| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មហានិទ្ទេសបាឡិ • Mahāniddesapāḷi |
១២. ចូឡវិយូហសុត្តនិទ្ទេសោ
12. Cūḷaviyūhasuttaniddeso
អថ ចូឡវិយូហសុត្តនិទ្ទេសំ វក្ខតិ –
Atha cūḷaviyūhasuttaniddesaṃ vakkhati –
១១៣.
113.
សកំ សកំ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានា, វិគ្គយ្ហ នានា កុសលា វទន្តិ;
Sakaṃsakaṃ diṭṭhiparibbasānā, viggayha nānā kusalā vadanti;
យោ ឯវំ ជានាតិ 1 ស វេទិ ធម្មំ, ឥទំ បដិក្កោសមកេវលី សោ។
Yo evaṃ jānāti2sa vedi dhammaṃ, idaṃ paṭikkosamakevalī so.
សកំ សកំ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានាតិ។ សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា ទិដ្ឋិគតិកា; តេ ទ្វាសដ្ឋិយា ទិដ្ឋិគតានំ អញ្ញតរញ្ញតរំ ទិដ្ឋិគតំ គហេត្វា ឧគ្គហេត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា សកាយ សកាយ ទិដ្ឋិយា វសន្តិ សំវសន្តិ អាវសន្តិ បរិវសន្តិ។ យថា អគារិកា ឃរេសុ វសន្តិ, សាបត្តិកា វា អាបត្តីសុ វសន្តិ, សកិលេសា វា កិលេសេសុ វសន្តិ; ឯវមេវ សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា ទិដ្ឋិគតិកា, តេ ទ្វាសដ្ឋិយា ទិដ្ឋិគតានំ អញ្ញតរញ្ញតរំ ទិដ្ឋិគតំ គហេត្វា ឧគ្គហេត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា សកាយ សកាយ ទិដ្ឋិយា វសន្តិ សំវសន្តិ អាវសន្តិ បរិវសន្តីតិ – សកំ សកំ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានា។
Sakaṃsakaṃ diṭṭhiparibbasānāti. Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā; te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṃ aññataraññataraṃ diṭṭhigataṃ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṃvasanti āvasanti parivasanti. Yathā agārikā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti; evameva santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā, te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṃ aññataraññataraṃ diṭṭhigataṃ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṃvasanti āvasanti parivasantīti – sakaṃ sakaṃ diṭṭhiparibbasānā.
វិគ្គយ្ហ នានា កុសលា វទន្តីតិ។ វិគ្គយ្ហាតិ គហេត្វា ឧគ្គហេត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា នានា វទន្តិ វិវិធំ វទន្តិ អញ្ញោញ្ញំ វទន្តិ បុថុ 3 វទន្តិ, ន ឯកំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ។ កុសលាតិ កុសលវាទា បណ្ឌិតវាទា ថិរវាទា ញាយវាទា ហេតុវាទា លក្ខណវាទា ការណវាទា ឋានវាទា សកាយ លទ្ធិយាតិ – វិគ្គយ្ហ នានា កុសលា វទន្តិ។
Viggayha nānā kusalā vadantīti. Viggayhāti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā nānā vadanti vividhaṃ vadanti aññoññaṃ vadanti puthu 4 vadanti, na ekaṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. Kusalāti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti – viggayha nānā kusalā vadanti.
យោ ឯវំ ជានាតិ ស វេទិ ធម្មន្តិ។ យោ ឥមំ 5 ធម្មំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ ជានាតិ សោ ធម្មំ វេទិ អញ្ញាសិ អបស្សិ បដិវិជ្ឈីតិ – យោ ឯវំ ជានាតិ ស វេទិ ធម្មំ។
Yo evaṃ jānāti sa vedi dhammanti. Yo imaṃ 6 dhammaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ jānāti so dhammaṃ vedi aññāsi apassi paṭivijjhīti – yo evaṃ jānāti sa vedi dhammaṃ.
ឥទំ បដិក្កោសមកេវលី សោតិ។ យោ ឥមំ ធម្មំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ បដិក្កោសតិ, អកេវលី សោ អសមត្តោ សោ អបរិបុណ្ណោ សោ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោតិ – ឥទំ បដិក្កោសមកេវលី សោ។
Idaṃ paṭikkosamakevalī soti. Yo imaṃ dhammaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ paṭikkosati, akevalī so asamatto so aparipuṇṇo so hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti – idaṃ paṭikkosamakevalī so.
តេនាហ សោ និម្មិតោ –
Tenāha so nimmito –
‘‘សកំ សកំ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានា, វិគ្គយ្ហ នានា កុសលា វទន្តិ;
‘‘Sakaṃ sakaṃ diṭṭhiparibbasānā, viggayha nānā kusalā vadanti;
យោ ឯវំ ជានាតិ ស វេទិ ធម្មំ, ឥទំ បដិក្កោសមកេវលី សោ’’តិ។
Yo evaṃ jānāti sa vedi dhammaṃ, idaṃ paṭikkosamakevalī so’’ti.
១១៤.
114.
ឯវម្បិ វិគ្គយ្ហ វិវាទយន្តិ, ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហុ;
Evampi viggayha vivādayanti, bālo paro akkusaloti cāhu;
សច្ចោ នុ វាទោ កតមោ ឥមេសំ, សព្ពេវ ហីមេ កុសលាវទានា។
Sacco nu vādo katamo imesaṃ, sabbeva hīme kusalāvadānā.
ឯវម្បិ វិគ្គយ្ហ វិវាទយន្តីតិ។ ឯវំ គហេត្វា ឧគ្គហេត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា វិវាទយន្តិ, កលហំ ករោន្តិ, ភណ្ឌនំ ករោន្តិ, វិគ្គហំ ករោន្តិ, វិវាទំ ករោន្តិ, មេធគំ ករោន្តិ – ‘‘ន ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាសិ…បេ.… និព្ពេឋេហិ វា សចេ បហោសី’’តិ – ឯវម្បិ វិគ្គយ្ហ វិវាទយន្តិ។
Evampiviggayha vivādayantīti. Evaṃ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti, kalahaṃ karonti, bhaṇḍanaṃ karonti, viggahaṃ karonti, vivādaṃ karonti, medhagaṃ karonti – ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi…pe… nibbeṭhehi vā sace pahosī’’ti – evampi viggayha vivādayanti.
ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហូតិ។ បរោ ពាលោ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោ អកុសលោ អវិទ្វា អវិជ្ជាគតោ អញ្ញាណី អវិភាវី ទុប្បញ្ញោតិ, ឯវមាហំសុ ឯវំ កថេន្តិ ឯវំ ភណន្តិ ឯវំ ទីបយន្តិ ឯវំ វោហរន្តីតិ – ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហុ។
Bālo paro akkusaloti cāhūti. Paro bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto akusalo avidvā avijjāgato aññāṇī avibhāvī duppaññoti, evamāhaṃsu evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – bālo paro akkusaloti cāhu.
សច្ចោ នុ វាទោ កតមោ ឥមេសន្តិ។ ឥមេសំ សមណព្រាហ្មណានំ វាទោ កតមោ សច្ចោ តច្ឆោ តថោ ភូតោ យាថាវោ អវិបរីតោតិ – សច្ចោ នុ វាទោ កតមោ ឥមេសំ។
Sacco nu vādo katamo imesanti. Imesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ vādo katamo sacco taccho tatho bhūto yāthāvo aviparītoti – sacco nu vādo katamo imesaṃ.
សព្ពេវ ហីមេ កុសលាវទានាតិ។ សព្ពេវិមេ សមណព្រាហ្មណា កុសលវាទា បណ្ឌិតវាទា ថិរវាទា ញាយវាទា ហេតុវាទា លក្ខណវាទា ការណវាទា ឋានវាទា សកាយ លទ្ធិយាតិ – សព្ពេវ ហីមេ កុសលាវទានា។
Sabbeva hīme kusalāvadānāti. Sabbevime samaṇabrāhmaṇā kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti – sabbeva hīme kusalāvadānā.
តេនាហ សោ និម្មិតោ –
Tenāha so nimmito –
‘‘ឯវម្បិ វិគ្គយ្ហ វិវាទយន្តិ, ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហុ;
‘‘Evampi viggayha vivādayanti, bālo paro akkusaloti cāhu;
សច្ចោ នុ វាទោ កតមោ ឥមេសំ, សព្ពេវ ហីមេ កុសលាវទានា’’តិ។
Sacco nu vādo katamo imesaṃ, sabbeva hīme kusalāvadānā’’ti.
១១៥.
115.
បរស្ស ចេ ធម្មមនានុជានំ, ពាលោមកោ ហោតិ និហីនបញ្ញោ;
Parassace dhammamanānujānaṃ, bālomako hoti nihīnapañño;
សព្ពេវ ពាលា សុនិហីនបញ្ញា, សព្ពេវិមេ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានា។
Sabbevabālā sunihīnapaññā, sabbevime diṭṭhiparibbasānā.
បរស្ស ចេ ធម្មមនានុជានន្តិ។ បរស្ស ធម្មំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ អនានុជានន្តោ អនានុបស្សន្តោ អនានុមនន្តោ អនានុមញ្ញន្តោ អនានុមោទន្តោតិ – បរស្ស ចេ ធម្មមនានុជានំ។
Parassa ce dhammamanānujānanti. Parassa dhammaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ anānujānanto anānupassanto anānumananto anānumaññanto anānumodantoti – parassa ce dhammamanānujānaṃ.
