| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / সুত্তনিপাত-অট্ঠকথা • Suttanipāta-aṭṭhakathā |
৬. পরাভৰসুত্তৰণ্ণনা
6. Parābhavasuttavaṇṇanā
এৰং মে সুতন্তি পরাভৰসুত্তং। কা উপ্পত্তি? মঙ্গলসুত্তং কির সুত্ৰা দেৰানং এতদহোসি – ‘‘ভগৰতা মঙ্গলসুত্তে সত্তানং ৰুড্ঢিঞ্চ সোত্থিঞ্চ কথযমানেন একংসেন ভৰো এৰ কথিতো, নো পরাভৰো। হন্দ দানি যেন সত্তা পরিহাযন্তি ৰিনস্সন্তি, তং নেসং পরাভৰম্পি পুচ্ছামা’’তি। অথ মঙ্গলসুত্তং কথিতদিৰসতো দুতিযদিৰসে দসসহস্সচক্কৰাল়েসু দেৰতাযো পরাভৰসুত্তং সোতুকামা ইমস্মিং একচক্কৰাল়ে সন্নিপতিত্ৰা একৰালগ্গকোটিওকাসমত্তে দসপি ৰীসম্পি তিংসম্পি চত্তালীসম্পি পঞ্ঞাসম্পি সট্ঠিপি সত্ততিপি অসীতিপি সুখুমত্তভাৰে নিম্মিনিত্ৰা সব্বদেৰমারব্রহ্মানো সিরিযা চ তেজেন চ অধিগয্হ ৰিরোচমানং পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনে নিসিন্নং ভগৰন্তং পরিৰারেত্ৰা অট্ঠংসু। ততো সক্কেন দেৰানমিন্দেন আণত্তো অঞ্ঞতরো দেৰপুত্তো ভগৰন্তং পরাভৰপঞ্হং পুচ্ছি। অথ ভগৰা পুচ্ছাৰসেন ইমং সুত্তমভাসি।
Evaṃme sutanti parābhavasuttaṃ. Kā uppatti? Maṅgalasuttaṃ kira sutvā devānaṃ etadahosi – ‘‘bhagavatā maṅgalasutte sattānaṃ vuḍḍhiñca sotthiñca kathayamānena ekaṃsena bhavo eva kathito, no parābhavo. Handa dāni yena sattā parihāyanti vinassanti, taṃ nesaṃ parābhavampi pucchāmā’’ti. Atha maṅgalasuttaṃ kathitadivasato dutiyadivase dasasahassacakkavāḷesu devatāyo parābhavasuttaṃ sotukāmā imasmiṃ ekacakkavāḷe sannipatitvā ekavālaggakoṭiokāsamatte dasapi vīsampi tiṃsampi cattālīsampi paññāsampi saṭṭhipi sattatipi asītipi sukhumattabhāve nimminitvā sabbadevamārabrahmāno siriyā ca tejena ca adhigayha virocamānaṃ paññattavarabuddhāsane nisinnaṃ bhagavantaṃ parivāretvā aṭṭhaṃsu. Tato sakkena devānamindena āṇatto aññataro devaputto bhagavantaṃ parābhavapañhaṃ pucchi. Atha bhagavā pucchāvasena imaṃ suttamabhāsi.
তত্থ ‘‘এৰং মে সুত’’ন্তিআদি আযস্মতা আনন্দেন ৰুত্তং। ‘‘পরাভৰন্তং পুরিস’’ন্তিআদিনা নযেন একন্তরিকা গাথা দেৰপুত্তেন ৰুত্তা, ‘‘সুৰিজানো ভৰং হোতী’’তিআদিনা নযেন একন্তরিকা এৰ অৰসানগাথা চ ভগৰতা ৰুত্তা, তদেতং সব্বম্পি সমোধানেত্ৰা ‘‘পরাভৰসুত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতি। তত্থ ‘‘এৰং মে সুত’’ন্তিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং সব্বং মঙ্গলসুত্তৰণ্ণনাযং ৰক্খাম।
Tattha ‘‘evaṃ me suta’’ntiādi āyasmatā ānandena vuttaṃ. ‘‘Parābhavantaṃ purisa’’ntiādinā nayena ekantarikā gāthā devaputtena vuttā, ‘‘suvijāno bhavaṃ hotī’’tiādinā nayena ekantarikā eva avasānagāthā ca bhagavatā vuttā, tadetaṃ sabbampi samodhānetvā ‘‘parābhavasutta’’nti vuccati. Tattha ‘‘evaṃ me suta’’ntiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ maṅgalasuttavaṇṇanāyaṃ vakkhāma.
৯১. পরাভৰন্তং পুরিসন্তিআদীসু পন পরাভৰন্তন্তি পরিহাযন্তং ৰিনস্সন্তং। পুরিসন্তি যংকিঞ্চি সত্তং জন্তুং। মযং পুচ্ছাম গোতমাতি সেসদেৰেহি সদ্ধিং অত্তানং নিদস্সেত্ৰা ওকাসং কারেন্তো সো দেৰপুত্তো গোত্তেন ভগৰন্তং আলপতি। ভৰন্তং পুট্ঠুমাগম্মাতি মযঞ্হি ভৰন্তং পুচ্ছিস্সামাতি ততো ততো চক্কৰাল়া আগতাতি অত্থো। এতেন আদরং দস্সেতি। কিং পরাভৰতো মুখন্তি এৰং আগতানং অম্হাকং ব্রূহি পরাভৰতো পুরিসস্স কিং মুখং, কিং দ্ৰারং, কা যোনি, কিং কারণং, যেন মযং পরাভৰন্তং পুরিসং জানেয্যামাতি অত্থো। এতেন ‘‘পরাভৰন্তং পুরিস’’ন্তি এত্থ ৰুত্তস্স পরাভৰতো পুরিসস্স পরাভৰকারণং পুচ্ছতি। পরাভৰকারণে হি ঞাতে তেন কারণসামঞ্ঞেন সক্কা যো কোচি পরাভৰপুরিসো জানিতুন্তি ।
91.Parābhavantaṃ purisantiādīsu pana parābhavantanti parihāyantaṃ vinassantaṃ. Purisanti yaṃkiñci sattaṃ jantuṃ. Mayaṃ pucchāmagotamāti sesadevehi saddhiṃ attānaṃ nidassetvā okāsaṃ kārento so devaputto gottena bhagavantaṃ ālapati. Bhavantaṃ puṭṭhumāgammāti mayañhi bhavantaṃ pucchissāmāti tato tato cakkavāḷā āgatāti attho. Etena ādaraṃ dasseti. Kiṃ parābhavato mukhanti evaṃ āgatānaṃ amhākaṃ brūhi parābhavato purisassa kiṃ mukhaṃ, kiṃ dvāraṃ, kā yoni, kiṃ kāraṇaṃ, yena mayaṃ parābhavantaṃ purisaṃ jāneyyāmāti attho. Etena ‘‘parābhavantaṃ purisa’’nti ettha vuttassa parābhavato purisassa parābhavakāraṇaṃ pucchati. Parābhavakāraṇe hi ñāte tena kāraṇasāmaññena sakkā yo koci parābhavapuriso jānitunti .
৯২. অথস্স ভগৰা সুট্ঠু পাকটীকরণত্থং পটিপক্খং দস্সেত্ৰা পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায পরাভৰমুখং দীপেন্তো আহ ‘‘সুৰিজানো ভৰ’’ন্তি। তস্সত্থো – য্ৰাযং ভৰং ৰড্ঢন্তো অপরিহাযন্তো পুরিসো, সো সুৰিজানো হোতি, সুখেন অকসিরেন অকিচ্ছেন সক্কা ৰিজানিতুং। যোপাযং পরাভৰতীতি পরাভৰো, পরিহাযতি ৰিনস্সতি, যস্স তুম্হে পরাভৰতো পুরিসস্স মুখং মং পুচ্ছথ, সোপি সুৰিজানো। কথং? অযঞ্হি ধম্মকামো ভৰং হোতি দসকুসলকম্মপথধম্মং কামেতি, পিহেতি, পত্থেতি, সুণাতি, পটিপজ্জতি, সো তং পটিপত্তিং দিস্ৰা সুত্ৰা চ জানিতব্বতো সুৰিজানো হোতি। ইতরোপি ধম্মদেস্সী পরাভৰো, তমেৰ ধম্মং দেস্সতি, ন কামেতি, ন পিহেতি, ন পত্থেতি, ন সুণাতি, ন পটিপজ্জতি, সো তং ৰিপ্পটিপত্তিং দিস্ৰা সুত্ৰা চ জানিতব্বতো সুৰিজানো হোতীতি। এৰমেত্থ ভগৰা পটিপক্খং দস্সেন্তো অত্থতো ধম্মকামতং ভৰতো মুখং দস্সেত্ৰা ধম্মদেস্সিতং পরাভৰতো মুখং দস্সেতীতি ৰেদিতব্বং।
92. Athassa bhagavā suṭṭhu pākaṭīkaraṇatthaṃ paṭipakkhaṃ dassetvā puggalādhiṭṭhānāya desanāya parābhavamukhaṃ dīpento āha ‘‘suvijāno bhava’’nti. Tassattho – yvāyaṃ bhavaṃ vaḍḍhanto aparihāyanto puriso, so suvijāno hoti, sukhena akasirena akicchena sakkā vijānituṃ. Yopāyaṃ parābhavatīti parābhavo, parihāyati vinassati, yassa tumhe parābhavato purisassa mukhaṃ maṃ pucchatha, sopi suvijāno. Kathaṃ? Ayañhi dhammakāmo bhavaṃ hoti dasakusalakammapathadhammaṃ kāmeti, piheti, pattheti, suṇāti, paṭipajjati, so taṃ paṭipattiṃ disvā sutvā ca jānitabbato suvijāno hoti. Itaropi dhammadessī parābhavo, tameva dhammaṃ dessati, na kāmeti, na piheti, na pattheti, na suṇāti, na paṭipajjati, so taṃ vippaṭipattiṃ disvā sutvā ca jānitabbato suvijāno hotīti. Evamettha bhagavā paṭipakkhaṃ dassento atthato dhammakāmataṃ bhavato mukhaṃ dassetvā dhammadessitaṃ parābhavato mukhaṃ dassetīti veditabbaṃ.
