| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា
2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā
១៥៣. ទុតិយេ កុសលានំ ធម្មានំ សាតច្ចកិរិយាយាតិ បុព្ពភាគប្បដិបត្តិវសេន វុត្តំ។ មុនាតីតិ ជានាតិ។ តេន ញាណេនាតិ តេន អរហត្តផលបញ្ញាសង្ខាតេន ញាណេន។ បថេសូតិ ឧបាយមគ្គេសុ។ អរហតោ បរិនិដ្ឋិតសិក្ខត្តា អាហ ‘‘ឥទញ្ច…បេ.… វុត្ត’’ន្តិ។ អថ វា ‘‘អប្បមជ្ជតោ សិក្ខតោ’’តិ ឥមេសំ បទានំ ហេតុអត្ថតា ទដ្ឋព្ពា, តស្មា អប្បមជ្ជនហេតុ សិក្ខនហេតុ ច អធិចេតសោតិ អត្ថោ។ សោកាតិ ចិត្តសន្តាបា។ ឯត្ថ ច អធិចេតសោតិ ឥមិនា អធិចិត្តសិក្ខា, អប្បមជ្ជតោតិ ឥមិនា អធិសីលសិក្ខា, មុនិនោ មោនបថេសុ សិក្ខតោតិ ឯតេហិ អធិបញ្ញាសិក្ខា, មុនិនោតិ វា ឯតេន អធិបញ្ញាសិក្ខា, មោនបថេសុ សិក្ខតោតិ ឯតេន តាសំ លោកុត្តរសិក្ខានំ បុព្ពភាគប្បដិបទា, សោកា ន ភវន្តីតិអាទីហិ សិក្ខាបារិបូរិយា អានិសំសា បកាសិតាតិ វេទិតព្ពំ។
153. Dutiye kusalānaṃ dhammānaṃ sātaccakiriyāyāti pubbabhāgappaṭipattivasena vuttaṃ. Munātīti jānāti. Tena ñāṇenāti tena arahattaphalapaññāsaṅkhātena ñāṇena. Pathesūti upāyamaggesu. Arahato pariniṭṭhitasikkhattā āha ‘‘idañca…pe… vutta’’nti. Atha vā ‘‘appamajjato sikkhato’’ti imesaṃ padānaṃ hetuatthatā daṭṭhabbā, tasmā appamajjanahetu sikkhanahetu ca adhicetasoti attho. Sokāti cittasantāpā. Ettha ca adhicetasoti iminā adhicittasikkhā, appamajjatoti iminā adhisīlasikkhā, munino monapathesu sikkhatoti etehi adhipaññāsikkhā, muninoti vā etena adhipaññāsikkhā, monapathesu sikkhatoti etena tāsaṃ lokuttarasikkhānaṃ pubbabhāgappaṭipadā, sokā na bhavantītiādīhi sikkhāpāripūriyā ānisaṃsā pakāsitāti veditabbaṃ.
កោកនុទន្តិ បទុមវិសេសនំ យថា ‘‘កោកាសយ’’ន្តិ, តំ កិរ ពហុបត្តំ វណ្ណសម្បន្នំ អតិវិយ សុគន្ធញ្ច ហោតិ។ ‘‘កោកនុទំ នាម សេតបទុម’’ន្តិបិ វទន្តិ។ បាតោតិ បគេវ។ អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ – យថា កោកនុទសង្ខាតំ បទុមំ បាតោ សូរិយុគ្គមនវេលាយំ ផុល្លំ វិកសិតំ អវីតគន្ធំ សិយា វិរោចមានំ, ឯវំ សរីរគន្ធេន គុណគន្ធេន ច សុគន្ធំ សរទកាលេ អន្តលិក្ខេ អាទិច្ចមិវ អត្តនោ តេជសា តបន្តំ អង្គេហិ និច្ឆរណជុតិតាយ អង្គីរសំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ បស្សាតិ។
Kokanudanti padumavisesanaṃ yathā ‘‘kokāsaya’’nti, taṃ kira bahupattaṃ vaṇṇasampannaṃ ativiya sugandhañca hoti. ‘‘Kokanudaṃ nāma setapaduma’’ntipi vadanti. Pātoti pageva. Ayañhettha attho – yathā kokanudasaṅkhātaṃ padumaṃ pāto sūriyuggamanavelāyaṃ phullaṃ vikasitaṃ avītagandhaṃ siyā virocamānaṃ, evaṃ sarīragandhena guṇagandhena ca sugandhaṃ saradakāle antalikkhe ādiccamiva attano tejasā tapantaṃ aṅgehi niccharaṇajutitāya aṅgīrasaṃ sammāsambuddhaṃ passāti.