ពាលោមកោ ហោតិ និហីនបញ្ញោតិ។ បរោ ពាលោ ហោតិ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោ, ហីនបញ្ញោ និហីនបញ្ញោ ឱមកបញ្ញោ លាមកបញ្ញោ ឆតុក្កបញ្ញោ បរិត្តបញ្ញោតិ – ពាលោមកោ ហោតិ និហីនបញ្ញោ។
Bālomakohoti nihīnapaññoti. Paro bālo hoti hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto, hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapaññoti – bālomako hoti nihīnapañño.
សព្ពេវ ពាលា សុនិហីនបញ្ញាតិ។ សព្ពេវិមេ សមណព្រាហ្មណា ពាលា ហីនា និហីនា ឱមកា លាមកា ឆតុក្កា បរិត្តា, សព្ពេវ ហីនបញ្ញា និហីនបញ្ញា ឱមកបញ្ញា លាមកបញ្ញា ឆតុក្កបញ្ញា បរិត្តបញ្ញាតិ – សព្ពេវ ពាលា សុនិហីនបញ្ញា។
Sabbeva bālā sunihīnapaññāti. Sabbevime samaṇabrāhmaṇā bālā hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā, sabbeva hīnapaññā nihīnapaññā omakapaññā lāmakapaññā chatukkapaññā parittapaññāti – sabbeva bālā sunihīnapaññā.
សព្ពេវិមេ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានាតិ។ សព្ពេវិមេ សមណព្រាហ្មណា ទិដ្ឋិគតិកា; តេ ទ្វាសដ្ឋិយា ទិដ្ឋិគតានំ អញ្ញតរញ្ញតរំ ទិដ្ឋិគតំ គហេត្វា ឧគ្គហេត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា សកាយ សកាយ ទិដ្ឋិយា វសន្តិ សំវសន្តិ អាវសន្តិ បរិវសន្តិ។ យថា អគារិកា វា ឃរេសុ វសន្តិ, សាបត្តិកា វា អាបត្តីសុ វសន្តិ, សកិលេសា វា កិលេសេសុ វសន្តិ; ឯវមេវ សព្ពេវិមេ សមណព្រាហ្មណា ទិដ្ឋិគតិកា…បេ.… បរិវសន្តីតិ – សព្ពេវិមេ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានា។
Sabbevime diṭṭhiparibbasānāti. Sabbevime samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā; te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṃ aññataraññataraṃ diṭṭhigataṃ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṃvasanti āvasanti parivasanti. Yathā agārikā vā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti; evameva sabbevime samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā…pe… parivasantīti – sabbevime diṭṭhiparibbasānā.
តេនាហ ភគវា –
Tenāha bhagavā –
‘‘បរស្ស ចេ ធម្មមនានុជានំ, ពាលោមកោ ហោតិ និហីនបញ្ញោ;
‘‘Parassa ce dhammamanānujānaṃ, bālomako hoti nihīnapañño;
សព្ពេវ ពាលា សុនិហីនបញ្ញា, សព្ពេវិមេ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានា’’តិ។
Sabbeva bālā sunihīnapaññā, sabbevime diṭṭhiparibbasānā’’ti.
១១៦.
116.
សន្ទិដ្ឋិយា ចេវ នវីវទាតា, 7 សំសុទ្ធបញ្ញា កុសលា មុតីមា;
Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā,8saṃsuddhapaññā kusalā mutīmā;
ន តេសំ កោចិ បរិហីនបញ្ញោ, ទិដ្ឋី ហិ តេសម្បិ តថា សមត្តា។
Na tesaṃ koci parihīnapañño, diṭṭhī hi tesampi tathā samattā.
សន្ទិដ្ឋិយា ចេវ នវីវទាតាតិ។ សកាយ ទិដ្ឋិយា សកាយ ខន្តិយា សកាយ រុចិយា សកាយ លទ្ធិយា អនវីវទាតា អវោទាតា អបរិយោទាតា សំកិលិដ្ឋា សំកិលេសិកាតិ – សន្ទិដ្ឋិយា ចេវ នវីវទាតា។
Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātāti. Sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā anavīvadātā avodātā apariyodātā saṃkiliṭṭhā saṃkilesikāti – sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā.
សំសុទ្ធបញ្ញា កុសលា មុតីមាតិ។ សុទ្ធបញ្ញា វិសុទ្ធបញ្ញា បរិសុទ្ធបញ្ញា វោទាតបញ្ញា បរិយោទាតបញ្ញា។ អថ វា សុទ្ធទស្សនា វិសុទ្ធទស្សនា បរិសុទ្ធទស្សនា វោទាតទស្សនា បរិយោទាតទស្សនាតិ – សំសុទ្ធបញ្ញា។ កុសលាតិ កុសលា បណ្ឌិតា បញ្ញវន្តោ ឥទ្ធិមន្តោ ញាណិនោ វិភាវិនោ មេធាវិនោតិ – សំសុទ្ធបញ្ញា កុសលា។ មុតីមាតិ មុតិមា បណ្ឌិតា បញ្ញវន្តោ ឥទ្ធិមន្តោ ញាណិនោ វិភាវិនោ មេធាវិនោតិ – សំសុទ្ធបញ្ញា កុសលា មុតីមា។
Saṃsuddhapaññākusalā mutīmāti. Suddhapaññā visuddhapaññā parisuddhapaññā vodātapaññā pariyodātapaññā. Atha vā suddhadassanā visuddhadassanā parisuddhadassanā vodātadassanā pariyodātadassanāti – saṃsuddhapaññā. Kusalāti kusalā paṇḍitā paññavanto iddhimanto ñāṇino vibhāvino medhāvinoti – saṃsuddhapaññā kusalā. Mutīmāti mutimā paṇḍitā paññavanto iddhimanto ñāṇino vibhāvino medhāvinoti – saṃsuddhapaññā kusalā mutīmā.
តេសំ ន កោចិ បរិហីនបញ្ញោតិ។ តេសំ សមណព្រាហ្មណានំ ន កោចិ ហីនបញ្ញោ និហីនបញ្ញោ ឱមកបញ្ញោ លាមកបញ្ញោ ឆតុក្កបញ្ញោ បរិត្តបញ្ញោ អត្ថិ។ សព្ពេវ សេដ្ឋបញ្ញា វិសិដ្ឋបញ្ញា បាមោក្ខបញ្ញា ឧត្តមបញ្ញា បវរបញ្ញាតិ – តេសំ ន កោចិ បរិហីនបញ្ញោ។
Tesaṃ na koci parihīnapaññoti. Tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ na koci hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapañño atthi. Sabbeva seṭṭhapaññā visiṭṭhapaññā pāmokkhapaññā uttamapaññā pavarapaññāti – tesaṃ na koci parihīnapañño.
ទិដ្ឋី ហិ តេសម្បិ តថា សមត្តាតិ។ តេសំ សមណព្រាហ្មណានំ ទិដ្ឋិ តថា សមត្តា សមាទិន្នា គហិតា បរាមដ្ឋា អភិនិវិដ្ឋា អជ្ឈោសិតា អធិមុត្តាតិ – ទិដ្ឋី ហិ តេសម្បិ តថា សមត្តា។
Diṭṭhī hi tesampi tathā samattāti. Tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti – diṭṭhī hi tesampi tathā samattā.
តេនាហ ភគវា –
Tenāha bhagavā –
‘‘សន្ទិដ្ឋិយា ចេវ នវីវទាតា, សំសុទ្ធបញ្ញា កុសលា មុតីមា;
‘‘Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā, saṃsuddhapaññā kusalā mutīmā;
តេសំ ន កោចិ បរិហីនបញ្ញោ, ទិដ្ឋី ហិ តេសម្បិ តថា សមត្តា’’តិ។
Tesaṃ na koci parihīnapañño, diṭṭhī hi tesampi tathā samattā’’ti.
១១៧.
117.
ន វាហមេតំ តថិយន្តិ 9 ព្រូមិ, យមាហុ ពាលា មិថុ អញ្ញមញ្ញំ;
Na vāhametaṃ tathiyanti10brūmi, yamāhu bālā mithu aññamaññaṃ;
សកំ សកំ ទិដ្ឋិមកំសុ សច្ចំ, តស្មា ហិ ពាលោតិ បរំ ទហន្តិ។
Sakaṃ sakaṃ diṭṭhimakaṃsu saccaṃ, tasmā hi bāloti paraṃ dahanti.
ន វាហមេតំ តថិយន្តិ ព្រូមីតិ។ នាតិ បដិក្ខេបោ។ ឯតន្តិ ‘‘ទ្វាសដ្ឋិទិដ្ឋិគតានិ នាហំ ឯតំ តច្ឆំ តថំ ភូតំ យាថាវំ អវិបរីត’’ន្តិ ព្រូមិ អាចិក្ខាមិ ទេសេមិ បញ្ញបេមិ បដ្ឋបេមិ វិវរាមិ វិភជាមិ ឧត្តានីករោមិ បកាសេមីតិ – ន វាហមេតំ តថិយន្តិ ព្រូមិ។
Navāhametaṃ tathiyanti brūmīti. Nāti paṭikkhepo. Etanti ‘‘dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni nāhaṃ etaṃ tacchaṃ tathaṃ bhūtaṃ yāthāvaṃ aviparīta’’nti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti – na vāhametaṃ tathiyanti brūmi.
