| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / সুত্তনিপাত-অট্ঠকথা • Suttanipāta-aṭṭhakathā |
১২. চূল়ব্যূহসুত্তৰণ্ণনা
12. Cūḷabyūhasuttavaṇṇanā
৮৮৫-৬. সকংসকংদিট্ঠিপরিব্বসানাতি চূল়ব্যূহসুত্তং। কা উপ্পত্তি? ইদম্পি তস্মিংযেৰ মহাসমযে ‘‘সব্বেপি ইমে দিট্ঠিগতিকা ‘সাধুরূপম্হা’তি ভণন্তি, কিং নু খো সাধুরূপাৰ ইমে অত্তনোযেৰ দিট্ঠিযা পতিট্ঠহন্তি, উদাহু অঞ্ঞম্পি দিট্ঠিং গণ্হন্তী’’তি উপ্পন্নচিত্তানং একচ্চানং দেৰতানং তমত্থং পকাসেতুং পুরিমনযেনেৰ নিম্মিতবুদ্ধেন অত্তানং পুচ্ছাপেত্ৰা ৰুত্তং।
885-6.Sakaṃsakaṃdiṭṭhiparibbasānāti cūḷabyūhasuttaṃ. Kā uppatti? Idampi tasmiṃyeva mahāsamaye ‘‘sabbepi ime diṭṭhigatikā ‘sādhurūpamhā’ti bhaṇanti, kiṃ nu kho sādhurūpāva ime attanoyeva diṭṭhiyā patiṭṭhahanti, udāhu aññampi diṭṭhiṃ gaṇhantī’’ti uppannacittānaṃ ekaccānaṃ devatānaṃ tamatthaṃ pakāsetuṃ purimanayeneva nimmitabuddhena attānaṃ pucchāpetvā vuttaṃ.
তত্থ আদিতো দ্ৰেপি গাথা পুচ্ছাগাথাযেৰ। তাসু সকংসকংদিট্ঠিপরিব্বসানাতি অত্তনো অত্তনো দিট্ঠিযা ৰসমানা। ৰিগ্গয্হ নানা কুসলা ৰদন্তীতি দিট্ঠিবলগ্গাহং গহেত্ৰা, তত্থ ‘‘কুসলাম্হা’’তি পটিজানমানা পুথু পুথু ৰদন্তি একং ন ৰদন্তি। যো এৰং জানাতি স ৰেদি ধম্মং ইদং পটিকোসমকেৰলী সোতি তঞ্চ দিট্ঠিং সন্ধায যো এৰং জানাতি, সো ধম্মং ৰেদি। ইদং পন পটিক্কোসন্তো হীনো হোতীতি ৰদন্তি। বালোতি হীনো। অক্কুসলোতি অৰিদ্ৰা।
Tattha ādito dvepi gāthā pucchāgāthāyeva. Tāsu sakaṃsakaṃdiṭṭhiparibbasānāti attano attano diṭṭhiyā vasamānā. Viggayha nānā kusalā vadantīti diṭṭhibalaggāhaṃ gahetvā, tattha ‘‘kusalāmhā’’ti paṭijānamānā puthu puthu vadanti ekaṃ na vadanti. Yo evaṃ jānāti sa vedi dhammaṃ idaṃ paṭikosamakevalī soti tañca diṭṭhiṃ sandhāya yo evaṃ jānāti, so dhammaṃ vedi. Idaṃ pana paṭikkosanto hīno hotīti vadanti. Bāloti hīno. Akkusaloti avidvā.
