| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / সুত্তনিপাত-অট্ঠকথা • Suttanipāta-aṭṭhakathā |
১২. দ্ৰযতানুপস্সনাসুত্তৰণ্ণনা
12. Dvayatānupassanāsuttavaṇṇanā
এৰং মে সুতন্তি দ্ৰযতানুপস্সনাসুত্তং। কা উপ্পত্তি? ইমস্স সুত্তস্স অত্তজ্ঝাসযতো উপ্পত্তি। অত্তজ্ঝাসযেন হি ভগৰা ইমং সুত্তং দেসেসি। অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পনস্স অত্থৰণ্ণনাযমেৰ আৰি ভৰিস্সতি। তত্থ এৰং মে সুতন্তিআদীনি ৰুত্তনযানেৰ। পুব্বারামেতি সাৰত্থিনগরস্স পুরত্থিমদিসাযং আরামে। মিগারমাতু পাসাদেতি এত্থ ৰিসাখা উপাসিকা অত্তনো সসুরেন মিগারেন সেট্ঠিনা মাতুট্ঠানে ঠপিতত্তা ‘‘মিগারমাতা’’তি ৰুচ্চতি। তায মিগারমাতুযা নৰকোটিঅগ্ঘনকং মহালতাপিল়ন্ধনং ৰিস্সজ্জেত্ৰা কারাপিতো পাসাদো হেট্ঠা চ উপরি চ পঞ্চ পঞ্চ গব্ভসতানি কত্ৰা সহস্সকূটাগারগব্ভো, সো ‘‘মিগারমাতুপাসাদো’’তি ৰুচ্চতি। তস্মিং মিগারমাতু পাসাদে।
Evaṃme sutanti dvayatānupassanāsuttaṃ. Kā uppatti? Imassa suttassa attajjhāsayato uppatti. Attajjhāsayena hi bhagavā imaṃ suttaṃ desesi. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro panassa atthavaṇṇanāyameva āvi bhavissati. Tattha evaṃ me sutantiādīni vuttanayāneva. Pubbārāmeti sāvatthinagarassa puratthimadisāyaṃ ārāme. Migāramātu pāsādeti ettha visākhā upāsikā attano sasurena migārena seṭṭhinā mātuṭṭhāne ṭhapitattā ‘‘migāramātā’’ti vuccati. Tāya migāramātuyā navakoṭiagghanakaṃ mahālatāpiḷandhanaṃ vissajjetvā kārāpito pāsādo heṭṭhā ca upari ca pañca pañca gabbhasatāni katvā sahassakūṭāgāragabbho, so ‘‘migāramātupāsādo’’ti vuccati. Tasmiṃ migāramātu pāsāde.
তেন খো পন সমযেন ভগৰাতি যং সমযং ভগৰা সাৰত্থিং নিস্সায পুব্বারামে মিগারমাতু পাসাদে ৰিহরতি, তেন সমযেন। তদহুপোসথেতি তস্মিং অহু উপোসথে, উপোসথদিৰসেতি ৰুত্তং হোতি। পন্নরসেতি ইদং উপোসথগ্গহণেন সম্পত্তাৰসেসুপোসথপটিক্খেপৰচনং। পুণ্ণায পুণ্ণমায রত্তিযাতি পন্নরসদিৰসত্তা দিৰসগণনায অব্ভাদিউপক্কিলেসৰিরহত্তা রত্তিগুণসম্পত্তিযা চ পুণ্ণত্তা পুণ্ণায, পরিপুণ্ণচন্দত্তা পুণ্ণমায চ রত্তিযা। ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতোতি ভিক্খুসঙ্ঘেন পরিৰুতো। অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতীতি মিগারমাতু রতনপাসাদপরিৰেণে অব্ভোকাসে উপরি অপ্পটিচ্ছন্নে ওকাসে পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনে নিসিন্নো হোতি। তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতন্তি অতীৰ তুণ্হীভূতং, যতো যতো ৰা অনুৰিলোকেতি , ততো ততো তুণ্হীভূতং, তুণ্হীভূতং ৰাচায, পুন তুণ্হীভূতং কাযেন। ভিক্খুসঙ্ঘং অনুৰিলোকেত্ৰাতি তং পরিৰারেত্ৰা নিসিন্নং অনেকসহস্সভিক্খুপরিমাণং তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং ‘‘এত্তকা এত্থ সোতাপন্না, এত্তকা সকদাগামিনো, এত্তকা অনাগামিনো এত্তকা আরদ্ধৰিপস্সকা কল্যাণপুথুজ্জনা, ইমস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স কীদিসী ধম্মদেসনা সপ্পাযা’’তি সপ্পাযধম্মদেসনাপরিচ্ছেদনত্থং ইতো চিতো চ ৰিলোকেত্ৰা।
Tena kho pana samayena bhagavāti yaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiṃ nissāya pubbārāme migāramātu pāsāde viharati, tena samayena. Tadahuposatheti tasmiṃ ahu uposathe, uposathadivaseti vuttaṃ hoti. Pannaraseti idaṃ uposathaggahaṇena sampattāvasesuposathapaṭikkhepavacanaṃ. Puṇṇāya puṇṇamāya rattiyāti pannarasadivasattā divasagaṇanāya abbhādiupakkilesavirahattā rattiguṇasampattiyā ca puṇṇattā puṇṇāya, paripuṇṇacandattā puṇṇamāya ca rattiyā. Bhikkhusaṅghaparivutoti bhikkhusaṅghena parivuto. Abbhokāse nisinno hotīti migāramātu ratanapāsādapariveṇe abbhokāse upari appaṭicchanne okāse paññattavarabuddhāsane nisinno hoti. Tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtanti atīva tuṇhībhūtaṃ, yato yato vā anuviloketi , tato tato tuṇhībhūtaṃ, tuṇhībhūtaṃ vācāya, puna tuṇhībhūtaṃ kāyena. Bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvāti taṃ parivāretvā nisinnaṃ anekasahassabhikkhuparimāṇaṃ tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ ‘‘ettakā ettha sotāpannā, ettakā sakadāgāmino, ettakā anāgāmino ettakā āraddhavipassakā kalyāṇaputhujjanā, imassa bhikkhusaṅghassa kīdisī dhammadesanā sappāyā’’ti sappāyadhammadesanāparicchedanatthaṃ ito cito ca viloketvā.
