dhammo adhammo ca, ubho samavipākino;
অধম্মো নিরযং নেতি, ধম্মো পাপেতি সুগ্গতি’’ন্তি॥
Adhammo nirayaṃ neti, dhammo pāpeti suggati’’nti.
তত্থ যমেকরত্তিন্তি যেভুয্যেন সত্তা মাতুকুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হন্তা রত্তিযংযেৰ গণ্হন্তি, তস্মা এৰমাহ। অযং পনেত্থ অত্থো – যং একরত্তিং ৰা দিৰা ৰা পঠমমেৰ পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৰা মাতুকুচ্ছিসঙ্খাতে গব্ভে ৰসতি। মাণৰোতি সত্তো কললভাৰেন পতিট্ঠাতি। অব্ভুট্ঠিতোৰ সো যাতীতি সো মাণৰো যথা নাম ৰলাহকসঙ্খাতো অব্ভো উট্ঠিতো নিব্বত্তো ৰাযুৰেগাহতো পটিগচ্ছতি, তথেৰ –
Tattha yamekarattinti yebhuyyena sattā mātukucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhantā rattiyaṃyeva gaṇhanti, tasmā evamāha. Ayaṃ panettha attho – yaṃ ekarattiṃ vā divā vā paṭhamameva paṭisandhiṃ gaṇhitvā mātukucchisaṅkhāte gabbhe vasati. Māṇavoti satto kalalabhāvena patiṭṭhāti. Abbhuṭṭhitova so yātīti so māṇavo yathā nāma valāhakasaṅkhāto abbho uṭṭhito nibbatto vāyuvegāhato paṭigacchati, tatheva –
‘‘পঠমং কললং হোতি, কললা হোতি অব্বুদং।
‘‘Paṭhamaṃ kalalaṃ hoti, kalalā hoti abbudaṃ;
অব্বুদা জাযতে পেসি, পেসি নিব্বত্ততী ঘনো।
Abbudā jāyate pesi, pesi nibbattatī ghano;
ঘনা পসাখা জাযন্তি, কেসা লোমা নখাপি চ॥
Ghanā pasākhā jāyanti, kesā lomā nakhāpi ca.
‘‘যঞ্চস্স ভুঞ্জতী মাতা, অন্নং পানঞ্চ ভোজনং।
‘‘Yañcassa bhuñjatī mātā, annaṃ pānañca bhojanaṃ;
তেন সো তত্থ যাপেতি, মাতুকুচ্ছিগতো নরোতি॥ (সং॰ নি॰ ১.২৩৫)।
Tena so tattha yāpeti, mātukucchigato naroti. (saṃ. ni. 1.235);
ইমং মাতুকুচ্ছিযং কললাদিভাৰং, মাতুকুচ্ছিতো চ নিক্খন্তো মন্দদসকাদিভাৰং আপজ্জমানো সততং সমিতং গচ্ছতি। স গচ্ছং ন নিৰত্ততীতি সচাযং এৰং গচ্ছন্তো পুন অব্বুদতো কললভাৰং, পেসিআদিতো ৰা অব্বুদাদিভাৰং, খিড্ডাদসকতো মন্দদসকভাৰং, ৰণ্ণদসকাদিতো ৰা খিড্ডাদসকাদিভাৰং পাপুণিতুং ন নিৰত্ততি। যথা পন সো ৰলাহকো ৰাতৰেগেন সংচুণ্ণিযমানো ‘‘অহং অসুকট্ঠানে নাম উট্ঠিতো পুন নিৰত্তিত্ৰা তত্থেৰ গন্ত্ৰা পকতিভাৰেন ঠস্সামী’’তি ন লভতি, যং দিসং গতং, তং গতমেৰ, যং অন্তরহিতং, তং অন্তরহিতমেৰ হোতি, তথা সোপি কললাদিভাৰেন গচ্ছমানো গচ্ছতেৰ, তস্মিং তস্মিং কোট্ঠাসে সঙ্খারা পুরিমানং পুরিমানং পচ্চযা হুত্ৰা পচ্ছতো অনিৰত্তিত্ৰা তত্থ তত্থেৰ ভিজ্জন্তি, জরাকালে সঙ্খারা ‘‘অম্হেহি এস পুব্বে যুৰা থামসম্পন্নো কতো, পুন নং নিৰত্তিত্ৰা তত্থেৰ করিস্সামা’’তি ন লভন্তি, তত্থ তত্থেৰ অন্তরধাযন্তীতি দস্সেতি।
