Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / সুত্তনিপাতপাল়ি • Suttanipātapāḷi

১২. দ্ৰযতানুপস্সনাসুত্তং

12. Dvayatānupassanāsuttaṃ

এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি পুব্বারামে মিগারমাতুপাসাদে। তেন খো পন সমযেন ভগৰা তদহুপোসথে পন্নরসে পুণ্ণায পুণ্ণমায রত্তিযা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতি । অথ খো ভগৰা তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং অনুৰিলোকেত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি –

Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti . Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi –

‘‘‘যে তে, ভিক্খৰে, কুসলা ধম্মা অরিযা নিয্যানিকা সম্বোধগামিনো, তেসং ৰো, ভিক্খৰে, কুসলানং ধম্মানং অরিযানং নিয্যানিকানং সম্বোধগামীনং কা উপনিসা সৰনাযা’তি ইতি চে, ভিক্খৰে, পুচ্ছিতারো অস্সু, তে এৰমস্সু ৰচনীযা – ‘যাৰদেৰ দ্ৰযতানং ধম্মানং যথাভূতং ঞাণাযা’তি। কিঞ্চ দ্ৰযতং ৰদেথ?

‘‘‘Ye te, bhikkhave, kusalā dhammā ariyā niyyānikā sambodhagāmino, tesaṃ vo, bhikkhave, kusalānaṃ dhammānaṃ ariyānaṃ niyyānikānaṃ sambodhagāmīnaṃ kā upanisā savanāyā’ti iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu, te evamassu vacanīyā – ‘yāvadeva dvayatānaṃ dhammānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇāyā’ti. Kiñca dvayataṃ vadetha?

(১) ‘‘ইদং দুক্খং, অযং দুক্খসমুদযোতি অযমেকানুপস্সনা। অযং দুক্খনিরোধো, অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদাতি, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা দ্ৰযতানুপস্সিনো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো দ্ৰিন্নং ফলানং অঞ্ঞতরং ফলং পাটিকঙ্খং – দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৰা উপাদিসেসে অনাগামিতা’’তি।

(1) ‘‘Idaṃ dukkhaṃ, ayaṃ dukkhasamudayoti ayamekānupassanā. Ayaṃ dukkhanirodho, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā dvayatānupassino kho, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti.

ইদমৰোচ ভগৰা। ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

৭২৯.

729.

‘‘যে দুক্খং নপ্পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৰং।

‘‘Ye dukkhaṃ nappajānanti, atho dukkhassa sambhavaṃ;

যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপরুজ্ঝতি।

Yattha ca sabbaso dukkhaṃ, asesaṃ uparujjhati;

তঞ্চ মগ্গং ন জানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং॥

Tañca maggaṃ na jānanti, dukkhūpasamagāminaṃ.

৭৩০.

730.

‘‘চেতোৰিমুত্তিহীনা তে, অথো পঞ্ঞাৰিমুত্তিযা।

‘‘Cetovimuttihīnā te, atho paññāvimuttiyā;

অভব্বা তে অন্তকিরিযায, তে ৰে জাতিজরূপগা॥

Abhabbā te antakiriyāya, te ve jātijarūpagā.

৭৩১.

731.

‘‘যে চ দুক্খং পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৰং।

‘‘Ye ca dukkhaṃ pajānanti, atho dukkhassa sambhavaṃ;

যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপরুজ্ঝতি।

Yattha ca sabbaso dukkhaṃ, asesaṃ uparujjhati;

তঞ্চ মগ্গং পজানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং॥

Tañca maggaṃ pajānanti, dukkhūpasamagāminaṃ.

৭৩২.

732.

‘‘চেতোৰিমুত্তিসম্পন্না, অথো পঞ্ঞাৰিমুত্তিযা।

‘‘Cetovimuttisampannā, atho paññāvimuttiyā;

ভব্বা তে অন্তকিরিযায, ন তে জাতিজরূপগা’’তি॥

Bhabbā te antakiriyāya, na te jātijarūpagā’’ti.