យមាហុ ពាលា មិថុ អញ្ញមញ្ញន្តិ។ មិថូតិ ទ្វេ ជនា, ទ្វេ កលហការកា, ទ្វេ ភណ្ឌនការកា, ទ្វេ ភស្សការកា, ទ្វេ វិវាទការកា, ទ្វេ អធិករណការកា, ទ្វេ វាទិនោ, ទ្វេ សល្លបកា; តេ អញ្ញមញ្ញំ ពាលោ 11 ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោតិ, ឯវមាហំសុ ឯវំ កថេន្តិ ឯវំ ភណន្តិ ឯវំ ទីបយន្តិ ឯវំ វោហរន្តីតិ – យមាហុ ពាលា មិថុ អញ្ញមញ្ញំ។
Yamāhu bālā mithu aññamaññanti. Mithūti dve janā, dve kalahakārakā, dve bhaṇḍanakārakā, dve bhassakārakā, dve vivādakārakā, dve adhikaraṇakārakā, dve vādino, dve sallapakā; te aññamaññaṃ bālo 12 hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti, evamāhaṃsu evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – yamāhu bālā mithu aññamaññaṃ.
សកំ សកំ ទិដ្ឋិមកំសុ សច្ចន្តិ។ ‘‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ – សកំ សកំ ទិដ្ឋិមកំសុ សច្ចំ។ ‘‘អសស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ…បេ.… ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ – សកំ សកំ ទិដ្ឋិមកំសុ សច្ចំ។
Sakaṃ sakaṃ diṭṭhimakaṃsu saccanti. ‘‘Sassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’’nti – sakaṃ sakaṃ diṭṭhimakaṃsu saccaṃ. ‘‘Asassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’’nti…pe… ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’nti – sakaṃ sakaṃ diṭṭhimakaṃsu saccaṃ.
តស្មា ហិ ពាលោតិ បរំ ទហន្តីតិ។ តស្មាតិ តស្មា តំការណា តំហេតុ តប្បច្ចយា តំនិទានា បរំ ពាលោ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោតិ ទហន្តិ បស្សន្តិ ទក្ខន្តិ ឱលោកេន្តិ និជ្ឈាយន្តិ ឧបបរិក្ខន្តីតិ – តស្មា ហិ ពាលោតិ បរំ ទហន្តិ។
Tasmā hi bāloti paraṃ dahantīti. Tasmāti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānā paraṃ bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti dahanti passanti dakkhanti olokenti nijjhāyanti upaparikkhantīti – tasmā hi bāloti paraṃ dahanti.
តេនាហ ភគវា –
Tenāha bhagavā –
‘‘ន វាហមេតំ តថិយន្តិ ព្រូមិ, យមាហុ ពាលា មិថុ អញ្ញមញ្ញំ;
‘‘Na vāhametaṃ tathiyanti brūmi, yamāhu bālā mithu aññamaññaṃ;
សកំ សកំ ទិដ្ឋិមកំសុ សច្ចំ, តស្មា ហិ ពាលោតិ បរំ ទហន្តី’’តិ។
Sakaṃ sakaṃ diṭṭhimakaṃsu saccaṃ, tasmā hi bāloti paraṃ dahantī’’ti.
១១៨.
118.
យមាហុ សច្ចំ តថិយន្តិ ឯកេ, តមាហុ អញ្ញេបិ 13 តុច្ឆំ មុសាតិ;
Yamāhusaccaṃ tathiyanti eke, tamāhu aññepi14tucchaṃ musāti;
ឯវម្បិ វិគ្គយ្ហ វិវាទយន្តិ, កស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តិ។
Evampi viggayha vivādayanti, kasmā na ekaṃ samaṇā vadanti.
យមាហុ សច្ចំ តថិយន្តិ ឯកេតិ។ យំ ធម្មំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ‘‘ឥទំ សច្ចំ តច្ឆំ តថំ ភូតំ យាថាវំ អវិបរីត’’ន្តិ, ឯវមាហំសុ ឯវំ កថេន្តិ ឯវំ ភណន្តិ ឯវំ ទីបយន្តិ ឯវំ វោហរន្តីតិ – យមាហុ សច្ចំ តថិយន្តិ ឯកេ។
Yamāhu saccaṃ tathiyanti eketi. Yaṃ dhammaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ eke samaṇabrāhmaṇā ‘‘idaṃ saccaṃ tacchaṃ tathaṃ bhūtaṃ yāthāvaṃ aviparīta’’nti, evamāhaṃsu evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – yamāhu saccaṃ tathiyanti eke.
តមាហុ អញ្ញេបិ តុច្ឆំ មុសាតីតិ។ តមេវ ធម្មំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ‘‘តុច្ឆំ ឯតំ, មុសា ឯតំ, អភូតំ ឯតំ, អលិកំ ឯតំ, អយាថាវំ ឯត’’ន្តិ, ឯវមាហំសុ ឯវំ កថេន្តិ ឯវំ ភណន្តិ ឯវំ ទីបយន្តិ ឯវំ វោហរន្តីតិ – តមាហុ អញ្ញេបិ តុច្ឆំ មុសាតិ។
Tamāhu aññepi tucchaṃ musātīti. Tameva dhammaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ eke samaṇabrāhmaṇā ‘‘tucchaṃ etaṃ, musā etaṃ, abhūtaṃ etaṃ, alikaṃ etaṃ, ayāthāvaṃ eta’’nti, evamāhaṃsu evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – tamāhu aññepi tucchaṃ musāti.
ឯវម្បិ វិគ្គយ្ហ វិវាទយន្តីតិ។ ឯវំ គហេត្វា ឧគ្គហេត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា វិវាទយន្តិ, កលហំ ករោន្តិ, ភណ្ឌនំ ករោន្តិ, វិគ្គហំ ករោន្តិ, វិវាទំ ករោន្តិ , មេធគំ ករោន្តិ – ‘‘ន ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាសិ…បេ.… និព្ពេឋេហិ វា សចេ បហោសី’’តិ – ឯវម្បិ វិគ្គយ្ហ វិវាទយន្តិ។
Evampiviggayha vivādayantīti. Evaṃ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti, kalahaṃ karonti, bhaṇḍanaṃ karonti, viggahaṃ karonti, vivādaṃ karonti , medhagaṃ karonti – ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi…pe… nibbeṭhehi vā sace pahosī’’ti – evampi viggayha vivādayanti.
កស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តីតិ។ កស្មាតិ កស្មា កិំការណា កិំហេតុ កិំបច្ចយា កិំនិទានា កិំសមុទយា កិំជាតិកា កិំបភវា ន ឯកំ វទន្តិ នានា វទន្តិ វិវិធំ វទន្តិ អញ្ញោញ្ញំ 15 វទន្តិ បុថុ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – កស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តិ។
Kasmāna ekaṃ samaṇā vadantīti. Kasmāti kasmā kiṃkāraṇā kiṃhetu kiṃpaccayā kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavā na ekaṃ vadanti nānā vadanti vividhaṃ vadanti aññoññaṃ 16 vadanti puthu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – kasmā na ekaṃ samaṇā vadanti.
តេនាហ សោ និម្មិតោ –
Tenāha so nimmito –
‘‘យមាហុ សច្ចំ តថិយន្តិ ឯកេ, តមាហុ អញ្ញេបិ តុច្ឆំ មុសាតិ;
‘‘Yamāhu saccaṃ tathiyanti eke, tamāhu aññepi tucchaṃ musāti;
ឯវម្បិ វិគ្គយ្ហ វិវាទយន្តិ, កស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តី’’តិ។
Evampi viggayha vivādayanti, kasmā na ekaṃ samaṇā vadantī’’ti.
១១៩.
119.
ឯកញ្ហិ សច្ចំ ន ទុតីយមត្ថិ, យស្មិំ បជា នោ វិវទេ បជានំ;
Ekañhi saccaṃ na dutīyamatthi, yasmiṃ pajā no vivade pajānaṃ;
នានា តេ សច្ចានិ សយំ ថុនន្តិ, តស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តិ។
Nānā te saccāni sayaṃ thunanti, tasmā na ekaṃ samaṇā vadanti.
ឯកញ្ហិ សច្ចំ ន ទុតីយមត្ថីតិ។ ឯកំ សច្ចំ វុច្ចតិ ទុក្ខនិរោធោ និព្ពានំ។ យោ សោ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ។ អថ វា ឯកំ សច្ចំ វុច្ចតិ – មគ្គសច្ចំ, និយ្យានសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ, សម្មាសង្កប្បោ, សម្មាវាចា, សម្មាកម្មន្តោ, សម្មាអាជីវោ, សម្មាវាយាមោ, សម្មាសតិ, សម្មាសមាធីតិ – ឯកញ្ហិ សច្ចំ ន ទុតីយមត្ថិ។
Ekañhi saccaṃ na dutīyamatthīti. Ekaṃ saccaṃ vuccati dukkhanirodho nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Atha vā ekaṃ saccaṃ vuccati – maggasaccaṃ, niyyānasaccaṃ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhīti – ekañhi saccaṃ na dutīyamatthi.
យស្មិំ បជា នោ វិវទេ បជានន្តិ។ យស្មិន្តិ យស្មិំ សច្ចេ។ បជាតិ សត្តាធិវចនំ។ បជានន្តិ 17 យំ សច្ចំ បជានន្តា អាជានន្តា វិជានន្តា បដិវិជានន្តា បដិវិជ្ឈន្តា ន កលហំ ករេយ្យុំ, ន ភណ្ឌនំ ករេយ្យុំ, ន វិគ្គហំ ករេយ្យុំ, ន វិវាទំ ករេយ្យុំ, ន មេធគំ ករេយ្យុំ, កលហំ ភណ្ឌនំ វិគ្គហំ វិវាទំ មេធគំ បជហេយ្យុំ, វិនោទេយ្យុំ, ព្យន្តិំ ករេយ្យុំ 18, អនភាវំ គមេយ្យុន្តិ – យស្មិំ បជា នោ វិវទេ បជានំ។
Yasmiṃpajā no vivade pajānanti. Yasminti yasmiṃ sacce. Pajāti sattādhivacanaṃ. Pajānanti 19 yaṃ saccaṃ pajānantā ājānantā vijānantā paṭivijānantā paṭivijjhantā na kalahaṃ kareyyuṃ, na bhaṇḍanaṃ kareyyuṃ, na viggahaṃ kareyyuṃ, na vivādaṃ kareyyuṃ, na medhagaṃ kareyyuṃ, kalahaṃ bhaṇḍanaṃ viggahaṃ vivādaṃ medhagaṃ pajaheyyuṃ, vinodeyyuṃ, byantiṃ kareyyuṃ 20, anabhāvaṃ gameyyunti – yasmiṃ pajā no vivade pajānaṃ.