৮৮৭-৮. ইদানি তিস্সো ৰিস্সজ্জনগাথা হোন্তি। তা পুরিমড্ঢেন ৰুত্তমত্থং পচ্ছিমড্ঢেন পটিব্যূহিত্ৰা ঠিতা। তেন ব্যূহেন উত্তরসুত্ততো চ অপ্পকত্তা ইদং সুত্তং ‘‘চূল়ব্যূহ’’ন্তি নামং লভতি। তত্থ পরস্স চে ধম্মন্তি পরস্স দিট্ঠিং। সব্বেৰ বালাতি এৰং সন্তে সব্বেৰ ইমে বালা হোন্তীতি অধিপ্পাযো। কিং কারণং? সব্বেৰিমে দিট্ঠিপরিব্বসানাতি সন্দিট্ঠিযা চেৰ ন ৰীৰদাতা। সংসুদ্ধপঞ্ঞা কুসলা মুতীমাতি সকায দিট্ঠিযা ন ৰিৰদাতা ন ৰোদাতা সংকিলিট্ঠাৰ সমানা সংসুদ্ধপঞ্ঞা চ কুসলা চ মুতিমন্তো চ তে হোন্তি চে। অথ ৰা ‘‘সন্দিট্ঠিযা চে পন ৰীৰদাতা’’ তিপি পাঠো। তস্সত্থো – সকায পন দিট্ঠিযা ৰোদাতা সংসুদ্ধপঞ্ঞা কুসলা মুতিমন্তো হোন্তি চে। ন তেসং কোচীতি এৰং সন্তে তেসং একোপি হীনপঞ্ঞো ন হোতি। কিংকারণা? দিট্ঠী হি তেসম্পি তথা সমত্তা, যথা ইতরেসন্তি।
887-8. Idāni tisso vissajjanagāthā honti. Tā purimaḍḍhena vuttamatthaṃ pacchimaḍḍhena paṭibyūhitvā ṭhitā. Tena byūhena uttarasuttato ca appakattā idaṃ suttaṃ ‘‘cūḷabyūha’’nti nāmaṃ labhati. Tattha parassa ce dhammanti parassa diṭṭhiṃ. Sabbeva bālāti evaṃ sante sabbeva ime bālā hontīti adhippāyo. Kiṃ kāraṇaṃ? Sabbevime diṭṭhiparibbasānāti sandiṭṭhiyā ceva na vīvadātā. Saṃsuddhapaññā kusalā mutīmāti sakāya diṭṭhiyā na vivadātā na vodātā saṃkiliṭṭhāva samānā saṃsuddhapaññā ca kusalā ca mutimanto ca te honti ce. Atha vā ‘‘sandiṭṭhiyā ce pana vīvadātā’’ tipi pāṭho. Tassattho – sakāya pana diṭṭhiyā vodātā saṃsuddhapaññā kusalā mutimanto honti ce. Na tesaṃ kocīti evaṃ sante tesaṃ ekopi hīnapañño na hoti. Kiṃkāraṇā? Diṭṭhī hi tesampi tathā samattā, yathā itaresanti.
৮৮৯. ন ৰাহমেতন্তি গাথায সঙ্খেপত্থো – যং তে মিথু দ্ৰে দ্ৰে জনা অঞ্ঞমঞ্ঞং ‘‘বালো’’তি আহু, অহং এতং তথিযং তচ্ছন্তি নেৰ ব্রূমি। কিংকারণা? যস্মা সব্বে তে সকং সকং দিট্ঠিং ‘‘ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অকংসু। তেন চ কারণেন পরং ‘‘বালো’’তি দহন্তি। এত্থ চ ‘‘তথিয’’ন্তি ‘‘কথিৰ’’ন্তি দ্ৰেপি পাঠা।
889.Na vāhametanti gāthāya saṅkhepattho – yaṃ te mithu dve dve janā aññamaññaṃ ‘‘bālo’’ti āhu, ahaṃ etaṃ tathiyaṃ tacchanti neva brūmi. Kiṃkāraṇā? Yasmā sabbe te sakaṃ sakaṃ diṭṭhiṃ ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti akaṃsu. Tena ca kāraṇena paraṃ ‘‘bālo’’ti dahanti. Ettha ca ‘‘tathiya’’nti ‘‘kathiva’’nti dvepi pāṭhā.
৮৯০. যমাহূতি পুচ্ছাগাথায যং দিট্ঠিসচ্চং তথিযন্তি একে আহু।
890.Yamāhūti pucchāgāthāya yaṃ diṭṭhisaccaṃ tathiyanti eke āhu.
৮৯১. একঞ্হি সচ্চন্তি ৰিস্সজ্জনগাথায একং সচ্চং নিরোধো মগ্গো ৰা। যস্মিং পজা নো ৰিৰদে পজানন্তি যম্হি সচ্চে পজানন্তো পজা নো ৰিৰদেয্য। সযং থুনন্তীতি অত্তনা ৰদন্তি।
891.Ekañhi saccanti vissajjanagāthāya ekaṃ saccaṃ nirodho maggo vā. Yasmiṃ pajā no vivade pajānanti yamhi sacce pajānanto pajā no vivadeyya. Sayaṃ thunantīti attanā vadanti.