যে তে, ভিক্খৰে, কুসলা ধম্মাতি যে তে আরোগ্যট্ঠেন অনৰজ্জট্ঠেন ইট্ঠফলট্ঠেন কোসল্লসম্ভূতট্ঠেন চ কুসলা সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মা, তজ্জোতকা ৰা পরিযত্তিধম্মা। অরিযা নিয্যানিকা সম্বোধগামিনোতি উপগন্তব্বট্ঠেন অরিযা, লোকতো নিয্যানট্ঠেন নিয্যানিকা, সম্বোধসঙ্খাতং অরহত্তং গমনট্ঠেন সম্বোধগামিনো। তেসং ৰো ভিক্খৰে…পে॰… সৰনায, তেসং ভিক্খৰে কুসলানং…পে॰… সম্বোধগামীনং কা উপনিসা, কিং কারণং, কিং পযোজনং তুম্হাকং সৰনায, কিমত্থং তুম্হে তে ধম্মে সুণাথাতি ৰুত্তং হোতি। যাৰদেৰ দ্ৰযতানং ধম্মানং যথাভূতং ঞাণাযাতি এত্থ যাৰদেৰাতি পরিচ্ছেদাৰধারণৰচনং। দ্ৰে অৰযৰা এতেসন্তি দ্ৰযা, দ্ৰযা এৰ দ্ৰযতা, তেসং দ্ৰযতানং। ‘‘দ্ৰযান’’ন্তিপি পাঠো। যথাভূতং ঞাণাযাতি অৰিপরীতঞাণায। কিং ৰুত্তং হোতি? যদেতং লোকিযলোকুত্তরাদিভেদেন দ্ৰিধা ৰৰত্থিতানং ধম্মানং ৰিপস্সনাসঙ্খাতং যথাভূতঞাণং, এতদত্থায ন ইতো ভিয্যোতি, সৰনেন হি এত্তকং হোতি, তদুত্তরি ৰিসেসাধিগমো ভাৰনাযাতি। কিঞ্চ দ্ৰযতং ৰদেথাতি এত্থ পন সচে, ৰো ভিক্খৰে, সিযা, কিঞ্চ তুম্হে, ভন্তে, দ্ৰযতং ৰদেথাতি অযমধিপ্পাযো। পদত্থো পন ‘‘কিঞ্চ দ্ৰযতাভাৰং ৰদেথা’’তি।
Yete, bhikkhave, kusalā dhammāti ye te ārogyaṭṭhena anavajjaṭṭhena iṭṭhaphalaṭṭhena kosallasambhūtaṭṭhena ca kusalā sattatiṃsabodhipakkhiyadhammā, tajjotakā vā pariyattidhammā. Ariyāniyyānikā sambodhagāminoti upagantabbaṭṭhena ariyā, lokato niyyānaṭṭhena niyyānikā, sambodhasaṅkhātaṃ arahattaṃ gamanaṭṭhena sambodhagāmino. Tesaṃ vo bhikkhave…pe… savanāya, tesaṃ bhikkhave kusalānaṃ…pe… sambodhagāmīnaṃ kā upanisā, kiṃ kāraṇaṃ, kiṃ payojanaṃ tumhākaṃ savanāya, kimatthaṃ tumhe te dhamme suṇāthāti vuttaṃ hoti. Yāvadeva dvayatānaṃ dhammānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇāyāti ettha yāvadevāti paricchedāvadhāraṇavacanaṃ. Dve avayavā etesanti dvayā, dvayā eva dvayatā, tesaṃ dvayatānaṃ. ‘‘Dvayāna’’ntipi pāṭho. Yathābhūtaṃ ñāṇāyāti aviparītañāṇāya. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yadetaṃ lokiyalokuttarādibhedena dvidhā vavatthitānaṃ dhammānaṃ vipassanāsaṅkhātaṃ yathābhūtañāṇaṃ, etadatthāya na ito bhiyyoti, savanena hi ettakaṃ hoti, taduttari visesādhigamo bhāvanāyāti. Kiñca dvayataṃ vadethāti ettha pana sace, vo bhikkhave, siyā, kiñca tumhe, bhante, dvayataṃ vadethāti ayamadhippāyo. Padattho pana ‘‘kiñca dvayatābhāvaṃ vadethā’’ti.
(১) ততো ভগৰা দ্ৰযতং দস্সেন্তো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি এৰমাদিমাহ। তত্থ দ্ৰযতানং চতুসচ্চধম্মানং ‘‘ইদং দুক্খং, অযং দুক্খসমুদযো’’তি এৰং লোকিযস্স একস্স অৰযৰস্স সহেতুকস্স ৰা দুক্খস্স দস্সনেন অযং একানুপস্সনা, ইতরা লোকুত্তরস্স দুতিযস্স অৰযৰস্স সউপাযস্স ৰা নিরোধস্স দস্সনেন দুতিযানুপস্সনা। পঠমা চেত্থ ততিযচতুত্থৰিসুদ্ধীহি হোতি, দুতিযা পঞ্চমৰিসুদ্ধিযা। এৰং সম্মা দ্ৰযতানুপস্সিনোতি ইমিনা ৰুত্তনযেন সম্মা দ্ৰযধম্মে অনুপস্সন্তস্স সতিযা অৰিপ্পৰাসেন অপ্পমত্তস্স, কাযিকচেতসিকৰীরিযাতাপেন আতাপিনো কাযে চ জীৰিতে চ নিরপেক্খত্তা , পহিতত্তস্স। পাটিকঙ্খন্তি ইচ্ছিতব্বং। দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞাতি অস্মিংযেৰ অত্তভাৰে অরহত্তং। সতি ৰা উপাদিসেসে অনাগামিতাতি ‘‘উপাদিসেস’’ন্তি পুনব্ভৰৰসেন উপাদাতব্বক্খন্ধসেসং ৰুচ্চতি, তস্মিং ৰা সতি অনাগামিভাৰো পটিকঙ্খোতি দস্সেতি। তত্থ কিঞ্চাপি হেট্ঠিমফলানিপি এৰং দ্ৰযতানুপস্সিনোৰ হোন্তি, উপরিমফলেসু পন উস্সাহং জনেন্তো এৰমাহ।
(1) Tato bhagavā dvayataṃ dassento ‘‘idaṃ dukkha’’nti evamādimāha. Tattha dvayatānaṃ catusaccadhammānaṃ ‘‘idaṃ dukkhaṃ, ayaṃ dukkhasamudayo’’ti evaṃ lokiyassa ekassa avayavassa sahetukassa vā dukkhassa dassanena ayaṃ ekānupassanā, itarā lokuttarassa dutiyassa avayavassa saupāyassa vā nirodhassa dassanena dutiyānupassanā. Paṭhamā cettha tatiyacatutthavisuddhīhi hoti, dutiyā pañcamavisuddhiyā. Evaṃ sammā dvayatānupassinoti iminā vuttanayena sammā dvayadhamme anupassantassa satiyā avippavāsena appamattassa, kāyikacetasikavīriyātāpena ātāpino kāye ca jīvite ca nirapekkhattā , pahitattassa. Pāṭikaṅkhanti icchitabbaṃ. Diṭṭheva dhamme aññāti asmiṃyeva attabhāve arahattaṃ. Sati vā upādisese anāgāmitāti ‘‘upādisesa’’nti punabbhavavasena upādātabbakkhandhasesaṃ vuccati, tasmiṃ vā sati anāgāmibhāvo paṭikaṅkhoti dasseti. Tattha kiñcāpi heṭṭhimaphalānipi evaṃ dvayatānupassinova honti, uparimaphalesu pana ussāhaṃ janento evamāha.
