| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
ទិព្ពចក្ខុញាណកថាវណ្ណនា
Dibbacakkhuñāṇakathāvaṇṇanā
១៣. ទិវិ ភវត្តា ទិព្ពន្តិ ទេវានំ បសាទចក្ខុ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘ទិព្ពសទិសត្តា’’តិ។ ទូរេបីតិ បិ-សទ្ទេន សុខុមស្សាបិ អារម្មណស្ស គហណំ។ វីរិយារម្ភវសេន ឥជ្ឈនតោ សព្ពាបិ ភាវនា, បធានសង្ខារសមន្នាគតោ វា ឥទ្ធិបាទភាវនាវិសេសតោ វីរិយភាវនាតិ អាហ ‘‘វីរិយភាវនាពលនិព្ពត្ត’’ន្តិ។ ទិព្ពវិហារវសេនាតិ កសិណាទិជ្ឈានចតឧក្កវសេន។ ឥមិនា ទូរការណត្ថេ អស្ស ទិព្ពភាវមាហ។ ទិព្ពវិហារសន្និស្សិតត្តាតិ ឥមិនា អាសន្នការណភូតបាទកជ្ឈានតោ និព្ពត្តន្តិ ទិព្ពវិហារសន្និស្សិតត្តាតិ ឥមស្ស ទិព្ពវិហារបអយាបន្នំ អត្តនា សម្បយុត្តំ រូបាវចរចតុត្ថជ្ឈានំ និស្សយបច្ចយភូតំ និស្សាយ ទិព្ពចក្ខុញាណស្ស បវត្តត្តាតិបិ អត្ថោ។ ទិវុធាតុស្ស ជុតិគតិយោគំ សន្ធាយ អាលោកបអគ្គហេនាតិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ អាលោកបរិគ្គហេនាតិ កសិណាលោកបរិគ្គហវសេន។ ទស្សនដ្ឋេនាតិ រូបទស្សនភាវេន, ឥមិនា ‘‘ចក្ខតិ រូបំ វិភាវេតី’’តិ និព្ពចនតោ ចក្ខុត្តំ ទស្សេតិ។ ចក្ខុកិច្ចករណេនាតិ ឥទំ ចក្ខុមិវ ចក្ខូតិ ឧបមាយ សទិសនិមិត្តទស្សនំ, សមវិសមាទិទស្សនសង្ខាតស្ស ចក្ខុកិច្ចស្ស ករណតោតិ អត្ថោ។
13. Divi bhavattā dibbanti devānaṃ pasādacakkhu vuccatīti āha ‘‘dibbasadisattā’’ti. Dūrepīti pi-saddena sukhumassāpi ārammaṇassa gahaṇaṃ. Vīriyārambhavasena ijjhanato sabbāpi bhāvanā, padhānasaṅkhārasamannāgato vā iddhipādabhāvanāvisesato vīriyabhāvanāti āha ‘‘vīriyabhāvanābalanibbatta’’nti. Dibbavihāravasenāti kasiṇādijjhānacataukkavasena. Iminā dūrakāraṇatthe assa dibbabhāvamāha. Dibbavihārasannissitattāti iminā āsannakāraṇabhūtapādakajjhānato nibbattanti dibbavihārasannissitattāti imassa dibbavihārapaayāpannaṃ attanā sampayuttaṃ rūpāvacaracatutthajjhānaṃ nissayapaccayabhūtaṃ nissāya dibbacakkhuñāṇassa pavattattātipi attho. Divudhātussa jutigatiyogaṃ sandhāya ālokapaaggahenātiādi vuttaṃ. Tattha ālokapariggahenāti kasiṇālokapariggahavasena. Dassanaṭṭhenāti rūpadassanabhāvena, iminā ‘‘cakkhati rūpaṃ vibhāvetī’’ti nibbacanato cakkhuttaṃ dasseti. Cakkhukiccakaraṇenāti idaṃ cakkhumiva cakkhūti upamāya sadisanimittadassanaṃ, samavisamādidassanasaṅkhātassa cakkhukiccassa karaṇatoti attho.