৮৯২. কস্মা নূতি পুচ্ছাগাথায পৰাদিযাসেতি ৰাদিনো। উদাহু তে তক্কমনুস্সরন্তীতি তে ৰাদিনো উদাহু অত্তনো তক্কমত্তং অনুগচ্ছন্তি।
892.Kasmā nūti pucchāgāthāya pavādiyāseti vādino. Udāhu te takkamanussarantīti te vādino udāhu attano takkamattaṃ anugacchanti.
৮৯৩. ন হেৰাতি ৰিস্সজ্জনগাথায অঞ্ঞত্র সঞ্ঞায নিচ্চানীতি ঠপেত্ৰা সঞ্ঞামত্তেন নিচ্চন্তি গহিতগ্গহণানি। তক্কঞ্চ দিট্ঠীসু পকপ্পযিত্ৰাতি অত্তনো মিচ্ছাসঙ্কপ্পমত্তং দিট্ঠীসু জনেত্ৰা। যস্মা পন দিট্ঠীসু ৰিতক্কং জনেন্তা দিট্ঠিযোপি জনেন্তি, তস্মা নিদ্দেসে ৰুত্তং ‘‘দিট্ঠিগতানি জনেন্তি সঞ্জনেন্তী’’তিআদি (মহানি॰ ১২১)।
893.Nahevāti vissajjanagāthāya aññatra saññāya niccānīti ṭhapetvā saññāmattena niccanti gahitaggahaṇāni. Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvāti attano micchāsaṅkappamattaṃ diṭṭhīsu janetvā. Yasmā pana diṭṭhīsu vitakkaṃ janentā diṭṭhiyopi janenti, tasmā niddese vuttaṃ ‘‘diṭṭhigatāni janenti sañjanentī’’tiādi (mahāni. 121).
৮৯৪-৫. ইদানি এৰং নানাসচ্চেসু অসন্তেসু তক্কমত্তমনুস্সরন্তানং দিট্ঠিগতিকানং ৰিপ্পটিপত্তিং দস্সেতুং ‘‘দিট্ঠে সুতে’’তিআদিকা গাথাযো অভাসি। তত্থ দিট্ঠেতি দিট্ঠং, দিট্ঠসুদ্ধিন্তি অধিপ্পাযো। এস নযো সুতাদীসু। এতে চ নিস্সায ৰিমানদস্সীতি এতে দিট্ঠিধম্মে নিস্সযিত্ৰা সুদ্ধিভাৰসঙ্খাতং ৰিমানং অসম্মানং পস্সন্তোপি। ৰিনিচ্ছযে ঠত্ৰা পহস্সমানো, বালো পরো অক্কুসলোতি চাহাতি এৰং ৰিমানদস্সীপি তস্মিং দিট্ঠিৰিনিচ্ছযে ঠত্ৰা তুট্ঠিজাতো হাসজাতো হুত্ৰা ‘‘পরো হীনো চ অৰিদ্ৰা চা’’তি এৰং ৰদতিযেৰ। এৰং সন্তে যেনেৰাতি গাথা। তত্থ সযমত্তনাতি সযমেৰ অত্তানং। ৰিমানেতীতি গরহতি। তদেৰ পাৰাতি তদেৰ ৰচনং দিট্ঠিং ৰদতি, তং ৰা পুগ্গলং।
894-5. Idāni evaṃ nānāsaccesu asantesu takkamattamanussarantānaṃ diṭṭhigatikānaṃ vippaṭipattiṃ dassetuṃ ‘‘diṭṭhe sute’’tiādikā gāthāyo abhāsi. Tattha diṭṭheti diṭṭhaṃ, diṭṭhasuddhinti adhippāyo. Esa nayo sutādīsu. Ete ca nissāya vimānadassīti ete diṭṭhidhamme nissayitvā suddhibhāvasaṅkhātaṃ vimānaṃ asammānaṃ passantopi. Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno, bālo paro akkusaloti cāhāti evaṃ vimānadassīpi tasmiṃ diṭṭhivinicchaye ṭhatvā tuṭṭhijāto hāsajāto hutvā ‘‘paro hīno ca avidvā cā’’ti evaṃ vadatiyeva. Evaṃ sante yenevāti gāthā. Tattha sayamattanāti sayameva attānaṃ. Vimānetīti garahati. Tadeva pāvāti tadeva vacanaṃ diṭṭhiṃ vadati, taṃ vā puggalaṃ.