ইদমৰোচাতিআদি সঙ্গীতিকারানং ৰচনং। তত্থ ইদন্তি ‘‘যে তে, ভিক্খৰে’’তিআদিৰুত্তনিদস্সনং। এতন্তি ইদানি ‘‘যে দুক্খ’’ন্তি এৰমাদিৰত্তব্বগাথাবন্ধনিদস্সনং। ইমা চ গাথা চতুসচ্চদীপকত্তা ৰুত্তত্থদীপিকা এৰ, এৰং সন্তেপি গাথারুচিকানং পচ্ছা আগতানং পুব্বে ৰুত্তং অসমত্থতায অনুগ্গহেত্ৰা ‘‘ইদানি যদি ৰদেয্য সুন্দর’’ন্তি আকঙ্খন্তানং ৰিক্খিত্তচিত্তানঞ্চ অত্থায ৰুত্তা। ৰিসেসত্থদীপিকা ৰাতি অৰিপস্সকে ৰিপস্সকে চ দস্সেত্ৰা তেসং ৰট্টৰিৰট্টদস্সনতো, তস্মা ৰিসেসত্থদস্সনত্থমেৰ ৰুত্তা। এস নযো ইতো পরম্পি গাথাৰচনেসু।
Idamavocātiādi saṅgītikārānaṃ vacanaṃ. Tattha idanti ‘‘ye te, bhikkhave’’tiādivuttanidassanaṃ. Etanti idāni ‘‘ye dukkha’’nti evamādivattabbagāthābandhanidassanaṃ. Imā ca gāthā catusaccadīpakattā vuttatthadīpikā eva, evaṃ santepi gāthārucikānaṃ pacchā āgatānaṃ pubbe vuttaṃ asamatthatāya anuggahetvā ‘‘idāni yadi vadeyya sundara’’nti ākaṅkhantānaṃ vikkhittacittānañca atthāya vuttā. Visesatthadīpikā vāti avipassake vipassake ca dassetvā tesaṃ vaṭṭavivaṭṭadassanato, tasmā visesatthadassanatthameva vuttā. Esa nayo ito parampi gāthāvacanesu.
৭৩০. তত্থ যত্থ চাতি নিব্বানং দস্সেতি। নিব্বানে হি দুক্খং সব্বসো উপরুজ্ঝতি, সব্বপ্পকারং উপরুজ্ঝতি, সহেতুকং উপরুজ্ঝতি, অসেসঞ্চ উপরুজ্ঝতি। তঞ্চ মগ্গন্তি তঞ্চ অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং।
730. Tattha yattha cāti nibbānaṃ dasseti. Nibbāne hi dukkhaṃ sabbaso uparujjhati, sabbappakāraṃ uparujjhati, sahetukaṃ uparujjhati, asesañca uparujjhati. Tañca magganti tañca aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ.
৭৩১-৩. চেতোৰিমুত্তিহীনা তে, অথো পঞ্ঞাৰিমুত্তিযাতি এত্থ অরহত্তফলসমাধি রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি, অরহত্তফলপঞ্ঞা অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তীতি ৰেদিতব্বা। তণ্হাচরিতেন ৰা অপ্পনাঝানবলেন কিলেসে ৰিক্খম্ভেত্ৰা অধিগতং অরহত্তফলং রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি, দিট্ঠিচরিতেন উপচারজ্ঝানমত্তং নিব্বত্তেত্ৰা ৰিপস্সিত্ৰা অধিগতং অরহত্তফলং অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তি। অনাগামিফলং ৰা কামরাগং সন্ধায রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি, অরহত্তফলং সব্বপ্পকারতো অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তীতি। অন্তকিরিযাযাতি ৰট্টদুক্খস্স অন্তকরণত্থায । জাতিজরূপগাতি জাতিজরং উপগতা, জাতিজরায ৰা উপগতা, ন পরিমুচ্চন্তি জাতিজরাযাতি এৰং ৰেদিতব্বা। সেসমেত্থ আদিতো পভুতি পাকটমেৰ। গাথাপরিযোসানে চ সট্ঠিমত্তা ভিক্খূ তং দেসনং উগ্গহেত্ৰা ৰিপস্সিত্ৰা তস্মিংযেৰ আসনে অরহত্তং পাপুণিংসু। যথা চেত্থ, এৰং সব্বৰারেসু।
731-3.Cetovimuttihīnā te, atho paññāvimuttiyāti ettha arahattaphalasamādhi rāgavirāgā cetovimutti, arahattaphalapaññā avijjāvirāgā paññāvimuttīti veditabbā. Taṇhācaritena vā appanājhānabalena kilese vikkhambhetvā adhigataṃ arahattaphalaṃ rāgavirāgā cetovimutti, diṭṭhicaritena upacārajjhānamattaṃ nibbattetvā vipassitvā adhigataṃ arahattaphalaṃ avijjāvirāgā paññāvimutti. Anāgāmiphalaṃ vā kāmarāgaṃ sandhāya rāgavirāgā cetovimutti, arahattaphalaṃ sabbappakārato avijjāvirāgā paññāvimuttīti. Antakiriyāyāti vaṭṭadukkhassa antakaraṇatthāya . Jātijarūpagāti jātijaraṃ upagatā, jātijarāya vā upagatā, na parimuccanti jātijarāyāti evaṃ veditabbā. Sesamettha ādito pabhuti pākaṭameva. Gāthāpariyosāne ca saṭṭhimattā bhikkhū taṃ desanaṃ uggahetvā vipassitvā tasmiṃyeva āsane arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Yathā cettha, evaṃ sabbavāresu.
(২) অতো এৰ ভগৰা ‘‘সিযা অঞ্ঞেনপি পরিযাযেনা’’তিআদিনা নযেন নানপ্পকারতো দ্ৰযতানুপস্সনং আহ। তত্থ দুতিযৰারে উপধিপচ্চযাতি সাসৰকম্মপচ্চযা। সাসৰকম্মঞ্হি ইধ ‘‘উপধী’’তি অধিপ্পেতং। অসেসৰিরাগনিরোধাতি অসেসং ৰিরাগেন নিরোধা, অসেসৰিরাগসঙ্খাতা ৰা নিরোধা।
(2) Ato eva bhagavā ‘‘siyā aññenapi pariyāyenā’’tiādinā nayena nānappakārato dvayatānupassanaṃ āha. Tattha dutiyavāre upadhipaccayāti sāsavakammapaccayā. Sāsavakammañhi idha ‘‘upadhī’’ti adhippetaṃ. Asesavirāganirodhāti asesaṃ virāgena nirodhā, asesavirāgasaṅkhātā vā nirodhā.