(২) ‘‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি পরিযাযেন সম্মা দ্ৰযতানুপস্সনা’তি, ইতি চে, ভিক্খৰে, পুচ্ছিতারো অস্সু; ‘সিযা’তিস্সু ৰচনীযা। কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং উপধিপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা। উপধীনং ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা…পে॰… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(2) ‘‘‘Siyā aññenapi pariyāyena sammā dvayatānupassanā’ti, iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu; ‘siyā’tissu vacanīyā. Kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ upadhipaccayāti, ayamekānupassanā. Upadhīnaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৩৩.

733.

‘‘উপধিনিদানা পভৰন্তি দুক্খা, যে কেচি লোকস্মিমনেকরূপা।

‘‘Upadhinidānā pabhavanti dukkhā, ye keci lokasmimanekarūpā;

যো ৰে অৰিদ্ৰা উপধিং করোতি, পুনপ্পুনং দুক্খমুপেতি মন্দো।

Yo ve avidvā upadhiṃ karoti, punappunaṃ dukkhamupeti mando;

তস্মা পজানং উপধিং ন কযিরা, দুক্খস্স জাতিপ্পভৰানুপস্সী’’তি॥

Tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirā, dukkhassa jātippabhavānupassī’’ti.

(৩) ‘‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি পরিযাযেন সম্মা দ্ৰযতানুপস্সনা’তি, ইতি চে, ভিক্খৰে, পুচ্ছিতারো অস্সু; ‘সিযা’তিস্সু ৰচনীযা। কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং অৰিজ্জাপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা। অৰিজ্জায ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা…পে॰… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(3) ‘‘‘Siyā aññenapi pariyāyena sammā dvayatānupassanā’ti, iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu; ‘siyā’tissu vacanīyā. Kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ avijjāpaccayāti, ayamekānupassanā. Avijjāya tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৩৪.

734.

‘‘জাতিমরণসংসারং , যে ৰজন্তি পুনপ্পুনং।

‘‘Jātimaraṇasaṃsāraṃ , ye vajanti punappunaṃ;

ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰং, অৰিজ্জাযেৰ সা গতি॥

Itthabhāvaññathābhāvaṃ, avijjāyeva sā gati.

৭৩৫.

735.

‘‘অৰিজ্জা হাযং মহামোহো, যেনিদং সংসিতং চিরং।

‘‘Avijjā hāyaṃ mahāmoho, yenidaṃ saṃsitaṃ ciraṃ;

ৰিজ্জাগতা চ যে সত্তা, ন তে গচ্ছন্তি 1 পুনব্ভৰ’’ন্তি॥

Vijjāgatā ca ye sattā, na te gacchanti 2 punabbhava’’nti.

(৪) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে॰… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং সঙ্খারপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা। সঙ্খারানং ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা…পে॰… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(4) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ saṅkhārapaccayāti, ayamekānupassanā. Saṅkhārānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৩৬.

736.

‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং সঙ্খারপচ্চযা।

‘‘Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti, sabbaṃ saṅkhārapaccayā;

সঙ্খারানং নিরোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰো॥

Saṅkhārānaṃ nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.

৭৩৭.

737.

‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, দুক্খং সঙ্খারপচ্চযা।

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, dukkhaṃ saṅkhārapaccayā;

সব্বসঙ্খারসমথা, সঞ্ঞানং উপরোধনা।

Sabbasaṅkhārasamathā, saññānaṃ uparodhanā;

এৰং দুক্খক্খযো হোতি, এতং ঞত্ৰা যথাতথং॥

Evaṃ dukkhakkhayo hoti, etaṃ ñatvā yathātathaṃ.

৭৩৮.

738.

‘‘সম্মদ্দসা ৰেদগুনো, সম্মদঞ্ঞায পণ্ডিতা।

‘‘Sammaddasā vedaguno, sammadaññāya paṇḍitā;

অভিভুয্য মারসংযোগং, ন গচ্ছন্তি 3 পুনব্ভৰ’’ন্তি॥

Abhibhuyya mārasaṃyogaṃ, na gacchanti 4 punabbhava’’nti.

(৫) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে॰… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা। ৰিঞ্ঞাণস্স ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা…পে॰… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(5) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ viññāṇapaccayāti, ayamekānupassanā. Viññāṇassa tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৩৯.

739.

‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা।

‘‘Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti, sabbaṃ viññāṇapaccayā;

ৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰো॥

Viññāṇassa nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.