នានា តេ សច្ចានិ សយំ ថុនន្តីតិ។ នានា តេ សច្ចានិ សយំ ថុនន្តិ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ។ ‘‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ សយំ ថុនន្តិ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ។ ‘‘អសស្សតោ លោកោ…បេ.… នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ សយំ ថុនន្តិ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – នានា តេ សច្ចានិ សយំ ថុនន្តិ។
Nānāte saccāni sayaṃ thunantīti. Nānā te saccāni sayaṃ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. ‘‘Sassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’’nti sayaṃ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. ‘‘Asassato loko…pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’nti sayaṃ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – nānā te saccāni sayaṃ thunanti.
តស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តីតិ។ តស្មាតិ តស្មា តំការណា តំហេតុ តប្បច្ចយា តំនិទានា ន ឯកំ វទន្តិ នានា វទន្តិ វិវិធំ វទន្តិ អញ្ញោញ្ញំ វទន្តិ បុថុ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – តស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តិ។
Tasmā na ekaṃ samaṇā vadantīti. Tasmāti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānā na ekaṃ vadanti nānā vadanti vividhaṃ vadanti aññoññaṃ vadanti puthu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – tasmā na ekaṃ samaṇā vadanti.
តេនាហ ភគវា –
Tenāha bhagavā –
‘‘ឯកញ្ហិ សច្ចំ ន ទុតីយមត្ថិ, យស្មិំ បជា នោ វិវទេ បជានំ;
‘‘Ekañhi saccaṃ na dutīyamatthi, yasmiṃ pajā no vivade pajānaṃ;
នានា តេ សច្ចានិ សយំ ថុនន្តិ, តស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តី’’តិ។
Nānā te saccāni sayaṃ thunanti, tasmā na ekaṃ samaṇā vadantī’’ti.
១២០.
120.
កស្មា នុ សច្ចានិ វទន្តិ នានា, បវាទិយាសេ កុសលាវទានា;
Kasmā nu saccāni vadanti nānā, pavādiyāse kusalāvadānā;
សច្ចានិ សុតានិ ពហូនិ នានា, ឧទាហុ តេ តក្កមនុស្សរន្តិ។
Saccāni sutāni bahūni nānā, udāhu te takkamanussaranti.
កស្មា នុ សច្ចានិ វទន្តិ នានាតិ។ កស្មាតិ កស្មា កិំការណា កិំហេតុ កិំបច្ចយា កិំនិទានា សច្ចានិ នានា 21 វទន្តិ, វិវិធានិ វទន្តិ, អញ្ញោញ្ញានិ វទន្តិ, បុថូនិ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – កស្មា នុ សច្ចានិ វទន្តិ នានា។
Kasmā nu saccāni vadanti nānāti. Kasmāti kasmā kiṃkāraṇā kiṃhetu kiṃpaccayā kiṃnidānā saccāni nānā 22 vadanti, vividhāni vadanti, aññoññāni vadanti, puthūni vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – kasmā nu saccāni vadanti nānā.
បវាទិយាសេ កុសលាវទានាតិ។ បវាទិយាសេតិ វិប្បវទន្តីតិបិ បវាទិយាសេ។ អថ វា សកំ សកំ ទិដ្ឋិគតំ បវទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ។ ‘‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ បវទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ។ ‘‘អសស្សតោ លោកោ…បេ.… នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ បវទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ។ កុសលាវទានាតិ កុសលវាទា បណ្ឌិតវាទា ថិរវាទា ញាយវាទា ហេតុវាទា លក្ខណវាទា ការណវាទា ឋានវាទា សកាយ លទ្ធិយាតិ – បវាទិយាសេ កុសលាវទានា។
Pavādiyāse kusalāvadānāti. Pavādiyāseti vippavadantītipi pavādiyāse. Atha vā sakaṃ sakaṃ diṭṭhigataṃ pavadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. ‘‘Sassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’’nti pavadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. ‘‘Asassato loko…pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’nti pavadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. Kusalāvadānāti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti – pavādiyāse kusalāvadānā.
សច្ចានិ សុតានិ ពហូនិ នានាតិ សច្ចានិ សុតានិ ពហុកានិ នានានិ វិវិធានិ អញ្ញោញ្ញានិ បុថូនីតិ – សច្ចានិ សុតានិ ពហូនិ នានា។
Saccāni sutāni bahūni nānāti saccāni sutāni bahukāni nānāni vividhāni aññoññāni puthūnīti – saccāni sutāni bahūni nānā.
ឧទាហុ តេ តក្កមនុស្សរន្តីតិ ឧទាហុ តក្កេន សង្កប្បេន យាយន្តិ នីយន្តិ វុយ្ហន្តិ សំហរីយន្តីតិ ។ ឯវម្បិ ឧទាហុ តេ តក្កមនុស្សរន្តិ។ អថ វា តក្កបរិយាហតំ វីមំសានុចរិតំ សយំ បដិភានំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ។ ឯវម្បិ ឧទាហុ តេ តក្កមនុស្សរន្តិ។
Udāhu te takkamanussarantīti udāhu takkena saṅkappena yāyanti nīyanti vuyhanti saṃharīyantīti . Evampi udāhu te takkamanussaranti. Atha vā takkapariyāhataṃ vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃ paṭibhānaṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti. Evampi udāhu te takkamanussaranti.
តេនាហ សោ និម្មិតោ –
Tenāha so nimmito –
‘‘កស្មា នុ សច្ចានិ វទន្តិ នានា, បវាទិយាសេ កុសលាវទានា;
‘‘Kasmā nu saccāni vadanti nānā, pavādiyāse kusalāvadānā;
សច្ចានិ សុតានិ ពហូនិ នានា, ឧទាហុ តេ តក្កមនុស្សរន្តី’’តិ។
Saccāni sutāni bahūni nānā, udāhu te takkamanussarantī’’ti.
១២១.
121.
ន ហេវ សច្ចានិ ពហូនិ នានា, អញ្ញត្រ សញ្ញាយ និច្ចានិ លោកេ;
Na heva saccāni bahūni nānā, aññatra saññāya niccāni loke;
តក្កញ្ច ទិដ្ឋីសុ បកប្បយិត្វា, សច្ចំ មុសាតិ ទ្វយធម្មមាហុ។
Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā, saccaṃ musāti dvayadhammamāhu.
ន ហេវ សច្ចានិ ពហូនិ នានាតិ ន ហេវ សច្ចានិ ពហុកានិ នានានិ វិវិធានិ អញ្ញោញ្ញានិ បុថូនីតិ – ន ហេវ សច្ចានិ ពហូនិ នានា។
Na heva saccāni bahūni nānāti na heva saccāni bahukāni nānāni vividhāni aññoññāni puthūnīti – na heva saccāni bahūni nānā.
អញ្ញត្រ សញ្ញាយ និច្ចានិ លោកេតិ អញ្ញត្រ សញ្ញាយ និច្ចគ្គាហា ឯកញ្ញេវ សច្ចំ លោកេ កថីយតិ ភណីយតិ ទីបីយតិ វោហរីយតិ – ទុក្ខនិរោធោ និព្ពានំ។ យោ សោ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ។ អថ វា ឯកំ សច្ចំ វុច្ចតិ មគ្គសច្ចំ, និយ្យានសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ …បេ.… សម្មាសមាធីតិ – អញ្ញត្រ សញ្ញាយ និច្ចានិ លោកេ។
Aññatra saññāya niccāni loketi aññatra saññāya niccaggāhā ekaññeva saccaṃ loke kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyati – dukkhanirodho nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Atha vā ekaṃ saccaṃ vuccati maggasaccaṃ, niyyānasaccaṃ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhīti – aññatra saññāya niccāni loke.
តក្កញ្ច ទិដ្ឋីសុ បកប្បយិត្វា, សច្ចំ មុសាតិ ទ្វយធម្មមាហូតិ។ តក្កំ វិតក្កំ សង្កប្បំ តក្កយិត្វា វិតក្កយិត្វា សង្កប្បយិត្វា ទិដ្ឋិគតានិ ជនេន្តិ សញ្ជនេន្តិ និព្ពត្តេន្តិ អភិនិព្ពត្តេន្តិ។ ទិដ្ឋិគតានិ ជនេត្វា សញ្ជនេត្វា និព្ពត្តេត្វា អភិនិព្ពត្តេត្វា ‘‘មយ្ហំ សច្ចំ តុយ្ហំ មុសា’’តិ, ឯវមាហំសុ ឯវំ កថេន្តិ ឯវំ ភណន្តិ ឯវំ ទីបយន្តិ ឯវំ វោហរន្តីតិ – តក្កញ្ច ទិដ្ឋីសុ បកប្បយិត្វា សច្ចំ មុសាតិ ទ្វយធម្មមាហុ។
Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā, saccaṃ musāti dvayadhammamāhūti. Takkaṃ vitakkaṃ saṅkappaṃ takkayitvā vitakkayitvā saṅkappayitvā diṭṭhigatāni janenti sañjanenti nibbattenti abhinibbattenti. Diṭṭhigatāni janetvā sañjanetvā nibbattetvā abhinibbattetvā ‘‘mayhaṃ saccaṃ tuyhaṃ musā’’ti, evamāhaṃsu evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā saccaṃ musāti dvayadhammamāhu.
