| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បញ្ចបករណ-មូលដីកា • Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā |
៧. ធម្មកថាវណ្ណនា
7. Dhammakathāvaṇṇanā
៨៨៧-៨៨៨. ធម្មកថាយំ រូបដ្ឋតោ អញ្ញស្ស រូបស្ស អភាវាតិ យោ រូបស្ស និយាមោ វុច្ចេយ្យ, សោ រូបដ្ឋោ នាម កោចិ រូបតោ អញ្ញោ នត្ថីតិ រូបដ្ឋតោ អញ្ញំ រូបញ្ច ន ហោតិ, តស្មា រូបំ រូបមេវ, ន វេទនាទិសភាវន្តិ អធិប្បាយេន ‘‘រូបំ រូបដ្ឋេន និយត’’ន្តិ វត្តព្ពំ, ន អញ្ញថា រូបដ្ឋេន និយាមេនាតិ អធិប្បាយោ។ តត្ថ រូបតោ អញ្ញស្ស រូបដ្ឋស្ស អភាវេ ទស្សិតេ រូបដ្ឋតោ អញ្ញស្ស រូបស្ស អភាវោ ទស្សិតោយេវ នាម ហោតីតិ តមេវ រូបតោ អញ្ញស្ស រូបដ្ឋស្ស អភាវំ ទស្សេន្តោ ‘‘រូបសភាវោ ហី’’តិអាទិមាហ។ ឯស វោហារោតិ រូបស្ស សភាវោ រូបសភាវោ, រូបស្ស អត្ថោ រូបដ្ឋោតិ ឯវំ អញ្ញត្តំ គហេត្វា វិយ បវត្តោ រូបសភាវវោហារោ រូបដ្ឋវោហារោ វា វេទនាទីហិ នានត្តមេវ សោ សភាវោតិ នានត្តសញ្ញាបនត្ថំ ហោតីតិ អត្ថោ។ តស្មាតិ រូបស្ស រូបដ្ឋេន អនញ្ញត្តា។ ‘‘រូបំ រូបមេវ, ន វេទនាទិសភាវ’’ន្តិ អវត្វា ‘‘រូបំ រូបដ្ឋេន និយត’’ន្តិ វទតោ តញ្ច វចនំ វុត្តប្បការេន សទោសំ, អថ កស្មា ‘‘រូបញ្ហិ រូបដ្ឋេន និយតន្តិ រូបំ រូបមេវ, ន វេទនាទិសភាវន្តិ អធិប្បាយេន វត្តព្ព’’ន្តិ វទន្តោ ‘‘រូបំ រូបដ្ឋេន និយត’’ន្តិ បដិជានាតីតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ ននុ ចេតំ អត្តនាវ វុត្តំ, ន បរេនាតិ បដិជានាតីតិ ន វត្តព្ពន្តិ? ន, អត្តានម្បិ បរំ វិយ វចនតោ។ វត្តព្ពន្តិ វា សកវាទិនា វត្តព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ យទិ ច តេន វត្តព្ពំ បដិជានាតិ ច សោ ឯតមត្ថន្តិ, អថ កស្មា បដិជានាតិ សកវាទីតិ អយមេត្ថ អត្ថោ។ អត្ថន្តរវសេនាតិ តត្ថ វុត្តមេវ ការណំ និគូហិត្វា បរេន ចោទិតន្តិ តមេវ ការណំ ទស្សេត្វា ចោទនំ និវត្តេតិ។ ឥតោ អញ្ញថាតិ រូបាទិសភាវមត្តំ មុញ្ចិត្វា តេន បរិកប្បិតំ និយតំ នត្ថីតិ តស្ស បរិកប្បិតស្ស និវត្តនត្ថំ បុន តេនេវ នយេន ចោទេតុំ ‘‘មិច្ឆត្តនិយត’’ន្តិអាទិមាហាតិ អត្ថោ។
887-888. Dhammakathāyaṃ rūpaṭṭhato aññassa rūpassa abhāvāti yo rūpassa niyāmo vucceyya, so rūpaṭṭho nāma koci rūpato añño natthīti rūpaṭṭhato aññaṃ rūpañca na hoti, tasmā rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāvanti adhippāyena ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’nti vattabbaṃ, na aññathā rūpaṭṭhena niyāmenāti adhippāyo. Tattha rūpato aññassa rūpaṭṭhassa abhāve dassite rūpaṭṭhato aññassa rūpassa abhāvo dassitoyeva nāma hotīti tameva rūpato aññassa rūpaṭṭhassa abhāvaṃ dassento ‘‘rūpasabhāvo hī’’tiādimāha. Esa vohāroti rūpassa sabhāvo rūpasabhāvo, rūpassa attho rūpaṭṭhoti evaṃ aññattaṃ gahetvā viya pavatto rūpasabhāvavohāro rūpaṭṭhavohāro vā vedanādīhi nānattameva so sabhāvoti nānattasaññāpanatthaṃ hotīti attho. Tasmāti rūpassa rūpaṭṭhena anaññattā. ‘‘Rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāva’’nti avatvā ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’nti vadato tañca vacanaṃ vuttappakārena sadosaṃ, atha kasmā ‘‘rūpañhi rūpaṭṭhena niyatanti rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāvanti adhippāyena vattabba’’nti vadanto ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’nti paṭijānātīti attho daṭṭhabbo. Nanu cetaṃ attanāva vuttaṃ, na parenāti paṭijānātīti na vattabbanti? Na, attānampi paraṃ viya vacanato. Vattabbanti vā sakavādinā vattabbanti vuttaṃ hoti. Yadi ca tena vattabbaṃ paṭijānāti ca so etamatthanti, atha kasmā paṭijānāti sakavādīti ayamettha attho. Atthantaravasenāti tattha vuttameva kāraṇaṃ nigūhitvā parena coditanti tameva kāraṇaṃ dassetvā codanaṃ nivatteti. Ito aññathāti rūpādisabhāvamattaṃ muñcitvā tena parikappitaṃ niyataṃ natthīti tassa parikappitassa nivattanatthaṃ puna teneva nayena codetuṃ ‘‘micchattaniyata’’ntiādimāhāti attho.
ធម្មកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Dhammakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ឯកវីសតិមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Ekavīsatimavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / អភិធម្មបិដក • Abhidhammapiṭaka / កថាវត្ថុបាឡិ • Kathāvatthupāḷi / (២០៦) ៧. ធម្មកថា • (206) 7. Dhammakathā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / អភិធម្មបិដក (អដ្ឋកថា) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / បញ្ចបករណ-អដ្ឋកថា • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā / ៧. ធម្មកថាវណ្ណនា • 7. Dhammakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / អភិធម្មបិដក (ដីកា) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / បញ្ចបករណ-អនុដីកា • Pañcapakaraṇa-anuṭīkā / ៧. ធម្មកថាវណ្ណនា • 7. Dhammakathāvaṇṇanā