৭৩৪. উপধিনিদানাতি কম্মপচ্চযা। দুক্খস্স জাতিপ্পভৰানুপস্সীতি ৰট্টদুক্খস্স জাতিকারণং ‘‘উপধী’’তি অনুপস্সন্তো। সেসমেত্থ পাকটমেৰ। এৰং অযম্পি ৰারো চত্তারি সচ্চানি দীপেত্ৰা অরহত্তনিকূটেনেৰ ৰুত্তো। যথা চাযং, এৰং সব্বৰারা।
734.Upadhinidānāti kammapaccayā. Dukkhassa jātippabhavānupassīti vaṭṭadukkhassa jātikāraṇaṃ ‘‘upadhī’’ti anupassanto. Sesamettha pākaṭameva. Evaṃ ayampi vāro cattāri saccāni dīpetvā arahattanikūṭeneva vutto. Yathā cāyaṃ, evaṃ sabbavārā.
(৩) তত্থ ততিযৰারে অৰিজ্জাপচ্চযাতি ভৰগামিকম্মসম্ভারঅৰিজ্জাপচ্চযা। দুক্খং পন সব্বত্থ ৰট্টদুক্খমেৰ।
(3) Tattha tatiyavāre avijjāpaccayāti bhavagāmikammasambhāraavijjāpaccayā. Dukkhaṃ pana sabbattha vaṭṭadukkhameva.
৭৩৫. জাতিমরণসংসারন্তি খন্ধনিব্বত্তিং জাতিং খন্ধভেদং মরণং খন্ধপটিপাটিং সংসারঞ্চ। ৰজন্তীতি গচ্ছন্তি উপেন্তি। ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰন্তি ইমং মনুস্সভাৰং ইতো অৰসেসঅঞ্ঞনিকাযভাৰঞ্চ। গতীতি পচ্চযভাৰো।
735.Jātimaraṇasaṃsāranti khandhanibbattiṃ jātiṃ khandhabhedaṃ maraṇaṃ khandhapaṭipāṭiṃ saṃsārañca. Vajantīti gacchanti upenti. Itthabhāvaññathābhāvanti imaṃ manussabhāvaṃ ito avasesaaññanikāyabhāvañca. Gatīti paccayabhāvo.
৭৩৬. অৰিজ্জা হাযন্তি অৰিজ্জা হি অযং। ৰিজ্জাগতা চ যে সত্তাতি যে চ অরহত্তমগ্গৰিজ্জায কিলেসে ৰিজ্ঝিত্ৰা গতা খীণাসৰসত্তা। সেসমুত্তানত্থমেৰ।
736.Avijjā hāyanti avijjā hi ayaṃ. Vijjāgatā ca ye sattāti ye ca arahattamaggavijjāya kilese vijjhitvā gatā khīṇāsavasattā. Sesamuttānatthameva.
(৪) চতুত্থৰারে সঙ্খারপচ্চযাতি পুঞ্ঞাপুঞ্ঞানেঞ্জাভিসঙ্খারপচ্চযা।
(4) Catutthavāre saṅkhārapaccayāti puññāpuññāneñjābhisaṅkhārapaccayā.
৭৩৮-৯. এতমাদীনৰং ঞত্ৰাতি যদিদং দুক্খং সঙ্খারপচ্চযা, এতং আদীনৰন্তি ঞত্ৰা। সব্বসঙ্খারসমথাতি সব্বেসং ৰুত্তপ্পকারানং সঙ্খারানং মগ্গঞাণেন সমথা, উপহততায ফলসমত্থতাযাতি ৰুত্তং হোতি। সঞ্ঞানন্তি কামসঞ্ঞাদীনং মগ্গেনেৰ উপরোধনা। এতং ঞত্ৰা যথাতথন্তি এতং দুক্খক্খযং অৰিপরীতং ঞত্ৰা। সম্মদ্দসাতি সম্মাদস্সনা। সম্মদঞ্ঞাযাতি সঙ্খতং অনিচ্চাদিতো, অসঙ্খতঞ্চ নিচ্চাদিতো ঞত্ৰা। মারসংযোগন্তি তেভূমকৰট্টং। সেসমুত্তানত্থমেৰ।
738-9.Etamādīnavaṃ ñatvāti yadidaṃ dukkhaṃ saṅkhārapaccayā, etaṃ ādīnavanti ñatvā. Sabbasaṅkhārasamathāti sabbesaṃ vuttappakārānaṃ saṅkhārānaṃ maggañāṇena samathā, upahatatāya phalasamatthatāyāti vuttaṃ hoti. Saññānanti kāmasaññādīnaṃ maggeneva uparodhanā. Etaṃ ñatvā yathātathanti etaṃ dukkhakkhayaṃ aviparītaṃ ñatvā. Sammaddasāti sammādassanā. Sammadaññāyāti saṅkhataṃ aniccādito, asaṅkhatañca niccādito ñatvā. Mārasaṃyoganti tebhūmakavaṭṭaṃ. Sesamuttānatthameva.
(৫) পঞ্চমৰারে ৰিঞ্ঞাণপচ্চযাতি কম্মসহজাতঅভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণপচ্চযা।
(5) Pañcamavāre viññāṇapaccayāti kammasahajātaabhisaṅkhāraviññāṇapaccayā.
৭৪১. নিচ্ছাতোতি নিত্তণ্হো। পরিনিব্বুতোতি কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতো হোতি। সেসং পাকটমেৰ।
741.Nicchātoti nittaṇho. Parinibbutoti kilesaparinibbānena parinibbuto hoti. Sesaṃ pākaṭameva.
(৬) ছট্ঠৰারে ফস্সপচ্চযাতি অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তফস্সপচ্চযাতি অত্থো। এৰং এত্থ পদপটিপাটিযা ৰত্তব্বানি নামরূপসল়াযতনানি অৰত্ৰা ফস্সো ৰুত্তো। তানি হি রূপমিস্সকত্তা কম্মসম্পযুত্তানেৰ ন হোন্তি, ইদঞ্চ ৰট্টদুক্খং কম্মতো ৰা সম্ভৰেয্য কম্মসম্পযুত্তধম্মতো ৰাতি।
(6) Chaṭṭhavāre phassapaccayāti abhisaṅkhāraviññāṇasampayuttaphassapaccayāti attho. Evaṃ ettha padapaṭipāṭiyā vattabbāni nāmarūpasaḷāyatanāni avatvā phasso vutto. Tāni hi rūpamissakattā kammasampayuttāneva na honti, idañca vaṭṭadukkhaṃ kammato vā sambhaveyya kammasampayuttadhammato vāti.