តេនាហ ភគវា –
Tenāha bhagavā –
‘‘ន ហេវ សច្ចានិ ពហូនិ នានា, អញ្ញត្រ សញ្ញាយ និច្ចានិ លោកេ;
‘‘Na heva saccāni bahūni nānā, aññatra saññāya niccāni loke;
តក្កញ្ច ទិដ្ឋីសុ បកប្បយិត្វា, សច្ចំ មុសាតិ ទ្វយធម្មមាហូ’’តិ។
Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā, saccaṃ musāti dvayadhammamāhū’’ti.
១២២.
122.
ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វា, ឯតេ ច 23 និស្សាយ វិមានទស្សី;
Diṭṭhesute sīlavate mute vā, ete ca24nissāya vimānadassī;
វិនិច្ឆយេ ឋត្វា បហស្សមានោ, ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហ។
Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno, bālo paro akkusaloti cāha.
ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វា, ឯតេ ច និស្សាយ វិមានទស្សីតិ។ ទិដ្ឋំ វា ទិដ្ឋសុទ្ធិំ វា, សុតំ វា សុតសុទ្ធិំ វា, សីលំ វា សីលសុទ្ធិំ វា, វតំ វា វតសុទ្ធិំ វា, មុតំ វា មុតសុទ្ធិំ វា និស្សាយ ឧបនិស្សាយ គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វាតិ – ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វា។ ឯតេ ច និស្សាយ វិមានទស្សីតិ។ ន សម្មានេតីតិបិ វិមានទស្សី។ អថ វា ទោមនស្សំ ជនេតីតិបិ វិមានទស្សីតិ – ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វា ឯតេ ច និស្សាយ វិមានទស្សី។
Diṭṭhesute sīlavate mute vā, ete ca nissāya vimānadassīti. Diṭṭhaṃ vā diṭṭhasuddhiṃ vā, sutaṃ vā sutasuddhiṃ vā, sīlaṃ vā sīlasuddhiṃ vā, vataṃ vā vatasuddhiṃ vā, mutaṃ vā mutasuddhiṃ vā nissāya upanissāya gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti – diṭṭhe sute sīlavate mute vā. Ete ca nissāya vimānadassīti. Na sammānetītipi vimānadassī. Atha vā domanassaṃ janetītipi vimānadassīti – diṭṭhe sute sīlavate mute vā ete ca nissāya vimānadassī.
វិនិច្ឆយេ ឋត្វា បហស្សមានោតិ។ វិនិច្ឆយា វុច្ចន្តិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ។ ទិដ្ឋិវិនិច្ឆយេ វិនិច្ឆយទិដ្ឋិយា ឋត្វា បតិដ្ឋហិត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វាតិ – វិនិច្ឆយេ ឋត្វា។ បហស្សមានោតិ តុដ្ឋោ ហោតិ ហដ្ឋោ បហដ្ឋោ អត្តមនោ បរិបុណ្ណសង្កប្បោ។ អថ វា ទន្តវិទំសកំ បហស្សមានោតិ – វិនិច្ឆយេ ឋត្វា បហស្សមានោ។
Vinicchaye ṭhatvā pahassamānoti. Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni. Diṭṭhivinicchaye vinicchayadiṭṭhiyā ṭhatvā patiṭṭhahitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti – vinicchaye ṭhatvā. Pahassamānoti tuṭṭho hoti haṭṭho pahaṭṭho attamano paripuṇṇasaṅkappo. Atha vā dantavidaṃsakaṃ pahassamānoti – vinicchaye ṭhatvā pahassamāno.
ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហាតិ។ បរោ ពាលោ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោ អកុសលោ អវិទ្វា អវិជ្ជាគតោ អញ្ញាណី អវិភាវី អមេធាវី ទុប្បញ្ញោតិ, ឯវមាហ ឯវំ កថេតិ ឯវំ ភណតិ ឯវំ ទីបយតិ ឯវំ វោហរតីតិ – ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហ។
Bālo paro akkusaloti cāhāti. Paro bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto akusalo avidvā avijjāgato aññāṇī avibhāvī amedhāvī duppaññoti, evamāha evaṃ katheti evaṃ bhaṇati evaṃ dīpayati evaṃ voharatīti – bālo paro akkusaloti cāha.
តេនាហ ភគវា –
Tenāha bhagavā –
‘‘ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វា, ឯតេ ច និស្សាយ វិមានទស្សី;
‘‘Diṭṭhe sute sīlavate mute vā, ete ca nissāya vimānadassī;
វិនិច្ឆយេ ឋត្វា បហស្សមានោ, ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហា’’តិ។
Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno, bālo paro akkusaloti cāhā’’ti.
១២៣.
123.
យេនេវ ពាលោតិ បរំ ទហាតិ, តេនាតុមានំ កុសលោតិ ចាហ;
Yeneva bāloti paraṃ dahāti, tenātumānaṃ kusaloti cāha;
សយមត្តនា សោ កុសលាវទានោ, អញ្ញំ វិមានេតិ តទេវ បាវ។
Sayamattanā so kusalāvadāno, aññaṃ vimāneti tadeva pāva.
យេនេវ ពាលោតិ បរំ ទហាតីតិ។ យេនេវ ហេតុនា យេន បច្ចយេន យេន ការណេន យេន បភវេន បរំ ពាលតោ ហីនតោ និហីនតោ ឱមកតោ លាមកតោ ឆតុក្កតោ បរិត្តតោ ទហតិ បស្សតិ ទក្ខតិ ឱលោកេតិ និជ្ឈាយតិ ឧបបរិក្ខតីតិ – យេនេវ ពាលោតិ បរំ ទហាតិ។
Yeneva bāloti paraṃ dahātīti. Yeneva hetunā yena paccayena yena kāraṇena yena pabhavena paraṃ bālato hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato dahati passati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti – yeneva bāloti paraṃ dahāti.
តេនាតុមានំ កុសលោតិ ចាហាតិ។ អាតុមានោ វុច្ចតិ អត្តា។ សោបិ តេនេវ ហេតុនា តេន បច្ចយេន តេន ការណេន តេន បភវេន អត្តានំ អហមស្មិ កុសលោ បណ្ឌិតោ បញ្ញវា ពុទ្ធិមា ញាណី វិភាវី មេធាវីតិ – តេនាតុមានំ កុសលោតិ ចាហ។
Tenātumānaṃkusaloti cāhāti. Ātumāno vuccati attā. Sopi teneva hetunā tena paccayena tena kāraṇena tena pabhavena attānaṃ ahamasmi kusalo paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti – tenātumānaṃ kusaloti cāha.
សយមត្តនា សោ កុសលាវទានោតិ។ សយមេវ អត្តានំ កុសលវាទោ បណ្ឌិតវាទោ ថិរវាទោ ញាយវាទោ ហេតុវាទោ លក្ខណវាទោ ការណវាទោ ឋានវាទោ សកាយ លទ្ធិយាតិ – សយមត្តនា សោ កុសលាវទានោ។
Sayamattanā so kusalāvadānoti. Sayameva attānaṃ kusalavādo paṇḍitavādo thiravādo ñāyavādo hetuvādo lakkhaṇavādo kāraṇavādo ṭhānavādo sakāya laddhiyāti – sayamattanā so kusalāvadāno.
អញ្ញំ វិមានេតិ តទេវ បាវាតិ។ ន សម្មានេតីតិបិ អញ្ញំ វិមានេតិ។ អថ វា ទោមនស្សំ ជនេតីតិបិ អញ្ញំ វិមានេតិ។ តទេវ បាវាតិ តទេវ តំ ទិដ្ឋិគតំ បាវទតិ ‘‘ឥតិបាយំ បុគ្គលោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ វិបរីតទស្សនោ’’តិ – អញ្ញំ វិមានេតិ តទេវ បាវទ។
Aññaṃvimāneti tadeva pāvāti. Na sammānetītipi aññaṃ vimāneti. Atha vā domanassaṃ janetītipi aññaṃ vimāneti. Tadeva pāvāti tadeva taṃ diṭṭhigataṃ pāvadati ‘‘itipāyaṃ puggalo micchādiṭṭhiko viparītadassano’’ti – aññaṃ vimāneti tadeva pāvada.
តេនាហ ភគវា –
Tenāha bhagavā –
‘‘យេនេវ ពាលោតិ បរំ ទហាតិ, តេនាតុមានំ កុសលោតិ ចាហ;
‘‘Yeneva bāloti paraṃ dahāti, tenātumānaṃ kusaloti cāha;
សយមត្តនា សោ កុសលាវទានោ, អញ្ញំ វិមានេតិ តទេវ បាវា’’តិ។
Sayamattanā so kusalāvadāno, aññaṃ vimāneti tadeva pāvā’’ti.
១២៤.
124.
អតិសារទិដ្ឋិយា សោ សមត្តោ, មានេន មត្តោ បរិបុណ្ណមានី;
Atisāradiṭṭhiyāso samatto, mānena matto paripuṇṇamānī;
សយមេវ សាមំ មនសាភិសិត្តោ, ទិដ្ឋី ហិ សា តស្ស តថា សមត្តា។
Sayameva sāmaṃ manasābhisitto, diṭṭhī hi sā tassa tathā samattā.