យថាហាតិ ឧបក្កិលេសសុត្តប្បទេសំ (ម. និ. ៣.២៤២) និទស្សេតិ។ តត្ថ វិចិកិច្ឆាតិអាទីសុ ភគវតោ ពោធិមូលេ អនភិសម្ពុទ្ធស្សេវ ទិព្ពចក្ខុនា នានាវិធានិ រូបានិ បស្សន្តស្ស ‘‘ឥទំ នុ ខោ កិំ, ឥទំ នុ ខោ កិ’’ន្តិ វិចិកិច្ឆា ឧប្បន្នា, តតោ បន វិចិកិច្ឆានិវត្តនត្ថំ តានិ រូបានិ អមនសិករោតោ អមនសិករោន្តស្ស ថិនមិទ្ធំ ឧប្បន្នំ, តតោ និវត្តនត្ថំ បុន សព្ពរូបានិ មនសិករោតោ រក្ខសាទីសុ ឆម្ភិតត្តំ ឧប្បន្នំ, ‘‘កិមេត្ថ ភាយិតព្ព’’ន្តិ ភយវិនោទនវសេន មនសិករោតោ អត្តនោ មនសិការកោសល្លំ បដិច្ច ឧប្បិលសង្ខាតា សមាធិទូសិកា គេហសិតបីតិ ឧប្បន្នា, តន្និសេធាយ មនសិការវីរិយំ សិថិលំ ករោន្តស្ស កាយាលសិយសង្ខាតំ ទុដ្ឋុល្លំ, តន្និសេធាយ បុន វីរិយំ បគ្គណ្ហតោ អច្ចារទ្ធវីរិយំ, បុន តន្និសេធាយ វីរិយំ សិថិលយតោ អតិលីនវីរិយំ ឧប្បន្នំ, តន្និសេធេត្វា ទិព្ពរូបានិ បស្សតោ អភិជប្បាសង្ខាតា តណ្ហា ឧប្បន្នា, តន្និសេធាយ ហីនាទិនានារូបានិ មនសិករោតោ នានារម្មណវិក្ខេបសង្ខាតា នានត្តសញ្ញា ឧប្បន្នា។ បុន តំ វិហាយ ឯកមេវ មនសិករោតោ អតិនិជ្ឈាយិតត្តំ រូបានំ អតិវិយ ចិន្តនំ ឧប្បន្នំ។ ឱភាសន្តិ បរិកម្មសមុដ្ឋិតំ ឱភាសំ ។ ន ច រូបានិ បស្សាមីតិ ‘‘បរិកម្មោភាសមនសិការបសុតតាយ ទិព្ពចក្ខុនា រូបានិ ន បស្សាមី’’តិ ឯវំ ឧប្បត្តិក្កមសហិតោ អត្ថោ វេទិតព្ពោ, មនុស្សានំ ឥទន្តិ មានុសកំ មានុសកចក្ខុគោចរំ ថូលរូបំ វុច្ចតិ។ តទេវ មនុស្សានំ ទស្សនូបចារត្តា មនុស្សូបចារោតិ អាហ ‘‘មនុស្សូបចារំ អតិក្កមិត្វា’’តិ។ រូបទស្សនេនាតិ ទូរសុខុមាទិរូបទស្សនេន។
Yathāhāti upakkilesasuttappadesaṃ (ma. ni. 3.242) nidasseti. Tattha vicikicchātiādīsu bhagavato bodhimūle anabhisambuddhasseva dibbacakkhunā nānāvidhāni rūpāni passantassa ‘‘idaṃ nu kho kiṃ, idaṃ nu kho ki’’nti vicikicchā uppannā, tato pana vicikicchānivattanatthaṃ tāni rūpāni amanasikaroto amanasikarontassa thinamiddhaṃ uppannaṃ, tato nivattanatthaṃ puna sabbarūpāni manasikaroto rakkhasādīsu chambhitattaṃ uppannaṃ, ‘‘kimettha bhāyitabba’’nti bhayavinodanavasena manasikaroto attano manasikārakosallaṃ paṭicca uppilasaṅkhātā samādhidūsikā gehasitapīti uppannā, tannisedhāya manasikāravīriyaṃ sithilaṃ karontassa kāyālasiyasaṅkhātaṃ duṭṭhullaṃ, tannisedhāya