Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / সুত্তনিপাত-অট্ঠকথা • Suttanipāta-aṭṭhakathā

৫. চুন্দসুত্তৰণ্ণনা

5. Cundasuttavaṇṇanā

৮৩. পুচ্ছামি মুনিং পহূতপঞ্ঞন্তি চুন্দসুত্তং। কা উপ্পত্তি? সঙ্খেপতো তাৰ অত্তজ্ঝাসযপরজ্ঝাসযঅট্ঠুপ্পত্তিপুচ্ছাৰসিকভেদতো চতূসু উপ্পত্তীসু ইমস্স সুত্তস্স পুচ্ছাৰসিকা উপ্পত্তি। ৰিত্থারতো পন একং সমযং ভগৰা মল্লেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন পাৰা তদৰসরি। তত্র সুদং ভগৰা পাৰাযং ৰিহরতি চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স অম্বৰনে। ইতো পভুতি যাৰ ‘‘অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদী’’তি (দী॰ নি॰ ২.১৮৯), তাৰ সুত্তে আগতনযেনেৰ ৰিত্থারেতব্বং।

83.Pucchāmimuniṃ pahūtapaññanti cundasuttaṃ. Kā uppatti? Saṅkhepato tāva attajjhāsayaparajjhāsayaaṭṭhuppattipucchāvasikabhedato catūsu uppattīsu imassa suttassa pucchāvasikā uppatti. Vitthārato pana ekaṃ samayaṃ bhagavā mallesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena pāvā tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā pāvāyaṃ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane. Ito pabhuti yāva ‘‘atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena cundassa kammāraputtassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdī’’ti (dī. ni. 2.189), tāva sutte āgatanayeneva vitthāretabbaṃ.

এৰং ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং নিসিন্নে ভগৰতি চুন্দো কম্মারপুত্তো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসন্তো ব্যঞ্জনসূপাদিগহণত্থং ভিক্খূনং সুৰণ্ণভাজনানি উপনামেসি। অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে কেচি ভিক্খূ সুৰণ্ণভাজনানি পটিচ্ছিংসু কেচি ন পটিচ্ছিংসু। ভগৰতো পন একমেৰ ভাজনং অত্তনো সেলমযং পত্তং, দুতিযভাজনং বুদ্ধা ন গণ্হন্তি। তত্থ অঞ্ঞতরো পাপভিক্খু সহস্সগ্ঘনকং সুৰণ্ণভাজনং অত্তনো ভোজনত্থায সম্পত্তং থেয্যচিত্তেন কুঞ্চিকত্থৰিকায পক্খিপি। চুন্দো পরিৰিসিত্ৰা হত্থপাদং ধোৰিত্ৰা ভগৰন্তং নমস্সমানো ভিক্খুসঙ্ঘং ওলোকেন্তো তং ভিক্খুং অদ্দস, দিস্ৰা চ পন অপস্সমানো ৰিয হুত্ৰা ন নং কিঞ্চি অভণি ভগৰতি থেরেসু চ গারৰেন, অপিচ ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকানং ৰচনপথো মা অহোসী’’তি। সো ‘‘কিং নু খো সংৰরযুত্তাযেৰ সমণা, উদাহু ভিন্নসংৰরা ঈদিসাপি সমণা’’তি ঞাতুকামো সাযন্হসমযে ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা আহ ‘‘পুচ্ছামি মুনি’’ন্তি।

Evaṃ bhikkhusaṅghena saddhiṃ nisinne bhagavati cundo kammāraputto buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ parivisanto byañjanasūpādigahaṇatthaṃ bhikkhūnaṃ suvaṇṇabhājanāni upanāmesi. Apaññatte sikkhāpade keci bhikkhū suvaṇṇabhājanāni paṭicchiṃsu keci na paṭicchiṃsu. Bhagavato pana ekameva bhājanaṃ attano selamayaṃ pattaṃ, dutiyabhājanaṃ buddhā na gaṇhanti. Tattha aññataro pāpabhikkhu sahassagghanakaṃ suvaṇṇabhājanaṃ attano bhojanatthāya sampattaṃ theyyacittena kuñcikatthavikāya pakkhipi. Cundo parivisitvā hatthapādaṃ dhovitvā bhagavantaṃ namassamāno bhikkhusaṅghaṃ olokento taṃ bhikkhuṃ addasa, disvā ca pana apassamāno viya hutvā na naṃ kiñci abhaṇi bhagavati theresu ca gāravena, apica ‘‘micchādiṭṭhikānaṃ vacanapatho mā ahosī’’ti. So ‘‘kiṃ nu kho saṃvarayuttāyeva samaṇā, udāhu bhinnasaṃvarā īdisāpi samaṇā’’ti ñātukāmo sāyanhasamaye bhagavantaṃ upasaṅkamitvā āha ‘‘pucchāmi muni’’nti.

তত্থ পুচ্ছামীতি ইদং ‘‘তিস্সো পুচ্ছা অদিট্ঠজোতনা পুচ্ছা’’তিআদিনা (চূল়নি॰ পুণ্ণকমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ১২) নযেন নিদ্দেসে ৰুত্তনযমেৰ। মুনিন্তি এতম্পি ‘‘মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং। যা পঞ্ঞা পজাননা…পে॰… সম্মাদিট্ঠি, তেন ঞাণেন সমন্নাগতো মুনি, মোনপ্পত্তোতি, তীণি মোনেয্যানি কাযমোনেয্য’’ন্তিআদিনা (মহানি॰ ১৪) নযেন তত্থেৰ ৰুত্তনযমেৰ । অযম্পনেত্থ সঙ্খেপো। পুচ্ছামীতি ওকাসং কারেন্তো মুনিন্তি মুনিমুনিং ভগৰন্তং আলপতি। পহূতপঞ্ঞন্তিআদীনি থুতিৰচনানি, তেহি তং মুনিং থুনাতি। তত্থ পহূতপঞ্ঞন্তি ৰিপুলপঞ্ঞং। ঞেয্যপরিযন্তিকত্তা চস্স ৰিপুলতা ৰেদিতব্বা। ইতি চুন্দো কম্মারপুত্তোতি ইদং দ্ৰযং ধনিযসুত্তে ৰুত্তনযমেৰ। ইতো পরং পন এত্তকম্পি অৰত্ৰা সব্বং ৰুত্তনযং ছড্ডেত্ৰা অৰুত্তনযমেৰ ৰণ্ণযিস্সাম।