৯৩. অথ সা দেৰতা ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দমানা আহ ‘‘ইতি হেত’’ন্তি। তস্সত্থো – ইতি হি যথা ৰুত্তো ভগৰতা, তথেৰ এতং ৰিজানাম, গণ্হাম, ধারেম, পঠমো সো পরাভৰো সো ধম্মদেস্সিতালক্খণো পঠমো পরাভৰো। যানি মযং পরাভৰমুখানি ৰিজানিতুং আগতম্হা, তেসু ইদং তাৰ একং পরাভৰমুখন্তি ৰুত্তং হোতি। তত্থ ৰিগ্গহো, পরাভৰন্তি এতেনাতি পরাভৰো। কেন চ পরাভৰন্তি? যং পরাভৰতো মুখং, কারণং, তেন। ব্যঞ্জনমত্তেন এৰ হি এত্থ নানাকরণং, অত্থতো পন পরাভৰোতি ৰা পরাভৰতো মুখন্তি ৰা নানাকরণং নত্থি। এৰমেকং পরাভৰতো মুখং ৰিজানামাতি অভিনন্দিত্ৰা ততো পরং ঞাতুকামতাযাহ ‘‘দুতিযং ভগৰা ব্রূহি, কিং পরাভৰতো মুখ’’ন্তি। ইতো পরঞ্চ ততিযং চতুত্থন্তিআদীসুপি ইমিনাৰ নযেনত্থো ৰেদিতব্বো।
93. Atha sā devatā bhagavato bhāsitaṃ abhinandamānā āha ‘‘iti heta’’nti. Tassattho – iti hi yathā vutto bhagavatā, tatheva etaṃ vijānāma, gaṇhāma, dhārema, paṭhamo so parābhavo so dhammadessitālakkhaṇo paṭhamo parābhavo. Yāni mayaṃ parābhavamukhāni vijānituṃ āgatamhā, tesu idaṃ tāva ekaṃ parābhavamukhanti vuttaṃ hoti. Tattha viggaho, parābhavanti etenāti parābhavo. Kena ca parābhavanti? Yaṃ parābhavato mukhaṃ, kāraṇaṃ, tena. Byañjanamattena eva hi ettha nānākaraṇaṃ, atthato pana parābhavoti vā parābhavato mukhanti vā nānākaraṇaṃ natthi. Evamekaṃ parābhavato mukhaṃ vijānāmāti abhinanditvā tato paraṃ ñātukāmatāyāha ‘‘dutiyaṃ bhagavā brūhi, kiṃ parābhavato mukha’’nti. Ito parañca tatiyaṃ catutthantiādīsupi imināva nayenattho veditabbo.
৯৪. ব্যাকরণপক্খেপি চ যস্মা তে তে সত্তা তেহি তেহি পরাভৰমুখেহি সমন্নাগতা, ন একোযেৰ সব্বেহি, ন চ সব্বে একেনেৰ, তস্মা তেসং তেসং তানি তানি পরাভৰমুখানি দস্সেতুং ‘‘অসন্তস্স পিযা হোন্তী’’তিআদিনা নযেন পুগ্গলাধিট্ঠানায এৰ দেসনায নানাৰিধানি পরাভৰমুখানি ব্যাকাসীতি ৰেদিতব্বা।
94. Byākaraṇapakkhepi ca yasmā te te sattā tehi tehi parābhavamukhehi samannāgatā, na ekoyeva sabbehi, na ca sabbe ekeneva, tasmā tesaṃ tesaṃ tāni tāni parābhavamukhāni dassetuṃ ‘‘asantassa piyā hontī’’tiādinā nayena puggalādhiṭṭhānāya eva desanāya nānāvidhāni parābhavamukhāni byākāsīti veditabbā.
তত্রাযং সঙ্খেপতো অত্থৰণ্ণনা – অসন্তো নাম ছ সত্থারো, যে ৰা পনঞ্ঞেপি অৰূপসন্তেন কাযৰচীমনোকম্মেন সমন্নাগতা, তে অসন্তো অস্সপিযা হোন্তি সুনক্খত্তাদীনং অচেলককোরখত্তিযাদযো ৰিয। সন্তো নাম বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৰকা। যে ৰা পনঞ্ঞেপি ৰূপসন্তেন কাযৰচীমনোকম্মেন সমন্নাগতা, তে সন্তে ন কুরুতে পিযং, অত্তনো পিযে ইট্ঠে কন্তে মনাপে ন কুরুতেতি অত্থো। ৰেনেয্যৰসেন হেত্থ ৰচনভেদো কতোতি ৰেদিতব্বো। অথ ৰা সন্তে ন কুরুতেতি সন্তে ন সেৰতীতি অত্থো, যথা ‘‘রাজানং সেৰতী’’তি এতস্মিঞ্হি অত্থে রাজানং পিযং কুরুতেতি সদ্দৰিদূ মন্তেন্তি। পিযন্তি পিযমানো, তুস্সমানো, মোদমানোতি অত্থো। অসতং ধম্মো নাম দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি, দসাকুসলকম্মপথা ৰা। তং অসতং ধম্মং রোচেতি, পিহেতি, পত্থেতি, সেৰতি। এৰমেতায গাথায অসন্তপিযতা, সন্তঅপ্পিযতা, অসদ্ধম্মরোচনঞ্চাতি তিৰিধং পরাভৰতো মুখং ৰুত্তং। এতেন হি সমন্নাগতো পুরিসো পরাভৰতি পরিহাযতি, নেৰ ইধ ন হুরং ৰুড্ঢিং পাপুণাতি, তস্মা ‘‘পরাভৰতো মুখ’’ন্তি ৰুচ্চতি। ৰিত্থারং পনেত্থ ‘‘অসেৰনা চ বালানং, পণ্ডিতানঞ্চ সেৰনা’’তি গাথাৰণ্ণনাযং ৰক্খাম।
Tatrāyaṃ saṅkhepato atthavaṇṇanā – asanto nāma cha satthāro, ye vā panaññepi avūpasantena kāyavacīmanokammena samannāgatā, te asanto assapiyā honti sunakkhattādīnaṃ acelakakorakhattiyādayo viya. Santo nāma buddhapaccekabuddhasāvakā. Ye vā panaññepi vūpasantena kāyavacīmanokammena samannāgatā, te sante na kurute piyaṃ, attano piye iṭṭhe kante manāpe na kuruteti attho. Veneyyavasena hettha vacanabhedo katoti veditabbo. Atha vā sante na kuruteti sante na sevatīti attho, yathā ‘‘rājānaṃ sevatī’’ti etasmiñhi atthe rājānaṃ piyaṃ kuruteti saddavidū mantenti. Piyanti piyamāno, tussamāno, modamānoti attho. Asataṃdhammo nāma dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni, dasākusalakammapathā vā. Taṃ asataṃ dhammaṃ roceti, piheti, pattheti, sevati. Evametāya gāthāya asantapiyatā, santaappiyatā, asaddhammarocanañcāti tividhaṃ parābhavato mukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato puriso parābhavati parihāyati, neva idha na huraṃ vuḍḍhiṃ pāpuṇāti, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuccati. Vitthāraṃ panettha ‘‘asevanā ca bālānaṃ, paṇḍitānañca sevanā’’ti gāthāvaṇṇanāyaṃ vakkhāma.