puna vīriyaṃ paggaṇhato accāraddhavīriyaṃ, puna tannisedhāya vīriyaṃ sithilayato atilīnavīriyaṃ uppannaṃ, tannisedhetvā dibbarūpāni passato abhijappāsaṅkhātā taṇhā uppannā, tannisedhāya hīnādinānārūpāni manasikaroto nānārammaṇavikkhepasaṅkhātā nānattasaññā uppannā. Puna taṃ vihāya ekameva manasikaroto atinijjhāyitattaṃ rūpānaṃ ativiya cintanaṃ uppannaṃ. Obhāsanti parikammasamuṭṭhitaṃ obhāsaṃ . Na ca rūpāni passāmīti ‘‘parikammobhāsamanasikārapasutatāya dibbacakkhunā rūpāni na passāmī’’ti evaṃ uppattikkamasahito attho veditabbo, manussānaṃ idanti mānusakaṃ mānusakacakkhugocaraṃ thūlarūpaṃ vuccati. Tadeva manussānaṃ dassanūpacārattā manussūpacāroti āha ‘‘manussūpacāraṃ atikkamitvā’’ti. Rūpadassanenāti dūrasukhumādirūpadassanena.
យស្មា និយមេន បុរេជាតដ្ឋិតរូបារម្មណំ ទិព្ពចក្ខុញាណំ អាវជ្ជនបរិកម្មេហិ វិនា ន ឧប្បជ្ជតិ, ន ច ឧប្បជ្ជមានំ ភិជ្ជមានំ រូបមស្ស អារម្មណំ ហោតិ ទុព្ពលត្តា, ចុតិចិត្តញ្ច កម្មជរូបស្ស ភង្គក្ខណេ ឯវ ឧប្បជ្ជតិ, បដិសន្ធិចិត្តញ្ច ឧបបត្តិក្ខណេ, តស្មា អាហ ចុតិក្ខណេតិអាទិ។ រូបទស្សនមេវេត្ថ សត្តទស្សនន្តិ ចវមានេតិអាទិនា បុគ្គលាធិដ្ឋានេន វុត្តំ។ អភិរូបេ វិរូបេតិបីតិ ឥទំ វណ្ណ-សទ្ទស្ស សណ្ឋានវាចកតំ សន្ធាយ វុត្តំ មហន្តំ ហត្ថិរាជវណ្ណំ អភិនិម្មិនិត្វាតិអាទីសុ (សំ. និ. ១.១៣៨) វិយ។ សុន្ទរំ គតិំ គតា សុគតាតិ អាហ ‘‘សុគតិគតេ’’តិ។ ឥមិនា បន បទេនាតិ យថាកម្មុបគេតិ ឥមិនា បទេន។
Yasmā niyamena purejātaṭṭhitarūpārammaṇaṃ dibbacakkhuñāṇaṃ āvajjanaparikammehi vinā na uppajjati, na ca uppajjamānaṃ bhijjamānaṃ rūpamassa ārammaṇaṃ hoti dubbalattā, cuticittañca kammajarūpassa bhaṅgakkhaṇe eva uppajjati, paṭisandhicittañca upapattikkhaṇe, tasmā āha cutikkhaṇetiādi. Rūpadassanamevettha sattadassananti cavamānetiādinā puggalādhiṭṭhānena vuttaṃ. Abhirūpe virūpetipīti idaṃ vaṇṇa-saddassa saṇṭhānavācakataṃ sandhāya vuttaṃ mahantaṃ hatthirājavaṇṇaṃ abhinimminitvātiādīsu (saṃ. ni. 1.138) viya. Sundaraṃ gatiṃ gatā sugatāti āha ‘‘sugatigate’’ti. Iminā pana padenāti yathākammupageti iminā padena.