৭৪২-৩. ভৰসোতানুসারিনন্তি তণ্হানুসারিনং। পরিঞ্ঞাযাতি তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা। অঞ্ঞাযাতি অরহত্তমগ্গপঞ্ঞায ঞত্ৰা। উপসমে রতাতি ফলসমাপত্তিৰসেন নিব্বানে রতা। ফস্সাভিসমযাতি ফস্সনিরোধা। সেসং পাকটমেৰ।
742-3.Bhavasotānusārinanti taṇhānusārinaṃ. Pariññāyāti tīhi pariññāhi parijānitvā. Aññāyāti arahattamaggapaññāya ñatvā. Upasame ratāti phalasamāpattivasena nibbāne ratā. Phassābhisamayāti phassanirodhā. Sesaṃ pākaṭameva.
(৭) সত্তমৰারে ৰেদনাপচ্চযাতি কম্মসম্পযুত্তৰেদনাপচ্চযা।
(7) Sattamavāre vedanāpaccayāti kammasampayuttavedanāpaccayā.
৭৪৪-৫. অদুক্খমসুখং সহাতি অদুক্খমসুখেন সহ। এতং দুক্খন্তি ঞত্ৰানাতি এতং সব্বং ৰেদযিতং ‘‘দুক্খকারণ’’ন্তি ঞত্ৰা, ৰিপরিণামট্ঠিতিঅঞ্ঞাণদুক্খতাহি ৰা দুক্খং ঞত্ৰা। মোসধম্মন্তি নস্সনধম্মং। পলোকিনন্তি জরামরণেহি পলুজ্জনধম্মং। ফুস্স ফুস্সাতি উদযব্বযঞাণেন ফুসিত্ৰা ফুসিত্ৰা। ৰযং পস্সন্তি অন্তে ভঙ্গমেৰ পস্সন্তো। এৰং তত্থ ৰিজানতীতি এৰং তা ৰেদনা ৰিজানাতি, তত্থ ৰা দুক্খভাৰং ৰিজানাতি। ৰেদনানং খযাতি ততো পরং মগ্গঞাণেন কম্মসম্পযুত্তানং ৰেদনানং খযা। সেসমুত্তানমেৰ।
744-5.Adukkhamasukhaṃ sahāti adukkhamasukhena saha. Etaṃ dukkhanti ñatvānāti etaṃ sabbaṃ vedayitaṃ ‘‘dukkhakāraṇa’’nti ñatvā, vipariṇāmaṭṭhitiaññāṇadukkhatāhi vā dukkhaṃ ñatvā. Mosadhammanti nassanadhammaṃ. Palokinanti jarāmaraṇehi palujjanadhammaṃ. Phussa phussāti udayabbayañāṇena phusitvā phusitvā. Vayaṃ passanti ante bhaṅgameva passanto. Evaṃ tattha vijānatīti evaṃ tā vedanā vijānāti, tattha vā dukkhabhāvaṃ vijānāti. Vedanānaṃ khayāti tato paraṃ maggañāṇena kammasampayuttānaṃ vedanānaṃ khayā. Sesamuttānameva.
(৮) অট্ঠমৰারে তণ্হাপচ্চযাতি কম্মসম্ভারতণ্হাপচ্চযা ।
(8) Aṭṭhamavāre taṇhāpaccayāti kammasambhārataṇhāpaccayā .
৭৪৭. এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, তণ্হং দুক্খস্স সম্ভৰন্তি এতং দুক্খস্স সম্ভৰং তণ্হায আদীনৰং ঞত্ৰা। সেসমুত্তানমেৰ।
747.Etamādīnavaṃ ñatvā, taṇhaṃ dukkhassa sambhavanti etaṃ dukkhassa sambhavaṃ taṇhāya ādīnavaṃ ñatvā. Sesamuttānameva.
(৯) নৰমৰারে উপাদানপচ্চযাতি কম্মসম্ভারউপাদানপচ্চযা।
(9) Navamavāre upādānapaccayāti kammasambhāraupādānapaccayā.
৭৪৮-৯. ভৰোতি ৰিপাকভৰো খন্ধপাতুভাৰো। ভূতো দুক্খন্তি ভূতো সম্ভূতো ৰট্টদুক্খং নিগচ্ছতি। জাতস্স মরণন্তি যত্রাপি ‘‘ভূতো সুখং নিগচ্ছতী’’তি বালা মঞ্ঞন্তি, তত্রাপি দুক্খমেৰ দস্সেন্তো আহ – ‘‘জাতস্স মরণং হোতী’’তি। দুতিযগাথায যোজনা – অনিচ্চাদীহি সম্মদঞ্ঞায পণ্ডিতা উপাদানক্খযা জাতিক্খযং নিব্বানং অভিঞ্ঞায ন গচ্ছন্তি পুনব্ভৰন্তি।
748-9.Bhavoti vipākabhavo khandhapātubhāvo. Bhūto dukkhanti bhūto sambhūto vaṭṭadukkhaṃ nigacchati. Jātassa maraṇanti yatrāpi ‘‘bhūto sukhaṃ nigacchatī’’ti bālā maññanti, tatrāpi dukkhameva dassento āha – ‘‘jātassa maraṇaṃ hotī’’ti. Dutiyagāthāya yojanā – aniccādīhi sammadaññāya paṇḍitā upādānakkhayā jātikkhayaṃ nibbānaṃ abhiññāya na gacchanti punabbhavanti.
(১০) দসমৰারে আরম্ভপচ্চযাতি কম্মসম্পযুত্তৰীরিযপচ্চযা।
(10) Dasamavāre ārambhapaccayāti kammasampayuttavīriyapaccayā.
৭৫১. অনারম্ভে ৰিমুত্তিনোতি অনারম্ভে নিব্বানে ৰিমুত্তস্স। সেসমুত্তানমেৰ।
751.Anārambhe vimuttinoti anārambhe nibbāne vimuttassa. Sesamuttānameva.