Tattha pucchāmīti idaṃ ‘‘tisso pucchā adiṭṭhajotanā pucchā’’tiādinā (cūḷani. puṇṇakamāṇavapucchāniddesa 12) nayena niddese vuttanayameva. Muninti etampi ‘‘monaṃ vuccati ñāṇaṃ. Yā paññā pajānanā…pe… sammādiṭṭhi, tena ñāṇena samannāgato muni, monappattoti, tīṇi moneyyāni kāyamoneyya’’ntiādinā (mahāni. 14) nayena tattheva vuttanayameva . Ayampanettha saṅkhepo. Pucchāmīti okāsaṃ kārento muninti munimuniṃ bhagavantaṃ ālapati. Pahūtapaññantiādīni thutivacanāni, tehi taṃ muniṃ thunāti. Tattha pahūtapaññanti vipulapaññaṃ. Ñeyyapariyantikattā cassa vipulatā veditabbā. Iti cundo kammāraputtoti idaṃ dvayaṃ dhaniyasutte vuttanayameva. Ito paraṃ pana ettakampi avatvā sabbaṃ vuttanayaṃ chaḍḍetvā avuttanayameva vaṇṇayissāma.

বুদ্ধন্তি তীসু বুদ্ধেসু ততিযবুদ্ধং। ধম্মস্সামিন্তি মগ্গধম্মস্স জনকত্তা পুত্তস্সেৰ পিতরং অত্তনা উপ্পাদিতসিপ্পাযতনাদীনং ৰিয চ আচরিযং ধম্মস্স সামিং, ধম্মিস্সরং ধম্মরাজং ধম্মৰসৰত্তিন্তি অত্থো। ৰুত্তম্পি চেতং –

Buddhanti tīsu buddhesu tatiyabuddhaṃ. Dhammassāminti maggadhammassa janakattā puttasseva pitaraṃ attanā uppāditasippāyatanādīnaṃ viya ca ācariyaṃ dhammassa sāmiṃ, dhammissaraṃ dhammarājaṃ dhammavasavattinti attho. Vuttampi cetaṃ –

‘‘সো হি, ব্রাহ্মণ, ভগৰা অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা, অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ, মগ্গৰিদূ, মগ্গকোৰিদো। মগ্গানুগা চ পন এতরহি সাৰকা ৰিহরন্তি পচ্ছা সমন্নাগতা’’তি (ম॰ নি॰ ৩.৭৯)।

‘‘So hi, brāhmaṇa, bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū, maggavidū, maggakovido. Maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā’’ti (ma. ni. 3.79).

ৰীততণ্হন্তি ৰিগতকামভৰৰিভৰতণ্হং। দ্ৰিপদুত্তমন্তি দ্ৰিপদানং উত্তমং। তত্থ কিঞ্চাপি ভগৰা ন কেৰলং দ্ৰিপদুত্তমো এৰ, অথ খো যাৰতা সত্তা অপদা ৰা দ্ৰিপদা ৰা…পে॰… নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিনো ৰা, তেসং সব্বেসং উত্তমো। অথ খো উক্কট্ঠপরিচ্ছেদৰসেন দ্ৰিপদুত্তমোত্ৰেৰ ৰুচ্চতি। দ্ৰিপদা হি সব্বসত্তানং উক্কট্ঠা চক্কৰত্তিমহাসাৰকপচ্চেকবুদ্ধানং তত্থ উপ্পত্তিতো, তেসঞ্চ উত্তমোতি ৰুত্তে সব্বসত্তুত্তমোতি ৰুত্তোযেৰ হোতি। সারথীনং পৰরন্তি সারেতীতি সারথি, হত্থিদমকাদীনমেতং অধিৰচনং। তেসঞ্চ ভগৰা পৰরো অনুত্তরেন দমনেন পুরিসদম্মে দমেতুং সমত্থভাৰতো। যথাহ –

Vītataṇhanti vigatakāmabhavavibhavataṇhaṃ. Dvipaduttamanti dvipadānaṃ uttamaṃ. Tattha kiñcāpi bhagavā na kevalaṃ dvipaduttamo eva, atha kho yāvatā sattā apadā vā dvipadā vā…pe… nevasaññīnāsaññino vā, tesaṃ sabbesaṃ uttamo. Atha kho ukkaṭṭhaparicchedavasena dvipaduttamotveva vuccati. Dvipadā hi sabbasattānaṃ ukkaṭṭhā cakkavattimahāsāvakapaccekabuddhānaṃ tattha uppattito, tesañca uttamoti vutte sabbasattuttamoti vuttoyeva hoti. Sārathīnaṃ pavaranti sāretīti sārathi, hatthidamakādīnametaṃ adhivacanaṃ. Tesañca bhagavā pavaro anuttarena damanena purisadamme dametuṃ samatthabhāvato. Yathāha –