នេរយិកានំ អគ្គិជាលសត្ថនិបាតាទីហិ វិភិន្នសរីរវណ្ណំ ទិស្វា តទនន្តរេហិ កាមាវចរជវនេហេវ ញាតំ តេសំ ទុក្ខានុភវនម្បិ ទស្សនផលាយត្តតាយ ‘‘ទិព្ពចក្ខុកិច្ចមេវា’’តិ វុត្តំ។ ឯវំ មនសិករោតីតិ តេសំ កម្មស្ស ញាតុកាមតាវសេន បាទកជ្ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ បរិកម្មវសេន កិន្នុ ខោតិអាទិនា មនសិករោតិ។ អថស្ស តំ កម្មំ អារម្មណំ កត្វា អាវជ្ជនបរិកម្មាទីនំ ឧបរិ ឧប្បន្នេន រូបាវចរចតុត្ថជ្ឈានេន សម្បយុត្តំ យំ ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ, ឥទំ យថាកម្មុបគញាណំ នាមាតិ យោជនា។ ទេវានំ ទស្សនេបិ ឯសេវ នយោ។ វិសុំ បរិកម្មន្តិ បុព្ពេនិវាសាទីនំ វិយ ទិព្ពចក្ខុញាណបរិកម្មំ វិនា វិសុំ បរិកម្មំ នត្ថិ។ កេចិ បនេត្ថ ‘‘បាទកជ្ឈានសមាបជ្ជនបរិកម្មេហិ កិច្ចំ នត្ថិ, កិន្នុ ខោ កម្មន្តិអាទិមនសិការានន្តរមេវ កម្មំ។ កម្មសីសេន តំសម្បយុត្តេ ច ធម្មេ អារម្មណំ កត្វា អប្បនាវីថិ ឧប្បជ្ជតិ។ ឯវមនាគតំសញាណេបិ, តេនេវ វិសុំ បរិកម្មំ នាម នត្ថិ…បេ.… ទិព្ពចក្ខុនា សហេវ ឥជ្ឈន្តីតិ វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ។ តំ ន គហេតព្ពំ វសីភូតានម្បិ អភិញ្ញានំ បាទកជ្ឈានាទិបរិកម្មំ វិនា អនុប្បត្តិតោ។ បាទកជ្ឈានាទិមត្តេន ច វិសុំ បរិកម្មំ នាម ន ហោតីតិ ទិព្ពចក្ខុនាវ ឯតានិ ញាណានិ សិទ្ធានីតិ គហេតព្ពំ។ ឯវំ អនាគតំសញាណស្សាបីតិ ទិព្ពចក្ខុនា ទិដ្ឋស្ស សត្តស្ស អនាគតេ បវត្តិំ ញាតុកាមតាយ បាទកជ្ឈានាទីនមនន្តរំ ញាណពលានុរូបំ អនាគតេសុ អនេកកប្បេសុ ឧប្បជ្ជនារហេ បុព្ពេ អត្តភាវបរិយាបន្នេ បញ្ចក្ខន្ធេ តប្បដិពទ្ធេ តទារម្មណេ ច សព្ពេ លោកិយលោកុត្តរធម្មេ សម្មុតិញ្ច ឯកក្ខណេ អាលម្ពិត្វា ឧប្បជ្ជនកស្ស ចតុត្ថជ្ឈានសម្បយុត្តស្ស អនាគតំសញអាណស្សាបិ វិសុំ បរិកម្មំ នាម នត្ថីតិ យោជនា។
Nerayikānaṃ aggijālasatthanipātādīhi vibhinnasarīravaṇṇaṃ disvā tadanantarehi kāmāvacarajavaneheva ñātaṃ tesaṃ dukkhānubhavanampi dassanaphalāyattatāya ‘‘dibbacakkhukiccamevā’’ti vuttaṃ. Evaṃ manasikarotīti tesaṃ kammassa ñātukāmatāvasena pādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya parikammavasena kinnu khotiādinā manasikaroti. Athassa taṃ kammaṃ ārammaṇaṃ katvā āvajjanaparikammādīnaṃ upari uppannena rūpāvacaracatutthajjhānena sampayuttaṃ yaṃ ñāṇaṃ uppajjati, idaṃ yathākammupagañāṇaṃ nāmāti yojanā. Devānaṃ dassanepi eseva nayo. Visuṃ parikammanti pubbenivāsādīnaṃ viya dibbacakkhuñāṇaparikammaṃ vinā visuṃ parikammaṃ natthi. Keci panettha ‘‘pādakajjhānasamāpajjanaparikammehi kiccaṃ natthi, kinnu kho kammantiādimanasikārānantarameva kammaṃ. Kammasīsena taṃsampayutte ca dhamme ārammaṇaṃ katvā appanāvīthi uppajjati. Evamanāgataṃsañāṇepi, teneva visuṃ parikammaṃ nāma natthi…pe… dibbacakkhunā saheva ijjhantīti vutta’’nti vadanti. Taṃ na gahetabbaṃ vasībhūtānampi abhiññānaṃ pādakajjhānādiparikammaṃ vinā anuppattito. Pādakajjhānādimattena ca visuṃ parikammaṃ nāma na hotīti dibbacakkhunāva etāni ñāṇāni siddhānīti gahetabbaṃ. Evaṃ anāgataṃsañāṇassāpīti dibbacakkhunā diṭṭhassa sattassa anāgate pavattiṃ ñātukāmatāya pādakajjhānādīnamanantaraṃ ñāṇabalānurūpaṃ anāgatesu anekakappesu uppajjanārahe pubbe attabhāvapariyāpanne pañcakkhandhe tappaṭibaddhe tadārammaṇe ca sabbe lokiyalokuttaradhamme sammutiñca ekakkhaṇe ālambitvā uppajjanakassa catutthajjhānasampayuttassa anāgataṃsañaāṇassāpi visuṃ parikammaṃ nāma natthīti yojanā.
កេចិ បនេត្ថ ‘‘បុព្ពេនិវាសានុស្សតិយំ វិយ នាមគោត្តាទិគហណម្បិ អត្ថេវ, តញ្ច ន អភិញ្ញាក្ខណេ, អថ ខោ តទនន្តរេសុ កាមាវចរជវនក្ខណេសុ ឯវ ហោតិ នាមបរិកប្បកាលេ ឥតរបរិកប្បាសម្ភវា កម្មេនុប្បត្តិយញ្ច បរិយន្តាភាវា។ សព្ពបរិកម្មនិមិត្តេសុ បន ធម្មេសុ អត្ថេសុបិ ឯកក្ខណេ អភិញ្ញាយ ទិដ្ឋេសុ យថារុចិវសេន បច្ឆា ឯវំនាមោតិអាទិនា កាមាវចរចិត្តេន វិកប្បោ ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុនា ទិដ្ឋេសុ ពហូសុ រូបេសុ ថម្ភកុម្ភាទិវិកប្បោ វិយ។ យញ្ច កត្ថ អវិកប្បិតំ, តម្បិ វិកប្បនារហន្តិ សព្ពំ នាមគោត្តាទិតោ វិកប្បិតមេវ ហោតិ។ យថា ចេត្ថ, ឯវំ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិយម្បិ បរិកប្បារហតម្បិ សន្ធាយ បាឡិយំ ឯវំនាមោតិអាទិនា អបទេសសហិតមេវ វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ។ អញ្ញេ បន ‘‘នាមគោត្តាទិកំ សព្ពម្បិ ឯកក្ខណេ បញ្ញាយតិ, អភិរុចិតំ បន វចសា វោហរន្តី’’តិ វទន្តិ, តេបិ អត្ថតោ បុរិមេហិ សទិសា ឯវ, បុព្ពេ ទិដ្ឋស្ស បុន វោហារកាលេបិ បរិកប្បេតព្ពតោ បរិកប្បារហធម្មទស្សនមេវ តេហិបិ អត្ថតោ ឧបគតំ។ ឯកេ បន ‘‘សោ តតោ ចុតោ អមុត្រ ឧទបាទិន្តិអាទិវចនតោ កមេនេវ អតីតានាគតធម្មជាននេន នាមគោត្តាទីហិ សទ្ធិំ គហណំ សុករ’’ន្តិ វទន្តិ, តំ អយុត្តមេវ ពុទ្ធានម្បិ សព្ពំ ញាតុំ អសក្កុណេយ្យតាយ សព្ពញ្ញុតាហានិប្បសង្គតោ។ បាឡិយំ ឥមេ វត ភោន្តោតិអាទិ យថាកម្មុបគញាណស្ស បវត្តិអាការទស្សនំ។ កាយវាចាទិ ចេត្ថ កាយវចីវិញ្ញត្តិយោ។
Keci panettha ‘‘pubbenivāsānussatiyaṃ viya nāmagottādigahaṇampi attheva, tañca na abhiññākkhaṇe, atha kho tadanantaresu kāmāvacarajavanakkhaṇesu eva hoti nāmaparikappakāle itaraparikappāsambhavā kammenuppattiyañca pariyantābhāvā. Sabbaparikammanimittesu pana dhammesu atthesupi ekakkhaṇe abhiññāya diṭṭhesu yathārucivasena pacchā evaṃnāmotiādinā kāmāvacaracittena vikappo uppajjati cakkhunā diṭṭhesu bahūsu rūpesu thambhakumbhādivikappo viya. Yañca kattha avikappitaṃ, tampi vikappanārahanti sabbaṃ nāmagottādito vikappitameva hoti. Yathā cettha, evaṃ pubbenivāsānussatiyampi parikappārahatampi sandhāya pāḷiyaṃ evaṃnāmotiādinā apadesasahitameva vutta’’nti vadanti. Aññe pana ‘‘nāmagottādikaṃ sabbampi ekakkhaṇe paññāyati, abhirucitaṃ pana vacasā voharantī’’ti vadanti, tepi atthato purimehi sadisā eva, pubbe diṭṭhassa puna vohārakālepi parikappetabbato parikappārahadhammadassanameva tehipi atthato upagataṃ. Eke pana ‘‘so tato cuto amutra udapādintiādivacanato kameneva atītānāgatadhammajānanena nāmagottādīhi saddhiṃ gahaṇaṃ sukara’’nti vadanti, taṃ ayuttameva buddhānampi sabbaṃ ñātuṃ asakkuṇeyyatāya sabbaññutāhānippasaṅgato. Pāḷiyaṃ ime vata bhontotiādi yathākammupagañāṇassa pavattiākāradassanaṃ. Kāyavācādi cettha kāyavacīviññattiyo.
ភារិយន្តិ អានន្តរិយសទិសត្តា វុត្តំ។ ខមាបនេ ហិ អសតិ អានន្តរិយមេវ។ តស្សាតិ ភារិយសភាវស្ស ឧបវាទស្ស។ មហល្លកោតិ កេវលំ វយសាវ មហល្លកោ, ន ញាណេន, ‘‘នាយំ កិញ្ចិ លោកវោហារមត្តម្បិ ជានាតិ, បរិសទូសកោ ឯវ អម្ហាកំ លជ្ជិតព្ពស្ស ករណតោ’’តិ អធិប្បាយេន ហីឡេត្វា វុត្តត្តា គុណបរិធំសនេន ឧបវទតីតិ វេទិតព្ពំ។ អាវុសោតិអាទិនា ថេរោ ឧបរិមគ្គុប្បត្តិមស្ស អាកង្ខន្តោ ករុណាយ អត្តានមាវិកាសិ។ បាកតិកំ អហោសីតិ មគ្គាវរណំ នាហោសីតិ អធិប្បាយោ។ អត្តនា វុឌ្ឍតរោតិ សយម្បិ វុឌ្ឍោ។ ឯត្ថាបិ ‘‘ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា’’តិ វិសុទ្ធិមគ្គេ វុត្តំ។ អនាគាមី អរហា ច អាយតិំ សំវរត្ថាយ ន ខមេយ្យុំ, សេសា ទោសេនបីតិ អាហ ‘‘សចេ សោ ន ខមតី’’តិ។
Bhāriyanti ānantariyasadisattā vuttaṃ. Khamāpane hi asati ānantariyameva. Tassāti bhāriyasabhāvassa upavādassa. Mahallakoti kevalaṃ vayasāva mahallako, na ñāṇena, ‘‘nāyaṃ kiñci lokavohāramattampi jānāti, parisadūsako eva amhākaṃ lajjitabbassa karaṇato’’ti adhippāyena hīḷetvā vuttattā guṇaparidhaṃsanena upavadatīti veditabbaṃ. Āvusotiādinā thero uparimagguppattimassa ākaṅkhanto karuṇāya attānamāvikāsi. Pākatikaṃ ahosīti maggāvaraṇaṃ nāhosīti adhippāyo. Attanā vuḍḍhataroti sayampi vuḍḍho. Etthāpi ‘‘ukkuṭikaṃ nisīditvā’’ti visuddhimagge vuttaṃ. Anāgāmī arahā ca āyatiṃ saṃvaratthāya na khameyyuṃ, sesā dosenapīti āha ‘‘sace so na khamatī’’ti.
យេ ច…បេ.… សមាទបេន្តិ, តេបិ មិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មសមាទានាតិ យោជេតព្ពំ។ សីលសម្បន្នោតិអាទីសុ និប្បរិយាយតោ អគ្គមគ្គដ្ឋោ អធិប្បេតោ តស្សេវ អញ្ញារាធនា និយមតោ, សេសាបិ វា បច្ឆិមភវិកា សីលាទីសុ ឋិតា តេសម្បិ អញ្ញុប្បត្តិនិយមតោ។ អញ្ញន្តិ អរហត្តផលំ។ ឯវំ សម្បទន្តិ ឯវំ និព្ពត្តិកំ។ យថា តំ អវិរជ្ឈនកនិព្ពត្តិកំ, ឯវមិទម្បិ ឯតស្ស និរយេ និព្ពត្តនន្តិ អត្ថោ។ យំ សន្ធាយ ‘‘ឯវំសម្បទមិទ’’ន្តិ និទ្ទិដ្ឋំ, តំ ទស្សេតុំ តំ វាចន្តិអាទិ វុត្តំ។ តំ វាចន្តិ អរិយូបវាទំ។ ចិត្តន្តិ អរិយូបវាទកចិត្តំ។ ទិដ្ឋិន្តិ អរិយូបវាទេ ទោសាភាវទស្សនទិដ្ឋិំ។ ‘‘សព្ពមេតំ បជហិស្សាមី’’តិ ចិត្តេន អច្ចយំ ទេសេត្វា ខមាបនវសេន អប្បហាយ អប្បដិនិស្សជ្ជិត្វា។ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេតិ យថា និរយបាលេហិ អាហរិត្វា និរយេ ឋបិតោ, ឯវំ និរយេ ឋបិតោ ឯវ, អរិយូបវាទេនេវស្ស ឥទំ និយមេន និរយេ និព្ពត្តនំ យថា មគ្គេន ផលំ សម្បជ្ជតិ, ឯវំ សម្បជ្ជនកន្តិ អធិប្បាយោ។
Ye ca…pe… samādapenti, tepi micchādiṭṭhikammasamādānāti yojetabbaṃ. Sīlasampannotiādīsu nippariyāyato aggamaggaṭṭho adhippeto tasseva aññārādhanā niyamato, sesāpi vā pacchimabhavikā sīlādīsu ṭhitā tesampi aññuppattiniyamato. Aññanti arahattaphalaṃ. Evaṃ sampadanti evaṃ nibbattikaṃ. Yathā taṃ avirajjhanakanibbattikaṃ, evamidampi etassa niraye nibbattananti attho. Yaṃ sandhāya ‘‘evaṃsampadamida’’nti niddiṭṭhaṃ, taṃ dassetuṃ taṃ vācantiādi vuttaṃ. Taṃ vācanti ariyūpavādaṃ. Cittanti ariyūpavādakacittaṃ. Diṭṭhinti ariyūpavāde dosābhāvadassanadiṭṭhiṃ. ‘‘Sabbametaṃ pajahissāmī’’ti cittena accayaṃ desetvā khamāpanavasena appahāya appaṭinissajjitvā. Yathābhataṃ nikkhitto evaṃ nirayeti yathā nirayapālehi āharitvā niraye ṭhapito, evaṃ niraye ṭhapito eva, ariyūpavādenevassa idaṃ niyamena niraye nibbattanaṃ yathā maggena phalaṃ sampajjati, evaṃ sampajjanakanti adhippāyo.
មិច្ឆាទិដ្ឋិ សព្ពបាបមូលត្តា បរមា បធានា យេសំ វជ្ជានំ តានិ មិច្ឆាទិដ្ឋិបរមានិ វជ្ជានិ, សព្ពវជ្ជេហិ មិច្ឆាទិដ្ឋិយេវ បរមំ វជ្ជន្តិ អត្ថោ។ អវីតរាគស្ស មរណតោ បរំ នាម ភវន្តរុបាទានមេវាតិ អាហ ‘‘បរំ មរណាតិ តទនន្តរំ អភិនិព្ពត្តក្ខន្ធគ្គហណេ’’តិ។ យេន តិដ្ឋតិ, តស្ស ឧបច្ឆេទេនេវ កាយោ ភិជ្ជតីតិ អាហ ‘‘កាយស្ស ភេទាតិ ជីវិតិន្ទ្រិយស្សុបច្ឆេទា’’តិ។ ឯតិ ឯតស្មា សុខន្តិ អយោ, បុញ្ញំ។ អាយស្សាតិ អាគមនស្ស, ហេតុស្ស វា។ អយតិ ឥដ្ឋារម្មណាទីហិ បវត្តតីតិ អាយោ, អស្សាទោ។ អសុរសទិសន្តិ បេតាសុរសទិសំ។
Micchādiṭṭhi sabbapāpamūlattā paramā padhānā yesaṃ vajjānaṃ tāni micchādiṭṭhiparamāni vajjāni, sabbavajjehi micchādiṭṭhiyeva paramaṃ vajjanti attho. Avītarāgassa maraṇato paraṃ nāma bhavantarupādānamevāti āha ‘‘paraṃ maraṇāti tadanantaraṃ abhinibbattakkhandhaggahaṇe’’ti. Yena tiṭṭhati, tassa upacchedeneva kāyo bhijjatīti āha ‘‘kāyassa bhedāti jīvitindriyassupacchedā’’ti. Eti etasmā sukhanti ayo, puññaṃ. Āyassāti āgamanassa, hetussa vā. Ayati iṭṭhārammaṇādīhi pavattatīti āyo, assādo. Asurasadisanti petāsurasadisaṃ.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / វេរញ្ជកណ្ឌំ • Verañjakaṇḍaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ទិព្ពចក្ខុញាណកថា • Dibbacakkhuñāṇakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā
ទិព្ពចក្ខុញាណកថា • Dibbacakkhuñāṇakathā
១. សុក្កវិស្សដ្ឋិសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ទិព្ពចក្ខុញាណកថាវណ្ណនា • Dibbacakkhuñāṇakathāvaṇṇanā