(১১) একাদসমৰারে আহারপচ্চযাতি কম্মসম্পযুত্তাহারপচ্চযা। অপরো নযো – চতুব্বিধা সত্তা রূপূপগা, ৰেদনূপগা, সঞ্ঞূপগা, সঙ্খারূপগাতি। তত্থ একাদসৰিধায কামধাতুযা সত্তা রূপূপগা কবল়ীকারাহারসেৰনতো। রূপধাতুযা সত্তা অঞ্ঞত্র অসঞ্ঞেহি ৰেদনূপগা ফস্সাহারসেৰনতো। হেট্ঠা তিৰিধায অরূপধাতুযা সত্তা সঞ্ঞূপগা সঞ্ঞাভিনিব্বত্তমনোসঞ্চেতনাহারসেৰনতো । ভৰগ্গে সত্তা সঙ্খারূপগা সঙ্খারাভিনিব্বত্তৰিঞ্ঞাণাহারসেৰনতোতি। এৰম্পি যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং আহারপচ্চযাতি ৰেদিতব্বং।
(11) Ekādasamavāre āhārapaccayāti kammasampayuttāhārapaccayā. Aparo nayo – catubbidhā sattā rūpūpagā, vedanūpagā, saññūpagā, saṅkhārūpagāti. Tattha ekādasavidhāya kāmadhātuyā sattā rūpūpagā kabaḷīkārāhārasevanato. Rūpadhātuyā sattā aññatra asaññehi vedanūpagā phassāhārasevanato. Heṭṭhā tividhāya arūpadhātuyā sattā saññūpagā saññābhinibbattamanosañcetanāhārasevanato . Bhavagge sattā saṅkhārūpagā saṅkhārābhinibbattaviññāṇāhārasevanatoti. Evampi yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti, sabbaṃ āhārapaccayāti veditabbaṃ.
৭৫৫. আরোগ্যন্তি নিব্বানং। সঙ্খায সেৰীতি চত্তারো পচ্চযে পচ্চৰেক্খিত্ৰা সেৰমানো, ‘‘পঞ্চক্খন্ধা দ্ৰাদসাযতনানি অট্ঠারসধাতুযো’’তি এৰং ৰা লোকং সঙ্খায ‘‘অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’’তি ঞাণেন সেৰমানো। ধম্মট্ঠোতি চতুসচ্চধম্মে ঠিতো। সঙ্খ্যং নোপেতীতি ‘‘দেৰো’’তি ৰা ‘‘মনুস্সো’’তি ৰা আদিকং সঙ্খ্যং ন গচ্ছতি। সেসমুত্তানমেৰ।
755.Ārogyanti nibbānaṃ. Saṅkhāya sevīti cattāro paccaye paccavekkhitvā sevamāno, ‘‘pañcakkhandhā dvādasāyatanāni aṭṭhārasadhātuyo’’ti evaṃ vā lokaṃ saṅkhāya ‘‘aniccaṃ dukkhaṃ anattā’’ti ñāṇena sevamāno. Dhammaṭṭhoti catusaccadhamme ṭhito. Saṅkhyaṃ nopetīti ‘‘devo’’ti vā ‘‘manusso’’ti vā ādikaṃ saṅkhyaṃ na gacchati. Sesamuttānameva.
(১২) দ্ৰাদসমৰারে ইঞ্জিতপচ্চযাতি তণ্হামানদিট্ঠিকম্মকিলেসইঞ্জিতেসু যতো কুতোচি কম্মসম্ভারিঞ্জিতপচ্চযা।
(12) Dvādasamavāre iñjitapaccayāti taṇhāmānadiṭṭhikammakilesaiñjitesu yato kutoci kammasambhāriñjitapaccayā.
৭৫৭. এজং ৰোস্সজ্জাতি তণ্হং চজিত্ৰা। সঙ্খারে উপরুন্ধিযাতি কম্মং কম্মসম্পযুত্তে চ সঙ্খারে নিরোধেত্ৰা। সেসমুত্তানমেৰ।
757.Ejaṃ vossajjāti taṇhaṃ cajitvā. Saṅkhāre uparundhiyāti kammaṃ kammasampayutte ca saṅkhāre nirodhetvā. Sesamuttānameva.
(১৩) তেরসমৰারে নিস্সিতস্স চলিতন্তি তণ্হায তণ্হাদিট্ঠিমানেহি ৰা খন্ধে নিস্সিতস্স সীহসুত্তে (সং॰ নি॰ ৩.৭৮) দেৰানং ৰিয ভযচলনং হোতি। সেসমুত্তানমেৰ।
(13) Terasamavāre nissitassa calitanti taṇhāya taṇhādiṭṭhimānehi vā khandhe nissitassa sīhasutte (saṃ. ni. 3.78) devānaṃ viya bhayacalanaṃ hoti. Sesamuttānameva.
(১৪) চুদ্দসমৰারে রূপেহীতি রূপভৰেহি রূপসমাপত্তীহি ৰা। অরূপাতি অরূপভৰা অরূপসমাপত্তিযো ৰা। নিরোধোতি নিব্বানং।
(14) Cuddasamavāre rūpehīti rūpabhavehi rūpasamāpattīhi vā. Arūpāti arūpabhavā arūpasamāpattiyo vā. Nirodhoti nibbānaṃ.
৭৬১. মচ্চুহাযিনোতি মরণমচ্চু কিলেসমচ্চু দেৰপুত্তমচ্চুহাযিনো, তিৰিধম্পি তং মচ্চুং হিত্ৰা গামিনোতি ৰুত্তং হোতি। সেসমুত্তানমেৰ।
761.Maccuhāyinoti maraṇamaccu kilesamaccu devaputtamaccuhāyino, tividhampi taṃ maccuṃ hitvā gāminoti vuttaṃ hoti. Sesamuttānameva.
(১৫) পন্নরসমৰারে যন্তি নামরূপং সন্ধাযাহ। তঞ্হি লোকেন ধুৰসুভসুখত্তৰসেন ‘‘ইদং সচ্চ’’ন্তি উপনিজ্ঝাযিতং দিট্ঠমালোকিতং। তদমরিযানন্তি ইদং অরিযানং, অনুনাসিকইকারলোপং কত্ৰা ৰুত্তং। এতং মুসাতি এতং ধুৰাদিৰসেন গহিতম্পি মুসা, ন তাদিসং হোতীতি। পুন যন্তি নিব্বানং সন্ধাযাহ। তঞ্হি লোকেন রূপৰেদনাদীনমভাৰতো ‘‘ইদং মুসা নত্থি কিঞ্চী’’তি উপনিজ্ঝাযিতং। তদমরিযানং এতং সচ্চন্তি তং ইদং অরিযানং এতং নিক্কিলেসসঙ্খাতা সুভভাৰা, পৰত্তিদুক্খপটিপক্খসঙ্খাতা সুখভাৰা, অচ্চন্তসন্তিসঙ্খাতা নিচ্চভাৰা চ অনপগমনেন পরমত্থতো ‘‘সচ্চ’’ন্তি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং।
(15) Pannarasamavāre yanti nāmarūpaṃ sandhāyāha. Tañhi lokena dhuvasubhasukhattavasena ‘‘idaṃ sacca’’nti upanijjhāyitaṃ diṭṭhamālokitaṃ. Tadamariyānanti idaṃ ariyānaṃ, anunāsikaikāralopaṃ katvā vuttaṃ. Etaṃ musāti etaṃ dhuvādivasena gahitampi musā, na tādisaṃ hotīti. Puna yanti nibbānaṃ sandhāyāha. Tañhi lokena rūpavedanādīnamabhāvato ‘‘idaṃ musā natthi kiñcī’’ti upanijjhāyitaṃ. Tadamariyānaṃ etaṃ saccanti taṃ idaṃ ariyānaṃ etaṃ nikkilesasaṅkhātā subhabhāvā, pavattidukkhapaṭipakkhasaṅkhātā sukhabhāvā, accantasantisaṅkhātā niccabhāvā ca anapagamanena paramatthato ‘‘sacca’’nti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ.