Imaṃ mātukucchiyaṃ kalalādibhāvaṃ, mātukucchito ca nikkhanto mandadasakādibhāvaṃ āpajjamāno satataṃ samitaṃ gacchati. Sa gacchaṃ na nivattatīti sacāyaṃ evaṃ gacchanto puna abbudato kalalabhāvaṃ, pesiādito vā abbudādibhāvaṃ, khiḍḍādasakato mandadasakabhāvaṃ, vaṇṇadasakādito vā khiḍḍādasakādibhāvaṃ pāpuṇituṃ na nivattati. Yathā pana so valāhako vātavegena saṃcuṇṇiyamāno ‘‘ahaṃ asukaṭṭhāne nāma uṭṭhito puna nivattitvā tattheva gantvā pakatibhāvena ṭhassāmī’’ti na labhati, yaṃ disaṃ gataṃ, taṃ gatameva, yaṃ antarahitaṃ, taṃ antarahitameva hoti, tathā sopi kalalādibhāvena gacchamāno gacchateva, tasmiṃ tasmiṃ koṭṭhāse saṅkhārā purimānaṃ purimānaṃ paccayā hutvā pacchato anivattitvā tattha tattheva bhijjanti, jarākāle saṅkhārā ‘‘amhehi esa pubbe yuvā thāmasampanno kato, puna naṃ nivattitvā tattheva karissāmā’’ti na labhanti, tattha tattheva antaradhāyantīti dasseti.
ন যুজ্ঝমানাতি উভতো ব্যূল়্হে সঙ্গামে যুজ্ঝন্তা। ন বলেনৰস্সিতাতি ন কাযবলেন ৰা যোধবলেন ৰা উপগতা সমন্নাগতা। ন জীরন্তীতি পুরিম-ন-কারং আহরিত্ৰা এৰরূপাপি নরা ন জীরন্তি ন চাপি ন মীযরেতি অত্থো ৰেদিতব্বো। সব্বং হিদন্তি মহারাজ, সব্বমেৰ ইদং পাণমণ্ডলং মহাযন্তেন পীল়িযমানা উচ্ছুঘটিকা ৰিয জাতিযা চ জরায চ উপদ্দুতং নিচ্চং পীল়িতং। তং মে মতী হোতীতি তেন কারণেন মম ‘‘পব্বজিত্ৰা ধম্মং চরামী’’তি মতি হোতি চিত্তং উপ্পজ্জতি।
Nayujjhamānāti ubhato byūḷhe saṅgāme yujjhantā. Na balenavassitāti na kāyabalena vā yodhabalena vā upagatā samannāgatā. Na jīrantīti purima-na-kāraṃ āharitvā evarūpāpi narā na jīranti na cāpi na mīyareti attho veditabbo. Sabbaṃ hidanti mahārāja, sabbameva idaṃ pāṇamaṇḍalaṃ mahāyantena pīḷiyamānā ucchughaṭikā viya jātiyā ca jarāya ca upaddutaṃ niccaṃ pīḷitaṃ. Taṃ me matī hotīti tena kāraṇena mama ‘‘pabbajitvā dhammaṃ carāmī’’ti mati hoti cittaṃ uppajjati.
চতুরঙ্গিনিন্তি হত্থিআদীহি চতুরঙ্গেহি সমন্নাগতং। সেনং সুভিংসরূপন্তি সুট্ঠু ভিংসনকজাতিকং সেনং। জযন্তীতি কদাচি একচ্চে রাজানো অত্তনো সেনায জযন্তি। ন মচ্চুনোতি তেপি রাজানো মহাসেনস্স মচ্চুনো সেনং জযিতুং ন উস্সহন্তি, ন ব্যাধিজরামরণানি মদ্দিতুং সক্কোন্তি। মুচ্চরে একচ্চেয্যাতি এতেহি হত্থিআদীহি পরিৰারিতা একচ্চে পচ্চামিত্তানং হত্থতো মুচ্চন্তি, মচ্চুনো পন সন্তিকা মুচ্চিতুং ন সক্কোন্তি। পভঞ্জন্তীতি এতেহি হত্থিআদীহি পচ্চত্থিকরাজূনং নগরানি পভঞ্জন্তি। পধংসযন্তীতি মহাজনং ধংসেন্তা পধংসেন্তা জীৰিতক্খযং পাপেন্তি। ন মচ্চুনোতি তেপি মরণকালে পত্তে মচ্চুনো ভঞ্জিতুং ন সক্কোন্তি।
Caturaṅgininti hatthiādīhi caturaṅgehi samannāgataṃ. Senaṃ subhiṃsarūpanti suṭṭhu bhiṃsanakajātikaṃ senaṃ. Jayantīti kadāci ekacce rājāno attano senāya jayanti. Na maccunoti tepi rājāno mahāsenassa maccuno senaṃ jayituṃ na ussahanti, na byādhijarāmaraṇāni maddituṃ sakkonti. Muccare ekacceyyāti etehi hatthiādīhi parivāritā ekacce paccāmittānaṃ hatthato muccanti, maccuno pana santikā muccituṃ na sakkonti. Pabhañjantīti etehi hatthiādīhi paccatthikarājūnaṃ nagarāni pabhañjanti. Padhaṃsayantīti mahājanaṃ dhaṃsentā padhaṃsentā jīvitakkhayaṃ pāpenti. Na maccunoti tepi maraṇakāle patte maccuno bhañjituṃ na sakkonti.
ভিন্নগল়া পভিন্নাতি তীসু ঠানেসু পভিন্না হুত্ৰা মদং গল়ন্তা, পগ্ঘরিতমদাতি অত্থো। ন মচ্চুনোতি তেপি মহামচ্চুং মদ্দিতুং ন সক্কোন্তি। ইস্সাসিনোতি ইস্সাসা ধনুগ্গহা। কতহত্থাতি সুসিক্খিতা। দূরেপাতীতি সরং দূরে পাতেতুং সমত্থা। অক্খণৰেধিনোতি অৰিরদ্ধৰেধিনো, ৰিজ্জুআলোকেন ৰিজ্ঝনসমত্থা ৰা। সরানীতি অনোতত্তাদীনি মহাসরানি খীযন্তিযেৰ। সসেলকাননাতি সপব্বতৰনসণ্ডা মহাপথৰীপি খীযতি। সব্বং হিদন্তি সব্বমিদং সঙ্খারগতং দীঘমন্তরং ঠত্ৰা খীযতেৰ। কপ্পুট্ঠানগ্গিং পত্ৰা মহাসিনেরুপি অগ্গিমুখে মধুসিত্থকং ৰিয ৰিলীযতেৰ, অণুমত্তোপি সঙ্খারো ঠাতুং ন সক্কোতি। কালপরিযাযন্তি কালপরিযাযং নস্সনকালৰারং পত্ৰা সব্বং ভঞ্জরে, সব্বং সঙ্খারগতং ভিজ্জতেৰ। তস্স পকাসনত্থং সত্তসূরিযসুত্তং (অ॰ নি॰ ৭.৬৬) আহরিতব্বং।
Bhinnagaḷā pabhinnāti tīsu ṭhānesu pabhinnā hutvā madaṃ gaḷantā, paggharitamadāti attho. Na maccunoti tepi mahāmaccuṃ maddituṃ na sakkonti. Issāsinoti issāsā dhanuggahā. Katahatthāti susikkhitā. Dūrepātīti saraṃ dūre pātetuṃ samatthā. Akkhaṇavedhinoti aviraddhavedhino, vijjuālokena vijjhanasamatthā vā. Sarānīti anotattādīni mahāsarāni khīyantiyeva. Saselakānanāti sapabbatavanasaṇḍā mahāpathavīpi khīyati. Sabbaṃ hidanti sabbamidaṃ saṅkhāragataṃ dīghamantaraṃ ṭhatvā khīyateva. Kappuṭṭhānaggiṃ patvā mahāsinerupi aggimukhe madhusitthakaṃ viya vilīyateva, aṇumattopi saṅkhāro ṭhātuṃ na sakkoti. Kālapariyāyanti kālapariyāyaṃ nassanakālavāraṃ patvā sabbaṃ bhañjare, sabbaṃ saṅkhāragataṃ bhijjateva. Tassa pakāsanatthaṃ sattasūriyasuttaṃ (a. ni. 7.66) āharitabbaṃ.
চলাচলন্তি চঞ্চলং সকভাৰেন ঠাতুং অসমত্থং নানাভাৰৰিনাভাৰসভাৰমেৰ। পাণভুনোধ জীৰিতন্তি ইধ লোকে ইমেসং পাণভূতানং জীৰিতং । পটোৰ ধুত্তস্স, দুমোৰ কূলজোতি সুরধুত্তো হি সুরং দিস্ৰাৰ উদরে বদ্ধং সাটকং দত্ৰা পিৰতেৰ, নদীকূলে জাতদুমোৰ কূলে লুজ্জমানে লুজ্জতি, যথা এস পটো চ দুমো চ চঞ্চলো, এৰং সত্তানং জীৰিতং, দেৰাতি। দুমপ্ফলানেৰাতি যথা পক্কানি ফলানি ৰাতাহতানি দুমগ্গতো ভূমিযং পতন্তি, তথেৰিমে মাণৰা জরাৰাতাহতা জীৰিতা গল়িত্ৰা মরণপথৰিযং পতন্তি। দহরাতি অন্তমসো কললভাৰে ঠিতাপি। মজ্ঝিমপোরিসাতি নারীনরানং মজ্ঝে ঠিতা উভতোব্যঞ্জনকনপুংসকা।
Calācalanti cañcalaṃ sakabhāvena ṭhātuṃ asamatthaṃ nānābhāvavinābhāvasabhāvameva. Pāṇabhunodhajīvitanti idha loke imesaṃ pāṇabhūtānaṃ jīvitaṃ . Paṭova dhuttassa, dumova kūlajoti suradhutto hi suraṃ disvāva udare baddhaṃ sāṭakaṃ datvā pivateva, nadīkūle jātadumova kūle lujjamāne lujjati, yathā esa paṭo ca dumo ca cañcalo, evaṃ sattānaṃ jīvitaṃ, devāti. Dumapphalānevāti yathā pakkāni phalāni vātāhatāni dumaggato bhūmiyaṃ patanti, tathevime māṇavā jarāvātāhatā jīvitā gaḷitvā maraṇapathaviyaṃ patanti. Daharāti antamaso kalalabhāve ṭhitāpi. Majjhimaporisāti nārīnarānaṃ majjhe ṭhitā ubhatobyañjanakanapuṃsakā.
তারকরাজসন্নিভোতি যথা তারকরাজা কাল়পক্খে খীণো, পুন জুণ্হপক্খে পূরতি, ন এৰং সত্তানং ৰযো। সত্তানঞ্হি যং অব্ভতীতং, গতমেৰ দানি তং, ন তস্স পুনাগমনং অত্থি। কুতো সুখন্তি জরাজিণ্ণস্স কামগুণেসু রতিপি নত্থি, তে পটিচ্চ উপ্পজ্জনকসুখং কুতোযেৰ। যক্খাতি মহিদ্ধিকা যক্খা। পিসাচাতি পংসুপিসাচকা। পেতাতি পেত্তিৰিসযিকা। অস্সসন্তীতি অস্সাসৰাতেন উপহনন্তি, আৰিসন্তীতি ৰা অত্থো। ন মচ্চুনোতি মচ্চুং পন তেপি অস্সাসেন উপহনিতুং ৰা আৰিসিতুং ৰা ন সক্কোন্তি। নিজ্ঝপনং করোন্তীতি বলিকম্মৰসেন খমাপেন্তি পসাদেন্তি। অপরাধকেতি রাজাপরাধকারকে। দূসকেতি রজ্জদূসকে। হেঠকেতি সন্ধিচ্ছেদাদীহি লোকৰিহেঠকে। রাজানোতি রাজানো। ৰিদিত্ৰান দোসন্তি দোসং জানিত্ৰা যথানুরূপেন দণ্ডেন দণ্ডেন্তীতি অত্থো। ন মচ্চুনোতি তেপি মচ্চুং দণ্ডযিতুং ন সক্কোন্তি।
Tārakarājasannibhoti yathā tārakarājā kāḷapakkhe khīṇo, puna juṇhapakkhe pūrati, na evaṃ sattānaṃ vayo. Sattānañhi yaṃ abbhatītaṃ, gatameva dāni taṃ, na tassa punāgamanaṃ atthi. Kuto sukhanti jarājiṇṇassa kāmaguṇesu ratipi natthi, te paṭicca uppajjanakasukhaṃ kutoyeva. Yakkhāti mahiddhikā yakkhā. Pisācāti paṃsupisācakā. Petāti pettivisayikā. Assasantīti assāsavātena upahananti, āvisantīti vā attho. Na maccunoti maccuṃ pana tepi assāsena upahanituṃ vā āvisituṃ vā na sakkonti. Nijjhapanaṃ karontīti balikammavasena khamāpenti pasādenti. Aparādhaketi rājāparādhakārake. Dūsaketi rajjadūsake. Heṭhaketi sandhicchedādīhi lokaviheṭhake. Rājānoti rājāno. Viditvāna dosanti dosaṃ jānitvā yathānurūpena daṇḍena daṇḍentīti attho. Na maccunoti tepi maccuṃ daṇḍayituṃ na sakkonti.
নিজ্ঝপেতুন্তি সক্খীহি অত্তনো নিরপরাধভাৰং পকাসেত্ৰা পসাদেতুং। ন অড্ঢকা বলৰা তেজৰাপীতি ‘‘ইমে অড্ঢা, অযং কাযবলঞাণবলাদীহি বলৰা, অযং তেজৰা’’তি এৰম্পি ন পচ্চুরাজস্স অপেক্খং অত্থি, একস্মিম্পি সত্তে অপেক্খং পেমং সিনেহো নত্থি, সব্বমেৰ অভিমদ্দতীতি দস্সেতি। পসয্হাতি বলক্কারেন অভিভৰিত্ৰা। ন মচ্চুনোতি তেপি মচ্চুং খাদিতুং ন সক্কোন্তি। করোন্তাতি মাযং করোন্তা। মোহেন্তীতি অভূতং ভূতং কত্ৰা দস্সেন্তা মোহেন্তি। উগ্গতেজাতি উগ্গতেন ৰিসতেজেন সমন্নাগতা। তিকিচ্ছকাতি ৰিসৰেজ্জা। ধম্মন্তরী ৰেত্তরণী চ ভোজোতি এতে এৰংনামকা ৰেজ্জা। ঘোরমধীযমানাতি ঘোরং নাম ৰিজ্জং অধীযন্তা। ওসধেহীতি ঘোরং ৰা গন্ধারিং ৰা ৰিজ্জং সাৰেত্ৰা ওসধং আদায তেহি ওসধেহি পচ্চত্থিকানং অদস্সনং ৰজন্তি।
Nijjhapetunti sakkhīhi attano niraparādhabhāvaṃ pakāsetvā pasādetuṃ. Na aḍḍhakā balavā tejavāpīti ‘‘ime aḍḍhā, ayaṃ kāyabalañāṇabalādīhi balavā, ayaṃ tejavā’’ti evampi na paccurājassa apekkhaṃ atthi, ekasmimpi satte apekkhaṃ pemaṃ sineho natthi, sabbameva abhimaddatīti dasseti. Pasayhāti balakkārena abhibhavitvā. Na maccunoti tepi maccuṃ khādituṃ na sakkonti. Karontāti māyaṃ karontā. Mohentīti abhūtaṃ bhūtaṃ katvā dassentā mohenti. Uggatejāti uggatena visatejena samannāgatā. Tikicchakāti visavejjā. Dhammantarī vettaraṇī ca bhojoti ete evaṃnāmakā vejjā. Ghoramadhīyamānāti ghoraṃ nāma vijjaṃ adhīyantā. Osadhehīti ghoraṃ vā gandhāriṃ vā vijjaṃ sāvetvā osadhaṃ ādāya tehi osadhehi paccatthikānaṃ adassanaṃ vajanti.
ধম্মোতি সুচরিতধম্মো। রক্খতীতি যেন রক্খিতো, তং পটিরক্খতি। সুখন্তি ছসু কামসগ্গেসু সুখং আৰহতি। পাপেতীতি পটিসন্ধিৰসেন উপনেতি।
Dhammoti sucaritadhammo. Rakkhatīti yena rakkhito, taṃ paṭirakkhati. Sukhanti chasu kāmasaggesu sukhaṃ āvahati. Pāpetīti paṭisandhivasena upaneti.
এৰং মহাসত্তো চতুৰীসতিযা গাথাহি পিতু ধম্মং দেসেত্ৰা ‘‘মহারাজ, তুম্হাকং রজ্জং তুম্হাকমেৰ হোতু, ন ময্হং ইমিনা অত্থো, তুম্হেহি পন সদ্ধিং কথেন্তমেৰ মং ব্যাধিজরামরণানি উপগচ্ছন্তি, তিট্ঠথ, তুম্হে’’তি ৰত্ৰা অযদামং ছিন্দিত্ৰা মত্তহত্থী ৰিয কঞ্চনপঞ্জরং ছিন্দিত্ৰা সীহপোতকো ৰিয কামে পহায মাতাপিতরো ৰন্দিত্ৰা নিক্খমি। অথস্স পিতা ‘‘মমপি রজ্জেনত্থো নত্থী’’তি রজ্জং পহায তেন সদ্ধিঞ্ঞেৰ নিক্খমি, তস্মিং নিক্খন্তে দেৰীপি অমচ্চাপি ব্রাহ্মণগহপতিকাদযোপীতি সকলনগরৰাসিনো গেহানি ছড্ডেত্ৰা নিক্খমিংসু। সমাগমো মহা অহোসি, পরিসা দ্ৰাদসযোজনিকা জাতা। তং আদায মহাসত্তো হিমৰন্তং পাৰিসি। সক্কো তস্স নিক্খন্তভাৰং ঞত্ৰা ৰিস্সকম্মং পেসেত্ৰা দ্ৰাদসযোজনাযামং সত্তযোজনৰিত্থারং অস্সমপদং কারেসি। সব্বে পব্বজিতপরিক্খারে পটিযাদাপেসি। ইতো পরং মহাসত্তস্স পব্বজ্জা চ ওৰাদদানঞ্চ ব্রহ্মলোকপরাযণতা চ পরিসায অনপাযগমনীযতা চ সব্বা হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা।
Evaṃ mahāsatto catuvīsatiyā gāthāhi pitu dhammaṃ desetvā ‘‘mahārāja, tumhākaṃ rajjaṃ tumhākameva hotu, na mayhaṃ iminā attho, tumhehi pana saddhiṃ kathentameva maṃ byādhijarāmaraṇāni upagacchanti, tiṭṭhatha, tumhe’’ti vatvā ayadāmaṃ chinditvā mattahatthī viya kañcanapañjaraṃ chinditvā sīhapotako viya kāme pahāya mātāpitaro vanditvā nikkhami. Athassa pitā ‘‘mamapi rajjenattho natthī’’ti rajjaṃ pahāya tena saddhiññeva nikkhami, tasmiṃ nikkhante devīpi amaccāpi brāhmaṇagahapatikādayopīti sakalanagaravāsino gehāni chaḍḍetvā nikkhamiṃsu. Samāgamo mahā ahosi, parisā dvādasayojanikā jātā. Taṃ ādāya mahāsatto himavantaṃ pāvisi. Sakko tassa nikkhantabhāvaṃ ñatvā vissakammaṃ pesetvā dvādasayojanāyāmaṃ sattayojanavitthāraṃ assamapadaṃ kāresi. Sabbe pabbajitaparikkhāre paṭiyādāpesi. Ito paraṃ mahāsattassa pabbajjā ca ovādadānañca brahmalokaparāyaṇatā ca parisāya anapāyagamanīyatā ca sabbā heṭṭhā vuttanayeneva veditabbā.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘এৰং, ভিক্খৰে, পুব্বেপি তথাগতো মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তোযেৰা’’তি ৰত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মাতাপিতরো মহারাজকুলানি অহেসুং, সেসপরিসা বুদ্ধপরিসা, অযোঘরপণ্ডিতো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ, bhikkhave, pubbepi tathāgato mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā mātāpitaro mahārājakulāni ahesuṃ, sesaparisā buddhaparisā, ayogharapaṇḍito pana ahameva ahosi’’nti.
অযোঘরজাতকৰণ্ণনা চুদ্দসমা।
Ayogharajātakavaṇṇanā cuddasamā.
জাতকুদ্দানং –
Jātakuddānaṃ –
মাতঙ্গো চিত্তসম্ভূতো, সিৰি সিরী চ রোহণং।
Mātaṅgo cittasambhūto, sivi sirī ca rohaṇaṃ;
হংসো সত্তিগুম্বো ভল্লা, সোমনস্সং চম্পেয্যকং॥
Haṃso sattigumbo bhallā, somanassaṃ campeyyakaṃ.
পলোভং পঞ্চপণ্ডিতং, হত্থিপালং অযোঘরং।
Palobhaṃ pañcapaṇḍitaṃ, hatthipālaṃ ayogharaṃ;
ৰীসতিযম্হি জাতকা, চতুদ্দসেৰ সঙ্গিতা॥
Vīsatiyamhi jātakā, catuddaseva saṅgitā.
ৰীসতিনিপাতৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Vīsatinipātavaṇṇanā niṭṭhitā.
(চতুত্থো ভাগো নিট্ঠিতো)
(Catuttho bhāgo niṭṭhito)
॥ নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স॥
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
খুদ্দকনিকাযে
Khuddakanikāye
জাতক-অট্ঠকথা
Jātaka-aṭṭhakathā
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৫১০. অযোঘরজাতকং • 510. Ayogharajātakaṃ