৯৬. নিদ্দাসীলী নাম যো গচ্ছন্তোপি, নিসীদন্তোপি, তিট্ঠন্তোপি, সযানোপি নিদ্দাযতিযেৰ। সভাসীলী নাম সঙ্গণিকারামতং, ভস্সারামতমনুযুত্তো। অনুট্ঠাতাতি ৰীরিযতেজৰিরহিতো উট্ঠানসীলো ন হোতি, অঞ্ঞেহি চোদিযমানো গহট্ঠো ৰা সমানো গহট্ঠকম্মং , পব্বজিতো ৰা পব্বজিতকম্মং আরভতি। অলসোতি জাতিঅলসো, অচ্চন্তাভিভূতো থিনেন ঠিতট্ঠানে ঠিতো এৰ হোতি, নিসিন্নট্ঠানে নিসিন্নো এৰ হোতি, অত্তনো উস্সাহেন অঞ্ঞং ইরিযাপথং ন কপ্পেতি। অতীতে অরঞ্ঞে অগ্গিম্হি উট্ঠিতে অপলাযনঅলসা চেত্থ নিদস্সনং। অযমেত্থ উক্কট্ঠপরিচ্ছেদো, ততো লামকপরিচ্ছেদেনাপি পন অলসো অলসোত্ৰেৰ ৰেদিতব্বো। ধজোৰ রথস্স, ধূমোৰ অগ্গিনো, কোধো পঞ্ঞাণমস্সাতি কোধপঞ্ঞাণো। দোসচরিতো খিপ্পকোপী অরুকূপমচিত্তো পুগ্গলো এৰরূপো হোতি। ইমায গাথায নিদ্দাসীলতা, সভাসীলতা, অনুট্ঠানতা, অলসতা, কোধপঞ্ঞাণতাতি পঞ্চৰিধং পরাভৰমুখং ৰুত্তং। এতেন হি সমন্নাগতো নেৰ গহট্ঠো গহট্ঠৰুড্ঢিং, ন পব্বজিতো পব্বজিতৰুড্ঢিং পাপুণাতি, অঞ্ঞদত্থু পরিহাযতিযেৰ পরাভৰতিযেৰ, তস্মা ‘‘পরাভৰতো মুখ’’ন্তি ৰুচ্চতি।
96.Niddāsīlī nāma yo gacchantopi, nisīdantopi, tiṭṭhantopi, sayānopi niddāyatiyeva. Sabhāsīlī nāma saṅgaṇikārāmataṃ, bhassārāmatamanuyutto. Anuṭṭhātāti vīriyatejavirahito uṭṭhānasīlo na hoti, aññehi codiyamāno gahaṭṭho vā samāno gahaṭṭhakammaṃ , pabbajito vā pabbajitakammaṃ ārabhati. Alasoti jātialaso, accantābhibhūto thinena ṭhitaṭṭhāne ṭhito eva hoti, nisinnaṭṭhāne nisinno eva hoti, attano ussāhena aññaṃ iriyāpathaṃ na kappeti. Atīte araññe aggimhi uṭṭhite apalāyanaalasā cettha nidassanaṃ. Ayamettha ukkaṭṭhaparicchedo, tato lāmakaparicchedenāpi pana alaso alasotveva veditabbo. Dhajova rathassa, dhūmova aggino, kodho paññāṇamassāti kodhapaññāṇo. Dosacarito khippakopī arukūpamacitto puggalo evarūpo hoti. Imāya gāthāya niddāsīlatā, sabhāsīlatā, anuṭṭhānatā, alasatā, kodhapaññāṇatāti pañcavidhaṃ parābhavamukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato neva gahaṭṭho gahaṭṭhavuḍḍhiṃ, na pabbajito pabbajitavuḍḍhiṃ pāpuṇāti, aññadatthu parihāyatiyeva parābhavatiyeva, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuccati.