‘‘হত্থিদমকেন, ভিক্খৰে, হত্থিদম্মো সারিতো একং এৰ দিসং ধাৰতি পুরত্থিমং ৰা পচ্ছিমং ৰা উত্তরং ৰা দক্খিণং ৰা। অস্সদমকেন, ভিক্খৰে, অস্সদম্মো…পে॰… গোদমকেন, ভিক্খৰে, গোদম্মো…পে॰… দক্খিণং ৰা। তথাগতেন হি, ভিক্খৰে, অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন পুরিসদম্মো সারিতো অট্ঠ দিসা ৰিধাৰতি, রূপী রূপানি পস্সতি, অযমেকা দিসা…পে॰… সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং অট্ঠমী দিসা’’তি (ম॰ নি॰ ৩.৩১২)।

‘‘Hatthidamakena, bhikkhave, hatthidammo sārito ekaṃ eva disaṃ dhāvati puratthimaṃ vā pacchimaṃ vā uttaraṃ vā dakkhiṇaṃ vā. Assadamakena, bhikkhave, assadammo…pe… godamakena, bhikkhave, godammo…pe… dakkhiṇaṃ vā. Tathāgatena hi, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena purisadammo sārito aṭṭha disā vidhāvati, rūpī rūpāni passati, ayamekā disā…pe… saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, ayaṃ aṭṭhamī disā’’ti (ma. ni. 3.312).

কতীতি অত্থপ্পভেদপুচ্ছা। লোকেতি সত্তলোকে। সমণাতি পুচ্ছিতব্বঅত্থনিদস্সনং। ইঙ্ঘাতি যাচনত্থে নিপাতো। তদিঙ্ঘাতি তে ইঙ্ঘ। ব্রূহীতি আচিক্খ কথযস্সূতি।

Katīti atthappabhedapucchā. Loketi sattaloke. Samaṇāti pucchitabbaatthanidassanaṃ. Iṅghāti yācanatthe nipāto. Tadiṅghāti te iṅgha. Brūhīti ācikkha kathayassūti.

৮৪. এৰং ৰুত্তে ভগৰা চুন্দং কম্মারপুত্তং ‘‘কিং, ভন্তে, কুসলং, কিং অকুসল’’ন্তিআদিনা (ম॰ নি॰ ৩.২৯৬) নযেন গিহিপঞ্হং অপুচ্ছিত্ৰা সমণপঞ্হং পুচ্ছন্তং দিস্ৰা আৰজ্জেন্তো ‘‘তং পাপভিক্খুং সন্ধায অযং পুচ্ছতী’’তি ঞত্ৰা তস্স অঞ্ঞত্র ৰোহারমত্তা অস্সমণভাৰং দীপেন্তো আহ ‘‘চতুরো সমণা’’তি। তত্থ চতুরোতি সঙ্খ্যাপরিচ্ছেদো। সমণাতি কদাচি ভগৰা তিত্থিযে সমণৰাদেন ৰদতি; যথাহ – ‘‘যানি তানি পুথুসমণব্রাহ্মণানং ৰতকোতূহলমঙ্গলানী’’তি (ম॰ নি॰ ১.৪০৭)। কদাচি পুথুজ্জনে; যথাহ – ‘‘সমণা সমণাতি খো, ভিক্খৰে, জনো সঞ্জানাতী’’তি (ম॰ নি॰ ১.৪৩৫)। কদাচি সেক্খে; যথাহ – ‘‘ইধেৰ, ভিক্খৰে, সমণো, ইধ দুতিযো সমণো’’তি (ম॰ নি॰ ১.১৩৯; দী॰ নি॰ ২.২১৪; অ॰ নি॰ ৪.২৪১)। কদাচি খীণাসৰে; যথাহ – ‘‘আসৰানং খযা সমণো হোতী’’তি (ম॰ নি॰ ১.৪৩৮)। কদাচি অত্তানংযেৰ; যথাহ – ‘‘সমণোতি খো, ভিক্খৰে, তথাগতস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি (অ॰ নি॰ ৮.৮৫)। ইধ পন তীহি পদেহি সব্বেপি অরিযে সীলৰন্তং পুথুজ্জনঞ্চ , চতুত্থেন ইতরং অস্সমণম্পি ভণ্ডুং কাসাৰকণ্ঠং কেৰলং ৰোহারমত্তকেন সমণোতি সঙ্গণ্হিত্ৰা ‘‘চতুরো সমণা’’তি আহ। ন পঞ্চমত্থীতি ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ৰোহারমত্তকেন পটিঞ্ঞামত্তকেনাপি পঞ্চমো সমণো নাম নত্থি।

84. Evaṃ vutte bhagavā cundaṃ kammāraputtaṃ ‘‘kiṃ, bhante, kusalaṃ, kiṃ akusala’’ntiādinā (ma. ni. 3.296) nayena gihipañhaṃ apucchitvā samaṇapañhaṃ pucchantaṃ disvā āvajjento ‘‘taṃ pāpabhikkhuṃ sandhāya ayaṃ pucchatī’’ti ñatvā tassa aññatra vohāramattā assamaṇabhāvaṃ dīpento āha ‘‘caturo samaṇā’’ti. Tattha caturoti saṅkhyāparicchedo. Samaṇāti kadāci bhagavā titthiye samaṇavādena vadati; yathāha – ‘‘yāni tāni puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ vatakotūhalamaṅgalānī’’ti (ma. ni. 1.407). Kadāci puthujjane; yathāha – ‘‘samaṇā samaṇāti kho, bhikkhave, jano sañjānātī’’ti (ma. ni. 1.435). Kadāci sekkhe; yathāha – ‘‘idheva, bhikkhave, samaṇo, idha dutiyo samaṇo’’ti (ma. ni. 1.139; dī. ni. 2.214; a. ni. 4.241). Kadāci khīṇāsave; yathāha – ‘‘āsavānaṃ khayā samaṇo hotī’’ti (ma. ni. 1.438). Kadāci attānaṃyeva; yathāha – ‘‘samaṇoti kho, bhikkhave, tathāgatassetaṃ adhivacana’’nti (a. ni. 8.85). Idha pana tīhi padehi sabbepi ariye sīlavantaṃ puthujjanañca , catutthena itaraṃ assamaṇampi bhaṇḍuṃ kāsāvakaṇṭhaṃ kevalaṃ vohāramattakena samaṇoti saṅgaṇhitvā ‘‘caturo samaṇā’’ti āha. Na pañcamatthīti imasmiṃ dhammavinaye vohāramattakena paṭiññāmattakenāpi pañcamo samaṇo nāma natthi.