৭৬২-৩. অনত্তনি অত্তমানিন্তি অনত্তনি নামরূপে অত্তমানিং। ইদং সচ্চন্তি মঞ্ঞতীতি ইদং নামরূপং ধুৰাদিৰসেন ‘‘সচ্চ’’ন্তি মঞ্ঞতি। যেন যেন হীতি যেন যেন রূপে ৰা ৰেদনায ৰা ‘‘মম রূপং, মম ৰেদনা’’তিআদিনা নযেন মঞ্ঞন্তি। ততো তন্তি ততো মঞ্ঞিতাকারা তং নামরূপং হোতি অঞ্ঞথা। কিং কারণং? তঞ্হি তস্স মুসা হোতি, যস্মা তং যথামঞ্ঞিতাকারা মুসা হোতি, তস্মা অঞ্ঞথা হোতীতি অত্থো। কস্মা পন মুসা হোতীতি? মোসধম্মঞ্হি ইত্তরং, যস্মা যং ইত্তরং পরিত্তপচ্চুপট্ঠানং, তং মোসধম্মং নস্সনধম্মং হোতি, তথারূপঞ্চ নামরূপন্তি। সচ্চাভিসমযাতি সচ্চাৰবোধা। সেসমুত্তানমেৰ।
762-3.Anattani attamāninti anattani nāmarūpe attamāniṃ. Idaṃ saccanti maññatīti idaṃ nāmarūpaṃ dhuvādivasena ‘‘sacca’’nti maññati. Yena yena hīti yena yena rūpe vā vedanāya vā ‘‘mama rūpaṃ, mama vedanā’’tiādinā nayena maññanti. Tato tanti tato maññitākārā taṃ nāmarūpaṃ hoti aññathā. Kiṃ kāraṇaṃ? Tañhi tassa musā hoti, yasmā taṃ yathāmaññitākārā musā hoti, tasmā aññathā hotīti attho. Kasmā pana musā hotīti? Mosadhammañhi ittaraṃ, yasmā yaṃ ittaraṃ parittapaccupaṭṭhānaṃ, taṃ mosadhammaṃ nassanadhammaṃ hoti, tathārūpañca nāmarūpanti. Saccābhisamayāti saccāvabodhā. Sesamuttānameva.
(১৬) সোল়সমৰারে যন্তি ছব্বিধমিট্ঠারম্মণং সন্ধাযাহ। তঞ্হি লোকেন সলভমচ্ছমক্কটাদীহি পদীপবল়িসলেপাদযো ৰিয ‘‘ইদং সুখ’’ন্তি উপনিজ্ঝাযিতং। তদমরিযানং এতং দুক্খন্তি তং ইদং অরিযানং ‘‘কামা হি চিত্রা মধুরা মনোরমা, ৰিরূপরূপেন মথেন্তি চিত্ত’’ন্তিআদিনা (সু॰ নি॰ ৫০; চূল়নি॰ খগ্গৰিসাণসুত্তনিদ্দেস ১৩৬) নযেন ‘‘এতং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং। পুন যন্তি নিব্বানমেৰ সন্ধাযাহ। তঞ্হি লোকেন কামগুণাভাৰা ‘‘দুক্খ’’ন্তি উপনিজ্ঝাযিতং। তদমরিযানন্তি তং ইদং অরিযানং পরমত্থসুখতো ‘‘এতং সুখ’’ন্তি যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং।
(16) Soḷasamavāre yanti chabbidhamiṭṭhārammaṇaṃ sandhāyāha. Tañhi lokena salabhamacchamakkaṭādīhi padīpabaḷisalepādayo viya ‘‘idaṃ sukha’’nti upanijjhāyitaṃ. Tadamariyānaṃ etaṃ dukkhanti taṃ idaṃ ariyānaṃ ‘‘kāmā hi citrā madhurā manoramā, virūparūpena mathenti citta’’ntiādinā (su. ni. 50; cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 136) nayena ‘‘etaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ. Puna yanti nibbānameva sandhāyāha. Tañhi lokena kāmaguṇābhāvā ‘‘dukkha’’nti upanijjhāyitaṃ. Tadamariyānanti taṃ idaṃ ariyānaṃ paramatthasukhato ‘‘etaṃ sukha’’nti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ.
৭৬৫-৬. কেৰলাতি অনৰসেসা। ইট্ঠাতি ইচ্ছিতা পত্থিতা। কন্তাতি পিযা। মনাপাতি মনৰুড্ঢিকরা। যাৰতত্থীতি ৰুচ্চতীতি যাৰতা এতে ছ আরম্মণা অত্থীতি ৰুচ্চন্তি। ৰচনব্যত্তযো ৰেদিতব্বো। এতে ৰোতি এত্থ ৰোতি নিপাতমত্তং।
765-6.Kevalāti anavasesā. Iṭṭhāti icchitā patthitā. Kantāti piyā. Manāpāti manavuḍḍhikarā. Yāvatatthīti vuccatīti yāvatā ete cha ārammaṇā atthīti vuccanti. Vacanabyattayo veditabbo. Ete voti ettha voti nipātamattaṃ.
৭৬৭-৮. সুখন্তি দিট্ঠমরিযেহি, সক্কাযস্সুপরোধনন্তি ‘‘সুখ’’মিতি অরিযেহি পঞ্চক্খন্ধনিরোধো দিট্ঠো, নিব্বানন্তি ৰুত্তং হোতি। পচ্চনীকমিদং হোতীতি পটিলোমমিদং দস্সনং হোতি। পস্সতন্তি পস্সন্তানং, পণ্ডিতানন্তি ৰুত্তং হোতি। যং পরেতি এত্থ যন্তি ৰত্থুকামে সন্ধাযাহ। পুন যং পরেতি এত্থ নিব্বানং।
767-8.Sukhanti diṭṭhamariyehi, sakkāyassuparodhananti ‘‘sukha’’miti ariyehi pañcakkhandhanirodho diṭṭho, nibbānanti vuttaṃ hoti. Paccanīkamidaṃ hotīti paṭilomamidaṃ dassanaṃ hoti. Passatanti passantānaṃ, paṇḍitānanti vuttaṃ hoti. Yaṃ pareti ettha yanti vatthukāme sandhāyāha. Puna yaṃ pareti ettha nibbānaṃ.
