| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
ពិម្ពិសារសមាគមកថាវណ្ណនា
Bimbisārasamāgamakathāvaṇṇanā
៥៥. យញ្ញា អភិវទន្តីតិ យាគហេតុ ឥជ្ឈន្តីតិ វទន្តិ។ ឧបធីសូតិ ឯត្ថ ទុក្ខសុខាទីនំ អធិដ្ឋានដ្ឋេន ចត្តារោ ឧបធី កាមខន្ធកិលេសអភិសង្ខារូបធីនំ វសេន។ តេសុ ខន្ធូបធិ ឥធាធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘ខន្ធូបធីសុ មលន្តិ ញត្វា’’តិ។ យញ្ញាតិ យញ្ញហេតុ។ យិដ្ឋេតិ មហាយាគេ។ ហុតេតិ ទិវសេ ទិវសេ កត្តព្ពេ អគ្គិបរិចរណេ។ កិំ វក្ខាមីតិ កថំ វក្ខាមិ។
55.Yaññāabhivadantīti yāgahetu ijjhantīti vadanti. Upadhīsūti ettha dukkhasukhādīnaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena cattāro upadhī kāmakhandhakilesaabhisaṅkhārūpadhīnaṃ vasena. Tesu khandhūpadhi idhādhippetoti āha ‘‘khandhūpadhīsu malanti ñatvā’’ti. Yaññāti yaññahetu. Yiṭṭheti mahāyāge. Huteti divase divase kattabbe aggiparicaraṇe. Kiṃ vakkhāmīti kathaṃ vakkhāmi.
៥៧-៨. អាសីសនាតិ មនោរថា។ សិង្គីសុវណ្ណនិក្ខេនាតិ សិង្គីសុវណ្ណស្ស រាសិនា។ សុវណ្ណេសុ ហិ យុត្តិកតំ ហីនំ។ តតោ រសវិទ្ធំ សេដ្ឋំ, តតោ អាករុប្បន្នំ សេដ្ឋំ, តតោ យំកិញ្ចិ ទិព្ពសុវណ្ណំ សេដ្ឋំ , តត្រាបិ ចាមីករំ, តតោ សាតកុម្ភំ, តតោ ជម្ពុនទំ, តតោបិ សិង្គីសុវណ្ណំ សេដ្ឋំ។ តស្ស និក្ខំ នាម បញ្ចសុវណ្ណបរិមាណំ។ អដ្ឋសុវណ្ណាទិភេទំ អនេកវិធម្បិ វទន្តិ។ ទសសុ អរិយវាសេសូតិ –
57-8.Āsīsanāti manorathā. Siṅgīsuvaṇṇanikkhenāti siṅgīsuvaṇṇassa rāsinā. Suvaṇṇesu hi yuttikataṃ hīnaṃ. Tato rasaviddhaṃ seṭṭhaṃ, tato ākaruppannaṃ seṭṭhaṃ, tato yaṃkiñci dibbasuvaṇṇaṃ seṭṭhaṃ , tatrāpi cāmīkaraṃ, tato sātakumbhaṃ, tato jambunadaṃ, tatopi siṅgīsuvaṇṇaṃ seṭṭhaṃ. Tassa nikkhaṃ nāma pañcasuvaṇṇaparimāṇaṃ. Aṭṭhasuvaṇṇādibhedaṃ anekavidhampi vadanti. Dasasu ariyavāsesūti –
‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ បញ្ចង្គវិប្បហីនោ ហោតិ ឆឡង្គសមន្នាគតោ ឯការក្ខោ ចតុរាបស្សេនោ បណុន្នបច្ចេកសច្ចោ សមវយសដ្ឋេសនោ អនាវិលសង្កប្បោ បស្សទ្ធកាយសង្ខារោ សុវិមុត្តចិត្តោ សុវិមុត្តបញ្ញោ’’តិ (ទី. និ. ៣.៣៤៨, ៣៦០; អ. និ. ១០.១៩) –
‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno paṇunnapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño’’ti (dī. ni. 3.348, 360; a. ni. 10.19) –
ឯវមាគតេសុ ទសសុ អរិយវាសេសុ។ តត្ថ បញ្ចង្គវិប្បហីនោតិ បញ្ចនីវរណេហិ វិប្បយុត្តតា វុត្តា។ ឆឡង្គសមន្នាគតោតិ ឥដ្ឋាទីសុ ឆសុ អារម្មណេសុ សោមនស្សិតាទិបដិបក្ខា ឆឡង្គុបេក្ខា វុត្តា។ ឯការក្ខោតិ ឧបដ្ឋិតសតិតា។ សង្ខាយសេវនា អធិវាសនា បរិវជ្ជនា វិនោទនាសង្ខាតានិ ចត្តារិ អបស្សេនា និស្សយា ឯតស្សាតិ ចតុរាបស្សេនោ, ឯតេន ច តេ និស្សយា ទស្សិតា។ បណុន្នានិ អបនីតានិ ទិដ្ឋិគតិកេហិ បច្ចេកំ គហិតានិ ទិដ្ឋិសច្ចានិ យស្ស, សោ បណុន្នបច្ចេកសច្ចោ, តេន លោកិយញាណេន ទិដ្ឋិប្បហានំ វុត្តំ។ កាមេសនា ភវេសនាព្រហ្មចរិយេសនាសង្ខាតា ឯសនា សម្មទេវ អវយា អនូនា សដ្ឋា និសដ្ឋា អនេនាតិ សមវយសដ្ឋេសនោ។ ឯតេន តិណ្ណំ ឯសនានំ អភាវោ វុត្តោ។ ‘‘អនាវិលសង្កប្បោ’’តិ ឥមិនា កាមវិតក្កាទីហិ អនាវិលចិត្តតា។ ‘‘បស្សទ្ធកាយសង្ខារោ’’តិ ឥមិនា ចតុត្ថជ្ឈានសមាយោគេន វិគតទរថតា វុត្តា។ ‘‘សុវិមុត្តចិត្តោ’’តិ ឥមិនា មគ្គោ។ ‘‘សុវិមុត្តបញ្ញោ’’តិ ឥមិនា បច្ចវេក្ខណញាណមុខេន ផលញាណំ វុត្តំ។ ឯតេ ហិ អរិយា វសន្តិ ឯត្ថាតិ អរិយវាសាតិ វុច្ចន្តិ ។ តេ បន វាសា វុត្ថា វសិតា សម្បាទិតា យេន, សោ វុត្ថវាសោ, ភគវា។ ទសពលោតិ ទសហិ កាយពលេហិ, ញាណពលេហិ ច ឧបេតោ។ យានិ ហេតានិ –
Evamāgatesu dasasu ariyavāsesu. Tattha pañcaṅgavippahīnoti pañcanīvaraṇehi vippayuttatā vuttā. Chaḷaṅgasamannāgatoti iṭṭhādīsu chasu ārammaṇesu somanassitādipaṭipakkhā chaḷaṅgupekkhā vuttā. Ekārakkhoti upaṭṭhitasatitā. Saṅkhāyasevanā adhivāsanā parivajjanā vinodanāsaṅkhātāni cattāri apassenā nissayā etassāti caturāpasseno, etena ca te nissayā dassitā. Paṇunnāni apanītāni diṭṭhigatikehi paccekaṃ gahitāni diṭṭhisaccāni yassa, so paṇunnapaccekasacco, tena lokiyañāṇena diṭṭhippahānaṃ vuttaṃ. Kāmesanā bhavesanābrahmacariyesanāsaṅkhātā esanā sammadeva avayā anūnā saṭṭhā nisaṭṭhā anenāti samavayasaṭṭhesano. Etena tiṇṇaṃ esanānaṃ abhāvo vutto. ‘‘Anāvilasaṅkappo’’ti iminā kāmavitakkādīhi anāvilacittatā. ‘‘Passaddhakāyasaṅkhāro’’ti iminā catutthajjhānasamāyogena vigatadarathatā vuttā. ‘‘Suvimuttacitto’’ti iminā maggo. ‘‘Suvimuttapañño’’ti iminā paccavekkhaṇañāṇamukhena phalañāṇaṃ vuttaṃ. Ete hi ariyā vasanti etthāti ariyavāsāti vuccanti . Te pana vāsā vutthā vasitā sampāditā yena, so vutthavāso, bhagavā. Dasabaloti dasahi kāyabalehi, ñāṇabalehi ca upeto. Yāni hetāni –
‘‘កាឡាវកញ្ច គង្គេយ្យំ, បណ្ឌរំ តម្ពបិង្គលំ;
‘‘Kāḷāvakañca gaṅgeyyaṃ, paṇḍaraṃ tambapiṅgalaṃ;
គន្ធមង្គលហេមញ្ច, ឧបោសថឆទ្ទន្តិមេ ទសា’’តិ។ (ម. និ. អដ្ឋ. ១.១៤៨; សំ. និ. អដ្ឋ. ២.២.២២; អ. និ. អដ្ឋ. ៣.១០.២១; វិភ. អដ្ឋ. ៧៦០; ឧទា. អដ្ឋ. ៧៥; ពុ. វ. អដ្ឋ. ១.៣៩; ចូឡនិ. អដ្ឋ. ៨១; បដិ. ម. អដ្ឋ. ២.២.៤៤) –
Gandhamaṅgalahemañca, uposathachaddantime dasā’’ti. (ma. ni. aṭṭha. 1.148; saṃ. ni. aṭṭha. 2.2.22; a. ni. aṭṭha. 3.10.21; vibha. aṭṭha. 760; udā. aṭṭha. 75; bu. va. aṭṭha. 1.39; cūḷani. aṭṭha. 81; paṭi. ma. aṭṭha. 2.2.44) –
ឯវំ វុត្តានិ ទសហត្ថិកុលានិ បុរិមបុរិមតោ ទសពលគុណោបេតានិ, តេសុ សព្ពជេដ្ឋានំ ទសន្នំ ឆទ្ទន្តានំ ពលានិ ភគវតោ កាយស្ស ទសពលានិ នាម។ តញ្ច កាឡាវកសង្ខាតានំ បកតិហត្ថីនំ កោដិសហស្សស្ស, មជ្ឈិមបុរិសានំ បន ទសន្នំ កោដិសហស្សានញ្ច ពលំ ហោតិ, តំ ‘‘នារាយនសង្ឃាតពល’’ន្តិបិ វុច្ចតិ។
Evaṃ vuttāni dasahatthikulāni purimapurimato dasabalaguṇopetāni, tesu sabbajeṭṭhānaṃ dasannaṃ chaddantānaṃ balāni bhagavato kāyassa dasabalāni nāma. Tañca kāḷāvakasaṅkhātānaṃ pakatihatthīnaṃ koṭisahassassa, majjhimapurisānaṃ pana dasannaṃ koṭisahassānañca balaṃ hoti, taṃ ‘‘nārāyanasaṅghātabala’’ntipi vuccati.
យានិ បនេតានិ បាឡិយំ ‘‘ឥធ, សារិបុត្ត, តថាគតោ ឋានញ្ច ឋានតោ អដ្ឋានញ្ច អដ្ឋានតោ យថាភូតំ បជានាតី’’តិអាទិនា (ម. និ. ១.១៤៨; អ. និ. ១០.២១; វិភ. ៧៦០; បដិ. ម. ២.៤៤) វុត្តានិ ឋានាឋានញាណពលំ, កម្មវិបាកញាណពលំ, សព្ពត្ថគាមិនិបដិបទាញាណពលំ, អនេកធាតុនានាធាតុលោកញាណពលំ, សត្តានំ នានាធិមុត្តិកតាញាណពលំ, ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តញាណពលំ, ឈានវិមោក្ខសមាធិសមាបត្តីនំ សំកិលេសវោទានវុដ្ឋានញាណពលំ, បុព្ពេនិវាសញាណពលំ, ទិព្ពចក្ខុញាណពលំ, អាសវក្ខយញាណពលន្តិ ទសពលញាណានិ, ឥមានិ ភគវតោ ទសពលានិ នាម។ ទសហិ អសេក្ខេហិ អង្គេហីតិ អរហត្តផលសម្បយុត្តេហិ បាឡិយំ ‘‘អសេក្ខា សម្មាទិដ្ឋិ…បេ.… អសេក្ខោ សម្មាសមាធិ, អសេក្ខំ សម្មាញាណំ, អសេក្ខា សម្មាវិមុត្តី’’តិ (ទី. និ. ៣.៣៤៨, ៣៦០) ឯវំ វុត្តេហិ ទសហិ អសេក្ខធម្មេហិ សមន្នាគតោ។ ឯត្ថ ច ទស្សនដ្ឋេន វុត្តា សម្មាទិដ្ឋិ ឯវ ជាននដ្ឋេន សម្មាញាណន្តិបិ វុត្តា, វុត្តាវសេសា បន ផលចិត្តសម្បយុត្តា សព្ពេ ផស្សាទិធម្មា សម្មាវិមុត្តីតិ វុត្តាតិ ទដ្ឋព្ពំ។
Yāni panetāni pāḷiyaṃ ‘‘idha, sāriputta, tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānātī’’tiādinā (ma. ni. 1.148; a. ni. 10.21; vibha. 760; paṭi. ma. 2.44) vuttāni ṭhānāṭhānañāṇabalaṃ, kammavipākañāṇabalaṃ, sabbatthagāminipaṭipadāñāṇabalaṃ, anekadhātunānādhātulokañāṇabalaṃ, sattānaṃ nānādhimuttikatāñāṇabalaṃ, indriyaparopariyattañāṇabalaṃ, jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesavodānavuṭṭhānañāṇabalaṃ, pubbenivāsañāṇabalaṃ, dibbacakkhuñāṇabalaṃ, āsavakkhayañāṇabalanti dasabalañāṇāni, imāni bhagavato dasabalāni nāma. Dasahi asekkhehi aṅgehīti arahattaphalasampayuttehi pāḷiyaṃ ‘‘asekkhā sammādiṭṭhi…pe… asekkho sammāsamādhi, asekkhaṃ sammāñāṇaṃ, asekkhā sammāvimuttī’’ti (dī. ni. 3.348, 360) evaṃ vuttehi dasahi asekkhadhammehi samannāgato. Ettha ca dassanaṭṭhena vuttā sammādiṭṭhi eva jānanaṭṭhena sammāñāṇantipi vuttā, vuttāvasesā pana phalacittasampayuttā sabbe phassādidhammā sammāvimuttīti vuttāti daṭṭhabbaṃ.
ពិម្ពិសារសមាគមកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Bimbisārasamāgamakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ១៣. ពិម្ពិសារសមាគមកថា • 13. Bimbisārasamāgamakathā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / ពិម្ពិសារសមាគមកថា • Bimbisārasamāgamakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ពិម្ពិសារសមាគមកថាវណ្ណនា • Bimbisārasamāgamakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ពិម្ពិសារសមាគមកថាវណ្ណនា • Bimbisārasamāgamakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ១៣. ពិម្ពិសារសមាគមកថា • 13. Bimbisārasamāgamakathā