৭৪০.

740.

‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, দুক্খং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা।

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, dukkhaṃ viññāṇapaccayā;

ৰিঞ্ঞাণূপসমা ভিক্খু, নিচ্ছাতো পরিনিব্বুতো’’তি॥

Viññāṇūpasamā bhikkhu, nicchāto parinibbuto’’ti.

(৬) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে॰… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং ফস্সপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা। ফস্সস্স ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা…পে॰… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(6) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ phassapaccayāti, ayamekānupassanā. Phassassa tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৪১.

741.

‘‘তেসং ফস্সপরেতানং, ভৰসোতানুসারিনং।

‘‘Tesaṃ phassaparetānaṃ, bhavasotānusārinaṃ;

কুম্মগ্গপটিপন্নানং, আরা সংযোজনক্খযো॥

Kummaggapaṭipannānaṃ, ārā saṃyojanakkhayo.

৭৪২.

742.

‘‘যে চ ফস্সং পরিঞ্ঞায, অঞ্ঞাযুপসমে 5 রতা।

‘‘Ye ca phassaṃ pariññāya, aññāyupasame 6 ratā;

তে ৰে ফস্সাভিসমযা, নিচ্ছাতা পরিনিব্বুতা’’তি॥

Te ve phassābhisamayā, nicchātā parinibbutā’’ti.

(৭) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে॰… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং ৰেদনাপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা। ৰেদনানং ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা…পে॰… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(7) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ vedanāpaccayāti, ayamekānupassanā. Vedanānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৪৩.

743.

‘‘সুখং ৰা যদি ৰা দুক্খং, অদুক্খমসুখং সহ।

‘‘Sukhaṃ vā yadi vā dukkhaṃ, adukkhamasukhaṃ saha;

অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ, যং কিঞ্চি অত্থি ৰেদিতং॥

Ajjhattañca bahiddhā ca, yaṃ kiñci atthi veditaṃ.

৭৪৪.

744.

‘‘এতং দুক্খন্তি ঞত্ৰান, মোসধম্মং পলোকিনং 7

‘‘Etaṃ dukkhanti ñatvāna, mosadhammaṃ palokinaṃ 8;

ফুস্স ফুস্স ৰযং পস্সং, এৰং তত্থ ৰিজানতি 9

Phussa phussa vayaṃ passaṃ, evaṃ tattha vijānati 10;

ৰেদনানং খযা ভিক্খু, নিচ্ছাতো পরিনিব্বুতো’’তি॥

Vedanānaṃ khayā bhikkhu, nicchāto parinibbuto’’ti.

(৮) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে॰… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং তণ্হাপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা। তণ্হায ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা…পে॰… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(8) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ taṇhāpaccayāti, ayamekānupassanā. Taṇhāya tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৪৫.

745.

‘‘তণ্হাদুতিযো পুরিসো, দীঘমদ্ধান সংসরং।

‘‘Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṃsaraṃ;

ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰং, সংসারং নাতিৰত্ততি॥

Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati.

৭৪৬.

746.

‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, তণ্হং 11 দুক্খস্স সম্ভৰং।

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, taṇhaṃ 12 dukkhassa sambhavaṃ;

ৰীততণ্হো অনাদানো, সতো ভিক্খু পরিব্বজে’’তি॥

Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.

(৯) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে॰… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং উপাদানপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা। উপাদানানং 13 ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা…পে॰… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(9) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ upādānapaccayāti, ayamekānupassanā. Upādānānaṃ 14 tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৪৭.

747.

‘‘উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভূতো দুক্খং নিগচ্ছতি।

‘‘Upādānapaccayā bhavo, bhūto dukkhaṃ nigacchati;

জাতস্স মরণং হোতি, এসো দুক্খস্স সম্ভৰো॥

Jātassa maraṇaṃ hoti, eso dukkhassa sambhavo.

৭৪৮.

748.

‘‘তস্মা উপাদানক্খযা, সম্মদঞ্ঞায পণ্ডিতা।

‘‘Tasmā upādānakkhayā, sammadaññāya paṇḍitā;

জাতিক্খযং অভিঞ্ঞায, ন গচ্ছন্তি পুনব্ভৰ’’ন্তি॥

Jātikkhayaṃ abhiññāya, na gacchanti punabbhava’’nti.