তে তে আৰিকরোমীতি তে চতুরো সমণে তৰ পাকটে করোমি। সক্খিপুট্ঠোতি সম্মুখা পুচ্ছিতো। মগ্গজিনোতি মগ্গেন সব্বকিলেসে ৰিজিতাৰীতি অত্থো। মগ্গদেসকোতি পরেসং মগ্গং দেসেতা। মগ্গে জীৰতীতি সত্তসু সেক্খেসু যো কোচি সেক্খো অপরিযোসিতমগ্গৰাসত্তা লোকুত্তরে, সীলৰন্তপুথুজ্জনো চ লোকিযে মগ্গে জীৰতি নাম, সীলৰন্তপুথুজ্জনো ৰা লোকুত্তরমগ্গনিমিত্তং জীৰনতোপি মগ্গে জীৰতীতি ৰেদিতব্বো। যো চ মগ্গদূসীতি যো চ দুস্সীলো মিচ্ছাদিট্ঠি মগ্গপটিলোমায পটিপত্তিযা মগ্গদূসকোতি অত্থো।

Te te āvikaromīti te caturo samaṇe tava pākaṭe karomi. Sakkhipuṭṭhoti sammukhā pucchito. Maggajinoti maggena sabbakilese vijitāvīti attho. Maggadesakoti paresaṃ maggaṃ desetā. Magge jīvatīti sattasu sekkhesu yo koci sekkho apariyositamaggavāsattā lokuttare, sīlavantaputhujjano ca lokiye magge jīvati nāma, sīlavantaputhujjano vā lokuttaramagganimittaṃ jīvanatopi magge jīvatīti veditabbo. Yo ca maggadūsīti yo ca dussīlo micchādiṭṭhi maggapaṭilomāya paṭipattiyā maggadūsakoti attho.

৮৫. ‘‘ইমে তে চতুরো সমণা’’তি এৰং ভগৰতা সঙ্খেপেন উদ্দিট্ঠে চতুরো সমণে ‘‘অযং নামেত্থ মগ্গজিনো, অযং মগ্গদেসকো, অযং মগ্গে জীৰতি, অযং মগ্গদূসী’’তি এৰং পটিৰিজ্ঝিতুং অসক্কোন্তো পুন পুচ্ছিতুং চুন্দো আহ ‘‘কং মগ্গজিন’’ন্তি। তত্থ মগ্গে জীৰতি মেতি যো সো মগ্গে জীৰতি, তং মে ব্রূহি পুট্ঠোতি। সেসং পাকটমেৰ।

85. ‘‘Ime te caturo samaṇā’’ti evaṃ bhagavatā saṅkhepena uddiṭṭhe caturo samaṇe ‘‘ayaṃ nāmettha maggajino, ayaṃ maggadesako, ayaṃ magge jīvati, ayaṃ maggadūsī’’ti evaṃ paṭivijjhituṃ asakkonto puna pucchituṃ cundo āha ‘‘kaṃ maggajina’’nti. Tattha magge jīvati meti yo so magge jīvati, taṃ me brūhi puṭṭhoti. Sesaṃ pākaṭameva.

৮৬. ইদানিস্স ভগৰা চতুরোপি সমণে চতূহি গাথাহি নিদ্দিসন্তো আহ ‘‘যো তিণ্ণকথংকথো ৰিসল্লো’’তি। তত্থ তিণ্ণকথংকথো ৰিসল্লোতি এতং উরগসুত্তে ৰুত্তনযমেৰ। অযং পন ৰিসেসো। যস্মা ইমায গাথায মগ্গজিনোতি বুদ্ধসমণো অধিপ্পেতো, তস্মা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন কথংকথাপতিরূপকস্স সব্বধম্মেসু অঞ্ঞাণস্স তিণ্ণত্তাপি ‘‘তিণ্ণকথংকথো’’তি ৰেদিতব্বো। পুব্বে ৰুত্তনযেন হি তিণ্ণকথংকথাপি সোতাপন্নাদযো পচ্চেকবুদ্ধপরিযোসানা সকদাগামিৰিসযাদীসু বুদ্ধৰিসযপরিযোসানেসু পটিহতঞাণপ্পভাৰত্তা পরিযাযেন অতিণ্ণকথংকথাৰ হোন্তি। ভগৰা পন সব্বপ্পকারেন তিণ্ণকথংকথোতি। নিব্বানাভিরতোতি নিব্বানে অভিরতো, ফলসমাপত্তিৰসেন সদা নিব্বাননিন্নচিত্তোতি অত্থো। তাদিসো চ ভগৰা। যথাহ –

86. Idānissa bhagavā caturopi samaṇe catūhi gāthāhi niddisanto āha ‘‘yo tiṇṇakathaṃkatho visallo’’ti. Tattha tiṇṇakathaṃkatho visalloti etaṃ uragasutte vuttanayameva. Ayaṃ pana viseso. Yasmā imāya gāthāya maggajinoti buddhasamaṇo adhippeto, tasmā sabbaññutaññāṇena kathaṃkathāpatirūpakassa sabbadhammesu aññāṇassa tiṇṇattāpi ‘‘tiṇṇakathaṃkatho’’ti veditabbo. Pubbe vuttanayena hi tiṇṇakathaṃkathāpi sotāpannādayo paccekabuddhapariyosānā sakadāgāmivisayādīsu buddhavisayapariyosānesu paṭihatañāṇappabhāvattā pariyāyena atiṇṇakathaṃkathāva honti. Bhagavā pana sabbappakārena tiṇṇakathaṃkathoti. Nibbānābhiratoti nibbāne abhirato, phalasamāpattivasena sadā nibbānaninnacittoti attho. Tādiso ca bhagavā. Yathāha –