អតិសារទិដ្ឋិយា សោ សមត្តោតិ។ អតិសារទិដ្ឋិយោ វុច្ចន្តិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ។ កិំការណា អតិសារទិដ្ឋិយោ វុច្ចន្តិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ? សព្ពា តា ទិដ្ឋិយោ ការណាតិក្កន្តា លក្ខណាតិក្កន្តា ឋានាតិក្កន្តា, តំការណា អតិសារទិដ្ឋិយោ វុច្ចន្តិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ។ សព្ពាបិ ទិដ្ឋិយោ អតិសារទិដ្ឋិយោ 25។ កិំការណា សព្ពាបិ ទិដ្ឋិយោ វុច្ចន្តិ អតិសារទិដ្ឋិយោ? តេ 26 អញ្ញមញ្ញំ អតិក្កមិត្វា សមតិក្កមិត្វា វីតិវត្តិត្វា ទិដ្ឋិគតានិ ជនេន្តិ សញ្ជនេន្តិ និព្ពត្តេន្តិ អភិនិព្ពត្តេន្តិ, តំការណា សព្ពាបិ ទិដ្ឋិយោ វុច្ចន្តិ អតិសារទិដ្ឋិយោ។ អតិសារទិដ្ឋិយា សោ សមត្តោតិ។ អតិសារទិដ្ឋិយា សមត្តោ បរិបុណ្ណោ អនោមោតិ – អតិសារទិដ្ឋិយា សោ សមត្តោ។
Atisāradiṭṭhiyā so samattoti. Atisāradiṭṭhiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni. Kiṃkāraṇā atisāradiṭṭhiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni? Sabbā tā diṭṭhiyo kāraṇātikkantā lakkhaṇātikkantā ṭhānātikkantā, taṃkāraṇā atisāradiṭṭhiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni. Sabbāpi diṭṭhiyo atisāradiṭṭhiyo 27. Kiṃkāraṇā sabbāpi diṭṭhiyo vuccanti atisāradiṭṭhiyo? Te 28 aññamaññaṃ atikkamitvā samatikkamitvā vītivattitvā diṭṭhigatāni janenti sañjanenti nibbattenti abhinibbattenti, taṃkāraṇā sabbāpi diṭṭhiyo vuccanti atisāradiṭṭhiyo. Atisāradiṭṭhiyā so samattoti. Atisāradiṭṭhiyā samatto paripuṇṇo anomoti – atisāradiṭṭhiyā so samatto.
មានេន មត្តោ បរិបុណ្ណមានីតិ។ សកាយ ទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិមានេន មត្តោ បមត្តោ ឧម្មត្តោ អតិមត្តោតិ – មានេន មត្តោ។ បរិបុណ្ណមានីតិ បរិបុណ្ណមានី សមត្តមានី អនោមមានីតិ – មានេន មត្តោ បរិបុណ្ណមានី។
Mānena matto paripuṇṇamānīti. Sakāya diṭṭhiyā diṭṭhimānena matto pamatto ummatto atimattoti – mānena matto. Paripuṇṇamānīti paripuṇṇamānī samattamānī anomamānīti – mānena matto paripuṇṇamānī.
សយមេវ សាមំ មនសាភិសិត្តោតិ។ សយមេវ អត្តានំ ចិត្តេន អភិសិញ្ចតិ ‘‘អហមស្មិ កុសលោ បណ្ឌិតោ បញ្ញវា ពុទ្ធិមា ញាណី វិភាវី មេធាវី’’តិ – សយមេវ សាមំ មនសាភិសិត្តោ។
Sayameva sāmaṃ manasābhisittoti. Sayameva attānaṃ cittena abhisiñcati ‘‘ahamasmi kusalo paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī’’ti – sayameva sāmaṃ manasābhisitto.
ទិដ្ឋី ហិ សា តស្ស តថា សមត្តាតិ។ តស្ស សា ទិដ្ឋិ តថា សមត្តា សមាទិន្នា គហិតា បរាមដ្ឋា អភិនិវិដ្ឋា អជ្ឈោសិតា អធិមុត្តាតិ – ទិដ្ឋី ហិ សា តស្ស តថា សមត្តា។
Diṭṭhī hi sā tassa tathā samattāti. Tassa sā diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti – diṭṭhī hi sā tassa tathā samattā.
តេនាហ ភគវា –
Tenāha bhagavā –
‘‘អតិសារទិដ្ឋិយា សោ សមត្តោ, មានេន មត្តោ បរិបុណ្ណមានី;
‘‘Atisāradiṭṭhiyā so samatto, mānena matto paripuṇṇamānī;
សយមេវ សាមំ មនសាភិសិត្តោ, ទិដ្ឋី ហិ សា តស្ស តថា សមត្តា’’តិ។
Sayameva sāmaṃ manasābhisitto, diṭṭhī hi sā tassa tathā samattā’’ti.
១២៥.
125.
បរស្ស ចេ ហិ វចសា និហីនោ, តុមោ សហា ហោតិ និហីនបញ្ញោ;
Parassace hi vacasā nihīno, tumo sahā hoti nihīnapañño;
អថ ចេ សយំ វេទគូ ហោតិ ធីរោ, ន កោចិ ពាលោ សមណេសុ អត្ថិ។
Athace sayaṃ vedagū hoti dhīro, na koci bālo samaṇesu atthi.
បរស្ស ចេ ហិ វចសា និហីនោតិ បរស្ស ចេ វាចាយ វចនេន និន្ទិតការណា គរហិតការណា ឧបវទិតការណា បរោ ពាលោ ហោតិ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោតិ – បរស្ស ចេ ហិ វចសា និហីនោ។ តុមោ សហា ហោតិ និហីនបញ្ញោតិ។ សោបិ តេនេវ សហា ហោតិ ហីនបញ្ញោ និហីនបញ្ញោ ឱមកបញ្ញោ លាមកបញ្ញោ ឆតុក្កបញ្ញោ បរិត្តបញ្ញោតិ – តុមោ សហា ហោតិ និហីនបញ្ញោ។
Parassace hi vacasā nihīnoti parassa ce vācāya vacanena ninditakāraṇā garahitakāraṇā upavaditakāraṇā paro bālo hoti hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti – parassa ce hi vacasā nihīno. Tumo sahā hoti nihīnapaññoti. Sopi teneva sahā hoti hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapaññoti – tumo sahā hoti nihīnapañño.
អថ ចេ សយំ វេទគូ ហោតិ ធីរោតិ អថ ចេ សយំ វេទគូ ហោតិ ធីរោ បណ្ឌិតោ បញ្ញវា ពុទ្ធិមា ញាណី វិភាវី មេធាវីតិ – អថ ចេ សយំ វេទគូ ហោតិ ធីរោ។
Atha ce sayaṃ vedagū hoti dhīroti atha ce sayaṃ vedagū hoti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti – atha ce sayaṃ vedagū hoti dhīro.
ន កោចិ ពាលោ សមណេសុ អត្ថីតិ។ សមណេសុ ន កោចិ ពាលោ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោ អត្ថិ, សព្ពេវ សេដ្ឋបញ្ញា 29 វិសិដ្ឋបញ្ញា បាមោក្ខបញ្ញា ឧត្តមបញ្ញា បវរបញ្ញាតិ – ន កោចិ ពាលោ សមណេសុ អត្ថិ។
Na koci bālo samaṇesu atthīti. Samaṇesu na koci bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto atthi, sabbeva seṭṭhapaññā 30 visiṭṭhapaññā pāmokkhapaññā uttamapaññā pavarapaññāti – na koci bālo samaṇesu atthi.
តេនាហ ភគវា –
Tenāha bhagavā –
‘‘បរស្ស ចេ ហិ វចសា និហីនោ, តុមោ សហា ហោតិ និហីនបញ្ញោ;
‘‘Parassa ce hi vacasā nihīno, tumo sahā hoti nihīnapañño;
អថ ចេ សយំ វេទគូ ហោតិ ធីរោ, ន កោចិ ពាលោ សមណេសុ អត្ថី’’តិ។
Atha ce sayaṃ vedagū hoti dhīro, na koci bālo samaṇesu atthī’’ti.
១២៦.
126.
អញ្ញំ ឥតោ យាភិវទន្តិ ធម្មំ, អបរទ្ធា សុទ្ធិមកេវលី តេ;
Aññaṃito yābhivadanti dhammaṃ, aparaddhā suddhimakevalī te;
ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ វទន្តិ, សន្ទិដ្ឋិរាគេន ហិ តេភិរត្តា។
Evampi titthyā puthuso vadanti, sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā.
អញ្ញំ ឥតោ យាភិវទន្តិ ធម្មំ, អបរទ្ធា សុទ្ធិមកេវលី តេតិ។ ឥតោ អញ្ញំ ធម្មំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ យេ អភិវទន្តិ, តេ សុទ្ធិមគ្គំ វិសុទ្ធិមគ្គំ បរិសុទ្ធិមគ្គំ វោទាតមគ្គំ បរិយោទាតមគ្គំ វិរទ្ធា អបរទ្ធា ខលិតា គលិតា អញ្ញាយ អបរទ្ធា អកេវលី តេ, អសមត្តា តេ, អបរិបុណ្ណា តេ, ហីនា និហីនា ឱមកា លាមកា ឆតុក្កា បរិត្តាតិ – អញ្ញំ ឥតោ យាភិវទន្តិ ធម្មំ, អបរទ្ធា សុទ្ធិមកេវលី តេ។
Aññaṃ ito yābhivadanti dhammaṃ, aparaddhā suddhimakevalī teti. Ito aññaṃ dhammaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ ye abhivadanti, te suddhimaggaṃ visuddhimaggaṃ parisuddhimaggaṃ vodātamaggaṃ pariyodātamaggaṃ viraddhā aparaddhā khalitā galitā aññāya aparaddhā akevalī te, asamattā te, aparipuṇṇā te, hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti – aññaṃ ito yābhivadanti dhammaṃ, aparaddhā suddhimakevalī te.
ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ វទន្តីតិ។ តិត្ថំ វុច្ចតិ ទិដ្ឋិគតំ។ តិត្ថិយា វុច្ចន្តិ ទិដ្ឋិគតិកា។ បុថុទិដ្ឋិយា បុថុទិដ្ឋិគតានិ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ វទន្តិ។
Evampi titthyā puthuso vadantīti. Titthaṃ vuccati diṭṭhigataṃ. Titthiyā vuccanti diṭṭhigatikā. Puthudiṭṭhiyā puthudiṭṭhigatāni vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – evampi titthyā puthuso vadanti.
សន្ទិដ្ឋិរាគេន ហិ តេភិរត្តាតិ។ សកាយ ទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិរាគេន រត្តា អភិរត្តាតិ – សន្ទិដ្ឋិរាគេន ហិ តេភិរត្តា។
Sandiṭṭhirāgena hi tebhirattāti. Sakāya diṭṭhiyā diṭṭhirāgena rattā abhirattāti – sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā.
តេនាហ ភគវា –
Tenāha bhagavā –
‘‘អញ្ញំ ឥតោ យាភិវទន្តិ ធម្មំ, អបរទ្ធា សុទ្ធិមកេវលី តេ;
‘‘Aññaṃ ito yābhivadanti dhammaṃ, aparaddhā suddhimakevalī te;
ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ វទន្តិ, សន្ទិដ្ឋិរាគេន ហិ តេភិរត្តា’’តិ។
Evampi titthyā puthuso vadanti, sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā’’ti.
១២៧.
127.
ឥធេវ សុទ្ធិំ ឥតិ វាទយន្តិ, នាញ្ញេសុ ធម្មេសុ វិសុទ្ធិមាហុ;
Idheva suddhiṃ iti vādayanti, nāññesu dhammesu visuddhimāhu;
ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ និវិដ្ឋា, សកាយនេ តត្ថ ទឡ្ហំ វទានា។
Evampi titthyā puthuso niviṭṭhā, sakāyane tattha daḷhaṃ vadānā.
ឥធេវ សុទ្ធិំ ឥតិ វាទយន្តីតិ។ ឥធ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ, មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ។ ‘‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ ឥធ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ, មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ។ ‘‘អសស្សតោ លោកោ…បេ.… នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ ឥធ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – ឥធេវ សុទ្ធិំ ឥតិ វាទយន្តិ។
Idheva suddhiṃ iti vādayantīti. Idha suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ, muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. ‘‘Sassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’’nti idha suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ, muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. ‘‘Asassato loko…pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’nti idha suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – idheva suddhiṃ iti vādayanti.
នាញ្ញេសុ ធម្មេសុ វិសុទ្ធិមាហូតិ។ អត្តនោ សត្ថារំ ធម្មក្ខានំ គណំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ ឋបេត្វា សព្ពេ បរវាទេ ខិបន្តិ ឧក្ខិបន្តិ បរិក្ខិបន្តិ។ ‘‘សោ សត្ថា ន សព្ពញ្ញូ, ធម្មោ ន ស្វាក្ខាតោ, គណោ ន សុប្បដិបន្នោ, ទិដ្ឋិ ន ភទ្ទិកា, បដិបទា ន សុបញ្ញត្តា, មគ្គោ ន និយ្យានិកោ, នត្ថេត្ថ សុទ្ធិ វា វិសុទ្ធិ វា បរិសុទ្ធិ វា, មុត្តិ វា វិមុត្តិ វា បរិមុត្តិ វា, នត្ថេត្ថ សុជ្ឈន្តិ វា វិសុជ្ឈន្តិ វា បរិសុជ្ឈន្តិ វា, មុច្ចន្តិ វា វិមុច្ចន្តិ វា បរិមុច្ចន្តិ វា ហីនា និហីនា ឱមកា លាមកា ឆតុក្កា បរិត្តា’’តិ, ឯវមាហំសុ ឯវំ កថេន្តិ ឯវំ ភណន្តិ ឯវំ ទីបយន្តិ ឯវំ វោហរន្តីតិ – នាញ្ញេសុ ធម្មេសុ វិសុទ្ធិមាហុ។
Nāññesu dhammesu visuddhimāhūti. Attano satthāraṃ dhammakkhānaṃ gaṇaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ ṭhapetvā sabbe paravāde khipanti ukkhipanti parikkhipanti. ‘‘So satthā na sabbaññū, dhammo na svākkhāto, gaṇo na suppaṭipanno, diṭṭhi na bhaddikā, paṭipadā na supaññattā, maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā, mutti vā vimutti vā parimutti vā, natthettha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā, muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā’’ti, evamāhaṃsu evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – nāññesu dhammesu visuddhimāhu.
ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ និវិដ្ឋាតិ។ តិត្ថំ វុច្ចតិ ទិដ្ឋិគតំ។ តិត្ថិយា វុច្ចន្តិ ទិដ្ឋិគតិកា។ បុថុទិដ្ឋិយា 31 បុថុទិដ្ឋិគតេសុ និវិដ្ឋា បតិដ្ឋិតា អល្លីនា ឧបគតា អជ្ឈោសិតា អធិមុត្តាតិ – ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ និវិដ្ឋា។
Evampi titthyā puthuso niviṭṭhāti. Titthaṃ vuccati diṭṭhigataṃ. Titthiyā vuccanti diṭṭhigatikā. Puthudiṭṭhiyā 32 puthudiṭṭhigatesu niviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti – evampi titthyā puthuso niviṭṭhā.
សកាយនេ តត្ថ ទឡ្ហំ វទានាតិ។ ធម្មោ សកាយនំ, ទិដ្ឋិ សកាយនំ, បដិបទា សកាយនំ, មគ្គោ សកាយនំ, សកាយនេ ទឡ្ហវាទា ថិរវាទា ពលិកវាទា អវដ្ឋិតវាទាតិ – សកាយនេ តត្ថ ទឡ្ហំ វទានា។
Sakāyane tattha daḷhaṃ vadānāti. Dhammo sakāyanaṃ, diṭṭhi sakāyanaṃ, paṭipadā sakāyanaṃ, maggo sakāyanaṃ, sakāyane daḷhavādā thiravādā balikavādā avaṭṭhitavādāti – sakāyane tattha daḷhaṃ vadānā.
តេនាហ ភគវា –
Tenāha bhagavā –
‘‘ឥធេវ សុទ្ធិំ ឥតិ វាទយន្តិ, នាញ្ញេសុ ធម្មេសុ វិសុទ្ធិមាហុ;
‘‘Idheva suddhiṃ iti vādayanti, nāññesu dhammesu visuddhimāhu;
ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ និវិដ្ឋា, សកាយនេ តត្ថ ទឡ្ហំ វទានា’’តិ។
Evampi titthyā puthuso niviṭṭhā, sakāyane tattha daḷhaṃ vadānā’’ti.
១២៨.
128.
សកាយនេ វាបិ ទឡ្ហំ វទានោ, កមេត្ថ 33 ពាលោតិ បរំ ទហេយ្យ;
Sakāyane vāpi daḷhaṃ vadāno, kamettha34bāloti paraṃ daheyya;
សយំវ 35 សោ មេធគមាវហេយ្យ, បរំ វទំ ពាលមសុទ្ធិធម្មំ។
Sayaṃva36so medhagamāvaheyya, paraṃ vadaṃ bālamasuddhidhammaṃ.
សកាយនេ វាបិ ទឡ្ហំ វទានោតិ។ ធម្មោ សកាយនំ, ទិដ្ឋិ សកាយនំ, បដិបទា សកាយនំ, មគ្គោ សកាយនំ, សកាយនេ ទឡ្ហវាទោ ថិរវាទោ ពលិកវាទោ អវដ្ឋិតវាទោតិ – សកាយនេ វាបិ ទឡ្ហំ វទានោ។
Sakāyanevāpi daḷhaṃ vadānoti. Dhammo sakāyanaṃ, diṭṭhi sakāyanaṃ, paṭipadā sakāyanaṃ, maggo sakāyanaṃ, sakāyane daḷhavādo thiravādo balikavādo avaṭṭhitavādoti – sakāyane vāpi daḷhaṃ vadāno.
កមេត្ថ ពាលោតិ បរំ ទហេយ្យាតិ។ ឯត្ថាតិ សកាយ ទិដ្ឋិយា សកាយ ខន្តិយា សកាយ រុចិយា សកាយ លទ្ធិយា បរំ ពាលតោ ហីនតោ និហីនតោ ឱមកតោ លាមកតោ ឆតុក្កតោ បរិត្តតោ កំ ទហេយ្យ កំ បស្សេយ្យ កំ ទក្ខេយ្យ កំ ឱលោកេយ្យ កំ និជ្ឈាយេយ្យ កំ ឧបបរិក្ខេយ្យាតិ – កមេត្ថ ពាលោតិ បរំ ទហេយ្យ។
Kametthabāloti paraṃ daheyyāti. Etthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā paraṃ bālato hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato kaṃ daheyya kaṃ passeyya kaṃ dakkheyya kaṃ olokeyya kaṃ nijjhāyeyya kaṃ upaparikkheyyāti – kamettha bāloti paraṃ daheyya.