(১০) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে॰… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং আরম্ভপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা। আরম্ভানং ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা…পে॰… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(10) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ ārambhapaccayāti, ayamekānupassanā. Ārambhānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৪৯.

749.

‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং আরম্ভপচ্চযা।

‘‘Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti, sabbaṃ ārambhapaccayā;

আরম্ভানং নিরোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰো॥

Ārambhānaṃ nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.

৭৫০.

750.

‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, দুক্খং আরম্ভপচ্চযা।

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, dukkhaṃ ārambhapaccayā;

সব্বারম্ভং পটিনিস্সজ্জ, অনারম্ভে ৰিমুত্তিনো॥

Sabbārambhaṃ paṭinissajja, anārambhe vimuttino.

৭৫১.

751.

‘‘উচ্ছিন্নভৰতণ্হস্স, সন্তচিত্তস্স ভিক্খুনো।

‘‘Ucchinnabhavataṇhassa, santacittassa bhikkhuno;

ৰিক্খীণো 15 জাতিসংসারো, নত্থি তস্স পুনব্ভৰো’’তি॥

Vikkhīṇo 16 jātisaṃsāro, natthi tassa punabbhavo’’ti.

(১১) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে॰… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং আহারপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা। আহারানং ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা…পে॰… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(11) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ āhārapaccayāti, ayamekānupassanā. Āhārānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৫২.

752.

‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং আহারপচ্চযা।

‘‘Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti, sabbaṃ āhārapaccayā;

আহারানং নিরোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰো॥

Āhārānaṃ nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.

৭৫৩.

753.

‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, দুক্খং আহারপচ্চযা।

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, dukkhaṃ āhārapaccayā;

সব্বাহারং পরিঞ্ঞায, সব্বাহারমনিস্সিতো॥

Sabbāhāraṃ pariññāya, sabbāhāramanissito.

৭৫৪.

754.

‘‘আরোগ্যং সম্মদঞ্ঞায, আসৰানং পরিক্খযা।

‘‘Ārogyaṃ sammadaññāya, āsavānaṃ parikkhayā;

সঙ্খায সেৰী ধম্মট্ঠো, সঙ্খ্যং 17 নোপেতি ৰেদগূ’’তি॥

Saṅkhāya sevī dhammaṭṭho, saṅkhyaṃ 18 nopeti vedagū’’ti.

(১২) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে॰… কথঞ্চ সিযা? যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি সব্বং ইঞ্জিতপচ্চযাতি, অযমেকানুপস্সনা। ইঞ্জিতানং ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা…পে॰… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(12) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ iñjitapaccayāti, ayamekānupassanā. Iñjitānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৫৫.

755.

‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং ইঞ্জিতপচ্চযা।

‘‘Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti, sabbaṃ iñjitapaccayā;

ইঞ্জিতানং নিরোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰো॥

Iñjitānaṃ nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.

৭৫৬.

756.

‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, দুক্খং ইঞ্জিতপচ্চযা।

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, dukkhaṃ iñjitapaccayā;

তস্মা হি এজং ৰোস্সজ্জ, সঙ্খারে উপরুন্ধিয।

Tasmā hi ejaṃ vossajja, saṅkhāre uparundhiya;

অনেজো অনুপাদানো, সতো ভিক্খু পরিব্বজে’’তি॥

Anejo anupādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.

(১৩) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে॰… কথঞ্চ সিযা? নিস্সিতস্স চলিতং হোতীতি, অযমেকানুপস্সনা। অনিস্সিতো ন চলতীতি, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা…পে॰… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(13) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Nissitassa calitaṃ hotīti, ayamekānupassanā. Anissito na calatīti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৫৭.

757.

‘‘অনিস্সিতো ন চলতি, নিস্সিতো চ উপাদিযং।

‘‘Anissito na calati, nissito ca upādiyaṃ;

ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰং, সংসারং নাতিৰত্ততি॥

Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati.

৭৫৮.

758.

‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, নিস্সযেসু মহব্ভযং।

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, nissayesu mahabbhayaṃ;

অনিস্সিতো অনুপাদানো, সতো ভিক্খু পরিব্বজে’’তি॥

Anissito anupādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.