‘‘সো খো অহং, অগ্গিৰেস্সন, তস্সা এৰ কথায পরিযোসানে, তস্মিংযেৰ পুরিমস্মিং সমাধিনিমিত্তে অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সণ্ঠপেমি, সন্নিসাদেমি, একোদিং করোমি, সমাদহামী’’তি (ম॰ নি॰ ১.৩৮৭)।

‘‘So kho ahaṃ, aggivessana, tassā eva kathāya pariyosāne, tasmiṃyeva purimasmiṃ samādhinimitte ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapemi, sannisādemi, ekodiṃ karomi, samādahāmī’’ti (ma. ni. 1.387).

অনানুগিদ্ধোতি কঞ্চি ধম্মং তণ্হাগেধেন অননুগিজ্ঝন্তো। লোকস্স সদেৰকস্স নেতাতি আসযানুসযানুলোমেন ধম্মং দেসেত্ৰা পারাযনমহাসমযাদীসু অনেকেসু সুত্তন্তেসু অপরিমাণানং দেৰমনুস্সানং সচ্চপটিৰেধসম্পাদনেন সদেৰকস্স লোকস্স নেতা, গমযিতা, তারেতা, পারং সম্পাপেতাতি অত্থো। তাদিন্তি তাদিসং যথাৰুত্তপ্পকারলোকধম্মেহি নিব্বিকারন্তি অত্থো। সেসমেত্থ পাকটমেৰ।

Anānugiddhoti kañci dhammaṃ taṇhāgedhena ananugijjhanto. Lokassa sadevakassa netāti āsayānusayānulomena dhammaṃ desetvā pārāyanamahāsamayādīsu anekesu suttantesu aparimāṇānaṃ devamanussānaṃ saccapaṭivedhasampādanena sadevakassa lokassa netā, gamayitā, tāretā, pāraṃ sampāpetāti attho. Tādinti tādisaṃ yathāvuttappakāralokadhammehi nibbikāranti attho. Sesamettha pākaṭameva.

৮৭. এৰং ভগৰা ইমায গাথায ‘‘মগ্গজিন’’ন্তি বুদ্ধসমণং নিদ্দিসিত্ৰা ইদানি খীণাসৰসমণং নিদ্দিসন্তো আহ ‘‘পরমং পরমন্তী’’তি। তত্থ পরমং নাম নিব্বানং, সব্বধম্মানং অগ্গং উত্তমন্তি অত্থো। পরমন্তি যোধ ঞত্ৰাতি তং পরমং পরমমিচ্চেৰ যো ইধ সাসনে ঞত্ৰা পচ্চৰেক্খণঞাণেন। অক্খাতি ৰিভজতে ইধেৰ ধম্মন্তি নিব্বানধম্মং অক্খাতি, অত্তনা পটিৰিদ্ধত্তা পরেসং পাকটং করোতি ‘‘ইদং নিব্বান’’ন্তি, মগ্গধম্মং ৰিভজতি ‘‘ইমে চত্তারো সতিপট্ঠানা…পে॰… অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তি। উভযম্পি ৰা উগ্ঘটিতঞ্ঞূনং সঙ্খেপদেসনায আচিক্খতি, ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূনং ৰিত্থারদেসনায ৰিভজতি। এৰং আচিক্খন্তো ৰিভজন্তো চ ‘‘ইধেৰ সাসনে অযং ধম্মো, ন ইতো বহিদ্ধা’’তি সীহনাদং নদন্তো অক্খাতি চ ৰিভজতি চ। তেন ৰুত্তং ‘‘অক্খাতি ৰিভজতে ইধেৰ ধম্ম’’ন্তি। তং কঙ্খছিদং মুনিং অনেজন্তি তং এৰরূপং চতুসচ্চপটিৰেধেন অত্তনো, দেসনায চ পরেসং কঙ্খচ্ছেদনেন কঙ্খচ্ছিদং , মোনেয্যসমন্নাগমেন মুনিং, এজাসঙ্খাতায তণ্হায অভাৰতো অনেজং দুতিযং ভিক্খুনমাহু মগ্গদেসিন্তি।

87. Evaṃ bhagavā imāya gāthāya ‘‘maggajina’’nti buddhasamaṇaṃ niddisitvā idāni khīṇāsavasamaṇaṃ niddisanto āha ‘‘paramaṃ paramantī’’ti. Tattha paramaṃ nāma nibbānaṃ, sabbadhammānaṃ aggaṃ uttamanti attho. Paramanti yodha ñatvāti taṃ paramaṃ paramamicceva yo idha sāsane ñatvā paccavekkhaṇañāṇena. Akkhāti vibhajate idheva dhammanti nibbānadhammaṃ akkhāti, attanā paṭividdhattā paresaṃ pākaṭaṃ karoti ‘‘idaṃ nibbāna’’nti, maggadhammaṃ vibhajati ‘‘ime cattāro satipaṭṭhānā…pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo’’ti. Ubhayampi vā ugghaṭitaññūnaṃ saṅkhepadesanāya ācikkhati, vipañcitaññūnaṃ vitthāradesanāya vibhajati. Evaṃ ācikkhanto vibhajanto ca ‘‘idheva sāsane ayaṃ dhammo, na ito bahiddhā’’ti sīhanādaṃ nadanto akkhāti ca vibhajati ca. Tena vuttaṃ ‘‘akkhāti vibhajate idheva dhamma’’nti. Taṃ kaṅkhachidaṃ muniṃ anejanti taṃ evarūpaṃ catusaccapaṭivedhena attano, desanāya ca paresaṃ kaṅkhacchedanena kaṅkhacchidaṃ , moneyyasamannāgamena muniṃ, ejāsaṅkhātāya taṇhāya abhāvato anejaṃ dutiyaṃ bhikkhunamāhu maggadesinti.

৮৮. এৰং ইমায গাথায সযং অনুত্তরং মগ্গং উপ্পাদেত্ৰা দেসনায অনুত্তরো মগ্গদেসী সমানোপি দূতমিৰ লেখৰাচকমিৰ চ রঞ্ঞো অত্তনো সাসনহরং সাসনজোতকঞ্চ ‘‘মগ্গদেসি’’ন্তি খীণাসৰসমণং নিদ্দিসিত্ৰা ইদানি সেক্খসমণঞ্চ সীলৰন্তপুথুজ্জনসমণঞ্চ নিদ্দিসন্তো আহ ‘‘যো ধম্মপদে’’তি। তত্থ পদৰণ্ণনা পাকটাযেৰ। অযং পনেত্থ অত্থৰণ্ণনা – যো নিব্বানধম্মস্স পদত্তা ধম্মপদে, উভো অন্তে অনুপগম্ম দেসিতত্তা আসযানুরূপতো ৰা সতিপট্ঠানাদিনানপ্পকারেহি দেসিতত্তা সুদেসিতে, মগ্গসমঙ্গীপি অনৰসিতমগ্গকিচ্চত্তা মগ্গে জীৰতি, সীলসংযমেন সঞ্ঞতো, কাযাদীসু সূপট্ঠিতায চিরকতাদিসরণায ৰা সতিযা সতিমা, অণুমত্তস্সাপি ৰজ্জস্স অভাৰতো অনৰজ্জত্তা, কোট্ঠাসভাৰেন চ পদত্তা সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মসঙ্খাতানি অনৰজ্জপদানি ভঙ্গঞাণতো পভুতি ভাৰনাসেৰনায সেৰমানো, তং ভিক্খুনং ততিযং মগ্গজীৰিন্তি আহূতি।

88. Evaṃ imāya gāthāya sayaṃ anuttaraṃ maggaṃ uppādetvā desanāya anuttaro maggadesī samānopi dūtamiva lekhavācakamiva ca rañño attano sāsanaharaṃ sāsanajotakañca ‘‘maggadesi’’nti khīṇāsavasamaṇaṃ niddisitvā idāni sekkhasamaṇañca sīlavantaputhujjanasamaṇañca niddisanto āha ‘‘yo dhammapade’’ti. Tattha padavaṇṇanā pākaṭāyeva. Ayaṃ panettha atthavaṇṇanā – yo nibbānadhammassa padattā dhammapade, ubho ante anupagamma desitattā āsayānurūpato vā satipaṭṭhānādinānappakārehi desitattā sudesite, maggasamaṅgīpi anavasitamaggakiccattā magge jīvati, sīlasaṃyamena saññato, kāyādīsu sūpaṭṭhitāya cirakatādisaraṇāya vā satiyā satimā, aṇumattassāpi vajjassa abhāvato anavajjattā, koṭṭhāsabhāvena ca padattā sattatiṃsabodhipakkhiyadhammasaṅkhātāni anavajjapadāni bhaṅgañāṇato pabhuti bhāvanāsevanāya sevamāno, taṃ bhikkhunaṃ tatiyaṃ maggajīvinti āhūti.

৮৯. এৰং ভগৰা ইমায গাথায ‘‘মগ্গজীৰি’’ন্তি সেক্খসমণং সীলৰন্তপুথুজ্জনসমণঞ্চ নিদ্দিসিত্ৰা ইদানি তং ভণ্ডুং কাসাৰকণ্ঠং কেৰলং ৰোহারমত্তসমণং নিদ্দিসন্তো আহ ‘‘ছদনং কত্ৰানা’’তি। তত্থ ছদনং কত্ৰানাতি পতিরূপং করিত্ৰা, ৰেসং গহেত্ৰা, লিঙ্গং ধারেত্ৰাতি অত্থো। সুব্বতানন্তি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৰকানং। তেসঞ্হি সুন্দরানি ৰতানি, তস্মা তে সুব্বতাতি ৰুচ্চন্তি। পক্খন্দীতি পক্খন্দকো, অন্তো পৰিসকোতি অত্থো। দুস্সীলো হি গূথপটিচ্ছাদনত্থং তিণপণ্ণাদিচ্ছদনং ৰিয অত্তনো দুস্সীলভাৰং পটিচ্ছাদনত্থং সুব্বতানং ছদনং কত্ৰা ‘‘অহম্পি ভিক্খূ’’তি ভিক্খুমজ্ঝে পক্খন্দতি, ‘‘এত্তকৰস্সেন ভিক্খুনা গহেতব্বং এত’’ন্তি লাভে দীযমানে ‘‘অহং এত্তকৰস্সো’’তি গণ্হিতুং পক্খন্দতি, তেন ৰুচ্চতি ‘‘ছদনং কত্ৰান সুব্বতানং পক্খন্দী’’তি। চতুন্নম্পি খত্তিযাদিকুলানং উপ্পন্নং পসাদং অননুরূপপটিপত্তিযা দূসেতীতি কুলদূসকো। পগব্ভোতি অট্ঠট্ঠানেন কাযপাগব্ভিযেন, চতুট্ঠানেন ৰচীপাগব্ভিযেন, অনেকট্ঠানেন মনোপাগব্ভিযেন চ সমন্নাগতোতি অত্থো। অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারং পন মেত্তসুত্তৰণ্ণনাযং ৰক্খাম।