អភព្ពោតិ បដិបត្តិសារមិទំ សាសនំ, បដិបត្តិ ច បរិយត្តិមូលិកា, ត្វញ្ច បរិយត្តិំ ឧគ្គហេតុំ អសមត្ថោ, តស្មា អភព្ពោតិ អធិប្បាយោ។ សុទ្ធំ បិលោតិកខណ្ឌន្តិ ឥទ្ធិយា អភិសង្ខតំ បរិសុទ្ធំ ចោឡខណ្ឌំ។ តទា កិរ ភគវា ‘‘ន សជ្ឈាយំ កាតុំ អសក្កោន្តោ មម សាសនេ អភព្ពោ នាម ហោតិ, មា សោចិ ភិក្ខូ’’តិ តំ ពាហាយំ គហេត្វា វិហារំ បវិសិត្វា ឥទ្ធិយា បិលោតិកខណ្ឌំ អភិនិម្មិនិត្វា ‘‘ហន្ទ, ភិក្ខុ, ឥមំ បរិមជ្ជន្តោ ‘រជោហរណំ រជោហរណ’ន្តិ បុនប្បុនំ សជ្ឈាយំ ករោហី’’តិ វត្វា អទាសិ តត្ថ បុព្ពេកតាធិការត្តា។
Abhabboti paṭipattisāramidaṃ sāsanaṃ, paṭipatti ca pariyattimūlikā, tvañca pariyattiṃ uggahetuṃ asamattho, tasmā abhabboti adhippāyo. Suddhaṃ pilotikakhaṇḍanti iddhiyā abhisaṅkhataṃ parisuddhaṃ coḷakhaṇḍaṃ. Tadā kira bhagavā ‘‘na sajjhāyaṃ kātuṃ asakkonto mama sāsane abhabbo nāma hoti, mā soci bhikkhū’’ti taṃ bāhāyaṃ gahetvā vihāraṃ pavisitvā iddhiyā pilotikakhaṇḍaṃ abhinimminitvā ‘‘handa, bhikkhu, imaṃ parimajjanto ‘rajoharaṇaṃ rajoharaṇa’nti punappunaṃ sajjhāyaṃ karohī’’ti vatvā adāsi tattha pubbekatādhikārattā.
សោ កិរ បុព្ពេ រាជា ហុត្វា នគរំ បទក្ខិណំ ករោន្តោ នលាដតោ សេទេ មុច្ចន្តេ បរិសុទ្ធេន សាដកេន នលាដំ បុញ្ឆិ, សាដកោ កិលិដ្ឋោ អហោសិ ។ សោ ‘‘ឥមំ សរីរំ និស្សាយ ឯវរូបោ បរិសុទ្ធសាដកោ បកតិំ ជហិត្វា កិលិដ្ឋោ ជាតោ, អនិច្ចា វត សង្ខារា’’តិ អនិច្ចសញ្ញំ បដិលភតិ, តេន ការណេនស្ស រជោហរណមេវ បច្ចយោ ជាតោ។ រជំ ហរតីតិ រជោហរណំ។ សំវេគំ បដិលភិត្វាតិ អសុភសញ្ញំ អនិច្ចសញ្ញញ្ច ឧបដ្ឋបេន្តោ សំវេគំ បដិលភិត្វា។ សោ ហិ យោនិសោ ឧម្មជ្ជន្តោ ‘‘បរិសុទ្ធំ វត្ថំ, នត្ថេត្ថ ទោសោ, អត្តភាវស្ស បនាយំ ទោសោ’’តិ អសុភសញ្ញំ អនិច្ចសញ្ញញ្ច បដិលភិត្វា នាមរូបបរិគ្គហាទិនា បញ្ចសុ ខន្ធេសុ ញាណំ ឱតារេត្វា កលាបសម្មសនាទិក្កមេន វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា ឧទយព្ពយញាណាទិបអបាដិយា វិបស្សនំ អនុលោមគោត្រភុសមីបំ បាបេសិ។ តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘វិបស្សនំ អារភី’’តិ។ ឱភាសគាថំ អភាសីតិ ឱភាសវិស្សជ្ជនបុព្ពកភាសិតគាថា ឱភាសគាថា, តំ អភាសីតិ អត្ថោ។