৮৯৬. অতিসারদিট্ঠিযাতি গাথাযত্থো – সো এৰং তায লক্খণাতিসারিনিযা অতিসারদিট্ঠিযা সমত্তো পুণ্ণো উদ্ধুমাতো, তেন চ দিট্ঠিমানেন মত্তো ‘‘পরিপুণ্ণো অহং কেৰলী’’তি এৰং পরিপুণ্ণমানী সযমেৰ অত্তানং মনসা ‘‘অহং পণ্ডিতো’’তি অভিসিঞ্চতি। কিংকারণা? দিট্ঠী হি সা তস্স তথা সমত্তাতি।
896.Atisāradiṭṭhiyāti gāthāyattho – so evaṃ tāya lakkhaṇātisāriniyā atisāradiṭṭhiyā samatto puṇṇo uddhumāto, tena ca diṭṭhimānena matto ‘‘paripuṇṇo ahaṃ kevalī’’ti evaṃ paripuṇṇamānī sayameva attānaṃ manasā ‘‘ahaṃ paṇḍito’’ti abhisiñcati. Kiṃkāraṇā? Diṭṭhī hi sā tassa tathā samattāti.
৮৯৭. পরস্স চেতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – কিঞ্চ ভিয্যো? যো সো ৰিনিচ্ছযে ঠত্ৰা পহস্সমানো ‘‘বালো পরো অক্কুসলো’’তি চাহ। তস্স পরস্স চে হি ৰচসা সো তেন ৰুচ্চমানো নিহীনো হোতি। তুমো সহা হোতি নিহীনপঞ্ঞো, সোপি তেনেৰ সহ নিহীনপঞ্ঞো হোতি। সোপি হি নং ‘‘বালো’’তি ৰদতি। অথস্স ৰচনং অপ্পমাণং, সো পন সযমেৰ ৰেদগূ চ ধীরো চ হোতি। এৰং সন্তে ন কোচি বালো সমণেসু অত্থি। সব্বেপি হি তে অত্তনো ইচ্ছায পণ্ডিতা।
897.Parassa ceti gāthāya sambandho attho ca – kiñca bhiyyo? Yo so vinicchaye ṭhatvā pahassamāno ‘‘bālo paro akkusalo’’ti cāha. Tassa parassa ce hi vacasā so tena vuccamāno nihīno hoti. Tumo sahā hoti nihīnapañño, sopi teneva saha nihīnapañño hoti. Sopi hi naṃ ‘‘bālo’’ti vadati. Athassa vacanaṃ appamāṇaṃ, so pana sayameva vedagū ca dhīro ca hoti. Evaṃ sante na koci bālo samaṇesu atthi. Sabbepi hi te attano icchāya paṇḍitā.
৮৯৮. অঞ্ঞং ইতোতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – ‘‘অথ চে সযং ৰেদগূ হোতি ধীরো, ন কোচি বালো সমণেসু অত্থী’’তি এৰঞ্হি ৰুত্তেপি সিযা কস্সচি ‘‘কস্মা’’তি। তত্থ ৰুচ্চতে – যস্মা অঞ্ঞং ইতো যাভিৰদন্তি ধম্মং অপরদ্ধা সুদ্ধিমকেৰলী তে, এৰম্পি তিত্থিযা পুথুসো ৰদন্তি, যে ইতো অঞ্ঞং দিট্ঠিং অভিৰদন্তি, যে অপরদ্ধা ৰিরদ্ধা সুদ্ধিমগ্গং, অকেৰলিনো চ তেতি এৰং পুথুতিত্থিযা যস্মা ৰদন্তীতি ৰুত্তং হোতি। কস্মা পনেৰং ৰদন্তীতি চে? সন্দিট্ঠিরাগেন হি তে ভিরত্তা, যস্মা সকেন দিট্ঠিরাগেন অভিরত্তাতি ৰুত্তং হোতি।
898.Aññaṃitoti gāthāya sambandho attho ca – ‘‘atha ce sayaṃ vedagū hoti dhīro, na koci bālo samaṇesu atthī’’ti evañhi vuttepi siyā kassaci ‘‘kasmā’’ti. Tattha vuccate – yasmā aññaṃ ito yābhivadanti dhammaṃ aparaddhā suddhimakevalī te, evampi titthiyā puthuso vadanti, ye ito aññaṃ diṭṭhiṃ abhivadanti, ye aparaddhā viraddhā suddhimaggaṃ, akevalino ca teti evaṃ puthutitthiyā yasmā vadantīti vuttaṃ hoti. Kasmā panevaṃ vadantīti ce? Sandiṭṭhirāgena hi te bhirattā, yasmā sakena diṭṭhirāgena abhirattāti vuttaṃ hoti.