89. Evaṃ bhagavā imāya gāthāya ‘‘maggajīvi’’nti sekkhasamaṇaṃ sīlavantaputhujjanasamaṇañca niddisitvā idāni taṃ bhaṇḍuṃ kāsāvakaṇṭhaṃ kevalaṃ vohāramattasamaṇaṃ niddisanto āha ‘‘chadanaṃ katvānā’’ti. Tattha chadanaṃ katvānāti patirūpaṃ karitvā, vesaṃ gahetvā, liṅgaṃ dhāretvāti attho. Subbatānanti buddhapaccekabuddhasāvakānaṃ. Tesañhi sundarāni vatāni, tasmā te subbatāti vuccanti. Pakkhandīti pakkhandako, anto pavisakoti attho. Dussīlo hi gūthapaṭicchādanatthaṃ tiṇapaṇṇādicchadanaṃ viya attano dussīlabhāvaṃ paṭicchādanatthaṃ subbatānaṃ chadanaṃ katvā ‘‘ahampi bhikkhū’’ti bhikkhumajjhe pakkhandati, ‘‘ettakavassena bhikkhunā gahetabbaṃ eta’’nti lābhe dīyamāne ‘‘ahaṃ ettakavasso’’ti gaṇhituṃ pakkhandati, tena vuccati ‘‘chadanaṃ katvāna subbatānaṃ pakkhandī’’ti. Catunnampi khattiyādikulānaṃ uppannaṃ pasādaṃ ananurūpapaṭipattiyā dūsetīti kuladūsako. Pagabbhoti aṭṭhaṭṭhānena kāyapāgabbhiyena, catuṭṭhānena vacīpāgabbhiyena, anekaṭṭhānena manopāgabbhiyena ca samannāgatoti attho. Ayamettha saṅkhepo, vitthāraṃ pana mettasuttavaṇṇanāyaṃ vakkhāma.

কতপটিচ্ছাদনলক্খণায মাযায সমন্নাগতত্তা মাযাৰী। সীলসংযমাভাৰেন অসঞ্ঞতো। পলাপসদিসত্তা পলাপো। যথা হি পলাপো অন্তো তণ্ডুলরহিতোপি বহি থুসেন ৰীহি ৰিয দিস্সতি, এৰমিধেকচ্চো অন্তো সীলাদিগুণসারৰিরহিতোপি বহি সুব্বতচ্ছদনেন সমণৰেসেন সমণো ৰিয দিস্সতি। সো এৰং পলাপসদিসত্তা ‘‘পলাপো’’তি ৰুচ্চতি। আনাপানস্সতিসুত্তে পন ‘‘অপলাপাযং, ভিক্খৰে, পরিসা, নিপ্পলাপাযং, ভিক্খৰে, পরিসা, সুদ্ধা সারে পতিট্ঠিতা’’তি (ম॰ নি॰ ৩.১৪৬) এৰং পুথুজ্জনকল্যাণোপি ‘‘পলাপো’’তি ৰুত্তো । ইধ পন কপিলসুত্তে চ ‘‘ততো পলাপে ৰাহেথ, অস্সমণে সমণমানিনে’’তি (সু॰ নি॰ ২৮৪) এৰং পরাজিতকো ‘‘পলাপো’’তি ৰুত্তো। পতিরূপেন চরং সমগ্গদূসীতি তং সুব্বতানং ছদনং কত্ৰা যথা চরন্তং ‘‘আরঞ্ঞিকো অযং রুক্খমূলিকো, পংসুকূলিকো, পিণ্ডপাতিকো, অপ্পিচ্ছো, সন্তুট্ঠো’’তি জনো জানাতি, এৰং পতিরূপেন যুত্তরূপেন বাহিরমট্ঠেন আচারেন চরন্তো পুগ্গলো অত্তনো লোকুত্তরমগ্গস্স, পরেসং সুগতিমগ্গস্স চ দূসনতো ‘‘মগ্গদূসী’’তি ৰেদিতব্বো।

Katapaṭicchādanalakkhaṇāya māyāya samannāgatattā māyāvī. Sīlasaṃyamābhāvena asaññato. Palāpasadisattā palāpo. Yathā hi palāpo anto taṇḍularahitopi bahi thusena vīhi viya dissati, evamidhekacco anto sīlādiguṇasāravirahitopi bahi subbatacchadanena samaṇavesena samaṇo viya dissati. So evaṃ palāpasadisattā ‘‘palāpo’’ti vuccati. Ānāpānassatisutte pana ‘‘apalāpāyaṃ, bhikkhave, parisā, nippalāpāyaṃ, bhikkhave, parisā, suddhā sāre patiṭṭhitā’’ti (ma. ni. 3.146) evaṃ puthujjanakalyāṇopi ‘‘palāpo’’ti vutto . Idha pana kapilasutte ca ‘‘tato palāpe vāhetha, assamaṇe samaṇamānine’’ti (su. ni. 284) evaṃ parājitako ‘‘palāpo’’ti vutto. Patirūpena caraṃ samaggadūsīti taṃ subbatānaṃ chadanaṃ katvā yathā carantaṃ ‘‘āraññiko ayaṃ rukkhamūliko, paṃsukūliko, piṇḍapātiko, appiccho, santuṭṭho’’ti jano jānāti, evaṃ patirūpena yuttarūpena bāhiramaṭṭhena ācārena caranto puggalo attano lokuttaramaggassa, paresaṃ sugatimaggassa ca dūsanato ‘‘maggadūsī’’ti veditabbo.