৯৮. মাতাতি জনিকা ৰেদিতব্বা। পিতাতি জনকোযেৰ। জিণ্ণকং সরীরসিথিলতায। গতযোব্বনং যোব্বনাতিক্কমেন আসীতিকং ৰা নাৰুতিকং ৰা সযং কম্মানি কাতুমসমত্থং। পহু সন্তোতি সমত্থো সমানো সুখং জীৰমানো। ন ভরতীতি ন পোসেতি। ইমায গাথায মাতাপিতূনং অভরণং, অপোসনং, অনুপট্ঠানং একংযেৰ পরাভৰমুখং ৰুত্তং। এতেন হি সমন্নাগতো যং তং –
98.Mātāti janikā veditabbā. Pitāti janakoyeva. Jiṇṇakaṃ sarīrasithilatāya. Gatayobbanaṃ yobbanātikkamena āsītikaṃ vā nāvutikaṃ vā sayaṃ kammāni kātumasamatthaṃ. Pahu santoti samattho samāno sukhaṃ jīvamāno. Na bharatīti na poseti. Imāya gāthāya mātāpitūnaṃ abharaṇaṃ, aposanaṃ, anupaṭṭhānaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato yaṃ taṃ –
‘‘তায নং পারিচরিযায, মাতাপিতূসু পণ্ডিতা।
‘‘Tāya naṃ pāricariyāya, mātāpitūsu paṇḍitā;
ইধেৰ নং পসংসন্তি, পেচ্চ সগ্গে পমোদতী’’তি॥ (ইতিৰু॰ ১০৬; অ॰ নি॰ ৪.৬৩) –
Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti. (itivu. 106; a. ni. 4.63) –
মাতাপিতুভরণে আনিসংসং ৰুত্তং। তং ন পাপুণাতি, অঞ্ঞদত্থু ‘‘মাতাপিতরোপি ন ভরতি, কং অঞ্ঞং ভরিস্সতী’’তি নিন্দঞ্চ ৰজ্জনীযতঞ্চ দুগ্গতিঞ্চ পাপুণন্তো পরাভৰতিযেৰ, তস্মা ‘‘পরাভৰতো মুখ’’ন্তি ৰুচ্চতি।
Mātāpitubharaṇe ānisaṃsaṃ vuttaṃ. Taṃ na pāpuṇāti, aññadatthu ‘‘mātāpitaropi na bharati, kaṃ aññaṃ bharissatī’’ti nindañca vajjanīyatañca duggatiñca pāpuṇanto parābhavatiyeva, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuccati.
১০০. পাপানং বাহিতত্তা ব্রাহ্মণং, সমিতত্তা সমণং। ব্রাহ্মণকুলপ্পভৰম্পি ৰা ব্রাহ্মণং, পব্বজ্জুপগতং সমণং, ততো অঞ্ঞং ৰাপি যংকিঞ্চি যাচনকং। মুসাৰাদেন ৰঞ্চেতীতি ‘‘ৰদ, ভন্তে, পচ্চযেনা’’তি পৰারেত্ৰা যাচিতো ৰা পটিজানিত্ৰা পচ্ছা অপ্পদানেন তস্স তং আসং ৰিসংৰাদেতি। ইমায গাথায ব্রাহ্মণাদীনং মুসাৰাদেন ৰঞ্চনং একংযেৰ পরাভৰমুখং ৰুত্তং। এতেন হি সমন্নাগতো ইধ নিন্দং, সম্পরাযে দুগ্গতিং সুগতিযম্পি অধিপ্পাযৰিপত্তিঞ্চ পাপুণাতি। ৰুত্তঞ্হেতং –
100. Pāpānaṃ bāhitattā brāhmaṇaṃ, samitattā samaṇaṃ. Brāhmaṇakulappabhavampi vā brāhmaṇaṃ, pabbajjupagataṃ samaṇaṃ, tato aññaṃ vāpi yaṃkiñci yācanakaṃ. Musāvādena vañcetīti ‘‘vada, bhante, paccayenā’’ti pavāretvā yācito vā paṭijānitvā pacchā appadānena tassa taṃ āsaṃ visaṃvādeti. Imāya gāthāya brāhmaṇādīnaṃ musāvādena vañcanaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato idha nindaṃ, samparāye duggatiṃ sugatiyampi adhippāyavipattiñca pāpuṇāti. Vuttañhetaṃ –
‘‘দুস্সীলস্স সীলৰিপন্নস্স পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতী’’তি (দী॰ নি॰ ২.১৪৯; অ॰ নি॰ ৫.২১৩; মহাৰ॰ ২৮৫)।
‘‘Dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchatī’’ti (dī. ni. 2.149; a. ni. 5.213; mahāva. 285).
তথা –
Tathā –
‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে। কতমেহি চতূহি? মুসাৰাদী হোতী’’তিআদি (অ॰ নি॰ ৪.৮২)।
‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Katamehi catūhi? Musāvādī hotī’’tiādi (a. ni. 4.82).
তথা –
Tathā –
‘‘ইধ, সারিপুত্ত, একচ্চো সমণং ৰা ব্রাহ্মণং ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা পৰারেতি, ‘ৰদ, ভন্তে, পচ্চযেনা’তি, সো যেন পৰারেতি, তং ন দেতি। সো চে ততো চুতো ইত্থত্তং আগচ্ছতি। সো যং যদেৰ ৰণিজ্জং পযোজেতি, সাস্স হোতি ছেদগামিনী। ইধ পন সারিপুত্ত…পে॰… সো যেন পৰারেতি, ন তং যথাধিপ্পাযং দেতি। সো চে ততো চুতো ইত্থত্তং আগচ্ছতি। সো যং যদেৰ ৰণিজ্জং পযোজেতি, সাস্স ন হোতি যথাধিপ্পাযা’’তি (অ॰ নি॰ ৪.৭৯)।
‘‘Idha, sāriputta, ekacco samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkamitvā pavāreti, ‘vada, bhante, paccayenā’ti, so yena pavāreti, taṃ na deti. So ce tato cuto itthattaṃ āgacchati. So yaṃ yadeva vaṇijjaṃ payojeti, sāssa hoti chedagāminī. Idha pana sāriputta…pe… so yena pavāreti, na taṃ yathādhippāyaṃ deti. So ce tato cuto itthattaṃ āgacchati. So yaṃ yadeva vaṇijjaṃ payojeti, sāssa na hoti yathādhippāyā’’ti (a. ni. 4.79).