សយំវ សោ មេធគមាវហេយ្យ, បរំ វទំ ពាលមសុទ្ធិធម្មន្តិ។ បរោ ពាលោ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោ អសុទ្ធិធម្មោ អវិសុទ្ធិធម្មោ អបរិសុទ្ធិធម្មោ អវោទាតធម្មោតិ – ឯវំ វទន្តោ ឯវំ កថេន្តោ ឯវំ ភណន្តោ ឯវំ ទីបយន្តោ ឯវំ វោហរន្តោ សយមេវ កលហំ ភណ្ឌនំ វិគ្គហំ វិវាទំ មេធគំ អាវហេយ្យ សមាវហេយ្យ អាហរេយ្យ សមាហរេយ្យ អាកឌ្ឍេយ្យ សមាកឌ្ឍេយ្យ គណ្ហេយ្យ បរាមសេយ្យ អភិនិវិសេយ្យាតិ – សយំវ សោ មេធគមាវហេយ្យ បរំ វទំ ពាលមសុទ្ធិធម្មំ។
Sayaṃvaso medhagamāvaheyya, paraṃ vadaṃ bālamasuddhidhammanti. Paro bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto asuddhidhammo avisuddhidhammo aparisuddhidhammo avodātadhammoti – evaṃ vadanto evaṃ kathento evaṃ bhaṇanto evaṃ dīpayanto evaṃ voharanto sayameva kalahaṃ bhaṇḍanaṃ viggahaṃ vivādaṃ medhagaṃ āvaheyya samāvaheyya āhareyya samāhareyya ākaḍḍheyya samākaḍḍheyya gaṇheyya parāmaseyya abhiniviseyyāti – sayaṃva so medhagamāvaheyya paraṃ vadaṃ bālamasuddhidhammaṃ.
តេនាហ ភគវា –
Tenāha bhagavā –
‘‘សកាយនេ វាបិ ទឡ្ហំ វទានោ, កមេត្ថ ពាលោតិ បរំ ទហេយ្យ;
‘‘Sakāyane vāpi daḷhaṃ vadāno, kamettha bāloti paraṃ daheyya;
សយំវ សោ មេធគមាវហេយ្យ, បរំ វទំ ពាលមសុទ្ធិធម្ម’’ន្តិ។
Sayaṃva so medhagamāvaheyya, paraṃ vadaṃ bālamasuddhidhamma’’nti.
១២៩.
129.
វិនិច្ឆយេ ឋត្វា សយំ បមាយ, ឧទ្ធំស 37 លោកស្មិំ វិវាទមេតិ;
Vinicchaye ṭhatvā sayaṃ pamāya, uddhaṃsa38lokasmiṃ vivādameti;
ហិត្វាន សព្ពានិ វិនិច្ឆយានិ, ន មេធគំ កុព្ពតិ ជន្តុ លោកេ។
Hitvāna sabbāni vinicchayāni, na medhagaṃ kubbati jantu loke.
វិនិច្ឆយេ ឋត្វា សយំ បមាយាតិ។ វិនិច្ឆយា វុច្ចន្តិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ។ វិនិច្ឆយទិដ្ឋិយា ឋត្វា បតិដ្ឋហិត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា វិនិច្ឆយេ ឋត្វា។ សយំ បមាយាតិ សយំ បមាយ បមិនិត្វា។ ‘‘អយំ សត្ថា សព្ពញ្ញូ’’តិ សយំ បមាយ បមិនិត្វា, ‘‘អយំ ធម្មោ ស្វាក្ខាតោ… អយំ គណោ សុប្បដិបន្នោ… អយំ ទិដ្ឋិ ភទ្ទិកា… អយំ បដិបទា សុបញ្ញត្តា… អយំ មគ្គោ និយ្យានិកោ’’តិ សយំ បមាយ បមិនិត្វាតិ – វិនិច្ឆយេ ឋត្វា សយំ បមាយ។
Vinicchayeṭhatvā sayaṃ pamāyāti. Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni. Vinicchayadiṭṭhiyā ṭhatvā patiṭṭhahitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vinicchaye ṭhatvā. Sayaṃ pamāyāti sayaṃ pamāya paminitvā. ‘‘Ayaṃ satthā sabbaññū’’ti sayaṃ pamāya paminitvā, ‘‘ayaṃ dhammo svākkhāto… ayaṃ gaṇo suppaṭipanno… ayaṃ diṭṭhi bhaddikā… ayaṃ paṭipadā supaññattā… ayaṃ maggo niyyāniko’’ti sayaṃ pamāya paminitvāti – vinicchaye ṭhatvā sayaṃ pamāya.
ឧទ្ធំស លោកស្មិំ វិវាទមេតីតិ។ ឧទ្ធំសោ វុច្ចតិ អនាគតំ។ អត្តនោ វាទំ ឧទ្ធំ ឋបេត្វា សយមេវ កលហំ ភណ្ឌនំ វិគ្គហំ វិវាទំ មេធគំ ឯតិ ឧបេតិ ឧបគច្ឆតិ គណ្ហាតិ បរាមសតិ អភិនិវិសតីតិ។ ឯវម្បិ ឧទ្ធំស លោកស្មិំ វិវាទមេតិ។ អថ វា អញ្ញេន ឧទ្ធំ វាទេន សទ្ធិំ កលហំ ករោតិ ភណ្ឌនំ ករោតិ វិគ្គហំ ករោតិ វិវាទំ ករោតិ មេធគំ ករោតិ – ‘‘ន ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាសិ…បេ.… និព្ពេឋេហិ វា សចេ បហោសី’’តិ។ ឯវម្បិ ឧទ្ធំស លោកស្មិំ វិវាទមេតិ។
Uddhaṃsa lokasmiṃ vivādametīti. Uddhaṃso vuccati anāgataṃ. Attano vādaṃ uddhaṃ ṭhapetvā sayameva kalahaṃ bhaṇḍanaṃ viggahaṃ vivādaṃ medhagaṃ eti upeti upagacchati gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti. Evampi uddhaṃsa lokasmiṃ vivādameti. Atha vā aññena uddhaṃ vādena saddhiṃ kalahaṃ karoti bhaṇḍanaṃ karoti viggahaṃ karoti vivādaṃ karoti medhagaṃ karoti – ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi…pe… nibbeṭhehi vā sace pahosī’’ti. Evampi uddhaṃsa lokasmiṃ vivādameti.
ហិត្វាន សព្ពានិ វិនិច្ឆយានីតិ។ វិនិច្ឆយា វុច្ចន្តិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ។ ទិដ្ឋិវិនិច្ឆយា សព្ពេ វិនិច្ឆយេ 39 ហិត្វា ចជិត្វា បរិច្ចជិត្វា ជហិត្វា បជហិត្វា វិនោទេត្វា ព្យន្តិំ ករិត្វា អនភាវំ គមេត្វាតិ – ហិត្វាន សព្ពានិ វិនិច្ឆយានិ។
Hitvānasabbāni vinicchayānīti. Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni. Diṭṭhivinicchayā sabbe vinicchaye 40 hitvā cajitvā pariccajitvā jahitvā pajahitvā vinodetvā byantiṃ karitvā anabhāvaṃ gametvāti – hitvāna sabbāni vinicchayāni.
ន មេធគំ កុព្ពតិ ជន្តុ លោកេតិ។ ន កលហំ ករោតិ, ន ភណ្ឌនំ ករោតិ, ន វិគ្គហំ ករោតិ, ន វិវាទំ ករោតិ, ន មេធគំ ករោតិ។ វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា – ‘‘ឯវំ វិមុត្តចិត្តោ ខោ, អគ្គិវេស្សន, ភិក្ខុ ន កេនចិ សំវទតិ, ន កេនចិ វិវទតិ, យញ្ច លោកេ វុត្តំ តេន ច វោហរតិ អបរាមស’’ន្តិ។ ជន្តូតិ សត្តោ នរោ មានវោ បោសោ បុគ្គលោ ជីវោ ជាគុ ជន្តុ ឥន្ទគុ មនុជោ។ លោកេតិ អបាយលោកេ…បេ.… អាយតនលោកេតិ – ន មេធគំ កុព្ពតិ ជន្តុ លោកេតិ។
Na medhagaṃ kubbati jantu loketi. Na kalahaṃ karoti, na bhaṇḍanaṃ karoti, na viggahaṃ karoti, na vivādaṃ karoti, na medhagaṃ karoti. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘evaṃ vimuttacitto kho, aggivessana, bhikkhu na kenaci saṃvadati, na kenaci vivadati, yañca loke vuttaṃ tena ca voharati aparāmasa’’nti. Jantūti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo. Loketi apāyaloke…pe… āyatanaloketi – na medhagaṃ kubbati jantu loketi.
តេនាហ ភគវា –
Tenāha bhagavā –
‘‘វិនិច្ឆយេ ឋត្វា សយំ បមាយ, ឧទ្ធំស លោកស្មិំ វិវាទមេតិ;
‘‘Vinicchaye ṭhatvā sayaṃ pamāya, uddhaṃsa lokasmiṃ vivādameti;
ហិត្វាន សព្ពានិ វិនិច្ឆយានិ, ន មេធគំ កុព្ពតិ ជន្តុ លោកេ’’តិ។
Hitvāna sabbāni vinicchayāni, na medhagaṃ kubbati jantu loke’’ti.
ចូឡវិយូហសុត្តនិទ្ទេសោ ទ្វាទសមោ។
Cūḷaviyūhasuttaniddeso dvādasamo.
Footnotes:
Related texts:
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ខុទ្ទកនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / មហានិទ្ទេស-អដ្ឋកថា • Mahāniddesa-aṭṭhakathā / ១២. ចូឡព្យូហសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា • 12. Cūḷabyūhasuttaniddesavaṇṇanā