৯০. এৰং ইমায গাথায ‘‘মগ্গদূসী’’তি দুস্সীলং ৰোহারমত্তকসমণং নিদ্দিসিত্ৰা ইদানি তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং অব্যামিস্সীভাৰং দীপেন্তো আহ ‘‘এতে চ পটিৰিজ্ঝী’’তি। তস্সত্থো – এতে চতুরো সমণে যথাৰুত্তেন লক্খণেন পটিৰিজ্ঝি অঞ্ঞাসি সচ্ছাকাসি যো গহট্ঠো খত্তিযো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা অঞ্ঞো ৰা কোচি, ইমেসং চতুন্নং সমণানং লক্খণস্সৰনমত্তেন সুতৰা, তস্সেৰ লক্খণস্স অরিযানং সন্তিকে সুতত্তা অরিযসাৰকো, তেযেৰ সমণে ‘‘অযঞ্চ অযঞ্চ এৰংলক্খণো’’তি পজাননমত্তেন সপ্পঞ্ঞো, যাদিসো অযং পচ্ছা ৰুত্তো মগ্গদূসী, ইতরেপি সব্বে নেতাদিসাতি ঞত্ৰা ইতি দিস্ৰা এৰং পাপং করোন্তম্পি এতং পাপভিক্খুং দিস্ৰা। তত্থাযং যোজনা – এতে চ পটিৰিজ্ঝি যো গহট্ঠো সুতৰা অরিযসাৰকো সপ্পঞ্ঞো, তস্স তায পঞ্ঞায সব্বে ‘‘নেতাদিসা’’তি ঞত্ৰা ৰিহরতো ইতি দিস্ৰা ন হাপেতি সদ্ধা, এৰং পাপকম্মং করোন্তং পাপভিক্খুং দিস্ৰাপি ন হাপেতি, ন হাযতি, ন নস্সতি সদ্ধাতি।

90. Evaṃ imāya gāthāya ‘‘maggadūsī’’ti dussīlaṃ vohāramattakasamaṇaṃ niddisitvā idāni tesaṃ aññamaññaṃ abyāmissībhāvaṃ dīpento āha ‘‘ete ca paṭivijjhī’’ti. Tassattho – ete caturo samaṇe yathāvuttena lakkhaṇena paṭivijjhi aññāsi sacchākāsi yo gahaṭṭho khattiyo vā brāhmaṇo vā añño vā koci, imesaṃ catunnaṃ samaṇānaṃ lakkhaṇassavanamattena sutavā, tasseva lakkhaṇassa ariyānaṃ santike sutattā ariyasāvako, teyeva samaṇe ‘‘ayañca ayañca evaṃlakkhaṇo’’ti pajānanamattena sappañño, yādiso ayaṃ pacchā vutto maggadūsī, itarepi sabbe netādisāti ñatvā iti disvā evaṃ pāpaṃ karontampi etaṃ pāpabhikkhuṃ disvā. Tatthāyaṃ yojanā – ete ca paṭivijjhi yo gahaṭṭho sutavā ariyasāvako sappañño, tassa tāya paññāya sabbe ‘‘netādisā’’ti ñatvā viharato iti disvā na hāpeti saddhā, evaṃ pāpakammaṃ karontaṃ pāpabhikkhuṃ disvāpi na hāpeti, na hāyati, na nassati saddhāti.

এৰং ইমায গাথায তেসং অব্যামিস্সীভাৰং দীপেত্ৰা ইদানি ইতি দিস্ৰাপি ‘‘সব্বে নেতাদিসা’’তি জানন্তং অরিযসাৰকং পসংসন্তো আহ ‘‘কথঞ্হি দুট্ঠেনা’’তি। তস্স সম্বন্ধো – এতদেৰ চ যুত্তং সুতৰতো অরিযসাৰকস্স, যদিদং একচ্চং পাপং করোন্তং ইতি দিস্ৰাপি সব্বে ‘‘নেতাদিসা’’তি জাননং। কিং কারণা? কথঞ্হি দুট্ঠেন অসম্পদুট্ঠং, সুদ্ধং অসুদ্ধেন সমং করেয্যাতি? তস্সত্থো – কথঞ্হি সুতৰা অরিযসাৰকো সপ্পঞ্ঞো, সীলৰিপত্তিযা দুট্ঠেন মগ্গদূসিনা অদুট্ঠং ইতরং সমণত্তযং, সুদ্ধং সমণত্তযমেৰং অপরিসুদ্ধকাযসমাচারতাদীহি অসুদ্ধেন পচ্ছিমেন ৰোহারমত্তকসমণেন সমং করেয্য সদিসন্তি জানেয্যাতি। সুত্তপরিযোসানে উপাসকস্স মগ্গো ৰা ফলং ৰা ন কথিতং। কঙ্খামত্তমেৰ হি তস্স পহীনন্তি।

Evaṃ imāya gāthāya tesaṃ abyāmissībhāvaṃ dīpetvā idāni iti disvāpi ‘‘sabbe netādisā’’ti jānantaṃ ariyasāvakaṃ pasaṃsanto āha ‘‘kathañhi duṭṭhenā’’ti. Tassa sambandho – etadeva ca yuttaṃ sutavato ariyasāvakassa, yadidaṃ ekaccaṃ pāpaṃ karontaṃ iti disvāpi sabbe ‘‘netādisā’’ti jānanaṃ. Kiṃ kāraṇā? Kathañhi duṭṭhena asampaduṭṭhaṃ, suddhaṃ asuddhena samaṃ kareyyāti? Tassattho – kathañhi sutavā ariyasāvako sappañño, sīlavipattiyā duṭṭhena maggadūsinā aduṭṭhaṃ itaraṃ samaṇattayaṃ, suddhaṃ samaṇattayamevaṃ aparisuddhakāyasamācāratādīhi asuddhena pacchimena vohāramattakasamaṇena samaṃ kareyya sadisanti jāneyyāti. Suttapariyosāne upāsakassa maggo vā phalaṃ vā na kathitaṃ. Kaṅkhāmattameva hi tassa pahīnanti.

পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায চুন্দসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।

Suttanipāta-aṭṭhakathāya cundasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / সুত্তনিপাতপাল়ি • Suttanipātapāḷi / ৫. চুন্দসুত্তং • 5. Cundasuttaṃ


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact