| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បដិសម្ភិទាមគ្គ-អដ្ឋកថា • Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā |
៣. ពោជ្ឈង្គកថា
3. Bojjhaṅgakathā
ពោជ្ឈង្គកថាវណ្ណនា
Bojjhaṅgakathāvaṇṇanā
១៧. ឥទានិ សច្ចប្បដិវេធសិទ្ធំ ពោជ្ឈង្គវិសេសំ ទស្សេន្តេន កថិតាយ សុត្តន្តបុព្ពង្គមាយ ពោជ្ឈង្គកថាយ អបុព្ពត្ថានុវណ្ណនា។ តត្ថ សុត្តន្តេ តាវ ពោជ្ឈង្គាតិ ពោធិយា, ពោធិស្ស វា អង្គាតិ ពោជ្ឈង្គា។ កិំ វុត្តំ ហោតិ (សំ. និ. អដ្ឋ. ៣.៥.១៨២) – យា ហិ អយំ ធម្មសាមគ្គី, យាយ លោកុត្តរមគ្គក្ខណេ ឧប្បជ្ជមានាយ លីនុទ្ធច្ចបតិដ្ឋានាយូហនកាមសុខត្តកិលមថានុយោគឧច្ឆេទសស្សតាភិនិវេសាទីនំ អនេកេសំ ឧបទ្ទវានំ បដិបក្ខភូតាយ សតិធម្មវិចយវីរិយបីតិបស្សទ្ធិសមាធិឧបេក្ខាសង្ខាតាយ ធម្មសាមគ្គិយា អរិយសាវកោ ពុជ្ឈតីតិ កត្វា ពោធីតិ វុច្ចតិ, ពុជ្ឈតីតិ កិលេសសន្តាននិទ្ទាយ វុដ្ឋហតិ, ចត្តារិ វា អរិយសច្ចានិ បដិវិជ្ឈតិ, និព្ពានមេវ វា សច្ឆិករោតីតិ វុត្តំ ហោតិ។ យថាហ – ‘‘សត្ត ពោជ្ឈង្គេ ភាវេត្វា អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’’តិ (សំ. និ. ៥.៣៧៨; ទី. និ. ៣.១៤៣)។ តស្សា ធម្មសាមគ្គីសង្ខាតាយ ពោធិយា អង្គាតិ ពោជ្ឈង្គា ឈានង្គមគ្គង្គាទយោ វិយ។ យោបេស យថាវុត្តប្បការាយ ឯតាយ ធម្មសាមគ្គិយា ពុជ្ឈតីតិ កត្វា អរិយសាវកោ ពោធីតិ វុច្ចតិ, តស្ស ពោធិស្ស អង្គាតិបិ ពោជ្ឈង្គា សេនង្គរថង្គាទយោ វិយ។ តេនាហុ អដ្ឋកថាចរិយា ‘‘ពុជ្ឈនកស្ស បុគ្គលស្ស អង្គាតិ ពោជ្ឈង្គា’’តិ។ សតិសម្ពោជ្ឈង្គាទីនំ អត្ថោ អភិញ្ញេយ្យនិទ្ទេសេ វុត្តោ។
17. Idāni saccappaṭivedhasiddhaṃ bojjhaṅgavisesaṃ dassentena kathitāya suttantapubbaṅgamāya bojjhaṅgakathāya apubbatthānuvaṇṇanā. Tattha suttante tāva bojjhaṅgāti bodhiyā, bodhissa vā aṅgāti bojjhaṅgā. Kiṃ vuttaṃ hoti (saṃ. ni. aṭṭha. 3.5.182) – yā hi ayaṃ dhammasāmaggī, yāya lokuttaramaggakkhaṇe uppajjamānāya līnuddhaccapatiṭṭhānāyūhanakāmasukhattakilamathānuyogaucchedasassatābhinivesādīnaṃ anekesaṃ upaddavānaṃ paṭipakkhabhūtāya satidhammavicayavīriyapītipassaddhisamādhiupekkhāsaṅkhātāya dhammasāmaggiyā ariyasāvako bujjhatīti katvā bodhīti vuccati, bujjhatīti kilesasantānaniddāya vuṭṭhahati, cattāri vā ariyasaccāni paṭivijjhati, nibbānameva vā sacchikarotīti vuttaṃ hoti. Yathāha – ‘‘satta bojjhaṅge bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’’ti (saṃ. ni. 5.378; dī. ni. 3.143). Tassā dhammasāmaggīsaṅkhātāya bodhiyā aṅgāti bojjhaṅgā jhānaṅgamaggaṅgādayo viya. Yopesa yathāvuttappakārāya etāya dhammasāmaggiyā bujjhatīti katvā ariyasāvako bodhīti vuccati, tassa bodhissa aṅgātipi bojjhaṅgā senaṅgarathaṅgādayo viya. Tenāhu aṭṭhakathācariyā ‘‘bujjhanakassa puggalassa aṅgāti bojjhaṅgā’’ti. Satisambojjhaṅgādīnaṃ attho abhiññeyyaniddese vutto.
ពោជ្ឈង្គត្ថនិទ្ទេសេ ពោធាយ សំវត្តន្តីតិ ពុជ្ឈនត្ថាយ សំវត្តន្តិ។ កស្ស ពុជ្ឈនត្ថាយ? មគ្គផលេហិ និព្ពានស្ស បច្ចវេក្ខណាយ កតកិច្ចស្ស ពុជ្ឈនត្ថាយ, មគ្គេន វា កិលេសនិទ្ទាតោ បពុជ្ឈនត្ថាយ ផលេន បពុទ្ធភាវត្ថាយាបីតិ វុត្តំ ហោតិ។ ពលវវិបស្សនាយបិ ពោជ្ឈង្គា ពោធាយ សំវត្តន្តិ ។ តស្មា អយំ វិបស្សនាមគ្គផលពោជ្ឈង្គានំ សាធារណត្ថោ។ តីសុបិ ហិ ឋានេសុ ពោធាយ និព្ពានបដិវេធាយ សំវត្តន្តិ។ ឯតេន ពោធិយា អង្គាតិ ពោជ្ឈង្គាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ពុជ្ឈន្តីតិ ពោជ្ឈង្គាតិអាទីហិ បញ្ចហិ ចតុក្កេហិ វុត្តានំ ពោជ្ឈង្គានំ ឧប្បត្តិដ្ឋានំ អភិញ្ញេយ្យនិទ្ទេសេ វុត្តំ។ អបិ ច ពុជ្ឈន្តីតិ ពោជ្ឈង្គានំ សកិច្ចករណេ សមត្ថភាវទស្សនត្ថំ កត្តុនិទ្ទេសោ ។ ពុជ្ឈនដ្ឋេនាតិ សកិច្ចករណសមត្ថត្តេបិ សតិ កត្តុនោ អភាវទស្សនត្ថំ ភាវនិទ្ទេសោ។ ពោធេន្តីតិ ពោជ្ឈង្គភាវនាយ ពុជ្ឈន្តានំ យោគីនំ បយោជកត្តា ពោជ្ឈង្គានំ ហេតុកត្តុនិទ្ទេសោ។ ពោធនដ្ឋេនាតិ បឋមំ វុត្តនយេនេវ បយោជកហេតុកត្តុនា ភាវនិទ្ទេសោ។ ឯតេហិ ពោធិយា អង្គា ពោជ្ឈង្គាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ពោធិបក្ខិយដ្ឋេនាតិ ពុជ្ឈនដ្ឋេន ពោធីតិ លទ្ធនាមស្ស យោគិស្ស បក្ខេ ភវត្តា។ អយមេតេសំ យោគិនោ ឧបការកត្តនិទ្ទេសោ។ ឯតេហិ ពោធិស្ស អង្គាតិ ពោជ្ឈង្គាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ពុទ្ធិលភនដ្ឋេនាតិអាទិកេ ឆក្កេ ពុទ្ធិលភនដ្ឋេនាតិ យោគាវចរេន ពុទ្ធិយា បាបុណនដ្ឋេន។ រោបនដ្ឋេនាតិ សត្តានំ បតិដ្ឋាបនដ្ឋេន ។ បាបនដ្ឋេនាតិ បតិដ្ឋាបិតាយ និដ្ឋាបនដ្ឋេន។ ឥមេ វិបស្សនាពោជ្ឈង្គា បតិ-អភិ-សំ-ឥតិ តីហិ ឧបសគ្គេហិ វិសេសិតា មគ្គផលពោជ្ឈង្គាតិ វទន្តិ។ សព្ពេសម្បិ ធម្មវោហារេន និទ្ទិដ្ឋានំ ពោជ្ឈង្គានំ ពោធិយា អង្គាតិ ពោជ្ឈង្គាតិ វុត្តំ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ។