৮৯৯-৯০০. এৰং অভিরত্তা চ – ইধেৰ সুদ্ধিন্তি গাথা। তত্থ সকাযনেতি সকমগ্গে দল়্হং ৰদানাতি দল়্হৰাদা। এৰঞ্চ দল়্হৰাদেসু তেসু যো কোচি তিত্থিযো সকাযনে ৰাপি দল়্হং ৰদানো কমেত্থ বালোতি পরং দহেয্য, সঙ্খেপতো তত্থ সস্সতুচ্ছেদসঙ্খাতে ৰিত্থারতো ৰা নত্থিকইস্সরকারণনিযতাদিভেদে সকে আযতনে ‘‘ইদমেৰ সচ্চ’’ন্তি দল়্হং ৰদানো কং পরং এত্থ দিট্ঠিগতে ‘‘বালো’’তি সহ ধম্মেন পস্সেয্য, ননু সব্বোপি তস্স মতেন পণ্ডিতো এৰ সুপ্পটিপন্নো এৰ চ। এৰং সন্তে চ সযমেৰ সো মেধগমাৰহেয্য পরং ৰদং বালমসুদ্ধিধম্মং, সোপি পরং ‘‘বালো চ অসুদ্ধিধম্মো চ অয’’ন্তি ৰদন্তো অত্তনাৰ কলহং আৰহেয্য। কস্মা? যস্মা সব্বোপি তস্স মতেন পণ্ডিতো এৰ সুপ্পটিপন্নো এৰ চ।
899-900. Evaṃ abhirattā ca – idheva suddhinti gāthā. Tattha sakāyaneti sakamagge daḷhaṃ vadānāti daḷhavādā. Evañca daḷhavādesu tesu yo koci titthiyo sakāyane vāpi daḷhaṃ vadāno kamettha bāloti paraṃ daheyya, saṅkhepato tattha sassatucchedasaṅkhāte vitthārato vā natthikaissarakāraṇaniyatādibhede sake āyatane ‘‘idameva sacca’’nti daḷhaṃ vadāno kaṃ paraṃ ettha diṭṭhigate ‘‘bālo’’ti saha dhammena passeyya, nanu sabbopi tassa matena paṇḍito eva suppaṭipanno eva ca. Evaṃ sante ca sayameva so medhagamāvaheyya paraṃ vadaṃ bālamasuddhidhammaṃ, sopi paraṃ ‘‘bālo ca asuddhidhammo ca aya’’nti vadanto attanāva kalahaṃ āvaheyya. Kasmā? Yasmā sabbopi tassa matena paṇḍito eva suppaṭipanno eva ca.
৯০১. এৰং সব্বথাপি ৰিনিচ্ছযে ঠত্ৰা সযং পমায উদ্ধংস লোকস্মিং ৰিৰাদমেতি, দিট্ঠিযং ঠত্ৰা সযঞ্চ সত্থারাদীনি মিনিত্ৰা সো ভিয্যো ৰিৰাদমেতীতি। এৰং পন ৰিনিচ্ছযেসু আদীনৰং ঞত্ৰা অরিযমগ্গেন হিত্ৰান সব্বানি ৰিনিচ্ছযানি ন মেধগং কুব্বতি জন্তু লোকেতি অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি। দেসনাপরিযোসানে পুরাভেদসুত্তে ৰুত্তসদিসো এৰাভিসমযো অহোসীতি।
901. Evaṃ sabbathāpi vinicchaye ṭhatvā sayaṃ pamāya uddhaṃsa lokasmiṃ vivādameti, diṭṭhiyaṃ ṭhatvā sayañca satthārādīni minitvā so bhiyyo vivādametīti. Evaṃ pana vinicchayesu ādīnavaṃ ñatvā ariyamaggena hitvāna sabbāni vinicchayāni na medhagaṃ kubbati jantu loketi arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi. Desanāpariyosāne purābhedasutte vuttasadiso evābhisamayo ahosīti.
পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায চূল়ব্যূহসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Suttanipāta-aṭṭhakathāya cūḷabyūhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / সুত্তনিপাতপাল়ি • Suttanipātapāḷi / ১২. চূল়ব্যূহসুত্তং • 12. Cūḷabyūhasuttaṃ