(১৪) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে॰… কথঞ্চ সিযা? রূপেহি, ভিক্খৰে, অরূপা 19 সন্ততরাতি, অযমেকানুপস্সনা। অরূপেহি নিরোধো সন্ততরোতি, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা…পে॰… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(14) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Rūpehi, bhikkhave, arūpā 20 santatarāti, ayamekānupassanā. Arūpehi nirodho santataroti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৫৯.

759.

‘‘যে চ রূপূপগা সত্তা, যে চ অরূপট্ঠাযিনো 21

‘‘Ye ca rūpūpagā sattā, ye ca arūpaṭṭhāyino 22;

নিরোধং অপ্পজানন্তা, আগন্তারো পুনব্ভৰং॥

Nirodhaṃ appajānantā, āgantāro punabbhavaṃ.

৭৬০.

760.

‘‘যে চ রূপে পরিঞ্ঞায, অরূপেসু অসণ্ঠিতা 23

‘‘Ye ca rūpe pariññāya, arūpesu asaṇṭhitā 24;

নিরোধে যে ৰিমুচ্চন্তি, তে জনা মচ্চুহাযিনো’’তি॥

Nirodhe ye vimuccanti, te janā maccuhāyino’’ti.

(১৫) ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি…পে॰… কথঞ্চ সিযা? যং, ভিক্খৰে, সদেৰকস্স লোকস্স সমারকস্স সব্রহ্মকস্স সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ইদং সচ্চন্তি উপনিজ্ঝাযিতং তদমরিযানং এতং মুসাতি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং, অযমেকানুপস্সনা। যং , ভিক্খৰে, সদেৰকস্স…পে॰… সদেৰমনুস্সায ইদং মুসাতি উপনিজ্ঝাযিতং, তদমরিযানং এতং সচ্চন্তি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা…পে॰… অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(15) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya idaṃ saccanti upanijjhāyitaṃ tadamariyānaṃ etaṃ musāti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, ayamekānupassanā. Yaṃ , bhikkhave, sadevakassa…pe… sadevamanussāya idaṃ musāti upanijjhāyitaṃ, tadamariyānaṃ etaṃ saccanti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৬১.

761.

‘‘অনত্তনি অত্তমানিং 25, পস্স লোকং সদেৰকং।

‘‘Anattani attamāniṃ 26, passa lokaṃ sadevakaṃ;

নিৰিট্ঠং নামরূপস্মিং, ইদং সচ্চন্তি মঞ্ঞতি॥

Niviṭṭhaṃ nāmarūpasmiṃ, idaṃ saccanti maññati.

৭৬২.

762.

‘‘যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা।

‘‘Yena yena hi maññanti, tato taṃ hoti aññathā;

তঞ্হি তস্স মুসা হোতি, মোসধম্মঞ্হি ইত্তরং॥

Tañhi tassa musā hoti, mosadhammañhi ittaraṃ.

৭৬৩.

763.

‘‘অমোসধম্মং নিব্বানং, তদরিযা সচ্চতো ৰিদূ।

‘‘Amosadhammaṃ nibbānaṃ, tadariyā saccato vidū;

তে ৰে সচ্চাভিসমযা, নিচ্ছাতা পরিনিব্বুতা’’তি॥

Te ve saccābhisamayā, nicchātā parinibbutā’’ti.

(১৬) ‘‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি পরিযাযেন সম্মা দ্ৰযতানুপস্সনা’তি, ইতি চে, ভিক্খৰে, পুচ্ছিতারো অস্সু; ‘সিযা’তিস্সু ৰচনীযা। কথঞ্চ সিযা? যং, ভিক্খৰে, সদেৰকস্স লোকস্স সমারকস্স সব্রহ্মকস্স সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ইদং সুখন্তি উপনিজ্ঝাযিতং, তদমরিযানং এতং দুক্খন্তি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং, অযমেকানুপস্সনা । যং, ভিক্খৰে, সদেৰকস্স…পে॰… সদেৰমনুস্সায ইদং দুক্খন্তি উপনিজ্ঝাযিতং তদমরিযানং এতং সুখন্তি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং, অযং দুতিযানুপস্সনা। এৰং সম্মা দ্ৰযতানুপস্সিনো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো দ্ৰিন্নং ফলানং অঞ্ঞতরং ফলং পাটিকঙ্খং – দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৰা উপাদিসেসে অনাগামিতাতি। ইদমৰোচ ভগৰা। ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

