| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
ហត្ថច្ឆិន្នាទិវត្ថុកថាវណ្ណនា
Hatthacchinnādivatthukathāvaṇṇanā
១១៩. ហត្ថច្ឆិន្នាទិវត្ថូសុ កណ្ណមូលេតិ សកលស្ស កណ្ណស្ស ឆេទំ សន្ធាយ វុត្តំ។ កណ្ណសក្ខលិកាយាតិ កណ្ណចូឡិកាយ។ យស្ស បន កណ្ណាវិទ្ធេតិ ហេដ្ឋា កុណ្ឌលាទិឋបនច្ឆិទ្ទំ សន្ធាយ វុត្តំ។ តញ្ហិ សង្ឃដនក្ខមំ។ អជបទកេតិ អជបទនាសិកដ្ឋិកោដិយំ។ តតោ ហិ ឧទ្ធំ ន វិច្ឆិន្ទតិ។ សក្កា ហោតិ សន្ធេតុន្តិ អវិរូបសណ្ឋានំ សន្ធាយ វុត្តំ, វិរូបំ បន បរិសទូសកតំ អាបាទេតិ។
119. Hatthacchinnādivatthūsu kaṇṇamūleti sakalassa kaṇṇassa chedaṃ sandhāya vuttaṃ. Kaṇṇasakkhalikāyāti kaṇṇacūḷikāya. Yassa pana kaṇṇāviddheti heṭṭhā kuṇḍalādiṭhapanacchiddaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi saṅghaṭanakkhamaṃ. Ajapadaketi ajapadanāsikaṭṭhikoṭiyaṃ. Tato hi uddhaṃ na vicchindati. Sakkā hoti sandhetunti avirūpasaṇṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ, virūpaṃ pana parisadūsakataṃ āpādeti.
ខុជ្ជសរីរោតិ វង្កសរីរោ។ ព្រហ្មុនោ វិយ ឧជុកំ គត្តំ សរីរំ យស្ស, សោ ព្រហ្មុជ្ជុគត្តោ, ភគវា។
Khujjasarīroti vaṅkasarīro. Brahmuno viya ujukaṃ gattaṃ sarīraṃ yassa, so brahmujjugatto, bhagavā.
បរិវដុមោតិ សមន្តតោ វដ្ដកាយោ, ឯតេន ឯវរូបា ឯវ វាមនកា ន វដ្ដន្តីតិ ទស្សេតិ។
Parivaṭumoti samantato vaṭṭakāyo, etena evarūpā eva vāmanakā na vaṭṭantīti dasseti.
កូដកូដសីសោតិ អនេកេសុ ឋានេសុ បិណ្ឌិកមំសតំ ទស្សេតុំ អាមេឌិតំ កតំ។ តេនាហ ‘‘តាលផលបិណ្ឌិសទិសេនា’’តិ, តាលផលានំ មញ្ជរី បិណ្ឌិ នាម។ អនុបុព្ពតនុកេន សីសេនាតិ ចេតិយថូបិកា វិយ កមេន កិសេន សីសេន, ថូលវេឡុបព្ពំ វិយ អាទិតោ បដ្ឋាយ យាវបរិយោសានំ សមថូលេន ឧច្ចេន សីសេន សមន្នាគតោ នាឡិសីសោ នាម។ កប្បសីសោតិ គជមត្ថកំ វិយ ទ្វិធា ភិន្នសីសោ។ ‘‘កណ្ណិកកេសោ វា’’តិ ឥមស្ស វិវរណំ ‘‘បាណកេហី’’តិអាទិ។ មក្កដស្សេវ នឡាដេបិ កេសានំ ឧដ្ឋិតភាវំ សន្ធាយាហ ‘‘សីសលោមេហី’’តិអាទិ។
Kūṭakūṭasīsoti anekesu ṭhānesu piṇḍikamaṃsataṃ dassetuṃ āmeḍitaṃ kataṃ. Tenāha ‘‘tālaphalapiṇḍisadisenā’’ti, tālaphalānaṃ mañjarī piṇḍi nāma. Anupubbatanukena sīsenāti cetiyathūpikā viya kamena kisena sīsena, thūlaveḷupabbaṃ viya ādito paṭṭhāya yāvapariyosānaṃ samathūlena uccena sīsena samannāgato nāḷisīso nāma. Kappasīsoti gajamatthakaṃ viya dvidhā bhinnasīso. ‘‘Kaṇṇikakeso vā’’ti imassa vivaraṇaṃ ‘‘pāṇakehī’’tiādi. Makkaṭasseva naḷāṭepi kesānaṃ uṭṭhitabhāvaṃ sandhāyāha ‘‘sīsalomehī’’tiādi.