Bojjhaṅgatthaniddese bodhāya saṃvattantīti bujjhanatthāya saṃvattanti. Kassa bujjhanatthāya? Maggaphalehi nibbānassa paccavekkhaṇāya katakiccassa bujjhanatthāya, maggena vā kilesaniddāto pabujjhanatthāya phalena pabuddhabhāvatthāyāpīti vuttaṃ hoti. Balavavipassanāyapi bojjhaṅgā bodhāya saṃvattanti . Tasmā ayaṃ vipassanāmaggaphalabojjhaṅgānaṃ sādhāraṇattho. Tīsupi hi ṭhānesu bodhāya nibbānapaṭivedhāya saṃvattanti. Etena bodhiyā aṅgāti bojjhaṅgāti vuttaṃ hoti. Bujjhantīti bojjhaṅgātiādīhi pañcahi catukkehi vuttānaṃ bojjhaṅgānaṃ uppattiṭṭhānaṃ abhiññeyyaniddese vuttaṃ. Api ca bujjhantīti bojjhaṅgānaṃ sakiccakaraṇe samatthabhāvadassanatthaṃ kattuniddeso . Bujjhanaṭṭhenāti sakiccakaraṇasamatthattepi sati kattuno abhāvadassanatthaṃ bhāvaniddeso. Bodhentīti bojjhaṅgabhāvanāya bujjhantānaṃ yogīnaṃ payojakattā bojjhaṅgānaṃ hetukattuniddeso. Bodhanaṭṭhenāti paṭhamaṃ vuttanayeneva payojakahetukattunā bhāvaniddeso. Etehi bodhiyā aṅgā bojjhaṅgāti vuttaṃ hoti. Bodhipakkhiyaṭṭhenāti bujjhanaṭṭhena bodhīti laddhanāmassa yogissa pakkhe bhavattā. Ayametesaṃ yogino upakārakattaniddeso. Etehi bodhissa aṅgāti bojjhaṅgāti vuttaṃ hoti. Buddhilabhanaṭṭhenātiādike chakke buddhilabhanaṭṭhenāti yogāvacarena buddhiyā pāpuṇanaṭṭhena. Ropanaṭṭhenāti sattānaṃ patiṭṭhāpanaṭṭhena . Pāpanaṭṭhenāti patiṭṭhāpitāya niṭṭhāpanaṭṭhena. Ime vipassanābojjhaṅgā pati-abhi-saṃ-iti tīhi upasaggehi visesitā maggaphalabojjhaṅgāti vadanti. Sabbesampi dhammavohārena niddiṭṭhānaṃ bojjhaṅgānaṃ bodhiyā aṅgāti bojjhaṅgāti vuttaṃ hotīti veditabbaṃ.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ • Paṭisambhidāmaggapāḷi / ៣. ពោជ្ឈង្គកថា • 3. Bojjhaṅgakathā