(16) ‘‘‘Siyā aññenapi pariyāyena sammā dvayatānupassanā’ti, iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu; ‘siyā’tissu vacanīyā. Kathañca siyā? Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya idaṃ sukhanti upanijjhāyitaṃ, tadamariyānaṃ etaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, ayamekānupassanā . Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa…pe… sadevamanussāya idaṃ dukkhanti upanijjhāyitaṃ tadamariyānaṃ etaṃ sukhanti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā dvayatānupassino kho, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitāti. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

৭৬৪.

764.

‘‘রূপা সদ্দা রসা গন্ধা, ফস্সা ধম্মা চ কেৰলা।

‘‘Rūpā saddā rasā gandhā, phassā dhammā ca kevalā;

ইট্ঠা কন্তা মনাপা চ, যাৰতত্থীতি ৰুচ্চতি॥

Iṭṭhā kantā manāpā ca, yāvatatthīti vuccati.

৭৬৫.

765.

‘‘সদেৰকস্স লোকস্স, এতে ৰো সুখসম্মতা।

‘‘Sadevakassa lokassa, ete vo sukhasammatā;

যত্থ চেতে নিরুজ্ঝন্তি, তং নেসং দুক্খসম্মতং॥

Yattha cete nirujjhanti, taṃ nesaṃ dukkhasammataṃ.

৭৬৬.

766.

‘‘সুখন্তি দিট্ঠমরিযেহি, সক্কাযস্সুপরোধনং।

‘‘Sukhanti diṭṭhamariyehi, sakkāyassuparodhanaṃ;

পচ্চনীকমিদং হোতি, সব্বলোকেন পস্সতং॥

Paccanīkamidaṃ hoti, sabbalokena passataṃ.

৭৬৭.

767.

‘‘যং পরে সুখতো আহু, তদরিযা আহু দুক্খতো।

‘‘Yaṃ pare sukhato āhu, tadariyā āhu dukkhato;

যং পরে দুক্খতো আহু, তদরিযা সুখতো ৰিদূ॥

Yaṃ pare dukkhato āhu, tadariyā sukhato vidū.

৭৬৮.

768.

‘‘পস্স ধম্মং দুরাজানং, সম্পমূল়্হেত্থৰিদ্দসু 27

‘‘Passa dhammaṃ durājānaṃ, sampamūḷhetthaviddasu 28;

নিৰুতানং তমো হোতি, অন্ধকারো অপস্সতং॥

Nivutānaṃ tamo hoti, andhakāro apassataṃ.

৭৬৯.

769.

‘‘সতঞ্চ ৰিৰটং হোতি, আলোকো পস্সতামিৰ।

‘‘Satañca vivaṭaṃ hoti, āloko passatāmiva;

সন্তিকে ন ৰিজানন্তি, মগ্গা ধম্মস্স কোৰিদা॥

Santike na vijānanti, maggā dhammassa kovidā.

৭৭০.

770.

‘‘ভৰরাগপরেতেহি , ভৰসোতানুসারিভি।

‘‘Bhavarāgaparetehi , bhavasotānusāribhi;

মারধেয্যানুপন্নেহি, নাযং ধম্মো সুসম্বুধো॥

Māradheyyānupannehi, nāyaṃ dhammo susambudho.

৭৭১.

771.

‘‘কো নু অঞ্ঞত্রমরিযেহি, পদং সম্বুদ্ধুমরহতি।

‘‘Ko nu aññatramariyehi, padaṃ sambuddhumarahati;

যং পদং সম্মদঞ্ঞায, পরিনিব্বন্তি অনাসৰা’’তি॥

Yaṃ padaṃ sammadaññāya, parinibbanti anāsavā’’ti.

ইদমৰোচ ভগৰা। অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি। ইমস্মিং চ 29 পন ৰেয্যাকরণস্মিং ভঞ্ঞমানে সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং অনুপাদায আসৰেহি চিত্তানি ৰিমুচ্চিংসূতি।

Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti. Imasmiṃ ca 30 pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne saṭṭhimattānaṃ bhikkhūnaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti.

দ্ৰযতানুপস্সনাসুত্তং দ্ৰাদসমং নিট্ঠিতং।

Dvayatānupassanāsuttaṃ dvādasamaṃ niṭṭhitaṃ.

তস্সুদ্দানং –

Tassuddānaṃ –

সচ্চং উপধি অৰিজ্জা চ, সঙ্খারে ৰিঞ্ঞাণপঞ্চমং।

Saccaṃ upadhi avijjā ca, saṅkhāre viññāṇapañcamaṃ;

ফস্সৰেদনিযা তণ্হা, উপাদানারম্ভআহারা।

Phassavedaniyā taṇhā, upādānārambhaāhārā;

ইঞ্জিতং চলিতং রূপং, সচ্চং দুক্খেন সোল়সাতি॥

Iñjitaṃ calitaṃ rūpaṃ, saccaṃ dukkhena soḷasāti.

মহাৰগ্গো ততিযো নিট্ঠিতো।

Mahāvaggo tatiyo niṭṭhito.

তস্সুদ্দানং –

Tassuddānaṃ –

পব্বজ্জা চ পধানঞ্চ, সুভাসিতঞ্চ সুন্দরি।

Pabbajjā ca padhānañca, subhāsitañca sundari;

মাঘসুত্তং সভিযো চ, সেলো সল্লঞ্চ ৰুচ্চতি॥

Māghasuttaṃ sabhiyo ca, selo sallañca vuccati.

ৰাসেট্ঠো চাপি কোকালি, নালকো দ্ৰযতানুপস্সনা।

Vāseṭṭho cāpi kokāli, nālako dvayatānupassanā;

দ্ৰাদসেতানি সুত্তানি, মহাৰগ্গোতি ৰুচ্চতীতি॥

Dvādasetāni suttāni, mahāvaggoti vuccatīti.







Footnotes:
1. নাগচ্ছন্তি (সী॰ পী॰)
2. nāgacchanti (sī. pī.)
3. নাগচ্ছন্তি (সী॰ পী॰)
4. nāgacchanti (sī. pī.)
5. পঞ্ঞায উপসমে (স্যা॰)
6. paññāya upasame (syā.)
7. পলোকিতং (সী॰)
8. palokitaṃ (sī.)
9. ৰিরজ্জতি (ক॰ সী॰)
10. virajjati (ka. sī.)
11. তণ্হা (বহূসু) ইতিৰুত্তকে ১৫ পস্সিতব্বং
12. taṇhā (bahūsu) itivuttake 15 passitabbaṃ
13. উপাদানস্স (স্যা॰ ক॰)
14. upādānassa (syā. ka.)
15. ৰিতিণ্ণো (সী॰)
16. vitiṇṇo (sī.)
17. সঙ্খং (সী॰ পী॰)
18. saṅkhaṃ (sī. pī.)
19. আরুপ্পা (সী॰ পী॰)
20. āruppā (sī. pī.)
21. আরুপ্পৰাসিনো (সী॰ পী॰)
22. āruppavāsino (sī. pī.)
23. সুসণ্ঠিতা (সী॰ স্যা॰ পী॰)
24. susaṇṭhitā (sī. syā. pī.)
25. অত্তমানী (স্যা॰), অত্তমানং (পী॰ ক॰)
26. attamānī (syā.), attamānaṃ (pī. ka.)
27. সম্পমূল়্হেত্থ অৰিদ্দসু (সী॰ পী॰), সম্মূল়্হেত্থ অৰিদ্দসু (?)
28. sampamūḷhettha aviddasu (sī. pī.), sammūḷhettha aviddasu (?)
29. ইমস্মিং খো (সী॰)
30. imasmiṃ kho (sī.)



Related texts:



অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / খুদ্দকনিকায (অট্ঠকথা) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / সুত্তনিপাত-অট্ঠকথা • Suttanipāta-aṭṭhakathā / ১২. দ্ৰযতানুপস্সনাসুত্তৰণ্ণনা • 12. Dvayatānupassanāsuttavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact