| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បញ្ចបករណ-អនុដីកា • Pañcapakaraṇa-anuṭīkā |
៧. ធម្មកថាវណ្ណនា
7. Dhammakathāvaṇṇanā
៨៨៧-៨៨៨. រូបសភាវោ រូបដ្ឋោតិ អាហ ‘‘រូបដ្ឋោ នាម កោចិ រូបតោ អញ្ញោ នត្ថី’’តិ។ យំ បន យតោ អញ្ញំ, ន តំ តំសភាវន្តិ អាហ ‘‘រូបដ្ឋតោ អញ្ញំ រូបញ្ច ន ហោតី’’តិ, រូបមេវ ន ហោតីតិ អត្ថោ។ ឯតេន ព្យតិរេកតោ តមត្ថំ សាធេតិ។ តស្មាតិ យស្មា រូបតោ អញ្ញោ រូបដ្ឋោ នត្ថិ, រូបដ្ឋតោ ច អញ្ញំ រូបំ, តស្មា រូបំ រូបមេវ រូបសភាវមេវាតិ ឯវ-ការេន និវត្តិតំ ទស្សេតិ ‘‘ន វេទនាទិសភាវ’’ន្តិ។ អធិប្បាយេនាតិ រូបរូបដ្ឋានំ អនញ្ញត្តាធិប្បាយេន។ អញ្ញថាតិ តេសំ អញ្ញត្តេ រូបដ្ឋេន និយមេន រូបំ និយតន្តិ វត្តព្ពន្តិ យោជនា។ ទស្សិតោយេវ ហោតិ អត្ថតោ អាបន្នត្តា។ ន ហិ អភិន្នេ វត្ថុស្មិំ បរិយាយន្តរភេទំ ករោតិ។ អញ្ញត្តន្តិ រូបសភាវានំ រូបរូបដ្ឋានញ្ច។ សសាមិនិទ្ទេសសិទ្ធាភេទា ‘‘សិលាបុត្តកស្ស សរីរ’’ន្តិ វិយ, កប្បនាមត្តតោ ចាយំ ភេទោ, ន បរមត្ថតោតិ អាហ ‘‘គហេត្វា វិយ បវត្តោ’’តិ។ វេទនាទីហិ នានត្តមេវាតិ វេទនាទីហិ អញ្ញត្តមេវ។ សោ សភាវោតិ សោ រូបសភាវោ។ នានត្តសញ្ញាបនត្ថន្តិ រូបស្ស សភាវោ, ន វេទនាទីនន្តិ ឯវំ ភេទស្ស ញាបនត្ថំ។ តញ្ច វចនន្តិ ‘‘រូបំ រូបដ្ឋេន ន និយត’’ន្តិ វចនំ។ វុត្តប្បការេនាតិ ‘‘រូបដ្ឋតោ អញ្ញស្ស រូបស្ស អភាវា’’តិអាទិនា វុត្តាការេន។ យទិ សទោសំ, អថ កស្មា បដិជានាតីតិ យោជនា។
887-888. Rūpasabhāvo rūpaṭṭhoti āha ‘‘rūpaṭṭho nāma koci rūpato añño natthī’’ti. Yaṃ pana yato aññaṃ, na taṃ taṃsabhāvanti āha ‘‘rūpaṭṭhato aññaṃ rūpañca na hotī’’ti, rūpameva na hotīti attho. Etena byatirekato tamatthaṃ sādheti. Tasmāti yasmā rūpato añño rūpaṭṭho natthi, rūpaṭṭhato ca aññaṃ rūpaṃ, tasmā rūpaṃ rūpameva rūpasabhāvamevāti eva-kārena nivattitaṃ dasseti ‘‘na vedanādisabhāva’’nti. Adhippāyenāti rūparūpaṭṭhānaṃ anaññattādhippāyena. Aññathāti tesaṃ aññatte rūpaṭṭhena niyamena rūpaṃ niyatanti vattabbanti yojanā. Dassitoyeva hoti atthato āpannattā. Na hi abhinne vatthusmiṃ pariyāyantarabhedaṃ karoti. Aññattanti rūpasabhāvānaṃ rūparūpaṭṭhānañca. Sasāminiddesasiddhābhedā ‘‘silāputtakassa sarīra’’nti viya, kappanāmattato cāyaṃ bhedo, na paramatthatoti āha ‘‘gahetvā viya pavatto’’ti. Vedanādīhi nānattamevāti vedanādīhi aññattameva. So sabhāvoti so rūpasabhāvo. Nānattasaññāpanatthanti rūpassa sabhāvo, na vedanādīnanti evaṃ bhedassa ñāpanatthaṃ. Tañca vacananti ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena na niyata’’nti vacanaṃ. Vuttappakārenāti ‘‘rūpaṭṭhato aññassa rūpassa abhāvā’’tiādinā vuttākārena. Yadi sadosaṃ, atha kasmā paṭijānātīti yojanā.
វុត្តមេវ ការណន្តិ ‘‘រូបំ រូបមេវ, ន វេទនាទិសភាវ’’ន្តិ ឯវំ វុត្តមេវ យុត្តិំ។ បរេន ចោទិតន្តិ ‘‘ន វត្តព្ពំ រូបំ រូបដ្ឋេន និយត’’ន្តិអាទិនា បរវាទិនោ ចោទនំ សន្ធាយាហ។ តមេវ ការណំ ទស្សេត្វាតិ តមេវ យថាវុត្តំ យុត្តិំ ‘‘ឯត្ថ ហី’’តិអាទិនា ទស្សេត្វា។ ចោទនំ និវត្តេតីតិ ‘‘អថ កស្មា បដិជានាតី’’តិ វុត្តំ ចោទនំ និវត្តេតិ។ យមត្ថំ សន្ធាយ ‘‘ឥតោ អញ្ញថា’’តិ វុត្តំ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘រូបាទី’’តិអាទិ វុត្តំ។
Vuttameva kāraṇanti ‘‘rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāva’’nti evaṃ vuttameva yuttiṃ. Parena coditanti ‘‘na vattabbaṃ rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’ntiādinā paravādino codanaṃ sandhāyāha. Tameva kāraṇaṃ dassetvāti tameva yathāvuttaṃ yuttiṃ ‘‘ettha hī’’tiādinā dassetvā. Codanaṃ nivattetīti ‘‘atha kasmā paṭijānātī’’ti vuttaṃ codanaṃ nivatteti. Yamatthaṃ sandhāya ‘‘ito aññathā’’ti vuttaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘rūpādī’’tiādi vuttaṃ.
ធម្មកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Dhammakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ឯកវីសតិមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Ekavīsatimavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / អភិធម្មបិដក • Abhidhammapiṭaka / កថាវត្ថុបាឡិ • Kathāvatthupāḷi / (២០៦) ៧. ធម្មកថា • (206) 7. Dhammakathā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / អភិធម្មបិដក (អដ្ឋកថា) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / បញ្ចបករណ-អដ្ឋកថា • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā / ៧. ធម្មកថាវណ្ណនា • 7. Dhammakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / អភិធម្មបិដក (ដីកា) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / បញ្ចបករណ-មូលដីកា • Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā / ៧. ធម្មកថាវណ្ណនា • 7. Dhammakathāvaṇṇanā