এৰমিমানি নিন্দাদীনি পাপুণন্তো পরাভৰতিযেৰ, তস্মা ‘‘পরাভৰতো মুখ’’ন্তি ৰুত্তং।
Evamimāni nindādīni pāpuṇanto parābhavatiyeva, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuttaṃ.
১০২. পহূতৰিত্তোতি পহূতজাতরূপরজতমণিরতনো। সহিরঞ্ঞোতি সকহাপণো। সভোজনোতি অনেকসূপব্যঞ্জনভোজনসম্পন্নো। একো ভুঞ্জতি সাদূনীতি সাদূনি ভোজনানি অত্তনো পুত্তানম্পি অদত্ৰা পটিচ্ছন্নোকাসে ভুঞ্জতীতি একো ভুঞ্জতি সাদূনি। ইমায গাথায ভোজনগিদ্ধতায ভোজনমচ্ছরিযং একংযেৰ পরাভৰমুখং ৰুত্তং। এতেন হি সমন্নাগতো নিন্দং ৰজ্জনীযং দুগ্গতিন্তি এৰমাদীনি পাপুণন্তো পরাভৰতিযেৰ, তস্মা ‘‘পরাভৰতো মুখ’’ন্তি ৰুত্তং। ৰুত্তনযেনেৰ সব্বং সুত্তানুসারেন যোজেতব্বং, অতিৰিত্থারভযেন পন ইদানি যোজনানযং অদস্সেত্ৰা অত্থমত্তমেৰ ভণাম।
102.Pahūtavittoti pahūtajātarūparajatamaṇiratano. Sahiraññoti sakahāpaṇo. Sabhojanoti anekasūpabyañjanabhojanasampanno. Eko bhuñjati sādūnīti sādūni bhojanāni attano puttānampi adatvā paṭicchannokāse bhuñjatīti eko bhuñjati sādūni. Imāya gāthāya bhojanagiddhatāya bhojanamacchariyaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato nindaṃ vajjanīyaṃ duggatinti evamādīni pāpuṇanto parābhavatiyeva, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuttaṃ. Vuttanayeneva sabbaṃ suttānusārena yojetabbaṃ, ativitthārabhayena pana idāni yojanānayaṃ adassetvā atthamattameva bhaṇāma.
১০৪. জাতিত্থদ্ধো নাম যো ‘‘অহং জাতিসম্পন্নো’’তি মানং জনেত্ৰা তেন থদ্ধো ৰাতপূরিতভস্তা ৰিয উদ্ধুমাতো হুত্ৰা ন কস্সচি ওনমতি। এস নযো ধনগোত্তত্থদ্ধেসু। সঞ্ঞাতিং অতিমঞ্ঞেতীতি অত্তনো ঞাতিম্পি জাতিযা অতিমঞ্ঞতি সক্যা ৰিয ৰিটটূভং। ধনেনাপি চ ‘‘কপণো অযং দলিদ্দো’’তি অতিমঞ্ঞতি, সামীচিমত্তম্পি ন করোতি, তস্স তে ঞাতযো পরাভৰমেৰ ইচ্ছন্তি। ইমায গাথায ৰত্থুতো চতুব্বিধং, লক্খণতো একংযেৰ পরাভৰমুখং ৰুত্তং।
104.Jātitthaddho nāma yo ‘‘ahaṃ jātisampanno’’ti mānaṃ janetvā tena thaddho vātapūritabhastā viya uddhumāto hutvā na kassaci onamati. Esa nayo dhanagottatthaddhesu. Saññātiṃ atimaññetīti attano ñātimpi jātiyā atimaññati sakyā viya viṭaṭūbhaṃ. Dhanenāpi ca ‘‘kapaṇo ayaṃ daliddo’’ti atimaññati, sāmīcimattampi na karoti, tassa te ñātayo parābhavameva icchanti. Imāya gāthāya vatthuto catubbidhaṃ, lakkhaṇato ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ.
১০৬. ইত্থিধুত্তোতি ইত্থীসু সারত্তো, যংকিঞ্চি অত্থি, তং সব্বম্পি দত্ৰা অপরাপরং ইত্থিং সঙ্গণ্হাতি। তথা সব্বম্পি অত্তনো সন্তকং নিক্খিপিত্ৰা সুরাপানপযুত্তো সুরাধুত্তো। নিৰত্থসাটকম্পি নিক্খিপিত্ৰা জূতকীল়নমনুযুত্তো অক্খধুত্তো। এতেহি তীহি ঠানেহি যংকিঞ্চিপি লদ্ধং হোতি, তস্স ৰিনাসনতো লদ্ধং লদ্ধং ৰিনাসেতীতি ৰেদিতব্বো। এৰংৰিধো পরাভৰতিযেৰ, তেনস্সেতং ইমায গাথায তিৰিধং পরাভৰমুখং ৰুত্তং।
106.Itthidhuttoti itthīsu sāratto, yaṃkiñci atthi, taṃ sabbampi datvā aparāparaṃ itthiṃ saṅgaṇhāti. Tathā sabbampi attano santakaṃ nikkhipitvā surāpānapayutto surādhutto. Nivatthasāṭakampi nikkhipitvā jūtakīḷanamanuyutto akkhadhutto. Etehi tīhi ṭhānehi yaṃkiñcipi laddhaṃ hoti, tassa vināsanato laddhaṃ laddhaṃ vināsetīti veditabbo. Evaṃvidho parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya tividhaṃ parābhavamukhaṃ vuttaṃ.