So kira pubbe rājā hutvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto nalāṭato sede muccante parisuddhena sāṭakena nalāṭaṃ puñchi, sāṭako kiliṭṭho ahosi . So ‘‘imaṃ sarīraṃ nissāya evarūpo parisuddhasāṭako pakatiṃ jahitvā kiliṭṭho jāto, aniccā vata saṅkhārā’’ti aniccasaññaṃ paṭilabhati, tena kāraṇenassa rajoharaṇameva paccayo jāto. Rajaṃ haratīti rajoharaṇaṃ. Saṃvegaṃ paṭilabhitvāti asubhasaññaṃ aniccasaññañca upaṭṭhapento saṃvegaṃ paṭilabhitvā. So hi yoniso ummajjanto ‘‘parisuddhaṃ vatthaṃ, natthettha doso, attabhāvassa panāyaṃ doso’’ti asubhasaññaṃ aniccasaññañca paṭilabhitvā nāmarūpapariggahādinā pañcasu khandhesu ñāṇaṃ otāretvā kalāpasammasanādikkamena vipassanaṃ vaḍḍhetvā udayabbayañāṇādipaapāṭiyā vipassanaṃ anulomagotrabhusamīpaṃ pāpesi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘vipassanaṃ ārabhī’’ti. Obhāsagāthaṃ abhāsīti obhāsavissajjanapubbakabhāsitagāthā obhāsagāthā, taṃ abhāsīti attho.
ឯត្ថ ច ‘‘អធិចេតសោតិ ឥមំ ឱភាសគាថំ អភាសី’’តិ ឥធេវ វុត្តំ។ វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ២.៣៨៦) បន ធម្មបទដ្ឋកថាយំ (ធ. ប. អដ្ឋ. ១.ចូឡបន្ថកត្ថេរវត្ថុ) ថេរគាថាសំវណ្ណនាយញ្ច (ថេរគា. អដ្ឋ. ២.៥៦៦) –
Ettha ca ‘‘adhicetasoti imaṃ obhāsagāthaṃ abhāsī’’ti idheva vuttaṃ. Visuddhimagge (visuddhi. 2.386) pana dhammapadaṭṭhakathāyaṃ (dha. pa. aṭṭha. 1.cūḷapanthakattheravatthu) theragāthāsaṃvaṇṇanāyañca (theragā. aṭṭha. 2.566) –
‘‘រាគោ រជោ ន ច បន រេណុ វុច្ចតិ;
‘‘Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati;
រាគស្សេតំ អធិវចនំ រជោតិ;
Rāgassetaṃ adhivacanaṃ rajoti;
ឯតំ រជំ វិប្បជហិត្វា បណ្ឌិតា;
Etaṃ rajaṃ vippajahitvā paṇḍitā;
វិហរន្តិ តេ វិគតរជស្ស សាសនេ។
Viharanti te vigatarajassa sāsane.
‘‘ទោសោ…បេ.… សាសនេ។
‘‘Doso…pe… sāsane.
‘‘មោហោ រជោ ន ច បន រេណុ វុច្ចតិ;
‘‘Moho rajo na ca pana reṇu vuccati;
មោហស្សេតំ អធិវចនំ រជោតិ;
Mohassetaṃ adhivacanaṃ rajoti;
ឯតំ រជំ វិប្បជហិត្វា បណ្ឌិតា;
Etaṃ rajaṃ vippajahitvā paṇḍitā;
វិហរន្តិ តេ វិគតរជស្ស សាសនេតិ។ –
Viharanti te vigatarajassa sāsaneti. –
ឥមា តិស្សោ ឱភាសគាថា អភាសី’’តិ វុត្តំ។ អធិចេតសោតិ ច អយំ ចូឡបន្ថកត្ថេរស្ស ឧទានគាថាតិ ឥមិស្សាយេវ បាឡិយា អាគតំ។ ថេរគាថាយំ បន ចូឡបន្ថកត្ថេរស្ស ឧទានគាថាសុ អយំ អនារុឡ្ហា, ‘‘ឯកុទានិយត្ថេរស្ស បន អយំ ឧទានគាថា’’តិ (ថេរគា. អដ្ឋ. ១.ឯកុទានិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា) តត្ថ វុត្តំ។ ឯវំ សន្តេបិ ឥមិស្សា បាឡិយា អដ្ឋកថាយ ច ឯវមាគតត្តា ចូឡបន្ថកត្ថេរស្សបិ អយំ ឧទានគាថា ឱភាសគាថាវសេន ច ភគវតា ភាសិតាតិ គហេតព្ពំ។ អរហត្តំ បាបុណីតិ អភិញ្ញាបដិសម្ភិទាបរិវារំ អរហត្តំ បាបុណិ។ អភព្ពោ ត្វន្តិអាទិវចនតោ អនុកម្បាវសេន សទ្ធិវិហារិកាទិំ សង្ឃិកវិហារា និក្កឌ្ឍាបេន្តស្ស អនាបត្តិ វិយ ទិស្សតិ។ អភព្ពោ ហិ ថេរោ សញ្ចិច្ច តំ កាតុំ, និក្កឌ្ឍនសិក្ខាបទេ វា អបញ្ញត្តេ ថេរេន ឯវំ កតន្តិ គហេតព្ពំ។
Imā tisso obhāsagāthā abhāsī’’ti vuttaṃ. Adhicetasoti ca ayaṃ cūḷapanthakattherassa udānagāthāti imissāyeva pāḷiyā āgataṃ. Theragāthāyaṃ pana cūḷapanthakattherassa udānagāthāsu ayaṃ anāruḷhā, ‘‘ekudāniyattherassa pana ayaṃ udānagāthā’’ti (theragā. aṭṭha. 1.ekudāniyattheragāthāvaṇṇanā) tattha vuttaṃ. Evaṃ santepi imissā pāḷiyā aṭṭhakathāya ca evamāgatattā cūḷapanthakattherassapi ayaṃ udānagāthā obhāsagāthāvasena ca bhagavatā bhāsitāti gahetabbaṃ. Arahattaṃ pāpuṇīti abhiññāpaṭisambhidāparivāraṃ arahattaṃ pāpuṇi. Abhabbo tvantiādivacanato anukampāvasena saddhivihārikādiṃ saṅghikavihārā nikkaḍḍhāpentassa anāpatti viya dissati. Abhabbo hi thero sañcicca taṃ kātuṃ, nikkaḍḍhanasikkhāpade vā apaññatte therena evaṃ katanti gahetabbaṃ.
១៥៦. ឱវទន្តស្ស បាចិត្តិយន្តិ អត្ថង្គតេ សូរិយេ គរុធម្មេហិ វា អញ្ញេន វា ធម្មេនេវ ឱវទន្តស្ស សម្មតស្សបិ បាចិត្តិយំ។ សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ។ អត្ថង្គតសូរិយតា, បរិបុណ្ណូបសម្បន្នតា, ឱវទនន្តិ ឥមានិ បនេត្ថ តីណិ អង្គានិ។
156.Ovadantassa pācittiyanti atthaṅgate sūriye garudhammehi vā aññena vā dhammeneva ovadantassa sammatassapi pācittiyaṃ. Sesamettha uttānameva. Atthaṅgatasūriyatā, paripuṇṇūpasampannatā, ovadananti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៣. ឱវាទវគ្គោ • 3. Ovādavaggo
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា • 2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា • 2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា • 2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទំ • 2. Atthaṅgatasikkhāpadaṃ