৭৬৯-৭১. পস্সাতি সোতারং আলপতি। ধম্মন্তি নিব্বানধম্মং। সম্পমূল়্হেত্থৰিদ্দসূতি সম্পমূল়্হা এত্থ অৰিদ্দসূ বালা। কিংকারণং সম্পমূল়্হা? নিৰুতানং তমো হোতি , অন্ধকারো অপস্সতং , বালানং অৰিজ্জায নিৰুতানং ওত্থটানং অন্ধভাৰকরণো তমো হোতি, যেন নিব্বানধম্মং দট্ঠুং ন সক্কোন্তি। সতঞ্চ ৰিৰটং হোতি, আলোকো পস্সতামিৰাতি সতঞ্চ সপ্পুরিসানং পঞ্ঞাদস্সনেন পস্সতং আলোকোৰ ৰিৰটং হোতি নিব্বানং। সন্তিকে ন ৰিজানন্তি, মগা ধম্মস্সকোৰিদাতি যং অত্তনো সরীরে তচপঞ্চকমত্তং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা অনন্তরমেৰ অধিগন্তব্বতো, অত্তনো খন্ধানং ৰা নিরোধমত্ততো সন্তিকে নিব্বানং, তং এৰং সন্তিকে সন্তম্পি ন ৰিজানন্তি মগভূতা জনা মগ্গামগ্গধম্মস্স সচ্চধম্মস্স ৰা অকোৰিদা, সব্বথা ভৰরাগ…পে॰… সুসম্বুধো। তত্থ মারধেয্যানুপন্নেহীতি তেভূমকৰট্টং অনুপন্নেহি।
769-71.Passāti sotāraṃ ālapati. Dhammanti nibbānadhammaṃ. Sampamūḷhetthaviddasūti sampamūḷhā ettha aviddasū bālā. Kiṃkāraṇaṃ sampamūḷhā? Nivutānaṃ tamo hoti, andhakāro apassataṃ, bālānaṃ avijjāya nivutānaṃ otthaṭānaṃ andhabhāvakaraṇo tamo hoti, yena nibbānadhammaṃ daṭṭhuṃ na sakkonti. Satañca vivaṭaṃ hoti, āloko passatāmivāti satañca sappurisānaṃ paññādassanena passataṃ ālokova vivaṭaṃ hoti nibbānaṃ. Santike na vijānanti, magā dhammassakovidāti yaṃ attano sarīre tacapañcakamattaṃ paricchinditvā anantarameva adhigantabbato, attano khandhānaṃ vā nirodhamattato santike nibbānaṃ, taṃ evaṃ santike santampi na vijānanti magabhūtā janā maggāmaggadhammassa saccadhammassa vā akovidā, sabbathā bhavarāga…pe… susambudho. Tattha māradheyyānupannehīti tebhūmakavaṭṭaṃ anupannehi.
৭৭২. পচ্ছিমগাথায সম্বন্ধো ‘‘এৰং অসুসম্বুধং কো নু অঞ্ঞত্র মরিযেহী’’তি। তস্সত্থো – ঠপেত্ৰা অরিযে কো নু অঞ্ঞো নিব্বানপদং জানিতুং অরহতি, যং পদং চতুত্থেন অরিযমগ্গেন সম্মদঞ্ঞায অনন্তরমেৰ অনাসৰা হুত্ৰা কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বন্তি, সম্মদঞ্ঞায ৰা অনাসৰা হুত্ৰা অন্তে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বন্তীতি অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি।
772. Pacchimagāthāya sambandho ‘‘evaṃ asusambudhaṃ ko nu aññatra mariyehī’’ti. Tassattho – ṭhapetvā ariye ko nu añño nibbānapadaṃ jānituṃ arahati, yaṃ padaṃ catutthena ariyamaggena sammadaññāya anantarameva anāsavā hutvā kilesaparinibbānena parinibbanti, sammadaññāya vā anāsavā hutvā ante anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbantīti arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi.
অত্তমনাতি তুট্ঠমনা। অভিনন্দুন্তি অভিনন্দিংসু। ইমস্মিঞ্চ পন ৰেয্যাকরণস্মিন্তি ইমস্মিং সোল়সমে ৰেয্যাকরণে। ভঞ্ঞমানেতি ভণিযমানে। সেসং পাকটমেৰ।
Attamanāti tuṭṭhamanā. Abhinandunti abhinandiṃsu. Imasmiñca pana veyyākaraṇasminti imasmiṃ soḷasame veyyākaraṇe. Bhaññamāneti bhaṇiyamāne. Sesaṃ pākaṭameva.
এৰং সব্বেসুপি সোল়সসু ৰেয্যাকরণেসু সট্ঠিমত্তে সট্ঠিমত্তে কত্ৰা সট্ঠিঅধিকানং নৰন্নং ভিক্খুসতানং অনুপাদায আসৰেহি চিত্তানি ৰিমুচ্চিংসু, সোল়সক্খত্তুং চত্তারি চত্তারি কত্ৰা চতুসট্ঠি সচ্চানেত্থ ৰেনেয্যৰসেন নানপ্পকারতো দেসিতানীতি।
Evaṃ sabbesupi soḷasasu veyyākaraṇesu saṭṭhimatte saṭṭhimatte katvā saṭṭhiadhikānaṃ navannaṃ bhikkhusatānaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu, soḷasakkhattuṃ cattāri cattāri katvā catusaṭṭhi saccānettha veneyyavasena nānappakārato desitānīti.
পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায দ্ৰযতানুপস্সনাসুত্তৰণ্ণনা
Suttanipāta-aṭṭhakathāya dvayatānupassanāsuttavaṇṇanā
নিট্ঠিত্তা।
Niṭṭhittā.
নিট্ঠিতো চ ততিযো ৰগ্গো অত্থৰণ্ণনানযতো, নামেন
Niṭṭhito ca tatiyo vaggo atthavaṇṇanānayato, nāmena
মহাৰগ্গোতি।
Mahāvaggoti.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / সুত্তনিপাতপাল়ি • Suttanipātapāḷi / ১২. দ্ৰযতানুপস্সনাসুত্তং • 12. Dvayatānupassanāsuttaṃ