មក្កដភមុកោតិ នឡាដលោមេហិ អវិភត្តលោមភមុកោ។ អក្ខិចក្កលេហីតិ កណ្ហមណ្ឌលេហិ។ កេករោតិ តិរិយំ បស្សនកោ។ ឧទកតារកាតិ ឱលោកេន្តានំ ឧទកេ បដិពិម្ពិកច្ឆាយា, ឧទកបុព្ពុឡន្តិ កេចិ។ អក្ខិតារកាតិ អភិមុខេ ឋិតានំ ឆាយា, អក្ខិគណ្ឌកាតិបិ វទន្តិ។ អតិបិង្គលក្ខីតិ មជ្ជារក្ខិ។ មធុបិង្គលន្តិ មធុវណ្ណបិង្គលំ។ និប្បខុមក្ខីតិ ឯត្ថ បខុម-សទ្ទោ អក្ខិទលលោមេសុ និរូឡ្ហោ, តទភាវា និប្បខុមក្ខិ។ អក្ខិបាកេនាតិ អក្ខិទល បរិយន្តេសុ បូតិភាវាបជ្ជនរោគេន។
Makkaṭabhamukoti naḷāṭalomehi avibhattalomabhamuko. Akkhicakkalehīti kaṇhamaṇḍalehi. Kekaroti tiriyaṃ passanako. Udakatārakāti olokentānaṃ udake paṭibimbikacchāyā, udakapubbuḷanti keci. Akkhitārakāti abhimukhe ṭhitānaṃ chāyā, akkhigaṇḍakātipi vadanti. Atipiṅgalakkhīti majjārakkhi. Madhupiṅgalanti madhuvaṇṇapiṅgalaṃ. Nippakhumakkhīti ettha pakhuma-saddo akkhidalalomesu nirūḷho, tadabhāvā nippakhumakkhi. Akkhipākenāti akkhidala pariyantesu pūtibhāvāpajjanarogena.
ចិបិដនាសិកោតិ អនុន្នតនាសិកោ។ បដង្គមណ្ឌូកោ នាម មហាមុខមណ្ឌូកោ។ ភិន្នមុខោតិ ឧបក្កមុខបរិយោសានោ, សព្ពទា វិវដមុខោ វា។ វង្កមុខោតិ ឯកបស្សេ អបក្កម្ម ឋិតហេដ្ឋិមហនុកដ្ឋិកោ។ ឱដ្ឋច្ឆិន្នកោតិ ឧភោសុ ឱដ្ឋេសុ យត្ថ កត្ថចិ ជាតិយា វា បច្ឆា វា សត្ថាទិនា អបនីតមំសេន ឱដ្ឋេន សមន្នាគតោ។ ឯឡមុខោតិ និច្ចបគ្ឃរិតលាលាមុខោ។
Cipiṭanāsikoti anunnatanāsiko. Paṭaṅgamaṇḍūko nāma mahāmukhamaṇḍūko. Bhinnamukhoti upakkamukhapariyosāno, sabbadā vivaṭamukho vā. Vaṅkamukhoti ekapasse apakkamma ṭhitaheṭṭhimahanukaṭṭhiko. Oṭṭhacchinnakoti ubhosu oṭṭhesu yattha katthaci jātiyā vā pacchā vā satthādinā apanītamaṃsena oṭṭhena samannāgato. Eḷamukhoti niccapaggharitalālāmukho.
ភិន្នគលោតិ អវនតគតោ។ ភិន្នឧរោតិ អតិនិន្នឧរមជ្ឈោ។ ឯវំ ភិន្នបិដ្ឋិបិ។ សព្ពញ្ចេតន្តិ ‘‘កច្ឆុគត្តោ’’តិអាទិំ សន្ធាយ វុត្តំ។ ឯត្ថ ច វិនិច្ឆយោ កុដ្ឋាទីសុ វុត្តោ ឯវាតិ អាហ ‘‘វិនិច្ឆយោ’’តិអាទិ។
Bhinnagaloti avanatagato. Bhinnauroti atininnauramajjho. Evaṃ bhinnapiṭṭhipi. Sabbañcetanti ‘‘kacchugatto’’tiādiṃ sandhāya vuttaṃ. Ettha ca vinicchayo kuṭṭhādīsu vutto evāti āha ‘‘vinicchayo’’tiādi.
វាតណ្ឌិកោតិ អណ្ឌវាតរោគេន ឧទ្ធុតពីជណ្ឌកោសេន សមន្នាគតោ, យស្ស និវាសនេន បដិច្ឆន្នម្បិ ឧន្នតំ បកាសតិ, សោវ ន បព្ពាជេតព្ពោ។ វិកដោតិ តិរិយំគមនបាទោ, យស្ស ចង្កមតោ ជាណុកា ពហិ និគច្ឆន្តិ។ បណ្ហោតិ បច្ឆតោ បរិវត្តនកបាទោ, យស្ស ចង្កមតោ ជាណុកា អន្តោ បវិសន្តិ។ មហាជង្ឃោតិ ថូលជង្ឃោ។ មហាបាទោតិ មហន្តេន បាទតលេន យុត្តោ។ បាទវេមជ្ឈេតិ បិដ្ឋិបាទវេមជ្ឈេ, ឯតេន អគ្គបាទោ ច បណ្ហិ ច សទិសោតិ ទស្សេតិ។
Vātaṇḍikoti aṇḍavātarogena uddhutabījaṇḍakosena samannāgato, yassa nivāsanena paṭicchannampi unnataṃ pakāsati, sova na pabbājetabbo. Vikaṭoti tiriyaṃgamanapādo, yassa caṅkamato jāṇukā bahi nigacchanti. Paṇhoti pacchato parivattanakapādo, yassa caṅkamato jāṇukā anto pavisanti. Mahājaṅghoti thūlajaṅgho. Mahāpādoti mahantena pādatalena yutto. Pādavemajjheti piṭṭhipādavemajjhe, etena aggapādo ca paṇhi ca sadisoti dasseti.
មជ្ឈេ សង្កុដិតបាទត្តាតិ កុណ្ឌបាទតាយ ការណវិភាវនំ។ អគ្គេ សង្កុដិតបាទត្តាតិ កុណ្ឌបាទតាយ សកុណបាទស្សេវ គមនវិភាវនំ។ បិដ្ឋិបាទគ្គេន ចង្កមន្តោតិ ‘‘បាទស្ស ពាហិរន្តេនាតិ ច អព្ភន្តរន្តេនា’’តិ ច ឥទំ បាទតលស្ស ឧភោហិ បរិយន្តេហិ ចង្កមនំ សន្ធាយ វុត្តំ។
Majjhe saṅkuṭitapādattāti kuṇḍapādatāya kāraṇavibhāvanaṃ. Agge saṅkuṭitapādattāti kuṇḍapādatāya sakuṇapādasseva gamanavibhāvanaṃ. Piṭṭhipādaggena caṅkamantoti ‘‘pādassa bāhirantenāti ca abbhantarantenā’’ti ca idaṃ pādatalassa ubhohi pariyantehi caṅkamanaṃ sandhāya vuttaṃ.
មម្មនន្តិ ឋានករណវិសុទ្ធិយា អភាវេន អយុត្តក្ខរវចនំ។ វចនានុករណេន ហិ សោ មម្មនោ វុត្តោ។ យោ ច ករណសម្បន្នោបិ ឯកមេវក្ខរំ ហិក្ការពហុសោ វទតិ, សោបិ ឥធេវ សង្គយ្ហតិ។ យោ វា បន ហិក្កំ និគ្គហេត្វាបិ អនាមេឌិតក្ខរមេវ សិលិដ្ឋវចនំ វត្តុំ សមត្ថោ, សោ បព្ពាជេតព្ពោ។
Mammananti ṭhānakaraṇavisuddhiyā abhāvena ayuttakkharavacanaṃ. Vacanānukaraṇena hi so mammano vutto. Yo ca karaṇasampannopi ekamevakkharaṃ hikkārabahuso vadati, sopi idheva saṅgayhati. Yo vā pana hikkaṃ niggahetvāpi anāmeḍitakkharameva siliṭṭhavacanaṃ vattuṃ samattho, so pabbājetabbo.
អាបត្តិតោ ន មុច្ចតីតិ ញត្វា ករោន្តោវ ន មុច្ចតិ។ ជីវិតន្តរាយាទិអាបទាសុ អរុចិយា កាយសាមគ្គិំ ទេន្តស្ស អនាបត្តិ។ អប្បត្តោ ឱសារណន្តិ ឱសារណាយ អនរហោតិ អត្ថោ។
Āpattito na muccatīti ñatvā karontova na muccati. Jīvitantarāyādiāpadāsu aruciyā kāyasāmaggiṃ dentassa anāpatti. Appatto osāraṇanti osāraṇāya anarahoti attho.
ហត្ថច្ឆិន្នាទិវត្ថុកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Hatthacchinnādivatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ៥៧. នបព្ពាជេតព្ពទ្វត្តិំសវារោ • 57. Napabbājetabbadvattiṃsavāro
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / ហត្ថច្ឆិន្នាទិវត្ថុកថា • Hatthacchinnādivatthukathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ហត្ថច្ឆិន្នាទិវត្ថុកថាវណ្ណនា • Hatthacchinnādivatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ហត្ថច្ឆិន្នាទិវត្ថុកថាវណ្ណនា • Hatthacchinnādivatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ៥៧. ហត្ថច្ឆិន្នាទិវត្ថុកថា • 57. Hatthacchinnādivatthukathā