১০৮. সেহি দারেহীতি অত্তনো দারেহি। যো অত্তনো দারেহি অসন্তুট্ঠো হুত্ৰা ৰেসিযাসু পদুস্সতি, তথা পরদারেসু, সো যস্মা ৰেসীনং ধনপ্পদানেন পরদারসেৰনেন চ রাজদণ্ডাদীহি পরাভৰতিযেৰ, তেনস্সেতং ইমায গাথায দুৰিধং পরাভৰমুখং ৰুত্তং।
108.Sehi dārehīti attano dārehi. Yo attano dārehi asantuṭṭho hutvā vesiyāsu padussati, tathā paradāresu, so yasmā vesīnaṃ dhanappadānena paradārasevanena ca rājadaṇḍādīhi parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya duvidhaṃ parābhavamukhaṃ vuttaṃ.
১১০. অতীতযোব্বনোতি যোব্বনমতিচ্চ আসীতিকো ৰা নাৰুতিকো ৰা হুত্ৰা আনেতি পরিগ্গণ্হাতি। তিম্বরুত্থনিন্তি তিম্বরুফলসদিসত্থনিং তরুণদারিকং। তস্সা ইস্সা ন সুপতীতি ‘‘দহরায মহল্লকেন সদ্ধিং রতি চ সংৰাসো চ অমনাপো, মা হেৰ খো তরুণং পত্থেয্যা’’তি ইস্সায তং রক্খন্তো ন সুপতি। সো যস্মা কামরাগেন চ ইস্সায চ ডয্হন্তো বহিদ্ধা কম্মন্তে চ অপ্পযোজেন্তো পরাভৰতিযেৰ, তেনস্সেতং ইমায গাথায ইমং ইস্সায অসুপনং একংযেৰ পরাভৰমুখং ৰুত্তং।
110.Atītayobbanoti yobbanamaticca āsītiko vā nāvutiko vā hutvā āneti pariggaṇhāti. Timbarutthaninti timbaruphalasadisatthaniṃ taruṇadārikaṃ. Tassā issā na supatīti ‘‘daharāya mahallakena saddhiṃ rati ca saṃvāso ca amanāpo, mā heva kho taruṇaṃ pattheyyā’’ti issāya taṃ rakkhanto na supati. So yasmā kāmarāgena ca issāya ca ḍayhanto bahiddhā kammante ca appayojento parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya imaṃ issāya asupanaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ.
১১২. সোণ্ডিন্তি মচ্ছমংসাদীসু লোলং গেধজাতিকং। ৰিকিরণিন্তি তেসং অত্থায ধনং পংসুকং ৰিয ৰিকিরিত্ৰা নাসনসীলং। পুরিসং ৰাপি তাদিসন্তি পুরিসো ৰাপি যো এৰরূপো হোতি, তং যো ইস্সরিযস্মিং ঠপেতি, লঞ্ছনমুদ্দিকাদীনি দত্ৰা ঘরাৰাসে কম্মন্তে ৰা ৰণিজ্জাদিৰোহারেসু ৰা তদেৰ ৰাৰটং কারেতি। সো যস্মা তস্স দোসেন ধনক্খযং পাপুণন্তো পরাভৰতিযেৰ, তেনস্সেতং ইমায গাথায তথাৰিধস্স ইস্সরিযস্মিং ঠপনং একংযেৰ পরাভৰমুখং ৰুত্তং।
112.Soṇḍinti macchamaṃsādīsu lolaṃ gedhajātikaṃ. Vikiraṇinti tesaṃ atthāya dhanaṃ paṃsukaṃ viya vikiritvā nāsanasīlaṃ. Purisaṃ vāpi tādisanti puriso vāpi yo evarūpo hoti, taṃ yo issariyasmiṃ ṭhapeti, lañchanamuddikādīni datvā gharāvāse kammante vā vaṇijjādivohāresu vā tadeva vāvaṭaṃ kāreti. So yasmā tassa dosena dhanakkhayaṃ pāpuṇanto parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya tathāvidhassa issariyasmiṃ ṭhapanaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ.
১১৪. অপ্পভোগো নাম সন্নিচিতানঞ্চ ভোগানং আযমুখস্স চ অভাৰতো। মহাতণ্হোতি মহতিযা ভোগতণ্হায সমন্নাগতো, যং লদ্ধং, তেন অসন্তুট্ঠো। খত্তিযে জাযতে কুলেতি খত্তিযানং কুলে জাযতি। সো চ রজ্জং পত্থযতীতি সো এতায মহাতণ্হতায অনুপাযেন উপ্পটিপাটিযা অত্তনো দাযজ্জভূতং অলব্ভনেয্যং ৰা পরসন্তকং রজ্জং পত্থেতি, সো এৰং পত্থেন্তো যস্মা তম্পি অপ্পকং ভোগং যোধাজীৰাদীনং দত্ৰা রজ্জং অপাপুণন্তো পরাভৰতিযেৰ, তেনস্সেতং ইমায গাথায রজ্জপত্থনং একংযেৰ পরাভৰমুখং ৰুত্তং।
114.Appabhogo nāma sannicitānañca bhogānaṃ āyamukhassa ca abhāvato. Mahātaṇhoti mahatiyā bhogataṇhāya samannāgato, yaṃ laddhaṃ, tena asantuṭṭho. Khattiye jāyate kuleti khattiyānaṃ kule jāyati. So ca rajjaṃ patthayatīti so etāya mahātaṇhatāya anupāyena uppaṭipāṭiyā attano dāyajjabhūtaṃ alabbhaneyyaṃ vā parasantakaṃ rajjaṃ pattheti, so evaṃ patthento yasmā tampi appakaṃ bhogaṃ yodhājīvādīnaṃ datvā rajjaṃ apāpuṇanto parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya rajjapatthanaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ.
১১৫. ইতো পরং যদি সা দেৰতা ‘‘তেরসমং ভগৰা ব্রূহি…পে॰… সতসহস্সিমং ভগৰা ব্রূহী’’তি পুচ্ছেয্য, তম্পি ভগৰা কথেয্য। যস্মা পন সা দেৰতা ‘‘কিং ইমেহি পুচ্ছিতেহি, একমেত্থ ৰুড্ঢিকরং নত্থী’’তি তানি পরাভৰমুখানি অসুয্যমানা এত্তকম্পি পুচ্ছিত্ৰা ৰিপ্পটিসারী হুত্ৰা তুণ্হী অহোসি, তস্মা ভগৰা তস্সাসযং ৰিদিত্ৰা দেসনং নিট্ঠাপেন্তো ইমং গাথং অভাসি ‘‘এতে পরাভৰে লোকে’’তি।
115. Ito paraṃ yadi sā devatā ‘‘terasamaṃ bhagavā brūhi…pe… satasahassimaṃ bhagavā brūhī’’ti puccheyya, tampi bhagavā katheyya. Yasmā pana sā devatā ‘‘kiṃ imehi pucchitehi, ekamettha vuḍḍhikaraṃ natthī’’ti tāni parābhavamukhāni asuyyamānā ettakampi pucchitvā vippaṭisārī hutvā tuṇhī ahosi, tasmā bhagavā tassāsayaṃ viditvā desanaṃ niṭṭhāpento imaṃ gāthaṃ abhāsi ‘‘ete parābhave loke’’ti.
তত্থ পণ্ডিতোতি পরিৰীমংসায সমন্নাগতো। সমৰেক্খিযাতি পঞ্ঞাচক্খুনা উপপরিক্খিত্ৰা। অরিযোতি ন মগ্গেন, ন ফলেন, অপিচ খো, পন এতস্মিং পরাভৰসঙ্খাতে অনযে ন ইরিযতীতি অরিযো। যেন দস্সনেন যায পঞ্ঞায পরাভৰে দিস্ৰা ৰিৰজ্জেতি, তেন সম্পন্নত্তা দস্সনসম্পন্নো। স লোকং ভজতে সিৰন্তি সো এৰরূপো সিৰং খেমমুত্তমমনুপদ্দৰং দেৰলোকং ভজতি, অল্লীযতি, উপগচ্ছতীতি ৰুত্তং হোতি। দেসনাপরিযোসানে পরাভৰমুখানি সুত্ৰা উপ্পন্নসংৰেগানুরূপং যোনিসো পদহিত্ৰা সোতাপত্তিসকদাগামিঅনাগামিফলানি পত্তা দেৰতা গণনং ৰীতিৰত্তা। যথাহ –
Tattha paṇḍitoti parivīmaṃsāya samannāgato. Samavekkhiyāti paññācakkhunā upaparikkhitvā. Ariyoti na maggena, na phalena, apica kho, pana etasmiṃ parābhavasaṅkhāte anaye na iriyatīti ariyo. Yena dassanena yāya paññāya parābhave disvā vivajjeti, tena sampannattā dassanasampanno. Sa lokaṃ bhajate sivanti so evarūpo sivaṃ khemamuttamamanupaddavaṃ devalokaṃ bhajati, allīyati, upagacchatīti vuttaṃ hoti. Desanāpariyosāne parābhavamukhāni sutvā uppannasaṃvegānurūpaṃ yoniso padahitvā sotāpattisakadāgāmianāgāmiphalāni pattā devatā gaṇanaṃ vītivattā. Yathāha –
‘‘মহাসমযসুত্তে চ, অথো মঙ্গলসুত্তকে।
‘‘Mahāsamayasutte ca, atho maṅgalasuttake;
সমচিত্তে রাহুলোৰাদে, ধম্মচক্কে পরাভৰে॥
Samacitte rāhulovāde, dhammacakke parābhave.
‘‘দেৰতাসমিতী তত্থ, অপ্পমেয্যা অসঙ্খিযা।
‘‘Devatāsamitī tattha, appameyyā asaṅkhiyā;
ধম্মাভিসমযো চেত্থ, গণনাতো অসঙ্খিযো’’তি॥
Dhammābhisamayo cettha, gaṇanāto asaṅkhiyo’’ti.
পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায পরাভৰসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Suttanipāta-aṭṭhakathāya parābhavasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / সুত্তনিপাতপাল়ি • Suttanipātapāḷi / ৬. পরাভৰসুত্তং • 6. Parābhavasuttaṃ
